Дінтану пәнін оқыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1

1. Дінтану пәнінің оқытылу ерекшеліктері.

1.1. Батыс елдерінің діни білім беру тәжірибесі.
1.2. Шығыс елдерінің діни білім беру тәжірибесі.
1.3. ТМД елдеріндегі дінтану пәнін оқыту ерекшеліктері.

2. Қазіргі таңдағы Қазақстан жағдайындағы дінтану пәнін жетілдіру перспективасы.

2.1. Қазақстан жеріндегі діни білім мәселесі.
2.2. Қазақстан Республикасындағы дінтануды жетілдірудің негізгі жолдары.

Қорытынды.

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Дінтану пәні не дін туралы білім көптеген Батыс және Шығыс елдерінде бұрыннан мемлекеттік білім жүйесінің міндетті компоненті болып келеді. Бұлай болып келу себебі дін әрқашанда әр қоғамның, мемлекеттің, адамның өмірінде дүниеге көзқарасы, сенімдер жүйесі ретінде маңызды орын алып келеді және солай бола бермек. Сонымен қатар дін қоғамдық феномен болғандықтан оның зерттелуі, жалпы халық, мемплекет тұтастығы үшін өзектілігі жойылмайды.
Дінді дұрыс, жете түсінбеу қоғамда түрлі сенім негізінде адамдар арасындағы, конфессия арасындағы, халықтар арасындағы қайшылықтарға алып келеді. Бір де бір дін адамзатты зұлымдыққа, жамандыққа шақырмайды, қайта қиын кезеңдерде адамға рухани азық, қолдау болып, қоғамның ұйтқысына айналады. Сол себептен діннің негізін, ішкі рухани дүниесін, шығу тарихын, даму барысындағы түрлі ағым, бағыттардың көзқарастарын, ерекшеліктерін зерттеу, білу маңызды.
Өткен ғасырларда дін қоғамның барлық салаларында басты доминанты болып келгені белгілі, көптеген ғылым, өнер жұлдыздары, ақын-жазушыларға, қоғам қайраткерлеріне, қарапайым халыққа руханилықтың, адамгершілік, ізгіліктің бірден-бір көзі болып келді. Қазіргі таңда технологиялық шапшаң және қарқынды дамуына байланысты материалдық құндылықтар бірінші орынға шығып, адамдар рухани құндылықтардан алшақтап, рухани азғындаушылыққа түсіп барады. Бұл адамзат баласын әрқашанда бауырмашылдыққа, игілікке, кемелділікке шақыратын діни сенімінен айырылғандығының себебі. Руханилықтың, адамгершіліктің негізгі көзі-дін, шынайы діни білім еш уақытта жаман іс-әрекеттерге жетелемейді. Діни білім өткен ғасырларда басты білім бұлағы болды, осы білім негізінен көптеген ұлы ойшылдар, ғалымдар, қоғам қайраткерлері нәр алған. Адамдардың рухани өмірі мен күнделікті болмыс өмірін байланыстыратын діни сенімнің болмауы адамдарды тұрақтылық пен сабырлықтан айырып, белгісіздік және хаос тудырады. Діннің адам өмірінде, қоғам өмірінде алатын орны өте зор.
Көптеген батыс елдерінде дін ұлттық идентификацияның ең басты факторы болып есептеледі. Діни білім мемлекеттік білім беру жүйесінде бұрыннан келе жатқан маңызды фактор. Еліміз Кеңес Одағындағы коммунистік идеологияның салдарынан осы рухани потенциалдан жүз жылға жуық уақыттай қол үзіп қалады. Егемендігімізді алғалы бері біз бос кеңістікті рухани мұрамен толтыру мүмкіндігіне қол жеткіздік. Алайда біз бұл мүмкіндікті әлі де қолдана алмай отырмыз. Оның үстіне жалпы пост кеңестік елдердегі діни сауатсыздық жағдайын пайдаланған әлемдегі түрлі діни ағымдар жағдайды одан әрі күрделендіріп жіберді. Діннен мүлде хабары жоқ халық осы түрлі сенім жүйелерінің жетегінде кете барды.
1) The Fredom of Belief and Religion. Oxford 1987. 587 б.
2) Пыжиков. Высшая школа и научные учреждения Японии. Москва. 1993г. 458б.
3) Высшее образование в странах Западной Европы: проблемы и тенденции. Москва – 1989г. 385б.
4) К.Н. Цейкович, Л.Н.Тарасюк, Н.И.Давыдов, В.Ф.Пирог. высшая школа за рубежом: проблемы, поиски, решения. Москва – 1994.
5) Барбарига А.А. Среднее и среднее специальное образование в современной Англии. Киев – 1989г. 100б.
6) Высшее и среднее специальное образование за рубежом. Москва – 1989г. Научный реферативный сборник ро зарубежным публикациям. 110б.
7) Б.С.Гершунский. «Философия образования для ХХІ века». Москва – 2002. 585б.
8) Перестройка высшего образования в КНР. Москва 1991. Научно-исследовательский Институт высшего образования. 285б.
9) Высшего образование во Франции. Москва 1993. 150б.
10) Дінтанудағы исламтануды оқытудың кейбір өзекті мәселелері. Байтенова Н.Ж.
11) Джеймс.У. многообразие религиозного опыта. Москва – 1993г.
12) Кронштадский.И. Христианская философия. Москва 1992г.
13) Малерб.М. «Религии человечества». Москва – 1997г.
14) Щелокова Е7 этнос и религия: проблема взаймодействия // Мысль. – 2003.- № 97
15) Султангалиева А. Эволюция ислама в Казахстане. htt|//www.cvi.kz.
16) Щелокова Е. Религиозная ситуация в Казахстане в 20-60 годы ХХ века // евразийское сообщество.-2003. №4 ( 97-102б).
17) Амирова А. межэтнические отношения в Казахстане. htm.www.cvi.kz.
18) Радугин А. Введение в религиоведение. Курс лекции.- М.: издательство «Центр», 1996.-299б.
19) Казкенов К. религиозные процессы: диалог, дискуссия,дискурс // Мысль.-2003.-№7
20) Косиченко А.Г. Религиозная ситуация в Республике Казахстан // Аналитик7-2001ю №4-57.
21) Хазова Л. Мировой опыт и тенденции развития высшего образования // Красноярск – 1994.



22) Бернал Д. Наука в истории общества // Москва – 1956г. 385с.
23)Гайденко В. Смирнов Г. Западноевропейская наука в средние века // Москва – 1989г. 374с.
24) Гайденко В. История наукми в контексте культуры // Москва – 1990г. 265с.
25) Спенсер Г. Воспитание: умственное, нравственное и физическое // Москва – 2002г. 422с.
26) Ямбург Е.А. Школа на пути к свободе. Москва – 2000.
27) Рожанский Д. из истории античной науки и философии // Москва – 1991г. 550с.
28) Салимов В.Г. Заподноевропейская средневековая школа и педогагическая мысль // Москва – 1990. 460с.
29) Вульфсон Б. Л. Стратегия развития образования на западе на пороге ХХ века // Москва 1999. 320с.
30) Лопаткин Р.А. Религия, церковь в России и зарубежом // Москва – 1994. 95с.
31) Кыдыралина Ж.У. Этнос и религия В Казахстане: этнос и судьбы // Алматы -
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
............................... 1
1. Дінтану ... ... ... Батыс елдерінің діни білім беру тәжірибесі.
1.2. Шығыс елдерінің діни білім беру тәжірибесі.
1.3. ТМД ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан жағдайындағы дінтану пәнін жетілдіру
перспективасы.
2.1. Қазақстан жеріндегі діни білім мәселесі.
2.2. ... ... ... жетілдірудің негізгі
жолдары.
Қорытынды.
Қолданылған
әдебиеттер..........................................................
Кіріспе.
Диссестациялық жұмыстың өзектілігі.
Дінтану пәні не дін туралы білім көптеген ... және ... ... ... ... ... ... компоненті болып келеді.
Бұлай болып келу себебі дін әрқашанда әр ... ... ... дүниеге көзқарасы, сенімдер жүйесі ретінде ... орын ... және ... бола ... ... ... дін ... феномен
болғандықтан оның зерттелуі, ... ... ... тұтастығы үшін
өзектілігі жойылмайды.
Дінді дұрыс, жете түсінбеу қоғамда ... ... ... ... ... ... ... арасындағы қайшылықтарға алып
келеді. Бір де бір дін ... ... ... ... ... кезеңдерде адамға рухани азық, қолдау болып, ... ... Сол ... ... ... ішкі ... ... шығу тарихын,
даму барысындағы түрлі ағым, бағыттардың көзқарастарын, ерекшеліктерін
зерттеу, білу ... ... дін ... ... салаларында басты доминанты
болып келгені белгілі, көптеген ғылым, өнер жұлдыздары, ақын-жазушыларға,
қоғам қайраткерлеріне, ... ... ... ... ... көзі ... ... Қазіргі таңда технологиялық шапшаң
және қарқынды дамуына ... ... ... ... ... ... рухани құндылықтардан алшақтап, рухани азғындаушылыққа түсіп
барады. Бұл адамзат баласын ... ... ... шақыратын діни сенімінен ... ... ... ... ... ... діни білім еш
уақытта жаман іс-әрекеттерге жетелемейді. Діни білім өткен ғасырларда ... ... ... осы ... ... ... ұлы ойшылдар, ғалымдар,
қоғам қайраткерлері нәр ... ... ... өмірі мен күнделікті
болмыс өмірін байланыстыратын діни сенімнің болмауы ... ... ... ... белгісіздік және хаос тудырады. ... ... ... ... ... орны өте ... ... елдерінде дін ұлттық идентификацияның ең басты
факторы болып есептеледі. Діни білім ... ... беру ... келе ... ... ... ... Кеңес Одағындағы коммунистік
идеологияның салдарынан осы рухани потенциалдан жүз жылға жуық ... үзіп ... ... ... бері біз бос ... ... толтыру мүмкіндігіне қол жеткіздік. Алайда біз бұл мүмкіндікті әлі
де қолдана алмай отырмыз. Оның ... ... пост ... елдердегі діни
сауатсыздық жағдайын пайдаланған әлемдегі түрлі діни ағымдар жағдайды одан
әрі ... ... ... мүлде хабары жоқ халық осы түрлі сенім
жүйелерінің жетегінде кете барды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... бері келе ... жас мамандықтардың бірі. Жалпы ... ... ... Орта ... және ТМД ... ... ... қызығушылық
артып, «діни ренессанс» басталғаны белгілі. Қазақстан да осындай жағдайды
басынан кешіріп отыр. Тәуелсіздігімізді алғаннан кейін, ... ... соң ... ... ... ... ... діни
секталар ағылып келе бастады. Уақыт олардың ... ... ... ... идеологиялық мүдделерін көздеп келгендігін көрсетті. Діннен
хабары жоқ халық түрлі христиандық, ... ... ... кете ... ... діні бойынша түрлі Араб елдерінің догматикалық
ерекшеліктері бар ... ... ... да ... діні ... ... ... қайшылықтарға соқтығысып жатады. Әсіресе «әлемдік
халифат» ... деп, ... ... ... ... ... ... Тахрир» діни ұйымы, «Хезболлах» ұйымдары Қазақстанда біраз
уағыздарын жүргізіп, ... ... ... ... ... ... қауіптің алдын-алу үшін
біріншіден түрлі діндердің тарихы, ... ... ... және ... ерекшеліктері, діндердің феноменологиясы жөнінде
білім беретін дінтану мамандығының енгізілуі өте маңызды.
Екіншіден рухани ... ... бара ... ... ... ... ... принциптері арқылы тәрбиелеп, қоғамда
өз орнын тауып, өмірде ... ... ... үшін діни білім аса қажет.
Қазақстан тәуелсіздігін алғалы бері әлемде болып жатқан
көптеген процестер мен ... ... ... ... ... өте ... және әркелкі болғандықтан әрқашанда діни шиеленістің
пайда болу қайпі бар. Осындай қауіптердің алдын алу үшін дін ... ... ... ... ... беру ... рөль ... Білім
қараңғылықпен күресуде , түрлі діндер туралы бұрыс ... ... ... ... Оның ... діни ... әлемнің
көптеген өркениетті мемлекеттеріндегі оқу орындарында ... ... ... біз діни ... ... ... ... мұқият зерттеп, артықшылықтары мен кемшіліктерін ... ... ... қолайлы жобасын жасауымыз керек. Біздің
мемлекетіміз ... ... ... ... ... қоғам. Осы
бейбіт қоғамымызда өмір сүретін түрлі ұлт өкілдерінің, түрлі ... ... ... ... ... ... пәнінің бағдарламасы аса қажет.
Қазақстан әлемде мемлекетік оқу ... діни ... ... ... ... ... ... «дінтану» пәнін
мектеп бағдарламасына, жоғарғы оқу орындарына енгізу мәселесі ... ... ... ... беру ... ... ғалымдар,
жоғарғы оқу орындарының оқытушыларының қатысуымен бірнеше ... ... ... пәні ... ... ... жоқ, алайда
мәселе әлі де талқыланып жатыр және болашақта ашылмақ мүмкіндігі бар.
Дінтану – бұл діннің ... ... ... ... ... беретін
пән.
Қазіргі таңдағы жаһандану процесі тұсында әр ... ... ... ... болмысын сақтап қалуға тырысады. Бүгінгі әлеуметтік
жағдайда елімізде ... бір ... ... ... дінге деген
қажеттілік бар. Сол себептен қазақстан қоғамының түрлі ұлттық, ... ... ... ... қоса ... діни ... ... қалатындай
қазіргі зайырлы қоғамға, заман талабына сай ... пәні ... ... ... мақсаты мен міндеті.
1) Батыс және Шығыс елдеріндегі мемлекттік білім беру ... ... ... ерекшеліктерін, олардың құрылымын және мазмұнын
салыстырмалы түрде ... ... ... және идеологиялық жағынан біршама жақын ТМД
елдеріндегі дін ... ... ... ... ... Діни білім және дін туралы білімді жүргізу жөнінде ... ... ... ... ұсыныстарын, жолдарын қарастыру.
4) Қазақстандағы діни және этникалық жағдайды ескере отырып,
шетелдік діни ... беру ... ... мен ... ... ... Республикасың мемлекеттік ... ... діни ... ... ... ... ... жұмыстың жаңалығы.
1) Батыс Еуропа және Шығыс елдері, сонымен қатар ТМД ... ... ... мәләметтер келтіріліп, сол елдердегі діни білім мен зайырлы
білім берудің ара-қатынасы анықталып, діни білімнің мемлекеттік ... ... орны ... Діни ... және ... ... ... жөнінде соңғы батыстық,
шығыстық, отандық ғалымдардың ... ... әрі ... ... ... ... асыру тәсілдері келтірілді.
3) Көптеген Батыс және Шығыс елдерінің Конституцияларында зайырлы білім
мен діни ... ... ... ... ... ... ... және конфессионалдық
ерекшеліктері ескеріле отырып, дін ... ... ... жаңа ... ... ... ... негіздемесі.
Ғылыми жұмыстың теориялық және практиаклық мәні.
Диссертациялық жұмыстың нәтижелерін мемлекеттік және жергілікті билік
органдарының ... беру ... ... ... ... Сонымен қатар
түрлі елдердің діни білім беру ... ... ... үшін діни білім беру бағдарламасын құруда маңызды және ... ... ... ... беру шараларымен айналысатын діни
құрылымдардың ... үшін де ... ... ... ... ... ... жамылып, өздерінің саяси мақсаттарын ... ... ... , ... мен терроризмен күресетін арнайы
органдардың қызығушылығн туғызуы мүмкін.
