Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру

Кіріспе
Негізгі бөлім
Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындаудың педагогикалық негіздері
Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру әдістемесі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Зерттеудің көкейкестілігі. Қазіргі таңдағы мемлекеттің білім беру саласындағы саясатының басты бағыты – шығармашыл, сындарлы ойлай білетін, өз мүмкіндіктеріне сенімді, әртүрлі әлеуметтік және өндірістік проблемаларды өз бетінше шешуге қабілетті азамат дайындау екендігі мәлім. Осыған орай әлемдік қауымдастықта айтарлықтай ықпалы артып келе жатқан еліміздің білім беру саласын халықаралық дәрежеге көтеру, бәсекеге қабілетті маман даярлау мақсатында тың да нақты қадамдар жасалуда.
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында (2007 ж): «Білім берудің басты өлшемі – білім мен білік алған кез келген азамат әлемнің кез келген елінде қажетке жарайтын маман болатындай деңгейге көтерілу болып табылады», – деп атап көрсетті. Ғылымның әр саласында білім мазмұны мен көлемі қауырт өсіп отырған бүгінгі күні жан-жақты дамыған азаматтарды қалыптастыру, әсіресе мектеп оқушыларының өздігінше шығармашылық жұмыстарын орындау біліктілігін дамыту ең өзекті мәселенің біріне айналып отыр. Өйткені, білім берудің жаңа мазмұнына байланысты мұғалім әрекеті оқыту үрдісін ұйымдастырушы ретінде қарастырылып, оқушының тұлғалық аспектілерін дамыту мәселесі алғы орынға шықты. Бұл, оқу қызметінің субъектісі ретінде, даралық, өзіндік жұмыс істеуге, өзін-өзі тануға, білім алу арқылы дамуға ұмтылатын жеке тұлғаны қалыптастыру басты құндылық болып табылатынын көрсетеді.
Сондықтан оқушының өздігінен білім алу, іздену, қорытынды жасап, талдай білу дағдыларын қалыптастыру үшін, оның өзіндік біліктілігіне сүйене отырып, білім алу технологиясын меңгертуге көңіл аударылуда.
Сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Білім беру туралы Заңында: «Ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» - деп атап көрсетілген.
Демек, білім беру мазмұнын жаңарту қажеттігі еліміздегі қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайларға байланысты қазақстандық білім беру саласында қалыптасқан ахуалдан туындап отыр. Бұл ретте біз оқытудың ең маңызды мәселелерін нақтылы айқындай отырып, дамыған елдердің прогресшіл тәжірибесіне сүйене білуге тиіспіз.
Оқушылардың шығармашылық жұмыстары бойынша зерттеу барысында өздігінен жұмыс орындау мәселелері философиялық, педагогикалық зерттеулерде көрініс тапқанын, бұл салада біраз тәжірибе бар екенін байқадық.
Мәселен, Кеңес өкіметі жылдары Н.К. Крупская, П.П. Блонский білім беруде өзіндік жұмыс мәселелерін зерттеп, құнды педагогикалық мұра қалдырды. Жастардың өз бетінше оқып, білім алуы мен дүние тануын жетілдірудің әдіснамалық негіздері М.А. Данилов, Ю.К. Бабанский, Я. Зорина, М.Н. Скаткин, А.В. Усова және т.б. еңбектерінде жалпыпедагогикалық аспектіде қарастырылған. Ал И.Я. Лернер, Р.Г. Лемберг, М.И. Махмутов, А.М. Матюшкин, Г.И. Шукина, П.И. Пидкасистыйдың зерттеулері оқыту үрдісінде оқушылардың оқу белсенділігін арттырудың жолдары мен тәсілдеріне арналған.
1 Білім кілті шығармашылық ізденісте // Қазақ тарихы. –Алматы. -1998. -№4,5.-68 – 69б. б.
2 Қазақстан тарихы пәнін оқытуда оқушыларды шығармашылыққа баулу. // «Тәуелсіз Қазақстанның білікті азаматтарының қалыптасуындағы оқу-тәрбие процесінің проблемалары» атты республикалық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы - Алматы, 2003.-80-84 б.б.
3 Дарындыларды дайындау хақында//Қазақ тарихы.-Алматы-2003.-№3.-76 78б.б.
4 Оқушылар бастамасын шығармашылыққа баулу //Республикалық педагогикалық оқудың жинағы . -Алматы, 2003. -66-69 б.б.
5 Қазақстан азамат соғысы жылдарында. // Қазақстан тарихы. - 2003. -№1.- 45 – 49б. б.
6 КСРО 1921 – 1939 жж. аралығында // Жалпы тарих және құқықтану мектепте. -2004. -№1. - 176 – 178б. б.
7 10-сыныптың оқу бағдарламасы тереңдетілген тобына арналған сабақ үлгісі // «Қазақстан және әлем: тарих және заман» атты халықаралық ғылыми практикалық конференциясының материалдар жинағы. –Алматы, -2005. -176-179б.б.
8 Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы // Жалпы тарих және құқықтану мектепте - 2005.- №2. - 9 – 12б. б.
9 Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту // Қазақстан тарихы. 2005. -№4.- 9 – 12б. б.
10 Интерактивті әдісті пайдалану негізінде «Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы» тақырыбын оқыту // «Ұлы Отан соғысына 60 жыл» республикалық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы -Алматы, 2005.- 69 – 72 б. б.
11 Оқушыларға тарих оқулықтары бойынша құндылықтарды қалыптастырудың ғылыми-әдістемелік мүмкіндіктері // Қазақстан тарихы. - 2006. -№1.-12 – 18б. б.
12 Ауған соғысын оқыту мәселелері // Қазақстан мектебі.- 2006. -№3.- 69 – 72б. б.
13 Қоғамдық пәндер ұстазы зертханасында // Қазақстан мектебі.- 2006.-№10 –57б.б.
14 Жоғары сынып оқушыларын оқытуда өздігінше білім алуын қалыптастыру // Қазақстан тарихы.- 2006. -№10. -13 – 17б. б.
15 Оқушылардың шығармашылық жұмыстарды өздігінен орындауының педагогикалық-психологиялық негіздері.(Студенттер мен мұғалімдерге арналған әдістемелік құрал). Алматы, 2006. Ғылым мен оқу әдебиеттер баспасы, ҚазҰПУ, – 52 б.
16 Тарих пәнін оқытуда жоғары сынып оқушыларының өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы өзекті мәселелері: олимпиада мен ғылыми жоба сайыстарына дайындау. // ІІ- Қасымбаев оқулары халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы. -Семей-Қазақстан. 2006. -274 – 278б. б
17 Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық біліктілігін қалыптастыруда ғылыми сайыстарға дайындаудың әдіс-тәсілдері. 12 жылдық білім беру проблемалары республикалық ғылыми-практикалық орталығы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағы. - Алматы, 2007.- 196 – 200б. б.
18 Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарды өздігінен орындау біліктілігін қалыптастыру. // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы-Вестник. «Педагогика ғылымдары» сериясы. -№3(15). -Алматы, 2007.
19 Шығармашылық біліктілікті қалыптастыру мазмұны // Қазақстан мектебі. -2007. -№9. -76 – 77б. б.
20 Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарды өздігінен орындау біліктілігін қалыптастыру моделі // Білім берудегі менеджмент. - 2007.- №3 - 99 – 101б. б.
        
        ӘОЖ  373.1.02:37.035.3:371.212.
Қолжазба құқығында
Ахатаева Калия Байғоңырқызы
Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық ... ... ... ... – Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы, этнопедагогика
Педагогика ғылымдарының кандидаты ... ... үшін ... ... ... ... Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің
педагогика кафедрасында ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымдарының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық өнер
академиясы
Диссертация 2007 ж. «__ »_______________ сағат ___ Абай атындағы Қазақ
ұлттық педагогикалық университетінің педагогика ғылымдарының докторы ... беру ... ... ... ... ... ... 050010, Алматы қаласы, Достық даңғылы 13, 2-қабат, мәжіліс
залы.