Жұмыстың зерттеу обьектісі. ... ... - ... ... беру ... діни ... ... тәжірибесі.
Қарастырылған тәжірибеге сүйене отырып Қазақстан қоғамы үшін тиімді діни
білім жобасын құрастыру.
Ғылыми жұмыстың ... мен ... ... ... ... екі ... ... бес бөлімшеден, қорытындыдан
тұрады.
Бірінші бөлімде Батыс Еуропа, Мұсылмандық Шығыс және мұсылмандық
емес шығыс елдеріндегі, ТМД ... ... оқу ... ... ... ... ... келтіріледі. Мәселен
Батыс Еуропада діни білім сол елдердің тарихи және ұлттық ерекшеліктерімен
анықталып, конфессионалды ілім ... ... ... ... діни ... міндетті болса, енді бірінде діни білімге альтернативті
факультатив курсы ұсынылады.
Шығыс елдерінің көбісінде ислам діни ... оқу ... ... табылады, ғылыми жұмыста осы діни білімдердің мазмұндары
қарастырылды.
ТМД елдерінде діни білім мемлекеттік оқу ... ... ... ... енгізіліп отыр, сол себепті діни білімге қатысты
ұсынылған методологиялық әдістер мен жолдар қарастырылады.
Екінші бөлімде Қазақстан ... ... ... дейінгі діни білім беру сипатына қысқаша шолу ... дін мен ... ... қатынастарға көңіл бөлінеді.
Қазіргі кездегі Қазақстан қоғамының ... ... діни ... ... ... мен ... ұсынылады.
Қорытынды бөлімінде дисссертациялық жұмыста діни ... ... мен діни ... ... ... үшін ... мен
рөлі айтылып өтіледі.
1. Дінтану пәнінің оқытылу ерекшеліктері.
Батыс еуропа елдеріндегі діни білімді ... күні ... ... ... білім беру жүйесінде діни
білімнің маңызы зор және және бұл білім беруге ... ... ... ... ... болып отыр. ЮНЕСКО да діни білімге ... ... ... ... ... қарағанда діни білім шамамен әлемнің 140
елдерінде жүргізіледі.
ЮНЕСКОның Халықаралық білім беру беру ... ... мен ... ... ... 73 ... діни ... аптасына
кем дегенде бір рет жүретін міндетті пән болып табылады.
Халықаралық білім беру бюросының соңғы деректеріне қарағанда
діни білім берудің ең ... ... Сауд ... -31% , ... ... діни білім алғашқы алты жылдықта оқытылады және ... ... ... ... 3 есеге жоғары.
Әлемнің 69 елдерінің оқу бағдарламасында дін міндетті де ,
факультативті де ... ... ... ... ... діни тақырыпты мүлде теріске шығармайды. Мәселен Швейцария
және ... ... діни ... беру ... яғни бір ... діни білім міндетті болып ... ... ... ... ... мемлекеттік және ... ... ... өз діни ... ... діни ... алу
құқықтары тиімді шешілген. Мемлекеттік және білім берудің ... ... ... ... оқу орындарында діни білім пәндері жүргізіледі.
Бүгінгі таңда мемлекеттік оқу ... ... ... ... ... ... тарихи әлеуметтік ерекшеліктерімен анықталады. Бір
елдің зайырлы сипатының моделі келесі ... ... ... моделіне
ұқсамайды.
Еуропалық тәжірибенің зерттеу нәтижесі зайырлы мектептердегі
діни білімді реттеудің және практикалық ... ... ... ... ... ... модельдің жоқтығын көрсетеді.
Әр мемлекеттің ұлттық санасы өз ... ... ... рухани мұраға , мәдени сабақтастыққа , сонымен қатар ұлттық білім
беру саласында өзіндік қатынас қалыптастырады. Еуропа елдерінің діни ... ... ... мен ... ортақ тұстары да бар, мәселен таңдау
құқы: өз конфессиясының діни мәдениетін оқу не діни емес ... ... ... ... діни ... діни ... арқылы
реттеліп, қадағаланып отырады. Діни ұйымдар осы пәндерді жүргізуге дайындық
пен оқытушыларды тағайындауды өз ... ... ... ... ... Австрия , Бельгия, Кипр, Испания , Мальта , Польша,
Португалия , Чех ... ... ... Венгрия , Италия , Латвия, Литва ,
Германия, Финляндия) мемлекеттер мен діни ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдайды.
Бұл жағдайда діни білім оқытушылары на діни ұйымдар сертификат береді. Бұл
елдердің қатарына ... , ... ... , Испания, Греция, Венгрия,
Италия , Латвия, Литва, Люксембург, Мальта , ... ... , ... ... ... елдерде діни конфессиональді білім факультатив ретінде
не басқа пәнді таңдау ретінде жүреді. Егер діни пән ... ... ... діни ... және оның ... байланысты ол пәннен
босатылуға құқы бар. (Германия, Австрия, Кипр, Финляндия, ... ... ... ... ... және
экономикалық жағынан қолдау көрсетеді, оқытушыларға жалақы төлеп, оқу орнын
тағайындап , оқу сағаттарын бөліп беру. Бұл тұста ... ... ... ... емес ... айта кету керек, соған байланысты ... ... ... ... ... ... ғана ... мектептерде конфессионалды білім беруді ұйымдастыру үшін
келесі шарттар қойылады:
1. белгілі бір ... осы ... ... ... ... болуы
керек.(не мемлекетпен конкордаты болуы қажет.)
2. пәнді жүргізу үшін ... ... саны ... Топтағы
оқушылардың минимальді саны 7-13 тен кем болмауы керек.
(Польшада-7, Германияда-8-12, Австрия -10, Болгарияда-13). ... ... оқу ... діни ... ... ... бөліп көрметуге болады:
1) мектептерге мемлекет және діни ұйымлар арасындағы ... ... не ... заңмен бекітілген,
2)білім беру орталықтарымен бекітілген, білім беру органымен
мақұлданған діни білім ресми түрде енгізілген
3) оқу ... діни ... ... өздері ұйымдастыра алады:
дінді оқыту курсынан оқу ... ... ... ... және тағы ... ... ... болады.
Барлық оқушыларға міндетті болып табылатын діни-мәдени курсын басқа
конфессионалды бағыттағы курсқа не ... діни емес ... ... ... ... ... Германия , Швейцария, Финляндия , Ұлыбритания,
Бельгия, Греция ,Испания, Италия, Ирландия, ... , ... ... ... болады. Діни білімге мемлекет қаржылық көмек көрсетіп,
шіркеу ұсынған оқытушыларды ... ... діни ... ... ... ... білім міндетті болып табылатын гуманитарлық курстарда
кеңінен берілген( мәселен,тарихи, әдеби, қоғамдық тілдік пәндер, география
және философия). Діни ұйымдар оқу ... ... оқу ... ... берген арнайы бір күні діни білімді жргізе ... ... ... және ... ... ... болады.
Батыс социологиясында діни феноменді зерттеудің екі деңгейі көрінеді:
бірі - дінді ... ... ... ... оның ... ... ... анықтайтын теориялық жағы;
Екіншісі - әлеуметтік және демографиялық топтардың, жеке ... ... ... ... ... ... жөнінде біз оның үш түрін ажыратуымыз керек:
1) уағыз түрінде
1) дінтану
1) этикалық тәрбие.
«Уағыздау» түріндегі діни ... ... бір ... ... ... бір ... ілімін білдіреді. Бұл кей жағдайларда «катехизаторлық
курстар» деп аталады. Бұл ... ... діни ... ... ... – жиі ... бір конфессиядағы шіркеу қызметкерлері жүргізеді.
Сенім бостандығын құрметтейтін барлық қоғамдық орта мектептерде оқушылардың
бұл пәндерге ... не ... ... ... босатылуға
құқылары бар.
Дінтанулық» түрі қазіргі діндерге ғылыми шолу, жалпы діндердің ... және оның ... ... ... ... ... ... бұл курстарды сол мектептің ұстаздары жүргізеді.
«Этикалық тәрбие беру» бұл мінезді ... және ... ... ... мен ... және объективті шолу. Бұл этика бойынша
курстар діни емес, алайда мектептегі діни ... беру ... ... ... бөлігі болып келеді. Мемлекеттік мектептерде әдетте бұл
пәнді сол мектептердің ұстаздары ... Бұл ... ... ... курстар қоғамдық мектептерде факультативті курстар ретінде
ұсынылады, ол жерде сонымен ... бір ... ... ... уағызы
жүргізіледі.
Қоғамдық мектептерде діни білім берудің әдісі көп, ... ... ... ... олардың діни білім беру әдісі бойынша ... ... ... бір ... ... ... ... ішіндегі бір дінге уағыздау.
5) дінтануды жүргізу және этикалық тәрбие беру.
5) қоғамдық метептердегі діни білім берудің ... ... бір ғана ... ... ... пән ... мемлекеттік білім беру жүйесінде бар. Бұл қоғамында мұсылман
оқушылары немесе католиктік, ... ... ... ... ... ... елдері: мәселен, Греция, Иордания, ... Одан ... ... ... ... ... ... діни білім ретінде өз мемлекеттік ... ... ... ... ... барлығы ой бастандығын құрметтегендіктен, ... бұл ... ... рұқсат береді. Польша және ... ... ... этика курсын таңдап алады.
Жоғарыда аталған мемлекеттер үшін өз халықтарының маңызды ... ... ... және ... ... зор роль атқарған сенім
негіздерін оқушыларға үйрету өте орынды және ... ... ... қоғам қайраткерлері бір ғана тарихи сенім негіздерін ... ... ... ... деп ... кез-келген дамыған мемлекетте барлығы бір ғана «ресми ... ... Бұл ... ... оқушылар діни білім пәніне
қатысқысы келмейді және солай істеуге құқы да ... ... ... бір ... ... ретінде жүргізу.
Бұл біздің шолуымызда бірнеше діндер арасында ... бір ... ... діни ... ... ... бұл – Австрия, Германия, Испания
елдері оқушыларға ... не ... ... ... ... ... - бос ... Германияда – этикалық тәрбие сабағы,
Испанияда – иудаизм және ислам, діни уағыз ... діни ... ... беретін тағы бір мемлекет – Филиппин.
Дінтану не этикалық ... ... ... қазіргі құқықтық
мемлекеттерде қоғамдық орта ... ... ... ... ... ... Еуропаның 5 мемлекеті оқушыларға дінтану пәнін ... ... ... Финляндия, Швеция. Негізінен бұл
курстарды орта мектеп ұстаздары жүргізеді, курс құрамында ... ... ... ... ... ... арнайы семинарияларды бітірген
оқытушылар жүргізеді. Оқушыларға арналған бұл курстар құрамына ... ... ... ... және ... ... мектептерде
оқушылар этика пәнін міндетті түрде оқиды, осы ... ... тек ... ... айтып қана қоймай, сонымен қатар балаларға
моральды тәрбие беріп, дұрыс ... ... ... ... Еуропа елдерінде дін күні бүгінге дейін қоғамдық ... ... ие. ... ... ... ... мәдениеті бойынша
теологиялық ғылым, шіркеу тарихы ... ... ... ... ... ... саны көп, ірі-ірі діни кітаптардан тұратын
кітапхана, архивтер, христиандық ғылыми-энциклопедиялық әдебиеттер өте ... ... ... ... ... жасаған, халықтарының рухани
болмысын құрған, мемлекеттіліктің типін құрған, кейіннен ... ... ... ... Шіркеудің догматмкалық ілімі ... ... ... ... ... догматикалық
ерекшеліктерін білмей тұрып Шығыс пен Батыстың ... ... ... тарихи тағдырларының ерекшеліктерін түсіну мүмкін емес.
Еуропа ... ... ... ... ... ... ... ықпалы өте зор. Көптеген бастауыш және орта ... ... ... ... ... не ... қаражаты негізінде
құрылды. Қазіргі кезде жеке мектептерден басқа бүкіл ... беру ... ... ... ... қорларымен ескі дәстүрлі байланыстар
күні бүгінге дейін берік.
Осы мектептер енді өз ... ... ... ... рим-католиктік, православиелік шіркеулерге және ... ... ... ... ... діни білім барлық оқушыларға міндетті
және сабақ таңертеңгі құдайға дұға оқудан ... дін ... ... маңызды орын алады.
Діни білім мәселесінің ғаламдық сипаты бар. Батыс ... ... дін күні ... ... ұлт ... анықтайды . діни
білімді жүргізудің түрлі әдістері бар және ол ... беру ... ... ... ... ... діни ... үш негізгі конфессия
ілімдерінің негізінде ... ... ... ... отыр.
Дүние жүзінде Рим католиктік шіркеуінің ... 53 ... 43 ... ... мен ... жұмыс
істейді. Бір ғана Италияда католик шіркеуінің қарауында 4,5 мың білім ... бар. ... ... Португалия және Латын Америкасының көптеген
елдерінде дін барлық оқу ... ... пән ... ... ... ... ... оқушыларының саны мемлекеттік оқу
орындарындағы оқушылар санынан көп болып келеді. Франция мен Германияда да
католиктік мектептер көп кездеседі. АҚШ-тың ... 2700 орта ... ... бар. ... ... ... елдеріндегі оқу орындары Рим
католиктік ықпалы мен бақылауында. ... ... ... ... ... Африканың бірқатар елдерінде кездеседі. Католиктік теологиялық білімнің
негізгі ерекшеліктерінің бірі ... ... ... ... беру ... мен теологиялық оқу орындарының орталығы.
Көптеген батыс елдерінде дінтану пәні бір ... ... сол ... ... түрінде жүргізіледі және “катехизаторлық
курстар” деп аталады. Бұл уағыз түріндегі діни ... ... ... бір ... шіркеу қызметкерлері жүргізеді.
Сенім бостандығын құрметтейтін барлық қоғамдық оқу орындарында
оқушылардың бұл пәндерге ата аналарының өтініші бойынша босатылуға ... ... ... ... дін күні бүгінге дейін қоғамдық өмірде маңызды
рольге ие. ... ... ... ... ... ... ғылым, шіркеу тарихы бойынша қызмет ететін ... ... ... саны көп, ... діни ... тұратын
кітапхана, архивтер, христиандық ғылыми-энциклопедиялық әдебиеттер өте көп.
Себебі Еуропа елдерінің ... ... ... ... ... ... ... типін құрған, кейіннен түрлі саясатты,
соғыстарды, шекараларды жасауын Шіркеудің ... ... ... ... көпшілігінің мемлекеттік ... діни ... ... ... өте зор. Көптеген бастауыш және орта
мектептер осы шіркеу қаражатының көмегінің ... не ... ... құрылды. Қазіргі кезде жеке мектептерден басқа бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ескі дәстүрлі
байланыстар күні бүгінге дейін берік.
Осы ... енді өз ... ... ... ... рим-католиктік, православиелік шіркеулерге және басқа діни
ұйымдарға жатады. Көптеген елдерде діни білім барлық ... ... ... ... ... дұға ... басталады, дін еуропалықтардың
көпшілігінің өмірінде ... орын ... ... ... діни ... ... бөліп, мемлекеттік
білім беру жүйесіндегі дінтану пәнін қарастырып өтейік.
Германия.
Германия мемлекетінің білім беру ... ... ... демократиялық рухта, бавариялық рухта , ... ... ... және ... ... ... сақтауға тәрбиелеу.
Халқының 45% - протестанттар, 37% - католиктер.
Германия Конституциясының алғашқы статьяларының бірі, дәлірек
айтсақ 7 бабы ... ... мен ... ... онда ... ... емес ... басқа қоғамдық мектептердің барлығында
діни білім міндетті болып табылады. Діни ... діни ... ... ... және ол ... болады.
Германияда діни білім әр штатта әртүрлі жүргізіледі. Мәселен
Мекленбург штатында діни ... ... ... табылады. Мектептердің
негізгі мақсаты - ... ... - ... ... Діни ... ... ... оқу орындарын бөліп, оқу
материалдарын шығарып, оқытушылардың квалификациясын ... ... ... ... ... ... оған жауапты болады. Діни
білімге қатыспайтындарға не осы курстан бас тарқандарға альтернативті ... ... Діни ... ... ... заңдарына және діни
ұйымдардың принциптеріне сәйкес жүреді. «Құдай Заңы» ... ... ... және орта ... ... балалармен
философиялық сұхбат », ал үлкен сыныптарда – «философия » пәні ... ... ... ... ... дін», «Католик діні» пәндері
жүргізіледі.
Барлық ... ... діни ... ... 2 сағат
жүреді, яғни бірінші сыныпта діни білімге жалпы оқу процесінің 10 ... ... ... 8 ... уақыт бөлінеді.
Германияда орта мектептердің бірнеше түрлері бар: негізгі,
реальді, ... және ... ... ... ... 5 тен ... сыныпқа дейін діни білім аптасына 2 сағат жүреді. 5 сыныптарда діни
білімге жалпы оқу процесінің 7,5 ... ал 10 ... сәл ... ... ... ... ... мектептердегі діни білімге ... ... ... жоғары.
Жоғарыда айтылғандай Германияның әрбір штатының жеке ... ... бар және әр ... діни ... ... дәстурлі діни
білімнен басқа діни білімдерді не діни емес мораль курсын ... ... діни емес ... да ... ... ... информация
беріледі.
2,7 мұсылман халқы бар Германия мемлекеті үшін мұсылмандық
діни білім мәселесі өзекті. 1989 жылы ... ... ... ... ... ... 1995 жылдан бері мемлекттік қаржылық қолдау
алып тұрады.
1999 жылы Конституциялық Сот ... ... ... ... ... діни ... ... болады деген
шешім қабылдайды. Көптеген федеральді ... ... ... ... ... діни ... жүргізіледі. Бұл курс
оқушылардың еркімен және олардың туған тілінде жүреді. Бұл ... ... ... ... Беру министрлігінің көмегімен құрылды.
Протестантар мен католиктер тәрізді мұсылмандардың да аптасына екі ... ... мен ... ... мен ... оқу мүмкіндігіне
қолдары жетті.
Қоғамдағы доминантты дінге жатпайтын оқушылар не ... ... діни ... ... құқы лары бар, ... оның орнына
этика немесе философия сабақтарына қатысулары тиіс. ... ... 7 ... ... діни ... ... және муниципалды
мектептерде міндетті және басқа пәндермен тең ... ... ... ... ... ... кіріп, шіркеу тұрғысынан қадағаланып
отырады. Бұл діни пәннен алынған бағалар ... ... ... ... оқушылардың өздерінің дүниеге көзқарастары мен
құндылықтарына ... ... ... ... ... ... бойынша : мемлекет мақұлдаған діни ұйымдардың
оқушылардың діни сенімін ... өз ... ... ... ... ... ... тек білім беріп, олардың танымдық
қабілеттерін қана дамытумен шектелмей , ... ... ... рухани
қасиеттерін және мінезін қалыптастыруы тиіс.
2) Білім берудің ең басты мақсаты құдайды тану, діни көзқарастарды
және адами қасиеттерді ... ... күні ... ... ... діни ... ... жөнінде пікірталас жүруде. Осы жаңа өзгеріс ендіруге ... ... ... ... ... ... құндылықтар түсіндерілуі мүмкін. Ал бұл ... ... ... ... ... ... фундаменталистік
мектептерде емес мемлекет қадағалайтын оқу орындарда жүруі жөн болады.
135 баб; мемлекеттік жалпы ... беру ... ... ашық және бұл ... оқушылар христиан сенімінің
принциптерінде тәрбиеленіп, ... ... мен ... ... ... конфессия өкілдеріне діни білім бөлек жүргізіледі.
Конституцияның 7(3) бабы бойынша мектептерде діни білім беру
көптеген штаттарда ... ... ... және ол ... түрде діни
топтардың принциптеріне сәйкес жүргізу ... ... ... штаттардағы
мектептерде оқытылады.
Сарапшылардың есептеуінше мұсылмандардың саны 1,7 миллион. Германияда
діни курстар дәстүрлі мектеп ... ... ... діни ... ... ... ... екеуінің бірін таңдай алады.
Сонымен Германия конституциясында діни нейтралитет концепциясы
бекітілген, ол сенім бостандығын, діни және ... ... ... етіп, интеллектуалды өмірдің бостандығының алғашқы шарты болып
табылады.
Конституцияның 7 ... ... діни ... ... мемлекеттік оқу бағдарламасының құрамдас бөлігі ... діни ... ... бір ... ілімі мен принциптеріне
сәйкес жүруі керек және ол міндетті болып келеді. Алайда оқушылардың ... алу ... ... ... «Діни білім беру» жөнінде 1921 жылы
қабылданған заңның күні ... ... күші бар. ... ... беру
бағдарламасының құрамдас бөлігі ретінде діни білім ... ... осы ... ... ... шығындарды төлейді. Діни білімді
шіркеу бекіткен бағдарлама бойынша шіркеу тағайындаған арнайы ... Яғни бұл ... пәні ... ... не ... ... лекция емес,
бұл бір діни ұйымның нақты ілімі шеңберінде жүретін пән. Діни ... ... ... ... құжаттары жоқ оқытушыларға діни ... ... ... ... дін – христиан діні, ... 65 ... діни ... ... 1 ... ... ... 330,000
еврейлер, 300,000 үндістер, 400,000 сикхтер, басқа да кішігірім діни топтар
– буддистер, джайниліктер, зороастрліктер, ... ... ... ... және т.б. жаңа діни ... діни ... мәселесі келесі актілермен реттелген:
-1944 жылы қабылданған Заң.
-1998 ... ... ... ... ... ... ... кішігірім Англокандық не Католиктік
шіркеу ... бар және ... ол ... ... үш рет ... ... ... буддизм не басқа діндерге жататын оқушылар бұл христиандық
рәсімдерден босатылады, ... ... мен ... ... мектептер Шіркеудегі рәсімдер мен «Құдай Заңы» пәні оқушылардың
моральдік құндылықтарын қалыптастырады деп есептейді.
1944 жылы ... Заң ... ... Діни ... барлық мектеп түрлеріне міндетті ... ... ... ... Заң бойынша діни білімнің таза ... ... ... Оқу күні басталар алдында немесе оқу күнінің соңында ... дұға ... ... ... ... бойынша оқушылар діни пәнге және дұғаға
қатыспауға болады. Және бұл ... ... ... ... ... ... жылы ... «Білім беруді реформалау» Заңы 1944 жылғы Заңның
көп тұстарын қайта қабылдады, сонымен ... діни ... ... ... ... ... өзгерістердің бірі-« діни білім дінді оқыту»
терминін ... ... ... ... ... Алғаш рет христиан
дінінен өзге дін өкілдері діни білім беру ... құру ... ... ... Соған қоса діни білім жөнінде үнемі болып тұратын
консультативті Кеңестер құрылды.
1988 жылы ... ... ... ... ... ... ... діндердің тәжірибесін және білімін
ескере отырып, елдің негізгі діни дәстүрлері- христиандық болып ... ... ... Христиандық тәрбие жөнінде ештеңе айтылмаған. Жаңадан
бекітілген бағдарламалар негізгі діндер жөнінде ... ... ... еркше көңіл бөлуі керек. Барлық мемлекеттік мектептер ... ... ... ... діни білімді жүргізулері тиіс. Діни ... ... ... ... ... ... ... табылады. Діни білімнің мақсатын, ... ... ... ... бұл пән ... ... ... тең дәрежеде статусқа ие.
Мектептерде ислам алғаш 1975 жылдан ... ... және сол ... ... ... беру ... бір бөлігі болып келді.
1960 жылдардан бері конфессионалды емес білім беру ... ... ... ... көңіл бөледі және белгілі бір ... ... ... ... ... дініндегі табыну актілерінен
біршама алшақтады. Дегенмен, 1988 жылы ... ... беру ... ... ... діни ... беру ... «Ұлыбританияда басты
дін христиан діні болатын фактіні ескеруін талап етеді, сонымен ... ... да ... ... ... мен ... ... Ата-аналарының өтініші бойынша оқушылар діни білім ... ... ... ... ... сәйкес толық діни силлабус негізінде
құрылған мектептер ашуға рұқсат етілген.
Солтүстік Ирландия.
Солтүстік Ирландия ... 90 ... ... христиан дініне
жатқызады. 1991 жылдың санағы бойынша ирландия халқының ... ал 50,5 ... ... ... ... Ирландияда
шіркеуге барушылардың саны өте жоғары (58%), соның ішінде католиктер (94%).
Солтүстік Ирландияда арнайы және ... ... ... діни білім жүргізу заңмен міндеттелген, және ұйымдық табыну ... ... ... ... ... ... ... Шығыс Ортодоксиялық Шіркеудің
мүшелері. Грецияда басқа да діни топтар, солардың ішінде: мұсылмандар,
еврейлер, католиктер, түрлі ... ... ... иегова куәгері,
мармондар, кришна санасы және бахаистер.
Греция Конституциясының 16 статьясының 2 ... ... ... ... беру ... ең ... ... құрайды. Ол гректердің
адамгершілік, мәдени, кәсіби, физикалық тәрбиесін және олардың ... ... ... қалыптастыруды қамтиды». Грецияда Білім беру Министрлігі
Дінмен тығыз байланысты ... айта кету ... ... ... ... ... Грек Ортодрксиялық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі
кездегі діндер туралы оқулықтар ... ... ... ... жөнінде
объективті мәліметтерді береді, әр дінге сол дін тұрғысынан келеді.
Грецияда православие ілімі діни пән ретінде мектептерде міндетті түрде
жүргізіледі. Ал басқа дін ... бұл ... ... ... ... ... дейін бастауыш мектепте діни білімге қатысушы оқытушыларға
олардың Грек Ортодоксиялық Шіркеудің ... ... ... ... Ал 1988
жылдан кейін дінтану пәнінің мұғалімі мектеп мұғалімі ретінде өзінің діни
сеніміне байланыссыз сабақ ... ... ... заң ... ... ... Құранды үйрететін мектептер бар. Бұл
мұғалімдер мемлекет көмегімен толық ... ... ... ... не ... ... ... жолмен кетуін өздері таңдайды.
Бельгия
Бельгияда мемлекттік мектептер оқушыларға алғашқы сыныптардан
соңғы сыныптарға дейін міндетті пән ретінде сол ... ... ... ... тыс мораль негіздерін ұсынуы тиіс.
Бельгия Коституциясының 24 Заңының 3 ... ... ... ... ... діни не ... ... алуға құқықтары бар». Бельгияда
мемлекеттік оқу орындарында «Православие» пәні 1997 ... ... ... келесі норма бекітілген:
«Бельгия қоғамы нейтральді білімді ұйымдастырады. Нейтралдылық ... ... ... идеологиялық, діни көзқарасына деген құрметті
білдіреді. Мемлекеттік мектептер елдегі мойындалған діндер ... ... не ... ... ... ... пәнін ұйымдастыру
керек.» Осылайша Бельгияның Конституциясында ... ... ... және ... ... ... «мойындайтын діндер» деген түсінікке мысал келтірер
болсақ, Бельгияда қандай да бір діннің мемлекеттік ... жоқ, ... ... ... ... ... діни дәстүрлердің мәдени дәстүрлерін
құрметтей келе мемлекет қоғамдық өмірде, Бельгия халқының болмысына ... ... ... мойындап, олармен қарым-қатынасқа түсуді жөн көреді.
Белгияда бұл діндердің қатарына католик сенімі, православие, англикандық,
иудаизм, ислам ... Осы ... ... ... ... мемлекеттік
оқу орындарында міндетті болып табылып, міндетті оқу стандартына енеді.
Бельгияның мемлекеттік мектептерінде діни білім аптасына 2 рет
жүргізіледі, бұл ... діни ... ... ... ... білім белгілі бір конфессия ілімі мен принциптеріне сәйкес жүргізіледі
Бельгиядағы мемлекеттік мектептерде діни білім келесі ... ... жылы 17.02 ... ... 24 статьясына сәйкес барлық
мемлекеттік мектептер бірінші сыныптан соңғы сыныптарға дейін ... бірі мен діни емес ... ... ... ... Осы ... 3
статьясына сәйкес юарлық оқушылар діни және рухани білім алуға құқылы.
1959 жылы ... ... ... конституциялық нормалар мен
Заңға сәйкес мемлекеттік мектептерде келесі формалардың бірін ... ... курс ... осы ... ... мақұлданған 6 діндер негізінде діни білім
бастауыш және орта ... діни ... ... мораль).
- діни емес мораль курсы «философиялық» деген атаумен оқу процесінің
бөлігі болып ... ... ... орта ... беру ... ... оның тар ... қолданбайды. Осыған қарамастан курс
мазмұнын мемлекет мойындаған діндер қадағалайды.
Бастуыш сыныптарда діни ... не діни емес ... ... ... оқу
процесінің 7% , Бельгияның франкофонды қоғамы үшін 7 пайызды, неміс тілді
және фламандық бөлігі үшін 7,1 ... ... оқу ... ... ... ... енгізілген,
алайда ол қиыншылықсыз өткен жоқ.
Венгрия.
Венгрия Еуропаның шығыс және батысының қиылысу нүктесінде жатыр және
көптеген ғасырлар бойы ... ... ... діни ... ... Рим ... бері, христиан діні ІІІ ғасырдан бері бар.
Венгрия ондаған жылдар бойы Кеңес Өкіметінің құрамында болғандықтан,
дін марксистік ілімге сәйкес қоғамдық ... ... ... күші ретінде
коммунистік билік тұрғысынан шектеліп, қысымға алынып отырды. Идеологияны
халық ... ... ... үшін жан-жақты және түрлі ... ... ... оқу ... ... ... идеология»
ретінде «марксизм» пәні міндетті түрде оқытылды. Діни көзқарастар, ... ... деп ... ... мектептерде
жүргізілуге рұқсат етілмеді.
Бүгінгі таңда Венгрия халқының 60 пайызы өздерін католиктер, 20 пайызы
реформистер, 10 пайызы лютерандықтар деп ... ... ... ... еврейлер және мұсылмандар бар.
Кеңес дәуірі кезінде шіркеулік мектептердің оқушыларына қоғамдық ғылымдар
жөніндегі университетке түсу өте ... ... Егер ... діни білім алуын қаласа олар мектеп қабырғасында, бірақ
сабақтардан тыс сағаттарда оқушылар ... ала ... және оған ... қолдау көрсетеді. Көптеген діни мектептер – католиктік. Сонымен
қатар 80 реформистер мектебі және ... ... ... ... ... ... ... елдерінің
ішінде ең діни халық болып ерекшеленеді, 92 пайызы католиктер, 80пайызы
өздерінің діни практикасын тұрақты ... ... жиі ... өз ұлтын
католик дінімен байланыстырады, ал ... ... ... ... мектептердің барлығы дерлік діни мектептер,
олардың ... ... ... ... қол ... Орта мектептердің
60 пайызынан астамы католиктік діни ... ... ... ... католик шіркеуінің қолында және католиктер ғана
мемлекеттік мектептерде ... ... ... ... бере алады және
оқытушыларға жанұя мәселесі бойынша қатаң талап қойылады.
Норвегия.