Диссертациямен Абай ... ... ... педагогикалық университетінің
кітапханасында танысуға болады.Мекен жайы : 050010,Алматы қаласы, Қазыбек
би, 30, ... 2007 жылы «___» ... ... ... ... Ш.Ж. ... ... Қазіргі таңдағы мемлекеттің білім ... ... ... ...... ... ойлай білетін,
өз мүмкіндіктеріне сенімді, әртүрлі ... және ... өз ... ... ... ... дайындау екендігі мәлім.
Осыған орай әлемдік қауымдастықта айтарлықтай ... ... келе ... ... беру саласын халықаралық дәрежеге көтеру, бәсекеге
қабілетті маман даярлау мақсатында тың да ... ... ... ... ... ... халқына Жолдауында (2007 ж):
«Білім берудің басты өлшемі – ... мен ... ... кез ... ... кез келген елінде қажетке жарайтын маман болатындай деңгейге
көтерілу ... ... – деп атап ... Ғылымның әр саласында білім
мазмұны мен көлемі қауырт өсіп отырған ... күні ... ... ... ... ... оқушыларының өздігінше
шығармашылық жұмыстарын ... ... ... ең өзекті мәселенің
біріне айналып отыр. Өйткені, білім ... жаңа ... ... ... оқыту үрдісін ұйымдастырушы ретінде қарастырылып, оқушының
тұлғалық аспектілерін ... ... алғы ... ... Бұл, оқу
қызметінің субъектісі ретінде, ... ... ... істеуге, өзін-өзі
тануға, білім алу арқылы дамуға ұмтылатын жеке тұлғаны қалыптастыру басты
құндылық болып табылатынын ... ... ... ... алу, іздену, қорытынды жасап, талдай
білу дағдыларын қалыптастыру үшін, оның ... ... ... білім алу технологиясын меңгертуге көңіл аударылуда.
Сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Білім беру туралы Заңында: «Ұлттық
және ... ... ... мен ... ... ... адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім
алу үшін қажетті жағдайлар жасау» - деп атап көрсетілген.
Демек, білім беру ... ... ... ... ... ... байланысты қазақстандық білім беру
саласында қалыптасқан ахуалдан туындап отыр. Бұл ... біз ... ... ... ... ... ... дамыған елдердің прогресшіл
тәжірибесіне сүйене білуге тиіспіз.
Оқушылардың шығармашылық жұмыстары бойынша зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... көрініс
тапқанын, бұл салада біраз тәжірибе бар екенін байқадық.
Мәселен, Кеңес өкіметі жылдары Н.К. ... П.П. ... ... ... жұмыс мәселелерін зерттеп, құнды педагогикалық мұра
қалдырды. Жастардың өз ... ... ... алуы мен ... ... ... ... М.А. Данилов, Ю.К. Бабанский, Я.
Зорина, М.Н. Скаткин, А.В. Усова және т.б. еңбектерінде ... ... Ал И.Я. ... Р.Г. Лемберг, М.И. Махмутов, А.М.
Матюшкин, Г.И. Шукина, П.И. Пидкасистыйдың зерттеулері ... ... оқу ... арттырудың жолдары мен тәсілдеріне арналған.
Тәрбие мен оқытудың теориясы мен практикасын ... ... ... ... ... ... ... Қ.Қ.Жампейісова, В.В.Трифонов, Н.Д.Хмель, Г.К.Нұрғалиева,
Ж.Н.Намазбаева, А.П.Сейтешев, Г.Т.Хайруллин, Н.Н.Хан, М.А.Құдайқұлов,
В.А.Ким, Р.К.Төлеубекова т.б. ... ... ... жаңа ... ... ... орын ... Сонымен қатар, Ө.Озғанбаев,
С.Қалиев, Ж.Наурызбай, С.А.Ұзақбаева, М.Жадрина, ... т.б. ... ... көп ... мәдени кеңістіктегі Қазақстан мектебінің жаңа
ұлттық моделін қалыптастыруға ... ... идея ... ... ... бірқатар ғалымдардың диссертациялық еңбектері
оқушылардың әр ... әр пән ... ... ... ... ... Мәселен: Б.Қ.Әбдіғұлова (тарихты ... ... ... ... ... ... ... (география пәні бойынша), Р.А.Әлімқұлованың (жалпы
биология бойынша), ... ... пәні ... ... ... ... шеберлікті қалыптастыру), Р.Ж.Садықованың (өздік
танымдылығын қалыптастыру), ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстың сапасын көтеру).
Т.Сабыров, Ж.А.Қараев, Қ.А.Әбішев және т.б. дидакт зерттеушілер де,
педагог-әдіскерлер де ... ... ... өздігінен білім алуы өте
маңызды үрдіс екенін ... оны ... ... ... ... ... ... айқындауға өз үлестерін қосты.
Алайда, осы жоғарыда аталған еңбектерде ... ... ... ... ... орындау біліктілігін қалыптастыру
мәселесі арнайы зерттелмеген. Сондай-ақ, ... ... оқу ... ... ... білу де, ... үрдісіне жасаған талдау да бұл
мәселеге аса назар аударылмайтынын дәлелдейді.
Демек, жоғары сынып ... ... ... ... ... ... ... мен педагогика ғылымында жоғары
сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындауды қамтамасыз
ететін жаңа ... ... ... және шығармашылық жұмыстарын
өздігінше орындауға ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар бар екені анық байқалады.
Осы қайшылықтардың тиімді шешімін іздестіру ... ... ... және ... ... сынып оқушыларының
шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру» ... ... ... объектісі: жоғары сыныптағы оқу-тәрбие үрдісі.
Зерттеудің пәні: жоғары сынып оқушыларының шығармашылық ... ... ... сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын
өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыруды ... ... және оның ... ... міндеттері:
1.«Шығармашылық», «шығармашылық әрекет», «өздігінше орындау
біліктілігі» ... мәні мен ... ... ғылыми-теориялық тұрғыда
негіздеу.
2.Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін
қалыптастыру жүйесін айқындау.
3.Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау ... ... ... ... мен ... ... анықтау.
4.Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастырудың формалары мен әдістерін, түрлерін ... ... ... ... ... тексерістен өткізіп, әдістемелік
кешен даярлау.
Зерттеудің ғылыми болжамы. Егерде, шығармашылық жұмыстарын ... ... ... ... ... сынып оқушыларының
шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау ... ... ... ... ... және ол ... ... етіліп, әдістемелік нұсқаулар дайындалса, онда, жоғары сынып
оқушыларының ... ... ... ... ... болады, өйткені ол жоғары ... ... ... ... ... ... ... шығармашылықпен жұмыс
істей білу дағдылары қанағаттандырылады.
Жетекші идея. Жоғары сынып ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие үрдісінде
мақсаттылықпен кешенді пайдалануда өзінің жалғасын табуы керек.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... және педагогикалық жеке тұлға мен оның дамуындағы ... ... рөлі ... қағидалары және тарихшылар ... ... ... ... ... ... өздігінше
жұмыс, тұтас педагогикалық үрдіс теорияларындағы шығармашылық жұмыстарды
өздігінше орындау ... ... ... ... іс-әрекеттік бағдарлы көзқарасын ашып көрсететін педагогикалық
идеялар мен тұжырымдамалар құрайды.
Зерттеудің көздері:
ҚР Конституциясы (1995 ж.), ҚР ... ... ... (1999 ж.), ... білім беру, тарихи сана қалыптастыру мен этникалық-мәдени
білім беру ... «ҚР 2015 ... ... ... ... ... «ҚР ... сана қалыптастыру Тұжырымдамасы» (1996 ж.), ҚР
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа арналған ... - 2030» ... ... Н.Ә. ... Қазақстан халқына Жолдауы (2007 ж), пәндік оқу
бағдарламалары, оқулықтары, озық іс-тәжірибелер, автордың ... ... ... ... ... ... қатысты құжаттары
мен озат педагогтардың іс-тәжірибелері.
Зерттеу әдістері: Зерттеу проблемасы ... ... ... ... ... ... жүйелеу;
жалпы білім беретін мектептердегі ... оқу ... ... тест алу; мұғалімдермен, оқушылармен әңгімелесу; тәжірибелік
эксперимент; мәліметтерді математикалық тұрғыда өңдеу.
Зерттеудің теориялық мәні мен ... ... ... ... ... ... т.б. ұғымдардың мәні ғылыми-теориялық тұрғыда негізделіп, мазмұны
анықталды.
2.Жоғары ... ... ... жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастыру жүйесі айқындалды.
3.Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше ... ... ... мен ... деңгейлері
анықталған моделі жасалды.
4.Шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау ... ... ... ... ... ... кешен
жасалып, оның тиімділігі сынақтан өткізіліп, тәжірибеге енгізілді.
Зерттеудің практикалық мәні:
Жоғары сынып оқушыларының өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру
деңгейінің ... ... және ... ... ... байланысты әдістемелік нұсқаулар, ұсыныстар жасалды.
Зерттеу жұмысының нәтижелерін мектептерде, лицейлер мен гимназияларда,
педагогикалық колледждер мен ... ... ... ... ... болады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:
1.«Шығармашылық», «шығармашылық әрекет», «өздігінше орындалатын жұмыс»
ұғымдарының мәні мен мазмұны оқушылардың теориялық білімдерін жетілдіреді.
2.Зерттеу проблемасына ... ... жүйе ... ... ... ... ... қалыптастырады.
3.Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастырудың құрылымдық ... ... ... ... ... мен көрсеткіштерін, деңгейлерін
анықтайды.
4.Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін ... ... және оның ... ... қызығушылығын арттырады.
Зерттеудің кезеңдері:
І кезеңде (1999 - 2001) тақырып ... ... ... ... ... ... ... негізінде ғылыми жұмыстың жоспары
нақтыланды. Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерге талдау жасалды.
ІІ кезеңде (2001 - 2003) ... ... ... өздігінше
шығармашылық жұмыстарын орындау біліктілігін қалыптастыруға қатысты
жинақталған материалдар ... және ... ... ... жаңа ... жасалып, оқу үрдісіне енгізілді.
ІІІ кезеңде (2003 - 2006) зерттеу бойынша талдау ... ... ... ... ... ... ... біліктілігін
қалыптастырудың әдістемесі мектептегі ... ... ... ... нәтижелері қорытындыланды.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен ... ... ... және ... ... зерттеу пәніне сәйкес әдіс-
тәсілдерді ... ... ... ... ... және ... ... нәтижелерін
қорытындылаумен, жалпы білім беретін мектептің жоғары сыныптарында олардың
тиімділігін тексерумен қамтамасыздандырылады.
Зерттеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... атындағы орта мектепте, Алматы
қаласындағы ... ... №12 ... ... №137 орта ... ... нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру. Зерттеудің негізгі
нәтижелері халықаралық (Алматы, 2002, 2003, 2004, 2005), ... - 2006), Абай ... ... ұлттық педагогикалық университетінің
профессорлары мен оқытушыларының ғылыми-теориялық конференцияларында (2001
- 2006), Республикалық педагогикалық оқуларда ... 2003) ... ... ... жүзеге асты, сондай-ақ мерзімді басылымдарда
жарық көрген ғылыми мақалаларда, әдістемелік нұсқаулар мен ... ... ... жұмыс кіріспеден, екі тараудан, ... ... ... мен ... ... бөлімде зерттеудің көкейкестілігі, мақсаты, нысанасы, пәні,
міндеттері, ғылыми болжамы, әдіснамалық негіздері, әдістері мен ... ... ... мен ... мәні, қорғауға ұсынылатын
қағидалары баяндалады.
«Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындаудың ... атты ... ... ... «шығармашылық әрекет»,
«өздігінше орындау біліктілігі» ұғымдарының өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... өздігінен орындау біліктілігін қалыптастырудағы оқытудың жүйесі
жасалып, моделі құрастырылды.
«Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін ... ... атты ... ... ... ... шығармашылық жұмыстарын өздігінше ... ... ... ететін әдістемелік кешен дайындалып, тәжірибелі
эксперимент жұмысының ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің нәтижелері, тұжырымдары мен қорытынды
және ғылыми-әдістемелік ұсыныстар ... ... ... ... ... орындау
біліктілігін қалыптастыру жұмыстары бойынша ... ... ... курс бағдарламалары, пәндік кештер, сценарий
үлгілері және т.б. ... ... ... ... ... барынша қабілетті елу елдің қатарына кіру
стратегиясында Елбасы Н.Ә.Назарбаев: «Білім беру реформасы – Қазақстанның
бәсекеге нақтылы қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... – деп ерекше бөліп көрсетті.
Осыған орай дүниежүзілік жаһандану жағдайларына байланысты, ... ... ... беру ... ... ... бәсекеге
қабілеттендіру мақсатында оларды шығармашылыққа бейімдеу талабы тұр.
Ал, шығармашылық – адамның ... және ... ... ... формасы. Шығыстың және қазақтың көрнекті ойшылдарының (Ж.Баласағұн,
әл-Фараби), ... ... ... ... ... ... ... М.Дулатов,
Ж.Аймауытов, т.б.) еңбектерінде шығармашылық ... ... ... ерекше қабілеттілік, белсенділік, еріктілікті дамытуға ерекше
мән берілгендігі анықталды. Сондай-ақ ... ... орыс ... ... ... ... мәселелер қатарына жатады. ХІХ ғасырда
шығармашылық туралы ой-пікірлер ... ... ал ХХ ... ... ... т.б. ... еңбектерінде көрініс
тапқан. Осы кезеңдерде қоғамдық өмірдің әр саласындағы шығармашылық әрекет
жайлы зерттеулер ... ... ... ... дарындылық пен
еңбексүйгіштіктің қоспасы ретінде қарастырды. Шығармашылықты зерттеудің ... ... ... ХХ ... ортасында, әрекет теориясын зерттеу аясында
дамиды. Бұл уақытта адам еңбегінің нәтижелілігін, өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... мен кезеңдер, мотивтер мен шарттар ... ... ... ... ... ... ... Я.А.Пономарев, т.б.).
Адамның біркелкі емес, геторогенді дамуы Б.Г.Ананьев, ... ... да ... ... ... ... А.В.Петровский,
С.А.Рубинштейн, т.б. еңбектерінде; адамның жетекші әрекетінің дамуға әсері,
дағдарысты кезеңдер ... ... ... ... ... «Шығармашылық – ешқашан бұрындары болмаған
тудырушы қызмет» – ... ... ... ғылымында
шығармашылықты дамытудың бірқатар бағыттары зерттеліп, оқушылардың
шығармашылық ... ... ... ... ... ... қатарына А.Н.Лук, А.В.Брушлинский, ... ... ... ... жатады. Қазақстандық
ғалымдар Т.Тәжібаев, ... ... ... ... де, ... жеке басының дамуы мен шығармашылығының әртүрлі
аспектілері қарастырылады. Сонымен қатар, адам іс-әрекетінің шығармашылық
сияқты аса ... ... ... А.Маслоу,
К.Роджерс,Т.Торренс,Э.Фромм, т.б. тәрізді ... шет ... ... ... ... ... ... зерттеген
Я.Н.Пономарев оны «даму» ұғымымен қатар қояды. Өйткені, даму үрдісіндегі
әрбір ... ... ... тұрғыдан жаңа сапаға көтереді. Жоғарыда
аталған зерттеуші ғалымдардың еңбектерін зерделей ... біз ... ... етіп алып ... «шығармашылық», «шығармашылық
әрекет», «өздігінше орындау біліктілігі» ұғымдарына ... ... жөн ... ... жұмысында қарастырылған еңбектердегі ой-
тұжырымдарды ... ... ... сипаты бар, адамның
ішкі мәнді күштерін және барлық шығармашылық біліктілік ... ... жаңа ... және ... құндылықтар
алынатын мақсатты әрекет» деген анықтама беруге болады.
Зерттеуіміздегі келесі ұғым ... ... ... ... ... тән ... ... болады. Мұндай іс-әрекеті өзінің
мақсаттары, ... және ... ... ... Шығармашылық
әрекет іс-қимыл бірлігінен, саналы белсенділіктен туындайды.