Христиан діні Норвегияның ұлттық дәстүрінің бір бөлігі және ... ... деп ... ... ... ... бар,
дегенмен дін және сенім бостандығы да ... ... діні ... ... салыстырғанда кешірек келді. Христиан дінінің келуіне 1000
толуына ... ... ... ... өтті. Христиан діні Норвегия
халқына әскери христиан корольдерінің басшылығымен күштеп ... ... ... ... лютерандық бағытына өтеді.
Норвегия этникалық және діни құрамы жағынан біркелкі ... Дін ... ... қатынас Конституцияның 2 бабында былай деп көрсетіледі:
«Мемлекет азаматтары өз дінін ұстануға құқылы және ... дін ... ... діні болып табылады. Осы дінді ұстанатын
азаматтар өз балаларына міндетті түрде осы дін ... ... ... тиіс».
Норвегия халқының 90 пайызы Евангелиялық Лютеран мемлекеттік Шіркеуінің
мүшелері. Қалғандары негізінен ... ... ... бағыттарынан, мәселен
пентакосталық, Рим католиктері, Мезодистер, Баптистер және т.б.
Соңғы кезде ислам дінінің түрлі ... ... өсіп ... ғана ... 20 дан ... ... бар. ... қауымдастығы 1970
жылдардағы 1000-нан 1995ж. 40000-ға дейін өсті. Бұл елге ... ... ... келіп жатқан католиктер санынан да көп (32500).
Мемлекеттік ... тыс ең ... діни топ ... саналатын
Пентакосталықтардың санының өзі 40000, ... ... 2000 ... 2300
сикхтер, 3000 индустар, 16000-нан аса иегова куәгерлері бар. Халықтың ... еш діни ... ... ... ... мектептерде алғашқы 9 жылдықта (7-16) оқушыларға діни білім
міндетті болып табылады және ол ... ... ... құрылған. Басқа діндер жөнінде фактілік және объективтілік ... ... ... Діни ... ... емес ету ... ... 1995 ж.
наурызда парламент отырысында қабылданбады, себебі парламент мүшелерінің
көпшілігі христиан діні ... ... және оның ... мұрасын түсіну
үшін қажет деп шешті.
Мемлекеттік шіркеуге жатпайтын оқушылар ата-анасының қалауы бойынша
бұл пәннен ... Олар сол бос ... ... ... ... ... ... құқылы.
Польша.
Польша өзінің оңтүстік-шығыс және ... ... ... ... литвалық топтарды санамағанда этникалық
құрамы жағынан біркелкі мемлекет.
Польшадағы украиндықтар, орыстар, белорустар үшін ... ... ... ... және ... ... ... болып
табылады.
Польша қоғамы Рим католицизімінің дәстүрлі консервативті формасымен
ерекшеленеді. Католиктік емес ... ... ... Польшада ортодоксиялық
шіркеу 14 ғасырдан бері ... ... ... ... христиан дінінің
бағыттары 16-ғасырдан бастап, көбінесе Батыс Еуропаның саяси қашқындарының
нәтижесінде келді.
Кішігірім ... және ... ... бар. ... ... ссенім жүйесіндегі бағыттар сайентология шіркеуі, кришна
санасы тәрізді жаңа дңни ағывмдар пайда бола бастады. Кеңес ... ... ... ... Рим католиктерінің ... ... ... берілді, бұл бүкіл КСРО аумағындағы ... ... ... ... және ... ... теологиясының академиясы
балаларға және үлкендерге шіркеулерде діни ... ... ... етілді.
Соынмен қатар тәуелсіз католиктік басылымдар болды.
Кеңес дәуірінде діни білім тек шіркеулерде ғана ... ... ... салынған. Ал Кеңес ... ... соң ... ... ... ... ... үкімет комиссиясы мен
епископтық ұйымның бірлесе дайындаған жоба ... ... ... мектепте дін катехизация түрінде жүреді. Алайда, біріншіден бұл пән
міндетті емес. Оқушылардың католиктік, православиялық және протестанттық
катехизациясын ... ... бар. ... қоса ... пән – этиканы да оқи
алады. Алайда 93пайызы өздерін католик деп санайцтын елді де «катехизация»
түрінде ... ... ... қиыншылықтарға соқтығысады. Польшада
мемлекеттік зайырлы оқу орындарында діни білім ... ... ... ... ... конституциясы.
• 1991.07.09. Польша республикасының «Білім беру» жөнінде Заңы.
• 1989 ж. 17.05. ... ... ... ... ... 1998 ж. ... мен Польша мемлекеттерінің арасында бекітілген конкордат.
• Мемлекет пен түрлі бағыттағы діни ... ... ... ... ... 53 ... сәйкес: Шіркеу
діні не басқадіни ... діні ... ... ... ... пән ... жүре алады, сонымен қатар оқушылардың сенім
бостандығы шектелмеуі керек.
Польша Республикасының ... ... ... діни ... беруге
құқықтары бар, сондықтан да мемлекеттік білім беру орындары ... ... ... ... ұсынады, 18 жасқа дейін бұл мәселені
ата-аналар шешеді, 18 жастан ... ... өз ... ... құқына ие
болады.
Польша мен Ватикан арасындағы конкордат бойынша (28.07.1993) ... мен ... ... ... ... ... ... бекітеді, ал қалған мәселелер Польша заңымен реттеледі.
Діни білімнің оқу ... ... ... беру ... қаржыландырады.
Діни білім және діни емес мораль курсы ұсынылады. Ата-аналарға мемлекет
мойындаған діндер бойынша діни ... ... ... құқы ... мектептерінде (діни білім не діни емес мораль курсы жалпы оқу
бағдарламасының) 7,7 пайызын ... ... ... ... не діни емес ... курсы жалпы оқу
бағдарламасының) 7,3 пайызын ... ... ... рұқсатты Шіркеу береді.
Литва.
Осындай аналогиялық жағдайды Литва ... де ... . ... ... – діни ... ... ... мектептерге католиктік
шіркеу мен қатар Литваға дән дәстүрлі протестандық деномиациялардан –
кальвинистер мен ... ... ... ... ... өте келе Бибиля
сабағын жүйесіз сабақтары мен ... ... ... ... ... ... ... ескермегендіктен пайдалыдан гөрі зиян
болды . Оның үстіне ағылшын тілінің «интенсивті» жүргізу сылтауымен Муна
шіркеуі ... енді сол ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік діни курс ұйымдастыру
шешілді.
Бұл тұста мына ... ... айта кету ... ... ... ... ... болмысының ажырамас бөлігі деп қарастырғандықтан
, діни ... ... ... ... , ... көңіл бөлінеді. Алайда
кішігірім жамағаттардың да бостандығы шектелді .
1995 ж Литваның білім беру Министрлігі тұсында ... ... ... ... ... комиссия құрылды. Топ жұмысының нәтижесі –
бастауыш және орта ... ... ... табылатын дін туралы жоба
болды. Ал жоғарғы сыныптарға – «Христиан ... және ... ... ... ... Орта мектептерге арналған бағдарламаның
авторларының пікірінше барлық дәстүрлі діни сенім өкілдерінің ... бұл ... ... ... түсінбеушілікті жоюға, прозилитизм
қаупін төмендетуге мүмкіндік ... ... ... ... бір ... не оқушыларды мәжбүрлеуге бағытталмаған. Бағдарлама танымдық
сипат алады, мақсаты- ... ... ... құндылықтарды,
түсініктерді, этикалық принциптерді қалыптастыру.
Литваның мемлекеттік оқу ... ... ... ... ... ... діни білім жүргізуге шамалары келмеді. Сондықтан
да Литваның ... оқу ... және ... оқу ... ... ... оқушылар дайындайтын арнайы курс ашылады, сонымен қатар
оқушылырды сертификациялау жүйесі құрылып, мектепте діни ... ... ... жол жабылады. Дін танушылық және библияның –
теологиялық пәндерінен басқа, діни білімді ... ... ... бағдарламасы философия тарихын және философиялық ғылымдарды
кеңірек қарастыруды, психология, педогогика ... ... және ... ... беру ... дін ... ... дүниетанымдылық сипаттағы зайырлы курстар ұсынылды
(философия психология, жоғарғы сыныптарда- зайырлы ... және ... ... діни ... тек ... ... ... Дегенмен мемлекеттік оқу орындарында діни білім пәні ... мен ... ... ... және ... ... мемлекеттік зайырлы оқу орындары конфессиялық білімді жеткілікті
бере алмайды.
Румыния.
Румы ндар халықтың 89,4 ... ... 7,1 ... ... ... ... құрамына келер болсақ, Румыния Ортодоксиялық Шіркеу сеніміндегілер
86,8 пайыз, ... ... ... ... Рим ... (5 ... (3,5 пайыз), Пентакосталықтар (1 пайыз) енеді. Румындықтардан
өздерін атеистерміз деп санайтындарының саны 0,2 пайызға ... ... ... ... негізде қалыптасты.
Бүгінгі күні Венгрлік мектептер католиктік және протестанттық ... ... және ... ... мектептер 19 ғасырда қалыптасқан.
Кеңес дәуірі ... ... 1600 ... ... оқу ... айналдырды. Кейін егемендік алғаннан кейін
конфессиялық мектептер ... ... ... ... қайтару әрекеттері болғанымен, өкімет мектептерді мемлекеттің
қол астында қалдыруды ұйғарды.
Үкіметтің діни ... ... ... және оны ... ... ... ... деген қаулысы бар: алайда бұл бір сыныпта бір
сенім жүйесіндегі кем дегенде он бала ... ғана ... ... ... конфессиялық негізде құрылған семинарлар мен теология
институттары бар, ... ... ... ... ... ... діни ... ұлттық білім білім беру жүйесінде
тоталитарлік кезеңді санамағанда, бұрын бері орын алып келген. Тоталитарлік
кезеңде Болгарияда да ... ... ... ... ... ж ... жаңа демократиялық қоғамда діни білім Қасиетті Синодттың
Ағартушылық комиссиясының көмегімен қайта бастады. 1997 ... бері ... ... ... мкетептерінде «Дін негіздері » атты жаңа оқу пәнін
ендіру ... ... ... ... ... Болгар Праваславиелік
Шіркеуінің Қасиетті Синоды праваславиелік ілімнің мызғымас ... ... ... оны ... ... ... қажеттігін және Болгария жастарының
рухани – мотальдік тәрбиесінде оның маңыздылығы ... атап ... ... ... ... Болгарияның барлық заңдары мен нормативті актілері мен адам құқығы
саласында халықаралық талаптарды ескере отырып;
- Еуропа ... «дін ... ... ... бір ... құрамдас негізімен және сол халықтың дәстүрлі дінімен анықталып
жүргізілетін фактін ескере отырып;
- Зайырлы білімнің атейстік ... ... ... ... , ... ... жоғары оқу орындарының жыл сайын мемлекет тапсырмасымен «Дін
негіздері» деген ... ... ... ... ... ;
- сонымен қатар ЕО-ң баяндамаларында Болгарияның діни төзімділіктің
мысал ... ... ... ... ... ... кезде дін негіздерінің конфессионалды түрде сәтті жүргізіліп,
халық арасындағы бұл мәселе бойынша наразылық ... ... ... ж болгар жалпы білім беру мектептерінде ... ... ... ... беру ... ... деңгейлерін қамтитын
«Дін: Праваславие» пәнін енгізуді ерекше сұрайды.
Болгария ... ... бойы діни ... қоғамнын мысалы болып
келеді. Сондықтанда БПШ- ң Қасиетті Синоды «Дін ... ... ... , яғни ... тарихи моральдік – этикалық , дәстүрлі – рәсімді
сипат ... ... ... бөліп отыр. Бұл пәнде славян жазбасы қалыптасқалы
бері Бибиляық литургиялық кітаптар, ... ... ... мен) және ... ... ... ... мәдени ерекшеліктермен және сипаттармен, мәдени және ұлт
түзушілік доминанта рөлін атқарып, ... ... ... ... ... ... ... оның ұлт ретінде сақталуында маңызды орын алады.
Сонымен қатар дін бойынша оқулықтар болгария территориясында таралған
барлық діндер мен ... ... да ... ... ... дәстүрлері мен салтарымен таныстырады. Қасиетті Синод
ұсынған діни білім бағдарламасының мазмұны келесідегідей:
1) Мектепке дейінгі білім ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектептер . (Праваславие , туған жер, мейрамдар және
дәстүрлер (балгария праваславиелік мәдениетімен таныстыру).
3) Прогимназия (V – VIII ... ... оның ... ... ... ... қарастыру. (Христиан моралі мен
құндылықтарынын қалыптасуы.
4) Гимназия (XI – XII ... ... мен ... ... ... мен негізгі әлемдік діндендің тарих-филос-қ негіздені.
5) IX сынып: Христиан дінінің мәдени және шінкеу ... X ... ... ілім (христиандық этикасы).
7) XI сынып: Христиан дінінің адам туралы ... XII ... дін ... және қазіргі таңдағы дін.
«Дін негіздері» оқу пәнінң жоғарыда ... ... ... ... ... ... (I - ... толықтай діни- мәдени мазмұн беру
қажет , себебі бұл ... ... ... ... ... жалғасы болып табылады.
Орта білім беру сатысында (V – VIII сыныптар) пәнінің мазмұны балгар
халқынын ... ... ... ... ... ... және
этикалық фактілерін баяндайды.
Оқу пәнінің соңғы сатысында пән мазмұны христиан ілімінің нормалары ... ... , ... адам ... ... және оның ... ... маңызы туралы ілімнің, христиандық өркениеттің мәдени-тарихи
жетістіктерін , Христиандық Шіреудің оның құрылуынан бүгінгі күнге ... ... және ... ... ... ... ата-аналар баларына «Дін негіздерін» оқытуды қаламаса, ... ... ... ... ... ... ... ұсынылып отыр.
Оның көлемі «Дін негіздені» пәніне сәйкес келуі керек.
Білім беру деңгейлеріне байланысты Заңның 15 бабына сәйкес жалпы ... ... оқу ... ... үш ... ... міндетті,
таңдау бойынша міндетті , ерікті таңдау:
1997/98 оқу жылынан бастап «Дін негіздері» ерікті ... пәні ... оқу ... ... «Дін негіздері» пәні таңдау бойынша
міндетті пән болып ... ... оқу пәні ... 2 рет ... басқа
пәндер мен бірдей статусқа ие болып, оқу жоспарына енгізілу ... ... пән өз ... ... ... ... пәндер сияқты бағаланады.
Аптасына осыншама жүрген сағаттардың нәтижесінде оқушы екі ... ... баға ... ... ... ... педагогикалық мақсаттары.
Дін адамзат мәдениеті мен өркениетіне ... ... және ... ... бірі ... ... Сол себептен діни білімнің
мақсаты- рухани және ... және ... ... Көптеген шарттардың үнемі өзгеріп тұруына қарамастан және
көптеген күрделі ... ... ... ... ... ... діни ... мақсаты- оқушыларда рухани, мәдени және
моральді тұлғаны қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптастыруға көмектесу.
«Дін негіздерін» оқыту оқушылардың өздерінің сенімі мен
мәдениетін ... және оны ... және ... ... ... ... процесінің мақсаты оқушының жас шамасымен анықталып, оның даму және
кемелдену перспективасына сәйкес қалыптасады. Мақсаттың ... ... ... ... және ... ішкі дүниесін байыта отырып, оның
рухани-танымдық потенциалының дамуына ... ... ... да ... ... ... ... көмектеседі.