Шығармашылық әрекет жайлы өзіндік көзқарастары бар төмендегі ғалымдардың
тұжырымдарына тоқталайық. Зерттеуші ғалым ... ... ... өміріндегі басты оқиға – өзіндік «Менін» ашу, адамдар ... ... өз ... ... өзін өз ... ... ... деп есептейді. Ю.Г.Юдина оқушының шығармашылық ... ... ... ... ... ... оның ... сипатына назар
аударады. Оқушы әрекетінің жан-жақтылығына жаңа жағдаятқа байланысты білім,
икемділіктерін ... ... ... ... шешіміне қоса, жаңа, ... ... ... Бұл оның өзін белгілі бір жаңалықтардың
авторы ретінде сезінуіне, сол пән ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Ал, А.Н.Лук өз еңбегінде
«адамның шығармашылық әрекетін дамыту ең ... ... ... ... пікір айтады. Зерттеуші Б.А.Тұрғынбаева өз
диссертациясында шығармашылық ...... ... яғни белгісіздік
кезеңінде табандылық таныта білсе, еңбектің нәтижесі оқушыны жоғары көңіл-
күйге ... жаңа ... ... ... ой ... ... ... пікірлеріне сүйене отырып, біз «шығармашылық әрекет –
оқушының жеке өз шығармашылық бағытын таңдау қажеттігін және ... ... ... ... ... ... әрекет» деген
анықтама береміз. Осы ретте шығармашылық әрекеттің өте күрделі және ол тек
адамға ғана тән ... ... көз ... ... ... ... ... бірі
олардың өзіндік жұмысты орындай білу біліктілігі болып табылады. Өйткені,
өзіндік жұмыс ... ... ой ... ... ... ... ... жұмысты оқушының оқу нәтижелеріне жету құралы деп есептеуге
болады. ... бұл түрі ... ... біліктілігін бекіте
отырып, оның белсенділігін, дербестігін дамытады.
Бұған дейін мектеп тәжірибесінде ... ... ... жеке пәндер
аясындағы білім мен білікті дамытуға ғана бағытталып ... ... ... ... ... ... дамыту арқылы
қалыптастыру тиімді екеніне мән ... және ... ... ... ... көзіміз жетті.
Бүгінгі таңда оқушы меңгерген білім, білік, ... ... ... негізінде оқушының қоғамдағы мәселелерді,
өзгерістерді бағалау, оны өз ... шешу ... ... ... Бұл ... оқушының өздігінен орындалатын жұмысының жаңа
талаптарға сай ұйымдастырылуы өте ... ... ... ... барысында, біз өзіндік жұмысқа әр қырынан ... бар ... ... ... ... ... ... тапсырма берушінің нұсқауы арқылы жүзеге асатын әрекет ретінде
қарастырса (Р.А.Низамов, т.б.), басқалары ... ... оның ... баға ... ... ... байланысты өзіндік жұмыс оқытуды
ұйымдастырудың формасы ретінде сипатталады. В.П.Беспалько өзіндік жұмыс
ұғымын адамның белгілі бір ... өз ... ... ... орындауы
деп біледі. Г.П.Семеновтың пікірінше, өзіндік жұмыс оқытуды ұйымдастыру
формасы да, әдіс-тәсілі де ... ... ...... ... ... ... арқылы оқытушының қатысуымен орындалатын әрекет.
Тағы бір топ ... ... А.Г. ... және т.б) ... ... ... оқытудың әдісі ... ... ... ... ...... ... да, оқытудың әдісі де емес, ол ... ... ... ... ... бір ... ұйымдастыру мен жүзеге асыру құралы болып
табылады. Б.П.Есипов оқушылардың өзіндік жұмысының ... ... ... оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдарын жан-
жақты талдайды.
Осы ретте өзіндік жұмыстардың түрлері мен ұйымдастыру ... ... ... ... ... саналылық, белсенділік, ұқыптылық,
дербестікке тәрбиелеу екендігіне көзіміз жетеді.
Біздің зерттеу пәніміз жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... олардың психологиялық
ерекшеліктеріне тоқтала кетуді де жөн ... ... ... сынып –
оқушыларының шығармашылық біліктілігін жетілдіруде өзін-өзі тәрбиелеуге
құштар кез. Бұл кезеңде олар ... ... ... ... ... ... өз бағасын беруге тырысады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... өздерінің қажеттілігін
көрсете алатын өмір жолын таңдауды көздейді,еркін өз ойын ... ... Өзі үшін ... түсініксіз мәселенің себептеріне үңілуге талпыныс
жасап, нақтылы шындықты іздеуге ... ... ... ... ... ... ... оны қажетті іс-әрекетке жұмылдыра білу қабілетінің
барлығы көрінеді.
Осы орайда ... ... ... ... ... қалыптастыру арқылы жүзеге асыруға болады. Бұл жөнінде
бірқатар ғалымдардың ... ... ... ... Б.А.Тұрғынбаева, Б.Р.Айтмамбетова, т.б. ғалымдар осы ... келе ... ... ... ... ... ... осы мәселені зерттей ... ... ... ... ... ... ... білік, біліктілік, шеберлік,
бейім, жетіктік, т.б. ретінде анықтаса, М.М.Жадрина «білім ... ... ... жеке ... ... ... ... білік, дағдылары емес,
оларды пайдалану арқылы қалыптасып, ... ... ... ... ... – деп ... Ал, ... Б.А.Тұрғынбаева «біліктілік»
ұғымын айналадағы өзгерістерге орай, өз әрекетін жоғарғы ... ... алу ... ... ... ... ... – адамның белгілі бір қызметте өз білімін көтеріп, нені қалай
және не үшін ... ... ... ... ... ... жетілдіру арқылы жетуге болатын қасиет» деп атап ... ... ... отырып, «өздігінше орындау біліктілігі ... оқу ... ... ... оқытудың тиімді әдісі, ұсынылған
тапсырмалардың жаңалығы мен шешілетін мәселенің мәнін ... ... ... ... ... ... ... проблемасы саласында жарық көрген ... ... ... ... ... ... мектептерде жоғары сынып оқушыларының өздігінен
білім алу ... ... ... ... әлі ... ... арнайы
зерттеудің жоқтығын дәлелдейді. Өздігінше ... ... ... алу оқушыға объект емес, субъект ретінде қарауды,
оқушының білімді игеруде ... ... ... ... етеді.
Қазақстанның әлемнің білім кеңістігімен ықпалдасуына байланысты, 12 жылдық
орта білім ... ... ... ... бетбұрыс жасалып отыр. Осыған
орай қабылданған «Қазақстан Республикасындағы 2015 жылға дейінгі ... ... ... және «Қазақстан Республикасында 2005-2010 ж.ж.
білім беруді ... ... ... ... ... қалыптастыру білімдік шоғыр нышанын және мектептегі білім беру
мазмұнын түбегейлі өзгертуге және жаңартуға ұластыра шешілуі тиіс ... ... осы ... ... ала ... ... сынып оқушыларының
білім, білік және дағды жиынтығын меңгеруге ... ... ... ... ... ... өздігінен алу, талдай білу,
құрылымдау және қоғамдық өмірде өзін-өзі барынша жұмылдыру арқылы ақпаратты
тиімді ... ... ... бейімделуін білдіретін
төмендегідей жүйесін ... ... ... оқу ... мен дағдыларын,
сондай-ақ амал-әрекет тәсілдерін тұлғалық және
әлеуметтік мәнді іс-әрекетінде жүзеге асыруға
оқушының ... ... ... ... біліктілікті
тәжірибеде қолдана білу.
Ақпараттануды, ұлттық және жалпы адами заттық
мәдениет салаларынан таным мен іс-әрекет тәжірибесін
игеру.
Оқушылардың ... ... ... дүниеге құндылық қатынастары.
Оқушылардың мақсат қою, жоспарлау, талдау, өзіндік
танымдық және шығармашылық іс-әрекетке байланысты
білім-біліктерді игеруі.
Оқу пәндерінде және білім салаларында, сондай-ақ,
қоршаған ... ... ... ... ... талдау, іріктеу, түрлендіру,
сақтау және жеткізу біліктерінің қалыптасуы.
Өзін қоршаған ортадағы белгілі бір адамдармен және
оқиғалармен өзара ... ... ... ... ... ... ... ұжымда әртүрлі
әлеуметтік рөл атқара білуі.