Діннің негіздерін оқытудың бірінші мақсаты- оқушылырға
өздерінің тұлғасын қалыптастыруда және дүниеге ... ... ... білім, кеңес, тәжірибе ұсыну. Діни білім оқушыларды өз өмірінің
және жалпы ... ... діни және ... ... ... маңызды мақсаттарда төменде келтірілген:
2. Оқушыларды өз діндерін білу үшін дін ... ... ... ... ... және мәдени дәстүрлеріне тарту.
2. Оқуларды Болгариясы мен оған көрші жатқан елдердің діндерімен
таныстыру.
2. Оқушыға діннің тарихи, ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастырып, оны игілікке
тәрбиелеу.
2. ... ... және ... ... ... ... өз алдында және басқалардың алдында , жақындары
алдында, ... ... ... орта ... ... ... Оқушылардың өздері жеке ойлай алатындай, өздерінің жеке
позициясы болатындай, өз ... ... шеше ... ... ... алатындай, алдарына игі мақсаттар
қойып, оларға адал жолмен жететін дара тұлғаларды дамыту.
2. Өзіндік дисциплина- өзінің жағымсыз эмоцияларын билеу қабілітін
дамыту.
2. Жеке ... ... ... ... Жас ... әлеуметтік, нәсілдік, жыныстық, этникалық, мәдени
және діни ... ... ... жанға құрметін дамыту.
2. Христиан дінінің терең де бай мәдениетімен таныса отыра жоғарғы
интеллектуалды деңгейге жету.
2. Топта қарым-қатынас құру қабілетін ... және ... ... ... ... ... ... ету.
Жалпы білім беру орындарында діни ... тек ... не ... ... ... не ... дәрежелері
бар оқытушылар ғана жүргізе алады.
Дінді жүргізетін оқытушыларды тағайындау БПШ-нің Қасиетті Синоды
мен оның ... ... ... ... керек.
Діннің негіздерін жүргізудің мазмұны МОН талаптарына,
мемлекеттік білім беру ... ... оқу ... бойынша
арнайы құрылған комиссия талаптарына сай болу керек.
Барлық оқу документациясы - оқулықтар, оқу ... үшін ... ... тек ... ... ... ... оны жазуға БПШ –нің Қасиетті Синодынан рұқсат алған тұлға ғана жүргізе
жаза алады.
«Діннің негіздері» пәні оның ... ... ... ... жалғыз компонентті орган-ОЛ БПШ ... ... ... ... ... ... ... діни салалардың тоғысқан кезеңінде
оқушыларға өзінің қоғамында орнын табу үшін діни ... ... ... ... ... ... Шіркеу оқушылар арасында әдейі таратылған
антидіни, атейстік , ... ... діни ... ... ... оның
алдын алудың жолдарын ұсынады. Шіркеу ... ... беру ... ... ... ... қалдықтарын жоюға шақырады. Сонымен
қатар Шіркеу білім беру мен мәдениет ... ... ... ... және өздерінің ішкі дүниесін тазартып, Құдай берген
дүниені қайта жаңғыртып, құдай ... ... ... ... ... ... естеріне салады.
Дания.
Даниядағы мемлекеттік мектептерінің әр сатысында ... ... ... курс оқу ... әр ... танымдық және міндетті болып
келеді. Орта мектептерде діни ... ... ... ... ... шіркеу тұрғысынан емес, парламент тұрғысынан реттеледі.
1975 жылы Данияда ұлттың мәдени мұрасының негізін қалаған христиан ... ... діни ... беру ... жаңа заң ... ... ... заңға сәйкес христиан дінін үйретуін оқу курсы ... және ... 300 ... ... ... діні ... білімнің басты
тақырыбы «Дат евангельдік лютерандық шіркеуі» ал басқа «шетел діндері» және
басқа да «өмір философиясы» (марксизм,экзистентализм т.б.) ... ... ... ... ... ... – оқушыларға индивид үшін және
оның басқалармен қарым-қатынасы үшін діни феноменнің маңыздылығын көрсету.
Білім берудің ең ... ... ... ... ... ... және
қазіргі заман контекстінде» көрсету. Пәннің мазмұны: Библиялық ... ... Дат ... ... негізгі құндылықтарына тигізген ықпалын,
христиандық емес діндер және басқа да ... ... ... ... да өмір сүру ... мен қарым-қатынастардың» бар екендігін
түсіндіру. Алайда негізгі құнды блок осы христиан діні негізінде ... оқу пәні ... ... жеке ... жасауға және өз міндеттерін
түсінуге мүмкіндік береді.
Даниядағы мемлекеттік мектептердің әр ... ... деп ... курс оқу ... әр ... танымдық мақсатпен
жүргізіліп , міндетті болып ... Орта ... діни ... ... » ... ... Діни білім беру шіркеу тұрғысынан емес,
мемлекет тұрғысынан реттеледі.
Испания.
Испания ... ... ... индустриялы, демократиялық
мемлекет. Этникалық топтары аса көп ... ... ... ... діні
– католиктік.
Испанияда мемлекет католик шіркеуі мен мектептердегі католиктік
діни білімге жыл сайын 3 миллиард бөліп отырады. Шіркеу ... ... ... Діни ... ... ... және мәдениет министрлігі
жалақы төлегенімен бұл орындарға ұстаздарды тағайындау ... ... ... ... діни ... жүргізетін ұстаздардың жүріс-
тұрысы ұнамаса орындарынан алып тастауы жиі болып тұратын құбылыс.
Испания мемлекетінің Заңы бойынша діни ... ... ... тең құқы бар. ... Конституциялық соты мемлекеттік білім беру
жүйесінің нейтралды ... ... ... ... оқу орындарда
жүргізілетін діни білім зайырлы сипатқа еш ... ... ... ата-
аналарға өздерінің сенімдеріне сәйкес балаларына рухани және діни тәрбие
беруге мүмкіндік жасайды.
Испаниядағы ... оқу ... ... ... ... дейін оқушыларға діни білім ұсынулары тиіс.
Мектептерде діни білмді ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Католиктік білімнің бала-
бақшалық, ... орта ... беру ... және бакалавр дәрежесіне
сәйке бекітілген ресми құжаттары бар.
1979 жылы ... ... мен Папа ... ... ... және ... іс-шара жөнінде зайырлы мектептердегі діни білімнің
шарттары туралы келісім қабылданды:
1) діни сенім ... ... ... ... беру ... ... құқықтарын құрметтеу арқылы жүзеге
асырылуы тиіс. Қандай жағдай болмасын оқушылар христиан інін
құрметпен қарау керек.
1) ... , орта және ... ... ... ... ... діни білімді басқа пәндерен тең
дәрежеде енгізуге міндетті.сенім бостандығына ... ... ... ... ... ... емес. Алайда білім алу
құқы қорғалады. Оқу орындарының басшылығы діни пәнге қатысу не
қатыспауға байланысты ... ... ... шаралар қолдануы тиіс.
1) Діни білімді шіркеу эпархиясы тағайындаған тұлғалар жүргізуі
тиіс.
1) Шіркеу ... ... діни ... мазмұны мен дайындық
курстарына жауапты. Сонымен қатар ... ... ... ... материалдармен оқу орындарын қамтамасыз етуі тиіс. Шіркеу
эпархиясы мен ... ... оқу ... және ... ... тиісті жолмен ұйымдастыруға жауапты. Осы діни
білімге жалпы бақылапу жасайтын орталықтар бар.
Діни білім ... ... ... курстарды таңдау
мүмкіндіктері бар:
- діни ... ... дін ... ... діни емес ... ... ... қатысқысы келмейтін оқушыларға басқа пәндер
ұсынылады. Протестандық, еврейлік, ... ... ... ... ... ғана діни ... ... мүмкіндіктері бар.
Мемлекеттік оқу орындарында ислами білім беру бағдарламасы
көптеген келісімдерден кейін 1996 жылы ... ... ... етілді.
Испания мемлекеті Ватиканмен оның Католик шіркеуімен басқа да
діни органдары елде өз мектептерін ашуға рұқсат ететін келісімге 1979ж. қол
қойған ... ... ... жеке ... бәрі – ... қол ... ... және техникалық ... ... ... ... діні ... ... тең ... және міндетті
түрде жүруі тиіс.
Протестанттық, еврейлік және мұсылмандық топтардың діни білім ... бар, ... бұл ... тек ... келісімге келген
конфессиялар үшін ғана қатысты. 1996 жылы протестанттық діни білім ... діни ... ... ... қабылданған.
1997-1998 жылдары бастауыш мектептің 86,64 пайызы, ал орта мектептердің
61,69 пайызы оқушы католиктік діни білім пәніне кірген.
Көптеген келісімдерден кейін мемлекет ... діни ... ... ... ... ... деп ... Испанияның ресми газетінде
мұсылмандық діни білім бағдарламасы жарияланған.
2004 жылы қараша Испанияның Діни ... жөні ... ... ... 2005 ... ... ... оқу орындарында ислам негізін
католиктік катехезиспен тең дәрежеде жүргізілетінін ресим түрде хабарлады.
Алғаш бұл шара ... ... ... ... ... ... Жаңа ... оқытушыларының жалақысын мемлекет ... және ... ... ... ... ... жүргізілетін.
Конституция бойынша ата-аналар балаларын өз сенімдеріне ... ... бере ... ... Білім жөніндегі Конституциялық заңда былай делінген:
барлық мектептер ... ... ... ... принциптерге сәйкес болуы керек және басқа да ... ... ... ... көрсетуі керек.
Италия
Зайырлы мектептерде діни білім келесі бірнеше маңызды Заң актілерімен
бекілітіп, реттелген:
1. 18.02.1984 жылы ... ... ... жылы ... ... № 186 Заңы.
3. 1985 жылғы Ұлттық білім беру мен Италияндық эпископтар конференциясы
арасындағы келісім.
4. 26.05.2004 жылы Білім беру ... ... ... және ... ... конференциясы арасындағы орта
мектептердің алғашқы сатысындағы діни католиктік білім беру ... ... жылы ... беру ... ... ... және Италияндық эпископтар конференциясы арасындағы
бастауыш мектептер мен бала-бақшалардағы діни католиктік ... ... ... жылы ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік
оқу орындарындағы діни білімнің жүруі Италия Республикасының зайырлы
сипатымен байланысты. Сот ... ... ... ... ... ... атап ... зайырлылықтың мемлекеттің діндерге
деген индифферентігі емес, қайта ... діни және ... ... дін ... ... деп ... Бұл мемлекеттің діннің
қоғамдық рөлін, әсіресе педагогикалық салада, мойындағанын білдіреді. Діни
білімнің мемлекеттік оқу орындарында жүруі діни ... ... және ... ... ... халқының тарихы
жетістіктеріне ендіру» қажеттілігімен анықталады.
«Діни білім» туралы «қосымша ... ... ... ... ... ... ... доктринасына сәйкес, оқушылардың сенім
бостандығын сақтай отыра жүргізіледі.
Итальяндық ... ... ... ... ... оқу ... ... деңгейлерінде
жүргізу бағдарламасын;
2) Діни білімді жүргізуді ... ... оған қоса ... діни білімнің орнын;
3) Оқу материалдарын;
4) Оқытушылардың кәсіби дайындығының бағытын.
анықтайды.
Бала-бақшалар мен бастауыш мектептерде діни білімге аптасына екі сағат
уақыт бөлінеді, ... бен ... ... бір ... ... ... оқытатын оқытушылар ол үшін жергілікті епархия эпископынан рұқсат
алулары ... ... мен ... ... бұл пәнді жүргізу
қарапайым оқытушыларға тапсырылды. Колледждар мен лицейлерде діни білімді
арнайы дайындықтан өткен ... ... Бұл ... мемлекет
беретін академиялық дәрежеге ие болулары тиіс: теология бойынша (бакалавр,
лиценциат, доктор ... ... Папа ... ... дәреже; негізгі семинарияны тәмәмдаған куәлік;
діни ғылымдардың жоғарғы Институтының діни ғылым ... ... ... ... қоса ... ... мақұлдаған куәлік.
Куба.
Дін және діни сенімдер Куба халқының 45 пайызы ... бір ... Оның 32% Рим ... 10% ... ... 1,6% Африкалық
дәстүрлі сенімдер. Қалған 46% өздерін агностиктер деп санайды, тағы ... Рим ... ... елге ... ... жорықтарымен
бірге 16 ғасырдың басында келеді және осы құрлықтағы ... ... ... ... ... 39 ... ... берумен байланысты және онда
білім беру ... ... және ... ... мен Марксизм
идеалында құрылуы керек делінеді. Жеке діни ... ... ... ... ... ... сәйкес, Перу демократиялық, ... ... ... 92% ... ... ... кезде статистика
көрсеткендей өздерін католиктер деп санап ... саны ... ... сенімдегі азаматтар 7% құрайды. Перуліктердің тек
0,3% ғана христиандық емес ... ... ... және гностикалық дәстүрмен және шығыс ... ... 55 топ бар ... ... Жаңа діни ағымдар
Перуде соңғы 15 жыл ... ... ... Еш ... сенбеймін деген азаматтар
саны да өсуде.
Католиктік Шіркеу Перудің білім жүйесінде үнемі ... ... ... ... ... ... оқу ... діни
сабақтар католиктік білім беру жүйесі мәселесі бойынша Перу епископтық
конференциясының көмегімен құрылды. Студенттер бұл ... ... ... 14 ... былай деп жазылған: ... ... ... ... ... ... мектептерінің әр түрлі деңгейдегі 820 мектептері және
оқушыларды дайындайтын ... бар. Осы ... 221-не ... ... ... 445-не ... қолдау көрсетеді. Қалған 154 мектеп
өзін-өзі қолдайды. Консервативті католиктік қозғалыстар, ... ... ... өз қол ... мектептері, университеттері және сонымен
ауқатты кластарға бағытталған білім беру программалары бар. өкіметтің әрбір
мектепке Білім ... ... ... бір ... ... мектепке өзінің діни оқу жүйесін құруға рұқсат етуіне ... беру ... ... үлесін қосты.
Протестанттық шіркеулер Перудің қоғамдық білім беру жүйесін құруға
қатысты. ... ... ... беру ... ... ... ... және діни курстарға материалдарды қамтамасыз етеді.
Білім беру министрлігі үш діни оқу ... ... ... және діни ... бір де бір ... ... ... жүргізбейді. Сол сияқты мемлекет те көптеген католиктік
мектептерге ... ... ... ... бір де бір ... қолдау көрсетпейді.
Тринидад және Тобаго.
Тринидад және Тобаго бұл 19 ғасырға дейін Испания билігінің қол
астында және 1962 ... ... ... қол ... ... келген Кариб
құрлығының мемлекеті. Тринидад қоғамында түрлі этникалық топтар және ... ... ... діни топ – Рим ... ... (33%). ... (25%),
Англикан (15%), Мұсылмандар (6%), Пресвитериан және басқа да христиандық
секталар (14%). Бұл діни ... ... ... өмір ... ... ... ... өз балаларына білім беруде
кез-келген мектепті таңдауға құқылы. Білім беру Акті ... ... ... тілі, қоғамдық статусына қарамастан кез-келген мектепке
қабылданады. ... ... ... қатынасына қарамастан дінтану пәні
қоғамдық мектеп оқу жүйесінің бір бөлігі ретінде ... ... ... және ... мемлекетінде 471 қоғамдық бастауыш мектептердің
123-і – меклекеттік, қалғандары ... діни ... ... ... ... ... – индуизм,
15 – мұсылман діни ұйымдары және қалғандары басқа
да діни ұйымдарға жатады.
Австралия.
Австралияның жергілікті халқы осы ... 40,000 жыл бойы ... ал ... 200 жыл ... ... ... бастап,
Австралияға әлемнің түкпір-түкпірінен иммигранттар тасқыны ағылды.
Австралия халқының жергілікті дәстүрлі сенім жүйелері негізінен
христиандық миссионерлер тұрғысынан көп ... ... ... ұшырау
нәтижесінде қазіргі таңда дәстүрлі сенім жүйелерін 17 миллионнан ... 1,5% ғана ... ... ... таңдағы сенім жүйелері иммигранттардың көп
түрлі құрамына байланысты. Австралия қоғамы – ... ... оның ... саны ... түсуде. Халықтың 1/3 бөлігіне жуығы христиандар.
1991 жылғы санақ бойынша католиктер 27,3 пайызды, англикандар 24 ... Еш ... ... ... ... қатары өсуде. Жаңа діни-
философиялық ағымдар дамып келеді. Сол ... ... ... ... ... ... ... буддистер және басқа да діни емес ... ... бұл ... ... жылдарда елге ағылып келіп жатқан
иммигранттар мен босқындар ... өсіп ... ... ... ... ... ... дегенмен оларда өздерінің
бұрынғы дәстүрлі сенімдерін жаңғыртуға және метафизикаға ... ... ... бері ... ... ... ... заңды түрде зайырлы сипаттағы білім жүйесіне көшті, сонымен қатар
діни ... сол ... ... діни ... беруге заңды түрде
рұқсат берді.
Мемлекет көптеген ... ... ... ... ... қатар елде еврейлік, протестанттық, мұсылмандық діни
ұйымдар жүргізетін ... ... ... және діни ... ... ... 81 ... еврейлер,
қалған 19 пайызы сунниттік бағыттағы мұсылман арабтар, христиандар ... да ... діни ... ... діні ... ... және
жамағаттарға бөлінген.
«Білім беру жөніндегі» Мемлекеттік ... ... ... «Мемлекеттік
білім берудің мақсаты – Мемлекеттегі бастауыш білімді – ... ... ... ... және ... және ... халқына
адалдық негізінде құру. Білім беру ... ... ... ... халқына бағындырады. Палестиналықтар еврей тілін оқу
міндетті, ал еврейлер араб тілін оқуға міндетті емес ... тілі ... ... тілі ... ... ... еврей діні мен оның
тарихын оқуға міндетті, ал ... ... ... араб ... ... ... халқының 40% дәстүрлі дінді ұстанады. Христиан ... ең ... діни ... ... ... христиан шіркеулері
католиктер, англикан, мезодист, лютерандық, баптистік шіркеулерді ... 1980ж. ... ... соң ... ... құру ... ... рпинциптер қажеттігіне ерекше көңіл бөледі. ... ... діни және ... ... ... ... ойлады.
1991ж. президент Мурабэ миссионерлік шіркеулерге бастауыш білім ... ... ... алуын сұрады, бұл экономикалық қайта
құру себебінен ... ... ... ... ... қайта жаңғырту
мақсатымен.
Білім беру ... Діни және ... ... ... ... ... орта мектептердің оқу жүйесіне енгізеді.
Силлабус діни және ... ... ... 6 ... ... ... ... Жаратқанға деген сана-сезімін дамыту.
1) Оқушылардың өздерінің діндері мен дәстүрлерін түсінуге және басқа
дәстүрлермен креативті ... ... ... өздерінің жеке сенім
жүйесін құруға көмектесу.
1) Өз қоғамдарында ... діни ... ... ... ... мен ... діни дәстүрлері арасындағы ерекшеліктер мен
ортақ тұстарын бағалау.
1) Төзімділік қалыптастырып, ... діни ұлт ... ... ... ... Дін мен ... арасындағы тығыз байланысты сезінуге, қабылдауға
көмектесу.
1) Оқушыларға өздерінің ... ... ... ... ... және өмір ... игі істер арқылы, сенім, моральдық
принциптер арқылы үлгі алуға көмектесу.
Жоғарғырақ дәрежеде де негізгі көңіл діни білімге ... ... ... ... ... қатар ислам, индуизм, иудаизм доктринасын
терең игерген мұғалімдер ... ... де ... ... ... ... және көппартиялы демократиялық
мемлекет. Идеологиялық, саяси, нәсілдік, діни ... ... ... уағыз – қылмыстық іс деп саналады.
Аргентинаның халқы бұл ... ... ... 19-20
ғасырлардағы эмиграцияның нәтижесі. Ал соңғы 20 жыл ... ... және ... деп ... ... ... шекаралас Боливия,
Парагвай, Уругвай, Чили, Перу және т.б. ... ... ... ... ... дәстүрлі мемлекетке айналған Аргентина ... ... ... ... ... аман ... еврейлер тасқынын
қабылдады. Сонымен қатар ... араб ... ... ... мен ... және соңғы жылдары Оңтүстік Америка елдерінен және
Оңтүстік-Шығыс Азиядан келгендер саны өсті.
Испания басқыншылығы мен ... ... ... ... жергілікті халық санын азайтып, оларды өз жерінен айырды.
Аргентина қоғамында Рим католиктері басым, одан ... ... ... ... және жаңа ... болған ағымдар келеді.
Аргенгина халқының 87 пайызы қалалық ... ... және ... өмір салтын кешкендіктен маңызды секторлардың ... ... ... ... елде ... діни сенімдердің 1,300 жеке
мектептері бар екендігі туралы баяндады. Жеке және қоғамдық ... ... ... ... тыс ... ... Алайда Буэнос-айрес
провинциясы Колнституцияға түзету енгізіп, ... ... ... ... ... міндетті деп бекітеді. Сөйтіп 199 статья
бойынша Буэнос-Айрес Конституциясы былай дейді:
Білім беру жүйесінің мақсаты – ... ... мен ... және ... ... ... ... Оқушылардың мінез-құлқын, ой бостандығын құрметтей отыра,
христиандық моральды принциптерге ... ... ... мен ... ... ... ... – 26 штаттан тұратын федеративті мемлекет. Қоғамдық құрылымы
әлеуметтік және экономикалық теңсіздікпен ... 154 ... ... миллионы кедейшілік деңгейінде, ал 16 миллионы қайыршылық деңгейде өмір
сүреді.
Бразилия ... ... ... топтардан, негізінен жергілікті,
сонымен қатар африкалықтар мен еуропалықтар, ... ... ... өте ... ... араб және жапон қауымдастығының
саны да айтарлықтай.
Діни құрамы: Рим ... ... ... ... ... бері ... дін. Католицизм бұл доминация және билік механизмі болып келеді,
өзінің ең ... ... ... ... ... ... мен ... халық
дәстүрлеріне, Африка құлдарына қысым көрсетіп, алғашқыларын ығыстырып
шығарды.
Протестанттықтар, Африка-Бразилиялықтар сияқты өз ... ... ... ... ... қашу үшін жасыруға мәжбүр
болды. Осы тәріздес ... тек ІІ ... ... ... ... кезде протестант шіркеуінің діни білім беру жөнінде 40-тан
аса институттары бар және 54 ... ... ... 5/4-і өздерін католиктер деп тіркесе де ... ... саны ... және басқа да шіркеулерге
баратындардың санынан әлдеқайда аз ... ... 1988 ... ... Дін ... ... оқу ... бір
бөлігі ретінде оқытылуы тиіс деп бекітеді. Білім беру ... ... 1993ж. дін ... ... ... және ... ... декрет қабылдайды. Бразилияның бірнеше ... діни ... ... ... және реттеу жөнінде арнайы тексеру
орталықтары бар. Жеке, тәуелсіз діни мектептер діни ... ... ... және өз діни сенімдеріне сәйкес оқушыларға білім беруге міндетті.
Канада.
Канада аралас, нарықтық ... ... ... Негізінен
зайырлы мемлекетте дін әр индивидтің жеке ісі, дін және сенім бостандығы
жақсы қорғалған, төзімдлік, демократиялық және ... ... ... деп ... ... діндер ақиқатқа жетудегі құнды ... ... ... заң ... ... және көп ... ... ортадағы
халық ішінде діннің көптүрлілігі ... өмір сүре ... деп ... мульти-мәдени ресми саясаты мәдениеттің көптүрлілігінің бір
бөлігі ретінде діннің көптүрлілігін қабылдайды.
Этникалық және ... ... ... ... ... этникалық
топтардан тарайды. Халық құрамының 80 пайызы еуропалықтар, негізінен
британдықтар мен ... 10 ... ... ... және ... ... ... пайызы өздерін христиандар деп ... оның 45,2% ... және 36,2% ... ... ... емес ... көп
емес, тек 4% ғана құрайды. Алайда ... ... және ... ... ... бері екі ... ... өсті. Бұл осы елге ағылған босқындар
миграциясының ғана ... ... 12,5% ... діни ... жоқтар деп саналады.
Соңғы уақытқа дейін Канададағы қоғамдық мектептер протестанттық
мектептер болып келді. Онтариода 1944 жылдан ... 1 ... ... ... заң ... ... ... келді, оқушылар таңғы жиылыстарда
құдайға ... ... ... ... алайда соңғы жылдары ата-аналары
қабылдамаса, оқушылар бұл пәннен босатылады. 1990ж. ... ... ... ... дұға ... тыйым салынды.
Канаданың қоғамдық мектептердегі ресми саясатының мақсаты – ... ... ... ... ... Алайда діни білім беруде католиктік
шіркеу сенімі басым. Католик мектептері ... ... ... қабылдамайтын. Алайда кейінірек мектептер толық ... ... ... олар католик емес оқушыларды алуға ... Рим ... ... ... емес ... ... және ажырасқан не басқа сенімдегі адаммен отау ... ... ... ... ... ... таза ... мектеп жүйесіне еш жағдай жасалған
жоқ, бұл аумақта тек Рим католиктік, Пентакосталық, жеті күн ... ... ... бар ... бар, ... ең ... жүйе ... және англикан, американ шіркеуі, Құтқару армиясы мектептерінен
тұрады. Альбертада Рим ... ... ... ... ... ... да діни мектептерді жиі қолдап тұрады.
Квебектегі жағдай өте күрделі. Бұл ... ... ... көп ... ... тек ... ... білім
беріледі. Ол жерде Рим католиктік және Протестанттық ... ... ғана бар, ... ... ... жоқ. Екі мектеп те, «жалпы»
мектептер болғандықтаноқушылардың сеніміне қарамастан ... ... ... жүйесін зайырландыруға жасалынған әрекеттер сәтсіз
аяқталды, себебі діни ... ... ... ... салық төлеу жүйесі азаматтарды өз сенім жүйесін тіркеуге
міндеттейді. ... ... ... ... өз ... ... мектептерге төлейді.
Канадалық көптеген университеттерді христиандық ... ... ... ... ... еуропалықтар және жергілікті топтар.
Рим Католицизмі Чилиде ең көп тараған діндердің ... бұл ... ... ... басқыншылығымен бірге келген. 19ғ. Протестанттардың біршама
топтары және англикандар және 20ғасырда кішкене ... ... күні ... ... 5000түрлі діни ұйымдар мен ағымдар бар
деп есептелінеді.
1925жылғы Конституция Католик Шіркеуін мемлекеттен ажыратады.
Білімі. Ата-аналар ... өз ... ... ... ... діни сенімдердің қолдауымен жүргізілетін жеке, тәуелсіз мектептері
бар. ... ... беру ... ... ... беру ... ... және орта мектеп оқушылары қалаған діни білімді таңдауына болады.
Шіркеулер өздерінің толық бағдарламасын Білім ... ... ... ... ... ... діни ... Білім Министрлігі тұрғысынан бекітілген:
адвентистік, бахаи, англикан, баптист, католик, еврей, лютеран, мезодист,
ортодокс. Іс ... ... ... ... діни білім өтеді.
Университеттік жүйе көптеген католиктік университеттерді қамтиды.
Университетте негізінен консервативті христиан құндылықтары ... ... ... Еуропалық-Американдықтардан тұрады.
Халқының 80,85% Рим католигі сеніміндегілер, 12% протестанттар, қалған ... ... ... ... ... және ... діни ... Жалры протестанттық қауымдастық 65 ішкі діни сенімдерден және жеке
топтардан, 2,500 шіркеуден тұрады. Соңғы жылдары протестанттар саны өте ... ... ... біраз «гностиктер» және «эзотериктер» тобы да бар.
Рим Католицизмінің статусы.
Рим Католицизмінің ресми ... оған ... ... береді:
мемлекет шіркеу діни өкілдеріне жалақы төлейді; құрылыс және басқа ... ... ... ... ... салықтың кейбір
түрлерінен босатады.
Рим ... ... өзге діни ұйым ... ... діни ұйым ... ... тек азаматтық ұйым қоғам ретінде тіркеле ... ... тек ... ... ... ... ... бойынша ғана
әсерін тигізіп отырған жоқ, сонымен қатар діни сенім және дәстүрлер жағынан
ықпалын тигізіп ... ... Рим ... ... ... ғана
үйлену процесін азаматтық қызметкер ретінде жүргізуге құқылы, бірде-бір
протестанттық пастор заңды ... неке қия ... ол үшін ... ... ... Діни білім – христиан дініндегі католиктік бағыт – заң бойынша
талап етіледі. Рим ... ... ... ... бұл ... ... арыз ... балаларын босата алады. 1993ж. Жоғарғы Соттың
Конституциялық статьясы мектеп дінтану пәнінен ... ... өз ... ... діни білім беруге құқы жоқ деп бекітеді.
Конституцияның 75 стасьясында – Рим ... ... ... ... ... діни ... ... етеді, ол оқу жүйесінің мазмұнын
анықтауға жауапты.
Оқытушылардың кәсіптік деңгейімен айналысатын азаматтық ... және ... ... ... ... ... оқыту үшін
мұғалімдерді тек епископтық конференция ғана тағайындайды.
Оқытушыларға ... ... ... ... үшін оларға тек
академиялық қана емес, ... ... ... ... епископтар рұқсат беруі
тиісдейді. Осылайша Епископтық Конференция діни мұғалімдерге ... ... ... ... ... сияқты талапты
қояды.
Франция.
Франция халқының 1/3-і шетелдіктер. 4 миллионға жуық ... ... ... ... Алжирліктер, марокколықтар, тунистіктер
бірігіп 1,5 миллионды құрайды. Халықтың 80 пайызын католиктер, 2 ... 1 ... ... 1 ... ... ... Африкадан) және қалған 6 пайызын түрлі діни сенімдегілер құрайды.
Францияда 2002 жылы «зайырлы мектептерде дінге ... ... атты ... ... беру ... ... жасады. Зайырлы
сипаттағы мемлекеттік оқу орындарындағы ... ... ... мазмұнын
анализдегенде осы мәселе бойынша Франция ... ... ... ... ... ... Республикасын зайырлы және атейістік білім беруді
біріктірудің апологеттері ... ... беру ... ... ... құндылықтардан бөлуде мысалға келтіреді.
Бірнеше жыл бұрын Франция мемлкекті және ... ... ... ... дамуында деградациялық бағыттарды байқап, пародоксальді
тұжырымға келді. Қоғамдағы жеке католиктік және ... ... ... оқу ... ... қарағанда француз
қоғамындағы өмірге әлеуметтік тұрғыдан бейімделгіш және ... ... ... ... ... Бұл ... діни ... мемлекеттік
білім беру жүйесінен және ... оның ... діни ... алып
тастаған мемлекеттік саясатпен байланысты екендігі анықталды.
Мемлекеттік білім беру жүйесінің мәдени деградацияға ... ... діни ... алып ... ... ... ... оқу орындарындағы білім беру ... ... ... ... ... қажеттігі туралы, әсіресе дәстүрлі рухани
құндылықтарды оқытатын гуманитарлық пәндерді енгізу ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кеңесші Жан
Мишель, Білім беру Министрлігінің жауапты хатшысы Жаки ... мен ... ... ... біріншіден –Практикалық зерттеудің Жоғарғы
мектебінің президенті, профессор Жан Боберо.
Француз қоғамы мемлекеттік оқу ... оқу ... ... толық алып тастағанның нәтижесінде ... беру ... емес ... сезіне бастады. Сондықтан да бүгінгі күні
Францияда көпшілік қауым мемлкекттік оқу ... ... ... ... қолдайды. Енді осының практикалық ... ... ... ... ... жылдардан бері осы ... ... ... түрлі ғылыми-зерттеу жұмыстарында, ... ... ... ... сараланды.
2002 жылдың ақпанында Францияның білім беру ... ... ... ... ... жүргізу» атты баяндама жасады. Аталған
баяндамада Франция мектептерініңзайырлы сипаты мен білімді ... ... ... ... ... Бұл ... Дэбре
жасаған баяндама өте сапалы және құнды деп табылды. Баяндама мәселенің
философиялық- мәдени анализін қамтып, бес ... ... ... күннің жағдайы қалай?
2) қандай қарама-қайшылық бар?
3) қандай қиыншылықтар күтіп тұр?
4) «Зайырлы» деген түсінік нені қамтиды?
5) ұсынылатын кеңестер.
Біріншіден, Дэбре баяндамасы ... ... және ... ... ... ... әдісті теріске шығаратын діннен тыс парадигмалар
негізінде құрылған ... ... беру жүйе қате ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің ... ... ... ... элементтердің жойылуы нәтижесіндегі
деградацияға ... ... ... ... ... ... ... сайын ұжымдық сезімнің жоғалу
қаупін, ұлттық және еуропалық сананың жоғалу қаупін , діни-мәдени білімнің
жоқтығынан Шартрдегі ... ... ... ... ... Жуан» шедеврін не Арагонның «Құштарлыққа толы апта » ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаны құрметтемеу, ұлттық мәдениеттің құлдырауы нәтижесінде сол қоғамның
құлдырауы, тарихи сананың жоғалу ... ... ... сенімін
білмейтін жас ұрпақ рухани күйзеліске түседі. Баяндамада ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік
күйзеліс, жалпыға тән белгісіздік, шыдамсыздық, адасушылық, жаман көңіл күй
байқалады. Көпшілік қауым айтатын осы ... тағы бір ... ... бірой қосайық. Бұрынғы кезеңдерде ... ... ... мұра қалдыру мәселесінде үлкен жырау пайда болды., ... пен ... ... ... ... қамтамасыз ететін ұлттық
білім беру жүйесіне жүктелді. Алайда азаматтық қоғам бұл ... ... Бұл ... ... ... 30 жыл ... классикалық білім және
гуманитарлық кластардың ықпалы ... ... ... ... ... формациялық әдіс ақырындап дәстүрлі пәндерді(әдебиет,
философия, тарих, өнер) ығыстырып шыққан ... ... ... ... айтылатын «діни мәдениеттсіздік» өздігінен пайда болған жоқ. Ол
білімнің, өмірдің, менталитеттің ... ... ... шешуші кодтардың
жоғалуынан пайда болды. Біз «тарихи сананы» бір ... ... ... ... отырғандықтан жоғалтып алдық. Ал осы кеңістік пен уақыт арасындағы
тепе-теңдікті жоғалтуға қарсы ... ... ... ... ... нәрсе ол бірінші орынға ... ... ... және ... ... ... емес пе? Ваххабизмді
түсінбей тұрып 2001 ... 11 ... орын ... ... ... ... Югославиядағы болған шиеленісті осы ... ... ... ... ... ... , ... түсінуге болады?
Джаздың не пастор Лютнр Кингтің кім екенін, Библия мен протестантизм
жөнінде ... ... ... ... ... ... беру Министрлігі осы ... ... ... ... ... үшін жолдарды ... ... ... діни білімді оқытудағы
артылықшылықтырды болдырмау мәселесі қарастырылады., ... діни ... ... ... ... және муниципалдық оқу орындарындағы
зайырлы сипатқа кері әсерін тигізіп, ұлттық білім беру ... ... ... ... ... ... ... да Р. Дэбре баяндамасында
мемлекеттік оқу орындарындағы білім беру процесіне діни ... ... ... ... ... мектептерде дінге қатысты пәндерді жүргізу не тереңдету
зайырлы ... діни ... ... емес, не соңғысына қандай да бір
ерекше статус беруде емес, оның мәні ... оқу ... ... ... мәдениетінде тәрбиеленіп, өркениетті азамат
болуларына мүмкіндік беріп, оларға таңдау ... беру ... ... ... көп ... жолын жалғастыруға жағдай жасу.
Францияның білім беру Министрлігі ұлттық-мәдени, әсересе діни
дәстүрлерді сақтаусыз ... ... ... ... атп ... «діни дәстүрлер мен адамзат баласының болашағы бір қайықта» деп
жазылады.
Р. Дэбренің пікірінше, қазіргі жастар басып алу, технология ... Бұл ... ... ... уақыт ұғымынан жоғары тұруы, бір
мезеттің ұзақ уақыттан жоғары тұруы тән, бұл ... ... ... Зайырлы мектептерде дінге қатысты пәндердің
оқытылуы қысқа мезеттік пен ұзақ ... ... ... ретінде және
француз қоғамының мәдени жалғастығын жаңғырту әдісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ерте кезеңін еске алу
және жағымды не ... ... ... Дін ... ... ... ... трюктерге, информациялық асығыстықа табынбауға
, осы заман бұғауынан құтылып, осы дүниеге іскерлік біліммен қайта оралуына
көмектеседі. Оқу орындарының ... ... және ... ... ... ... тарихын негізгі діндердің қалдырған
іздерін ескерместен қалайша құруға, ... ... ... ... оқу ... діни білімге
орта есеппен аптасына 1-2 рет 2 сағаттан ... Р. ... ... ... ... діни білім мен ұлттық ... ... ... ... діни ... ... ... беретін
мәдениет түзушілік білім жүйесін ажыратып алу керек.
«Франция үшін ... ... ... ... ... ... ... алып тастау әрекеттері оны деградацияға алып келеді діни
факторды қоғамдық ... ... ... беру ... алып ... онсыз да жақсы емес жағдайды өршітетеді. Пресса мен ... ... мен ... ... ықпал етіп отыр. Ал ... ... мен ... ... ... тұру ... емес ... текстер мен діни дәстүрлері жөнінде обьективті және дәстүрлі
білім ... ... ... ... пен ... ажыратуға
мүмкіндік беріп, көмектеседі.
Дэбре сонымен қатар обьективті және діни әдісті бір біріне
қарам-қарсы қоюға болмайтындығын атап ... ... ... ... не жай бақылаушы позизиясын ұстауға болатындай, обьективті
және діни әдіс бір-бірімен сайысқа түспеуі керек, ... тең ... ... ... сенім бостандығын қамтамасыз етеді. Екі ... де ... өмір ... ол ... де бір ... ... болу ... дәлелдей
алады. Сенім мен білім екеуара сайысқа түспейді, екеуінің мақсаттары екі
бөлек. Зайырлылық тек тек ... ... ... ... бұл ... ... ... дүниедегі көзге көрінетін және сезінетін ұжымдық
сенімдер. Бұл жерде біз адамдардың даналығына ... ішкі ... ... ... жеке ... ... айтып отырғанымыз жоқ.
Зайырлы мектептердегі дінге қатысты пәндерді жүргізудің ең маңызды
шарттарының бірі – оларды ... ... тек ... ғана ... ... ... ... қолданбай өз көзқарасын тықпаламай жүргізуі
тиіс, текстер және өркениеттік құндылықтар жөнінде ... беру ... пен ... ... ... туралы пән вульгарлық атеизм тұрғысынан жүрмеуі
керек.діннің тарихы ьар, ... олар тек ... ... табылмайды. Тарихи
контекст жөнінде сөз қозғағанда оның рухани жағын айтпай болмайды, себебі
ол оның ... ... ... ... кері жағдайда біз оның контекстік
мағынансын жоғалтамыз. Екінші жағынан ... ... ... ... ... өмір ... ... жағын айтпай тұра алмаймыз. ... біз ... ... ... ... білім мен зайырлы білімге қатысты оптималды шешім табу
мәдени және ... ... ... ... ... және ... беру ... деградациялық тенденциялардың алдын алуға
көмектеседі; ұлтты қалыптастырушы кеңістіктің ыдырамауына, біртұтас ұлттық
білім беру жүйесін сақтап қалуға көмектеседі.
Жоғарыда ... қоса ... ... ... ... ... оқу орындарындағы оқушыларға осы дүниеде
дұрыс бағыт табуға ... ... ... ... Дэбренің пікірінше діни сауатсыздық оқушылардың
жанұясындағы діни санамен емес, ... ... ... ... зайырлы білім сипаты- бұл атейістік ... ... ... Зайырлы көзқарасты адам үшін де діни символдар мен
діни ... білу ... Сол ... ... де ... осы ... де ескеру қажет. Алғаш «зайырлы» білім сипатының
түпкі негізі атейістік, антидіндік түсініктен шыққан, дінді қараңғылық деп
уағыздайтын атейістік ... ... ... күні бүгінге дейін таңулы.
«Сол себептен,- дейді,- Р. ... ... ... ... ... өтетін уақыт келді». Яғни
«зайырлылық» түсінігін біз ... ... ... алып ... ... ... түрлі өзгерістерін ескере отырып, ... ... күні ... ... оқу ... ... түрлі модельдері бар екендігін түсінуіміз керек. Олар түрлі
елдердің ұлттық-мәдени, тарихи және ... ... мен ... елдегі зайырлы сипат келесі елдің зайырлы сипат түсінігіне ұқсамайды.
әлемде қанша мемлекет болса, соншалықты түрлі ... ... ... ... ... бола тұра Қасиетті үштікті құрметтейді,
Грецияда ... ... ... мемлекеттік болып табылып,
білімі конфессионалды сипат алған. Испанияда ... Заңы ... ... ... ... ... сипат алады.
Португалияда нейтралитетті принцип жарияланғанына қарамастан, мемлекттік
оқу орындарында діни ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік болып табылып, Құдай Заңы пәні жүрмесе
де , мемлекеттік ... әр ... ... ... курстары жүреді. Германияда әр штаттың өзіндік білім беру
бағдарламасы болғанымен , христиандық діни ... ... ... ... кіреді және шіркеу бақылауында болады, ал діни бағалары
жоғары ... ... ... ... оқу ... оқушыларына діни курс
пен конфессиядан тыс моральдік курсты таңдау ... ... ... ... ... ... ... дегенмен бұл елдерге ортақ зайырлы
модель жоқ және діни білім зайырлы білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... , ұлттық рухани мұрасына, мәдени
сабақтастығына байланысты өз ұлттық санасын тәуелсіз, өзіне ғана тән жолмен
құрайды.
Сонымен қатар діни ... ... ... тек өз ... ғана ... ... болдырмауы қажет. Діни ағартушылық жас ұрпақты
барлық мәдениет типтеріне және өмір сүру түрлеріне ашық ... ... ... ... ... ... ... мәдени мұрагерлікті
сақтауға, жалғастыруға себін тигізуі керек
Біз шектен шығушылыққа бой ұрмай осы күнгі ... ... ... жол ... ... мемлекет және діни ұйымдар арасындағы ... ... беру ... діни ... ... ... болады.
Франция зайырлы, демократиялық және қоғамдық мемлекет және ол ... ... ... ... нәсілі, дініне қарамастан заң алдында
қорғайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... енгізідгелі бері Католиктік мектептер
жеке сектор болып қалды.
Францияда діни біліммен және тәрбиелеумен байланысты оқу ... ... ... ... өмір туралы ғылымдар блогына жатады. Ол
курстар жүз ... ... ... ... рухани өмірлерінің
негіздерін анықтап келе жатқан дүниежүзілік діндермен таныстырады.
Тарих-география сабақтары тәрізді пәндерді оқи ... ... ... алғашқы негіз қайнар көз ретінде танысады, ал еврей
халықтарының ... ... ... үшін және иудаизм мен христиан
діндерінің тарихи негіздерін түсінуге осы ... ... ... сөзіне қарағанда, оқушыларға Библиямен таныспайынша ... ... ...... ... ... ... түсіну қиынға түседі.
.
Эстония.
Эстония халқы ұлттық және конфессионалды құрамы жағынан біркелкі
мемлекет болып табылады. 90 жылдардың басында елде егер де кем ... ... ... діни білім жүргізуге өтініш жасаса онда мектеп ... ... ... ... деген заң қабылданды.
Діни білімнің оқу бағдарламасын жасау үшін осыдан бірнеше жыл
бұрын ... ... ... болатын.оның құрамына ... ... ... , Ішкі ... Министрлігі, Тарту
универститетенің теологиялық факультеті, Эстония шіркеуінің ... ... ... бойынша оқу бағдарламасы мәдени және тарихи негіздерді қамтып,
діни ландшафт пен заңнамалық ... діни ... ... қатынастарды,
белгілі бір мемлекеттердің діни ұйымдарының дәстүрлерін, олардың дамуы мен
тәжірибесін қамтып, нейтралды сипат алады.
Эстониялық жалпы ... ... ... басынан діни білім оқу
процесінің маңызды бөлігі болып келді. Алайда діни ... XX ... ... ... қиындықтарға ұшырайды. Жаңа білім беру жүйесінің құрылуына
байланысты діни білімнің оқу процесіндегі рөлі ... қызу ... Сол ... ... ... діни ... мектеп бағдарламасынан
алып тастауға дауыс береді, осылайша 1920 діни білім ... ... ... ... ... оқыту тек мектептегі сабақтар
аяқталғаннан кейін және ... ... ... ... ... ... бойынша оқытылатын пән болып қалдырылды. Алайда
парламент шешімі халықтың қолдауына ие болмады. Діни білімді жақтаушылар
халық ... 88 мың қол ... ... мектептерге діни білімді қайта
енгізу туралы Заңға өзгерту ... ... ... ... діни
білімнің деңгейі жоғары болды, кейінгі жылдары пәнге иудейлік және
сектанттық ... ... ... ... ... діни ... 1940 жылы Кеңес Өкіметі тыйым салғанға
дейін жүргізілді. КСРО кезеңінде дін халық үшін ... ... ... қанаудағы құралы деп саналғаны белгілі. Осы ... ... ... ... зат кеңестік қоғамнан алынып тасталды,
мектептерде діни ... ... ... ... ... жабылып,
кітап дүкендеріндегі және кітапханалардағы діни кітаптар жойылды.
Қайта жандану кезеңі. 80 ... ... ... дінді оқытудың жаңа мүмкіндіктері пайда болды. 1999 жылға дейін
діни білім мектептерге міндеттелмей, ата-аналардың қалауы бойынша жүрді.
Эстонияда 1999 жылы ... діни ... ... статусына
маңызды толықтыру енгізді, ол бойынша егер діни білімге кем дегенде ... ... ... мектептер осы пәнді ұйымдастыруы тиіс.
Эстониядағы діни білімнің ерекшеліктері:
1) дін туралы пәнді жүргізу үшін ... ... пен ... дайындық қажет.
1) Дін білім БҰҰ-ғы адам туралы Декларациясына негізделеді; конфессионалды
сипаты жоқ.
Бұл ерекшеліктердің негіздері Эстониядағы діни ... ... ... ... дін туралы білім беру, оқушыларға дүниені, ... мен діни ... адам ... ... түсініндіру;
8. Діни білім ұлттық идентификацияны қалыптастыру және сақтауда маңызды
рөль атқарады.