Оқушылардың қазіргі қоғамда өмір сүруге ең қажетті
білімді және қоғамдық қызметке, әлеуметтік салаға,
отбасылық қарым-қатынасқа, экономика және ... ... ... болашағын анықтауға қатысты
тәжірибені, әлеуметтік белсенділік және қызметтік
сауаттылықтың дағдыларын өздігінен меңгеруі.
Сурет 1 – Жоғары сынып ... ... ... ... жүйе жаңа үшінші мыңжылдықтағы еліміздің білім беру ... ... ... ... жүйе ... ... меңгеру кезінде
шығармашылық әрекетін өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру, танымдық
іс-әрекетін белсендіріп, шығармашылық біліктілігін ... ... ... ... ... ... негізге
алдық:
1. Білімнің құзыреттілігін тәжірибеде қолдана білу.
2. Шығармашылық біліктілік деңгейін анықтау.
3. Оқушы мүмкіндігіне сай ... ... ... ... ... орындау.
4. Шығармашылық біліктілікті қалыптастыруда кездесетін қиындықтар мен
қарама-қайшылықтарды есепке алып ... ... ... ... ... тәжірибе негізінде
жинақтау, зерттеліп отырған мәселенің өсу динамикасын бақылау.
6. Мұғалім өз ... ... ... ... ... жұмыстарды өздігінше орындау біліктілігінің құрылымын
теориялық талдау жасау бізге оны ... ... ... ... ... ... болды.
Сөйтіп, шығармашылық жұмыстарды өздігінше ... ... ... ... өлшемдері анықталды:
– эмоционалдық компонент – оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... тезис, баяндама, т.б. өздігінше орындаудағы
эмоционалдық көңіл күйін алғашқы әсерлі сезімін, өзіндік талдау, жаңа
дерек көздерін ... оны ... ... ... ... компонент – оқушылардың шығармашылық жұмыстарын
өздігінше орындаудағы ой-өрісінің белсенділігін, ... өзі ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуде
бөлісе білуін көрсетеді;
– еріктік компонент – ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің көмегінсіз
шығармашылықпен орындай білу біліктілігін, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... біз оқушылардың шығармашылық
жұмыстарын өздігінше орындау ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын
өздігінше орындау біліктілігін ... ... ... ... ... ... кешенді, тұлғалық әрекет принципі, оқушылардың
жас және жеке-дара ерекшеліктерін ескеру принципі, шығармашылық жұмыстарды
өздігінше орындаудағы ... ... ... әрекеттестік,
шығармашылық принципі, оқыту мен тәрбие мақсаттары, мазмұны, формалары мен
әдістерінің бірлестік принципі) анықтауға мүмкіндік берді.
Кесте 1 - ... ... ... ... ... өздігінше
орындау біліктілігін қалыптастыру моделі
|Компоненттер |Өлшемдер |Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... |сезіммен жеткізе білуі; |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... ... |шығармашылық жұмыстарды өздігінше|
| ... ... ... ... |
| ... |ғылыми зерттеу жүргізе білуі; |
| ... ... ... ... ... |орындауда ұжыммен, сыныппен жұмыс|
| ... ... ... |
| | ... орындайтын жұмыстардың |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... жұмыстарды өздігінше|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... жұмыстарды өздігінше|
| ... ... ... амал-жолдарды |
| | ... |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... көркем әдебиеттермен, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... жүргізу, тест алу,
сұрақ-жауап, интерактивті әдістер, т.б. кешенді әдістер арқылы жоғары сынып
оқушыларының шығармашылық жұмыстарын ... ... ... ... ... төменгі) деңгейлері анықталды.
Жоғары деңгей: оқушылар шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындаудағы
қуанышын әсерлі сезіммен ... ... ... ... ... шешімдерін болжап, өздігінен ізденіп, объектіні тани
біледі; шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындауда меңгерген ... ... ... ... ... жұмыстарын өздігінше
орындаудағы (өзіндік талдау, жаңа дерек ... ... оны ... ... ... ... ... орындауда белсенді шығармашылық әрекет көрсетеді.
Жеткілікті деңгей: оқушылар ... ... ... ... ... ... сезіммен қабылдайды; шығармашылық жұмыстарды
өздігінше орындауда нысананы нақты таниды; өздігінше орындаған ... ... ... отырып, өзіндік талдау жасап, ... ... ... жұмыстарды белсенді түрде ... ... ... оқушылар шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындауда
ізденіске ұмтылады, бірақ шығармашылық тапсырмаларды ... ... ... ... ... бермейді; өздігінше орындау әдіс-
тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... асыруда көмекті қажет етеді.
Төменгі деңгей: оқушылар ... ... ... ... әсер ... ... жұмыстарын өздігінен орындай
алмайды; шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындауда мұғалімнің көмегін
талап ... ... ... ... ... ... ... өздігінше орындау шешімін іздестіруде мінез-құлқы
тұрақты ... ... ... ... ... ... өзіміздің зерттеу жұмысымыздың барысында М.Н.Скаткин, И.Я.Лернер,
Ю.К.Бабанский және т.б. ғалымдардың еңбектеріне талдау ... ... ... ... екі ... кең ... байқадық. Олар:
1. Білім алу көзіне байланысты.
2. Оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... беру жүйесінде бұл классификация білім беру мен оқытудың
мазмұнына, ... ... ... мен принциптеріне,
ерекшеліктеріне, оны ... ... мен ... ... ... болмақ. Осы орайда, біз зерттеу жұмысымызда
жоғары ... ... ... ... өздігінше орындау
біліктілігіне байланысты оқытудың жаңа ... мен ... ... және ... ... ... айқындадық.
Мысалы, инсценизациялық оқыту әдісін түрлі формада, алдын ала ... ... ... арналған дискуссия, театрланған көрініс формасында
пайдалануға болады. Генерациялық оқыту ... ... ... ) ... ... ... ... қатысушылар қиын мәселеге көңіл аударып,
өздерінің идеяларын айтып, оның шешілу ... ... ... ... ... жаңа ... материалды оқытып үйретуге арналған сабақ,
біліктерді қалыптастыруға арналған сабақ, қорытып-қайталау сабақтары, ... ... ... оқушылардың өздігінше орындау біліктілігін
қалыптастырады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... жолы – ақпараттық технологияны меңгере білу. Мультимедиялық электрондық
басылымдар және ... ... ... ... ... ... қажетті ақпаратты тез табуға көмектеседі. Сонымен бірге интернет
материалдарымен жұмыс істеу, Web ... ... ... электронды оқулықты
пайдалана білу, т.б. оқушылардың біліктілігін, субьектілік ... ... ... ... нарық жағдайында білім беру
мазмұны жаңара ... Олай ... ... ... ... ... ... төмендегідей саралап көрсетуге
болады:
1. Есте сақтауға негізделген, оқып білім алудан бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... Білімнің ақпараттық технологиясына көшу.
3. Оқушыға орташа деңгейде білім беретін бағдарламадан жекелеп, саралап
оқыту бағдарламасына өту.
4. Мұғалім мен ... ... ... ... ... басымдық
көрсетпеуі, оқушының да, мұғалімнің де субъект болуы.
Қазіргі ... беру ... ... жаңа ... ... ... тұлға болып қалыптасу мүмкін ... ... ... ... білім алу, қашықтықтан білім алу), ұжымдық
сабақтар (шығармашылық сабақтар, семинарлар, мектеп лекциясы, ... ... ... ... т.б.), ... ... ... және ғылыми апталықтар, жобалар, т.б.) оқушылардың ... ... ... ... жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастырудағы біздің тәжірибелі- эксперименттік жұмысымызға
тиімді ықпал етті.
Жоғары ... ... ... ... пәні ... өздігінше
орындайтын шығармашылық жұмыстарына біліктілігін қалыптастыру мақсатында
ұйымдастырылған тәжірибелік-эксперимент ... ... ... № 12, ... ... облысы, Қарасай ауданындағы Б.Соқпақбаев атындағы ... ... ... Жалпы экспериментке 270 оқушы қатысты, оның 140-і
– эксперимент тобында, 130-і ... ... ... ... үш ... ... ... бақылау.
Эксперименттің бірінші бағыты бойынша педагогикалық әдіс-тәсілдер арқылы
орта мектептерде жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... ... және оларға шығармалар жазу тапсырылды.
Тексеру жұмысы барысында оқушылардың ... ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыстар нәтижелері талданып,
анықталды.
Эксперименттің анықтау кезеңінде жоғары сынып оқушылары ... ... ... ... ... ... үш ... бойынша (эмоционалдық-мотивациялық, интеллектуалдық,
еріктік) айқындалды.
Жоғары сынып оқушыларының өздігінше орындайтын шығармашылық жұмыстарына
біліктілігін ... ... ... даму ... сұрақтардың көмегімен анықталды. Мысалы, көптеген оқушылар (68%-
ы) «Өздігінше орындайтын жұмыс деген ұғымның ... ... бе?» ... ... ... бере ... ... басым бөлігі өздігінше
орындайтын жұмысты мұғалімдердің басшылығымен және ... ... ... қажет деп түсінеді, кейбіреулері өздігінен орындайтын жұмысты оқу
үрдісіндегі, яғни тек сабақтағы жұмыстармен ... ... ... пен ... ... ... ... алмайды.
Қорытып айтар болсақ, оқушылар өздігінше орындайтын жұмысты өздерінің сана-
сезімін, ... мен ... ... ... ... жете түсінбейтіндігіне көзіміз жетті. Сондай-ақ, жоғары сынып
оқушылары болғандықтан, оларға ... ... ... ... ... деген сұрақ қойылды. Бұған алынған жауаптарды талдау
нәтижесі оқушылардың:
– оқулықпен – 30%-ы ... ... ... ... – 16%-ы (100%-дан);
– энциклопедиямен, каталогтармен – 10%-ы (100%-дан);
–интернетпен – 15%-ы ... ... ... ... ... ... ... эксперименттің екінші сатысында жоғары сынып
оқушыларының өздігінше орындау ... ... ... ... ... байланысты теориялық білімдері мен
әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... келе, олардың жұмыстарды өздігінше орындау
жолдарын білмейтіндігін, өздігінше ... ... ... ... ... бір сарынды өткізетіндігін, ғылыми
әдебиеттер мен мерзімді баспасөз ... ... ... ... өзін ... ... түсінбейтіндігін, мағынасын
ашып айта алмайтындығын аңғардық.
Анықтаушы эксперименттің барысында Алматы облысы, Қарасай ауданындағы
Б.Соқпақбаев атындағы орта ... пен ... ... №12 ... № 137 орта мектептің 11-сынып оқушылары арасында ... пәні ... ... ... ұйымдастырудың деңгейлері мен оған
әсер ететін негізгі факторларды анықтадық. Зерттеулеріміздің ... ... ... болды:
– оқушылардың сабаққа белсенділігі төмен;
– тапсырмаларды өздігінше орындауда қиналады;
– дербестік дәрежесі төмен;
... ... әр ... ... ... білім игеруге дайын емес;
– күтпеген жағдайларда өздігінше жұмыстар орындауда қолданылатын әдіс-
тәсілдерді дұрыс пайдалана алмайды, оларды білмейді.
Анықтаушы эксперимент ... 2-ші ... ... 2 – Эксперименттің анықтаушы кезеңінің нәтижелері
|Мектептер ... |
| ... ... ... |Төменгі |
| |8,2 |13,1 |37,4 |41,3 ... | | | ... | | | | ... ... | | | | ... мектептің |6,7 |11,6 |40,9 |40,8 ... ... | | | | ... |7,9 |14,2 |37,4 |40,5 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... (%) |7,6 |12,8 |38,7 |40,9 ... ... жауаптарын талдау нәтижесінде олардың ... ... ... ... ... ... тапсырмалар
орындауды қажетсінуі төмен екендігі, 68%-ының ... ... ... интеллектуалды әрекетпен айналысуда уақытылы жұмыс
істеу біліктілігі қалыптаспағаны белгілі болды.
Қалыптастыру эксперименті барысында жоғары сынып оқушыларының өздігінше
орындайтын шығармашылық ... ... ... ... ... формалар мен әдістерді негізге ала отырып, оқу үрдісінде және
оқудан тыс уақытта оқушылардың ғылыми ... ... мен ... ... шығармашылық сипатын күшейтетін өздігінше орындайтын
кешенді жұмыстар жүйесі ұйымдастырылды.
Кешенді жүйеге өздігінше ... ... ... ... ... ... эссе, тезис, ғылыми іздену жұмысы (ғылыми ... ... ... ... ... т.б. Бұл ... ... талаптарды қанағаттандыруды көздеді:
1. Өздігінше орындайтын кешенді ... ... ... ... ... яғни ... терең де нақты білім алуына, шығармашылық
қабілеттерінің дамуына, өздігінше білім алу ... ... ... және ... оны ... қолдана білуіне ықпал
етуі тиіс.
2. Кешенді жүйе негізгі дидактикалық принциптерді, ең алдымен білімнің
жүйелілігі мен ... ... ... мен ... ... мен ... ... қанағаттандыруы
қажет.
3. Оқушылардың түрлі біліктілік пен дағдыларын қалыптастырудағы ... ... ... ... ... оқыту мақсатына және
мазмұнына байланысты әртүрлі ... ... Үйге ... және сыныпта орындалатын өздігінше жұмыстарын орындау
тізбегі логикалық түрде бірінен-бірі туындайтындай ... ... ... өздігінен орындайтын жұмыстарындағы өзара байланысты іске
асырады.
5. ... ... ... ... ... және ерекше қасиеттерін
анықтауға берілген тапсырмалар, олардың арасындағы ... ... ... ... болуын қамтамасыз ету.
Қалыптастыру экспериментінің бірінші кезеңінде жоғары сынып оқушыларының
өздігінше орындайтын ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, рефераттар, эссе, тезистер жазу
сияқты өздігінше жұмыстар орындау ұсынылды. Бірінші ... ... ... ... ... ... біліктілігі
«Е.Бекмаханов зерттеулеріндегі Қ.Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілістің
барысы» және т.б. ... ... ... бойынша тексерілді.
Мақсаты: оқушылардың шығармашылық біліктілігін, яғни ой-өрісін, қабілет
деңгейін анықтау және эксперимент жүргізілген мектеп оқушыларының ғылыми
жоба ... мен пән ... ... қатысу мүмкіндіктерін айқындау.
Реферат жазғаннан кейін оқушыларға мына ... ... ... ... ... ... жазу ... қызықтырады?
а) тақырыпқа сай тарихи құжаттарды іздестірумен;
ә) тарихи тұлғалардың ұлт ... ... ... ... ... ... ... ойнау мүмкіндігімен;
в) тарихи қызықты оқиғаларды тамашалау мүмкіндігімен;
2. Кітапханалардан үзбей деректер жинау сені ... ... ... ... ... игердім деп ойлайсың ба?
4. Реферат жазуда не нәрсеге қиналасың?
5. Реферат жазуда өздігінше тың тұжырымдар жасай аласың ба?
6. ... ... ... ... ... ... түрлерін
орындауды ұнатасың? Өзің атап көрсет.
7. Тағы не айтқың келеді, өзің атап көрсет.
Оқушылардың ... ... ... ... өздігінше орындайтын
шығармашылық жұмыстарға ... ... ... ... екендігін,
оларды ұнататынын, әйтсе де өздігінше орындайтын шығармашылық ... ... ... ... ... ... көрсете
алуда қиналатынын көрсетеді.
Қалыптастыру экспериментінің екінші кезеңінде жоғары сынып оқушыларының
шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау ... ... ... ... ... ... ... өздігінше
оқулықтан тыс әдебиеттерді оқу және пайдалана білу, тарихи шығарма ... ... ... ... ... істей білу, тест
құрастыру т.с.с. жұмыс түрлерін орындау арқылы ... ... ... ... ... ... ... дайындықсыз ұсынылған 5
тақырып ішінен таңдауы бойынша бір тақырыпқа шығарма жазу ... ... ... ... ... ... толқынындағы қазақ қыздары.
3. Желтоқсан ызғары.
4. Ер есімі – ел есінде.