8. Діни білімнің маңызды аспектісі-оқушының моральдік ... ... Діни ... ... ... ... төзімділік пен моральдік
құндылықтарды қалыптастырып, дұрыс бағытты таңдауға көмектеседі.
8. Діни білім жеке діни ... ... ... жасайды.
Эстонияда дінтану факультативтік пән ретінде 50-60 мектепте
жүргізіледі. Эстонияның ағартушы және ғылым ... ... дін ... ... ... ... ... табылады. Осыған орай
бүкіл мектептерге ортақ дін туралы жаңа бағдарлама жасалып енгізілетін
болады.
Эстония ... және ... ... ... бір ... ... ... . Елде 1990 ж егерде кем дегенде 15 ата – аналардың
діни білім жүрсін деген өтініші болса , ... діни ... ... ... керек деген . Дегенімен мектептер д. б. ... ... ... ... ... ... діни факультативті курстар қатарына
жатады, мектеп басшылығының ... ... оқу ... алынып
тастауға не әйгілі курстармен алмастыруға ... ... да ... ... ... жүргендіктен кейбір мемілекеттік оқу орындарында жалпы
оқушылардың 10% ... , ... оқу ... жиі факультативтер
ретінде жүреді.
Алайда осыдан бір неше жыл бұрын діни білімнің оқу бағдарламасын құру
және ... ... ... . Оның ... ... ... ... лютерандық шіркеу , ішкі ... , ... беру ... , ... ... ... (Эстонияның Шіркеулен Кеңесі) мен қатар дінді ... ... ... ... діни ... ... оқушыларға міндетті
қылып , сәйкес бағдарламаны құруды көздеген. Алайда ... ... діни ... ... пән етіп ... ... ... мен
оқытушылардың жоқтығынан дайын еместігін көрсетті. Сондықтан комиссия діни
білімді жылсайын емес , үш ... бір рет ... жөн ... ... ... ... білім беру мектептеріндегі оқушылар 4 цикілді курсты ... ... ... мүмкіндігіне қол жеткізеді .
Осы уақытқа діни мектептерде діни білімді шіркеу қызметкерлері жүргізіп
келді, олар мектептерді ... ... іс - ... ... деп қарастырды, бұл өз кезегінде оқу орындарындағы ... ... ... Бұл ... ... (діни білім) мемлекеттің жалпы халқының
20 % құрайтын православиелік жамағат үшін діни білім мәселесі ... ... ... ... ... ... ... білімді ұйымдастырады. Нейтралдылық ата-аналар
мен оқушылардың философиялық, идеологиялық, діни көзқарасына деген құрметті
білдіреді. ... ... ... мойындалған діндер бойынша діни
білім не деноминациялық болып табылмайтын моральдікілім пәнін ... ... ... Конституциясында демократиялық бостандықты
бұзбайтын маңызды және негізгі ... ... ... ... деген түсінікке мысал келтірер
болсақ, Бельгияда қандай да бір діннің мемлекеттік ... жоқ, ... ... ... ... ... діни ... мәдени дәстүрлерін
құрметтей келе мемлекет қоғамдық өмірде, Бельгия халқының болмысына маңызды
ықпал еткен діндерді мойындап, ... ... ... жөн ... бұл ... қатарына католик сенімі, православие, англикандық,
иудаизм, ислам жатады. Осы аталған діндер шеңберіндегі білім мемлекеттік
оқу ... ... ... ... ... оқу ... енеді.
Бельгияның мемлекеттік мектептерінде діни білім аптасына 2 ... бұл ... діни ... ... ... ... ... белгілі бір конфессия ілімі мен принциптеріне сәйкес жүргізіледі
Бельгиядағы мемлекеттік мектептерде діни білім келесі маңызды ... жылы 17.02 ... ... 24 ... ... ... мектептер бірінші сыныптан соңғы сыныптарға дейін елдегі
діндердің бірі мен діни емес ... ... ... ... Осы ... 3
статьясына сәйкес юарлық оқушылар діни және рухани білім алуға ... жылы ... ... ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік мектептерде келесі формалардың бірін таңдауға
мүмкіндік беретін курс ... осы ... ... ... 6 ... ... діни ... және орта деңгейде діни білім жүреді.(діни мораль).
- діни емес мораль курсы «философиялық» деген атаумен оқу процесінің
бөлігі болып ... ... ... орта ... беру ... ... оның тар мағынасында қолданбайды. Осыған қарамастан курс
мазмұнын ... ... ... ... ... діни ... не діни емес ... курсы жалпы оқу
процесінің 7% , ... ... ... үшін 7 ... ... ... фламандық бөлігі үшін 7,1 пайызды құрайды.
Мемлекеттік оқу ... ... ... ... ... ол қиыншылықсыз өтке жоқ.
Қорыта келе діни білім ... ... ... ... ... маңызын жойған жоқ деп айтуға болады. Діни ұйымдар, шіркеулер
мемлекеттегі оқу орындарының ... ... ... көмек көрсетіп
отырады.
Еуропада бір мезгілде діни білім беру ... ... әр ... ... ... беру ... – зайырлы мемлекеттегі мемлекеттік
мектептерде діни білім жүргізуге аса көп ... ... ... ... мемлекеттік діні бар елдерде және діни оқу орындарында – ... ... бір дін ... ғана ... ... ... оқу ... діни
символдарды демонстрациялауға не діни символдарды киюге тыйым салынған.
Өкінішке орай Еуропада түрлі ... ... шолу ... ... бар оқытушылар өте аз. Мәселен, Литва, Польша,
Италия, Испания ... ... ... ... ... ... ... Еуропаның көптеген елдерінде орын алған, Франция бұл ... ... ... ілім ... ... ... болып
келетін елдер де бар, мәселен Греция және Ирландиядағы католиктік ... және орта ... ... 80 ... ие. ... бұл ... қоғамдардың тарихи-мәдени дәстүрлерін ескеруіміз тиіс.
Ал Италия мемлекетінің мысалына келер болсақ Италияда «Құдай ... ... ... ... пән болып келді. 1984 жылғы Италия ... ... ... және ата-аналардың қалауы бойынша апта сайын ... ... ... ... ... ... деген келісімге қол қойды.
Бүгінгі таңда бастауыш мектептерде діни сабаққа оқушылардың 6% ... ... 38% ... Дін ... ... ... ... зайырлы оқытушылар, атеистер, сонымен қатар дін өкілдері
жүргізе алады.
Еуропаның тағы бірқатар елдерінде діни ... ... ... ... ... мәселен, Францияда – философиямен, Польша мен
Люксембургте – этикамен. Діни білім беру Қытайда, ... ... ... ... ... ... ... келер болсақ, 1962 жылы АҚШ-тың Жоғарғы
Соты мемлекеттік мектептерде оқушыларға дінді оқыту конституцияға ... ... ... ... Талмуд және басқа да діни ... ... ... ... және оқу ... ... Қазір
дін тек факультатив ретінде оқытылады.
Финляндияда діни білім – мектептерде міндетті пән. ... үшін ... ... таным» пәні. Әр конфессияға - ... ... ... лютерандық дінді оқуға міндетті емес. Егер ... ... кем ... ... ... ... ... арнайы православия негіздері
оқытылады. Мұсылмандарға сәйкесінше ислам ... ... ... ... ... Еуропа және Балтық елдерінде, сонымен
қатар Грузия мен ... ... ... бірнеше жылдан бері
жүргізіліп отыр.
Еуропаның көптеген елдерінде дін мемлекеттік мектептерде дәстүр болып
қалған, алайда бұл ... ... беру ... ... ... еш
кедергі тудырмайды.
Англияның орта мектептерінің ... ... дін ... ... курс ... ... ... мектептерде діни білімді 1882ж. Халыққа білім беру Министрі
білім ... ... оны ... және ... білім беру» пәнімен
алмастырды. Ал 2002ж. 19 мамырда Францияның ... беру ... ... діни ... ... ... ... жариялады.
Шығыс елдеріндегі діни білімді оқытудың ерекшеліктері.
Египет
Египеттегі мемлекетті құлатып, Ислами мемлекет ... ... ... ... ... египет азаматтарына әсерін тигізді. Христиандар,
әсіресе католиктер және басқа да сенім жүйелеріндегілер, ...... ... ... ... ... мемлекеттік саясаты ұлттық бірлік және барлық азаматтарға
тең құқық концепциясын ... ... ... ... ... ... өз ... заңмен қорғау құқығына ие. Алайда іс жүзінде діни
жамағаттар концепциясына келгенде ... ... ... ... ... ... ... жамағаттар және адамзат ... ... ... ... ... саяси исламистер қолынан қаза
табады. Ол сенім бостандығы ... ... ... ... ...
неге сенгісі келсе соған сену керек және кез-келген уакытта сенімін өзгерту
құқын білдіреді деп жазды. Бұл концепцияны Египет Конституциясы және ... ... ... ... сенім бостандығы туралы
түсінігі – қабылданған діндер арасындағы ... ... ... Сот бұл ... 1975ж. ... заңда бекітті. Заңға
сәйкес Конституция тұрғысынан тек «Құдайдан түскен» тек үш дін ғана, ... ... және ... ... ғана ... ... ... дискриминация.
Бахай сенімін ұстанушылар саны 10,000-нан асады. Бахай сенімі Египетте
дін деп мойындалмайды және оның ... діни ... ... ... 1960ж. ... ... ... және олардың діни
дәстүрлеріне және сенімдері жөніндегі әдебиетті таратуға тыйым салу жөнінде
жарлық ... ... ... тәркіленіп, Құран үйрететін
ұйымдарға берілді.
Коптик христиандарына қарсы ... ... ... ... жиі ... көріп
отырады. Құлшылық орнын салуға не қолдауға тең құқықтың жоқтығы, білімді,
жоғарғы дәрежелегі сауатты ... бола тұра ... ... ... ... бар ... университетінде ислам дінінен басқа
білім салалары оқытылса да, оның есігі тек мұсылманг студенттеріне ... ... ... ... шетелдерде ресми ғылыми
дәреже алуға және әскери академияларға түсу мүмкіндіктері өте аз.
Негізгі білім тегін және ... оқу ... ... ... ... ... ... қайырымдылық, ақиқат, адамгершілікті
аса жоғары қастерлеу. Жеке ... ... ... ... оқу ... жүруі тиіс, бұл 1980ж. Білім жөніндегі ... ... діни ... ... ек рет ... Христиандар Құран
өлеңдерін араб тілі пәнінің бір бөлігі ретінде жаттауға ... ... ... ... арасында таратылып отырылады, себебі білім жүйесі
Египет қоғамының мәдени не діни ... ... ... ... діни экстремизмнің ббілім процесіне ықпалын байқап, біраз шаралар
қолданды. Мәселен шыдамсыздық және діни ... ... ... ... алып ... бұл әлемнің ең кедей және даму жағынан артта қалған елдерінің
бірі, орташа өмір сүру ... – 45 жас және ... ... ... ... өте ... - әйелдер сауаттылығы ерлерге қарағанда
екі есе ... ... ... ... ... беру ... ... және 6
мен 15 жас арасындағы балалардың жартысына жуығы сауатсыз.
Малайя ... ... көп ... ... және ... мектептерінің қолдауына тәуелді. Жеке исламдық білім ... ... ... ... 40-65% ... Рим ... қарағанда
протестанттар саны көбірек. 20%-ке жуығы мұсылмандар. Қалғандары ... ... ... ... Америкалық негіздегі евангелиелік топтар ... ... оқу ... ... ... көмек
көрсететіндіктен білім жүйесіне айтарлықтай зор ықпал ... ... және ... ... ... ... ... қолдауға
біріктіру себебімен жабылып қалды.
Мавритания.
Дін Мавритандықтар арасындағы мәдени жақындастықтың ... ... ... ... дерлік малакиттік суннит бағытындағы мұсылмандар.
Ислам 14ғасырдан бері ұлттық идентификацияның негізгіэлементі болып келеді.
Дін, сенім және ... ... 1960ж. ... ... ... ... болып қалыптасады және жаңа Конституциясы Исламды
халықтық және мемлекеттік дін деп таниды. ... ... ... тиіс және ... ... ... көзі болып табылады, алайда заңға
кіріспеде ... ... ... талаптарына» ашықтығы жарияланады.
Білім. Діни, яғни ислами білім – міндетті. Моральдық, ... ... ... ... ... ... ... хадистер мен ислам
тарихынан тұрады, бұл бастауыш және орта мектептерде жүреді. Толық ... бұл ... ... мен ... кедергі келтірмейді.
Марокко.
Халқының 98 пайызы мұсылмандар (барлығы дерлік ... ... ... ... ... бар, ... ... еврей
қауымдастығы (7000-ға жуық) және христиан қауымдастығынан тұрады ... ... – Рим ... ... ... ... ... бұрын қалыптасқан.
Еврейлерге қарсы дискриминация мен оларға деген шабуылдар Палестина мен
Израиль арасындағы ... ... ... халқы бар Нигерия мемлекеті суб-Сахаралық Африкадағы халық
саны жағынан ең ... ... ... ... Нигериялықтардың жартысына
жуығы – мұсылмандар, христиандар 1/3 ... ал ... ... Африкалық
жергілікті және дәстүрлі сенімді ұстанады.
Христиандар Протестанттардан, Рим католиктерінен және Евангелиялық
Пентакосталық шіркеулерден ... және олар ... ... ... ... ... англикандық, баптистік, мезодистік, Христос
Апостолы шіркеулерін, ... ... ... ... бірнеше топтар мен бағыттардан ... ... ... ... ... ... ... қозғалысы. Басқа да жаңа діни
ағымдар: ... ... ... ... ... ... ... діні мен сенім жүйесі – жергілікті ... ... және ... африкалық және ... ... ... тірі емес заттар мен табиғат құбылыстарының
рухы бар және біраз ұлы еркектер мен әйелдерде тылсым күш бар деп ... ... ... ... христиандар мен мұсылмандар да бар.
Дәстүрлі дін Батыс діні тұрғысынан «пұтқа табынушылық» және ... деп ... Діни ... ... ... ... оның Христиан
мен Ислам діндерімен ассимиляцияға түсуіне алып келді, сөйтіп христиан ... діні ... ... ... ... ... ... аталған діндерді қабылдауына зор үлесін қосты.
Білім. 19 ғасырдан бері ... ... ... ... ... бар. ... оқу ... тек ислам және
христиан діндері оқытылады және ... ету ... бар. ... ... оқушылар қабылданған инструкцияны қабылдаудан басқа амалы жоқ.
Ата-аналардың балаларын ... ... ... бас ... құқы бар, ... олар ... ... олай істей
алмайды. Басқа діни сенімдер өз діни құрылымын құруда ... ...... құқығы, сенім бостандығы қорғалатын және қолдауға ие
мемлекет. Жалпы түрлі діндер ... өмір ... ... ... ... сана ... қарсы шығушылар, қолдамаушылар бар, ... аса көп ... ... ... ... ... бару ... аз, не мектепті ерте тастап кетеді.
Сенегалдықтардың 93,8 пайызы – мұсымандар, 4,3 пайызы христиандар,
1,6 пайызы ... ... ... ұстанушылар.
Сенегалдағы ислам дініне суфизм үлкен ықпалын тигізді, бұл ... ... ... діни ... және барлық әулиелерді ислам
дінімен ... алып ... ... ... ... ... және
консервативті түрі де кездеседі, олар әсіресе ... ... ... діні ... ... ... дін. ... көбісі
католиктер және олар шетелдіктер және протестанттар да ... ... ... ... ... ... ықпалы өте аз.
Сенегал Франциядан 1960ж. тәуелсіздігін алып, 1