5. Біздің өлке – ... ... ... біз, ... ... таңдау бойынша,
екіншіден, олардың мазмұны бойынша талдадық. ... ... ... ... ... өздігінше орындау біліктілік деңгейінің
қаншалықты өскенін, осы шығармашылық біліктіліктің қаншалықты тұрақты
екендігін байқатты.
Қалыптастыру экспериментінің ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі іздену жұмыстарының
тақырыптары бойынша модель құруға ... ... ... ... Бұл ... ... ... бойында шығармашылық
біліктіліктерінің ... ... ... береді. Бұларды
қалыптастыру үшін, шынайы білім мен біліктілік, талап пен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде шебер
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Қалыптастыру экспериментінің төртінші кезеңінде оқушылардың шығармашылық
жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігі, оларға ... ... ... ой ... мен ... ... ... логикалық
тапсырмаларды орындау әдістемесі жобалау тәсілі, эксперимент жүргізу,
олимпиада, ғылыми- ... ... ... ... ... ... ... «Ұлы Жібек жолы – Шығыс пен Батыс арасындағы
достық көпірі», «Жаңалықтың қанды құпиясы», «1930 жылғы ... ... ... ... ... ... ... бойынша тексерілді.
Мақсаты: оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігінің ... ... ... ... ... апта ... ... беріледі, олар
осы уақыт ішінде ізденіп, өз ... ... ... ... ... ... тәсілін» ұйымдастыру нәтижесінде оқушылар өзінің іс
тәжірибесіне сүйене отырып, өздерінің өміріне қажетті ... ... ... ... ... ... жұмыстарын өздігінше
орындауға талпынады, оны ... ... ... ... ... жоба ... ... ғылыми тұжырым жасауға үйренгендігін
байқадық. (Жоғарыдағы көрсетілген ... ... ... ... жүлделерге ие болды).
Төртінші кезеңдегі эксперименттік тапсырмалардың ерекшелігі, логикалық
тапсырмаларды ... ... ... ... оқушылар
төмендегідей жетістіктерге жетті:
- оқушылар өздігінен ... ... ... ... ... ... деген қызығушылығы артып, тарихи сараптамалар жасап,
талдауға үйренді;
- интеллектуалды марафонда өзіндік шығармашылыққа ... ... ... ... ... ... ... орындау
біліктілігін қалыптастыру бойынша жүргізілген эксперимент жұмысының
басындағы және ... ... ... ... 3 – ... ... ... шығармашылық жұмыстарын өздігінше
орындау біліктілігін қалыптастырудағы компоненттердің даму деңгейінің
көрсеткіштері (%)
|Компо-нентте|Жұмыс |Жоғары |Жеткілікті |Орта ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| | |ЭТ |БТ |ЭТ ... |БТ |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ | |Басы |- |- |15 |15,37 |41,33 ... | ... |35,47 |5,03 |48,0 |18,62 |16,53 |37,3 |- |39,00 | ... ... нәтижесі жоғары ... ... ... ... ... ... ... байқатты. Егер анықтау ... ... ... ...... ... деңгейді көрсетсе, эксперимент
соңында төмен деңгейді көрсеткен оқушы болмады, орта деңгейді – ... ...... ғана қалды, жеткілікті деңгейді алғашында –
15% оқушы көрсетсе, соңында олардың саны 48%-ға ... ... ... ешбір оқушы көрсетпесе, соңында олардың саны ... ... ... ... ... болған жоқ.
Сурет 2 – Жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... динамикасы (қорытынды
нәтиже)(%)
Сонымен, тәжірибелі-эксперимент жұмысы жоғары сынып оқушыларының
шығармашылық ... ... ... ... ... оның өлшемдері мен көрсеткіштерінің, деңгейлерінің дұрыстығын,
оқушылардың шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау ... ... және ... тыс ... ... ... жасалған
әдістеменің тиімділігін дәлелдеді.
Қорытынды
Еліміздің жалпы білім беретін орта мектептерінің ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының
шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру болып
табылады.Осыған орай, бүгінгі таңда оның ... ... ... ... ... айналып отыр.
Зерттеуде қарастырылған «шығармашылық», «шығармашылық әрекет», «өздігінше
орындау біліктілігі» ұғымдар зерттеу ... ... ... ... ... үрдісіне сәйкес, жаңа қоғамға бейімделген жеке тұлғаға
деген сұраныс оқушылардың ... ... ... ... болып
қалыптасуын талап етеді. Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстары
туралы ... ... ... ... ... еңбектерге талдау жасаудың нәтижесі қазіргі бұл мәселелердің
өзектілігі бұрынғыдан да арта түскенін көрсетті.
Жоғары ... ... ... ... ... орындау
біліктілігін қалыптастыру үшін, оқытудың жаңа технологияларын пайдалану
тиімді болып ... ... ... ... ... біліктілігі олардың
белсенділігін арттырып, тиянақтылыққа, ұстамдылыққа, бастаған істі аяғына
дейін жеткізе білуге ... ... ... ... ... және дағды жиынтығының жүйесі
қазіргі таңдағы білім мазмұнын айқындайтын ... ... ... ... жүйе жоғары сынып оқушыларының өздігінше білім ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастыру ... ... мен ... ... ... ... оқушыларының шығармашылық жұмыстарын
өздігінше ... ... ... ... ... ... анықтауға
негіз болады.
Модельде мектептегі шығармашылық жұмыстардың өзіндік ерекшеліктері ескеріле
отырып,негізгі принциптер іріктелді.
Тәжірибелі-эксперимент барысында жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... қалыптастырудың деңгейі түрлі
әдістерді (ғылыми ... ... ... ... сұрақ-жауап,
әңгімелесу, тест, шығарма, эссе жазу, интернет, электронды оқулықпен жұмыс
жасау және т.б.) пайдалану ... ... ... ... ... ... ... өздігінше
орындау біліктілігін қалыптастыруда бірқатар ұсыныстар жасауға мүмкіндіктер
береді:
- білім беру мазмұнын түбегейлі жаңартып,қоғам талаптарына сай ... құру және оның ... ... ... ... ... әлі де болса жан-жақты зерттеуді талап
етеді;
- жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастыруда оқу ... ... ... ... және ... ... ... әдебиеттер шығару
қажет;
- шығармашылық жұмыстарын өздігінше ... ... ... ... ... ... ... алғашқы және дамыту кезеңінде берілетін тапсырмаларды
нақтылау және оларды оқу үрдісінде қолдану қажет;
- ... ... ... шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау
біліктілігін қалыптастыра және дамыта отырып, олардың шығармашылық
әрекеттенуіне жағдай жасалуы тиіс.
Диссертация жұмысында ... ... ... ... ... ... ... Алдағы уақытта жалпы білім беретін мектептің жоғары
сынып оқушыларының шығармашылық ... ... ... біліктілігін
қалыптастыру тек қана қоғамдық бағыттағы пәндер арқылы ғана емес, басқа
пәндер бойынша да ... ... ... Сондай–ақ оқыту үрдісіне жоғары
сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше ... ... ... жақтары жеке зерттеуді қажет етеді.
Диссертация тақырыбы бойынша ... ... ... ... ... шығармашылық ізденісте // Қазақ тарихы. –Алматы. -1998.
-№4,5.-68 – 69б. б.
2. Қазақстан тарихы пәнін оқытуда ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуындағы оқу-
тәрбие процесінің проблемалары» атты ... ... ... ... ... - Алматы, 2003.-80-
84 б.б.
3. Дарындыларды дайындау хақында//Қазақ тарихы.-Алматы-2003.-№3.-76
78б.б.
4. Оқушылар бастамасын шығармашылыққа ... ... ... ... . ... 2003. -66-69 ... ... азамат соғысы жылдарында. // Қазақстан тарихы. - 2003.
-№1.- 45 – 49б. б.
6. КСРО 1921 – 1939 жж. ... // ... ... және құқықтану
мектепте. -2004. -№1. - 176 – 178б. б.
7. 10-сыныптың оқу бағдарламасы тереңдетілген тобына арналған сабақ
үлгісі // «Қазақстан және ... ... және ... атты халықаралық
ғылыми практикалық конференциясының материалдар жинағы. –Алматы,
-2005. ... ... ... ... басталуы // Жалпы тарих және құқықтану
мектепте - 2005.- №2. - 9 – 12б. б.
9. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту // Қазақстан ... ... 9 – 12б. ... ... ... ... негізінде «Екінші дүниежүзілік соғыстың
басталуы» тақырыбын оқыту // «Ұлы Отан соғысына 60 жыл» республикалық
ғылыми-практикалық конференциясының ... ... ... 69 – 72 б. ... ... ... оқулықтары бойынша құндылықтарды қалыптастырудың
ғылыми-әдістемелік ... // ... ... - 2006. ... 18б. б.
12. Ауған соғысын оқыту мәселелері // Қазақстан мектебі.- 2006. -№3.- 69 –
72б. б.
13. ... ... ... ... // Қазақстан мектебі.- 2006.-№10
–57б.б.
14. Жоғары сынып оқушыларын оқытуда өздігінше білім алуын қалыптастыру //
Қазақстан тарихы.- 2006. -№10. -13 – 17б. ... ... ... ... ... ... негіздері.(Студенттер мен мұғалімдерге
арналған әдістемелік құрал). Алматы, 2006. Ғылым мен оқу әдебиеттер
баспасы, ҚазҰПУ, – 52 ... ... ... оқытуда жоғары сынып оқушыларының өзіндік жұмысты
ұйымдастырудағы өзекті мәселелері: олимпиада мен ... ... ... // ІІ- ... ... ... ғылыми-
практикалық конференциясының материалдар жинағы. ... -274 – 278б. ... ... ... ... ... біліктілігін қалыптастыруда
ғылыми сайыстарға дайындаудың әдіс-тәсілдері. 12 жылдық білім беру
проблемалары республикалық ғылыми-практикалық ... ... ... ... ... - ... 196 – 200б. б.
18. Жоғары сынып оқушыларының ... ... ... ... ... // Абай ... ... Хабаршысы-
Вестник. «Педагогика ғылымдары» сериясы. -№3(15). -Алматы, 2007.
19. Шығармашылық біліктілікті қалыптастыру мазмұны // ... ... -№9. -76 – 77б. ... ... сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарды өздігінен орындау
біліктілігін қалыптастыру моделі // Білім ... ... ... №3 - 99 – 101б. б.
РЕЗЮМЕ
Ахатаева Калия Байгоныровна
Формирование у старшеклассников умений ... ... ...... ... ... ... и образования,
этнопедагогика
Объект исследования – учебно-воспитательный процесс в ... ... ...... ... ... исследования – научно-теоретическое обоснование и ... ... у ... ... ... ... работ
Теоретической и методологической основой исследования ... ... ... ... о личности и ... в ... ... и ее ... ... ... о ... личности; теории: творчества, самостоятельной
работы и целостного ... ... ... идеи ... ... ... ... и
деятельностного подходов в исследовании проблемы формирования ... ... ... ... новизна и теоретическая значимость исследования:
Научно-теоретически обоснованы сущность и ... ... ... ... деятельность», «умения самостоятельного
выполнения».
Выявлена ... ... у ... ... ... ... ... модель формирования у старшеклассников умений самостоятельного
выполнения творческих работ, с ... ... ... и ... в ... ... ... для старшеклассников
по формированию умений самостоятельного выполнения ... ... ... ... ... ... разработаны методика диагностики
и методический комплекс формирования умений у ... ... ... работ, по результатам исследования
разработаны методические указания и ... ... ... ... в школах, лицеях-гимназиях,
педагогических колледжах и институтах, учреждениях повышения квалификации
учителей.
Апробация и внедрение: основные положения исследования ... ... ... -2002;2003;2004;2005), республиканских (2003-2006)
научно-теоретических конференциях, ежегодной ... ППС ... им. ... а ... на ... ... (Алматы,2003), апробированы в экспериментальной ... и ... в ... ... ... в периодических изданиях,а
также в методических указаниях и пособиях.
База ... ... ... ... в ... им. ... ... района, Алматинской области, школе-
гимназии №12 им. Ч. ... и ... ... №137 им. М. ... ... ... ... у старшеклассников умений самостоятельного выполнения
творческих работ эффективно применение новых ... ... ... ... ... ... образования,
проектирование образовательного пространства в соответствии с требованиями
общества и ... его ... ... ... ... развития школьников;
при формировании у старшеклассников умений самостоятельного выполнения
творческих ... ... ... ... ... ... работы и необходимо выпустить научно-
теоретическую и методическую литературу;
необходима ... ... ... ... ... ... выполнения творческих работ, в том числе конкретизировать
задания для начального и развивающего этапа и исследовать их в ... и ... ... самостоятельного выполнения творческих работ ... ... ... ... для их ... В ... возможно исследование формирования у
старшеклассников умений самостоятельного ... ... ... ... в ... обучения дисциплин общественного цикла, но и ... ... с тем, ... ... ... ... ... формирования у старшеклассников ... ... ... ... в учебном процессе.
Summary
Akhatayeva Kaliya Baigonirovna
Skills formation of fulfillment independently in pupils creative works in
the senior classes.
13.00.01 – Common ... History of Pedagogy and ... object of ... -the process of teaching in the ... subject of ... – the creative works of pupils in ... classes.
The aim of investigation: theoretically substantiate skills ... ... ... in pupils creative works in the senior ... to zee veal aspects, forms and method of ... works also ... of its to the educational process.
The tasks of investigation:
1.On the basis of theoretical trying to of bind the sense ... ... and having an idea of the words ... and ... ... of the independent works.
2.The exposure of nosing new technology and taking into account ... in skills ... of ... ... in ... works in the senior ... modal creation in skills formation of fulfillment independently
in pupils creative works in the senior classes and ... ... and ... ... forms and methods, the aspects of ... of ... ... in pupils creative works in the
senior classes and ... for ... complex on the base ... ... its ... the base of ... ... and methodological problems
were served the pedagogical ideas and concepts of ... ... ... and ... in ... ... the role of action and skills for ... and its mental
development in the meaning of ... The point of view explore ... of ... action of ... ... in pupils
creative works in the senior ... source of the ... “The ... of the Republic ... (1995), “The act of teaching in Republic of ... ... of ... ... ... of Republic ... (1996). “The ... to the people of Kazakhstan – 2030”, the
President of R.K. N.A.Nazarbaev. The school ... texts, ... works out, the ... about school – ... work, ... teachers work ... scientific novelty and theoretical fullness of investigation.
We elaborated on the base of ... ... master in ... of the word ... as “creation”, “creation and action”,
“skills of the independent work” and so ... skills ... of ... ... in pupils creative works
in the senior classes were determined the new technology in ... skills ... of ... ... in pupils creative in ... classes and the ... of its ... were created as a
modal.
The methodical complex for skills ... of ... ... ... creative in the senior classes was borne the trails on its ... ... ... the practical fullness of investigation.
The methodical suggestion and recommendation were produced in ... of ... may use of schools, lessons in ... ... it the ... for ... of professional teachers
skills.
The conducting investigation gives the ... to pull out the ... ... is necessary to explore the possibilities comprehensively to bill up the
creative and intellectual levels in the sphere of ... renew ... contents and ... volume of ... which ... ... ... is necessary to explore the ... the complex master ... skills ... of ... independently in pupils creative
in the senior classes and also the publication scientific theoretical and
methodical ... is ... word out the system of tusks in the ... ... of ... ... in pupils creative in the senior
classes and to specify the tusks are ... in initial and ... and to ... them to the process of teaching.
It is important to give them an opportunity for creative activity ... skills ... of ... ... in pupils creative in ... ... prospects of the investigation. The ... ... pretend to all round opening of learning problem. The ... of given problem the using of skills ... of fulfillment
independently in pupils creative in the senior classes, but at all teaching
classes. There is exists an opinion that it’s ... ... ... ... in the skills ... of ... in pupils creative in the senior classes during the ... teaching.
-----------------------
Қарым-қатынастық
Ақпараттық технология
Оқу-интеллектуалдылық
Құндылық
Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық біліктілігі
Білімнің құзыреттілігі
Әлеуметтік
Жалпы мәдениеттілік

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың теориялық негіздері25 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
"қабылданған шешімді орындаудағы ұйымның функциясы"6 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь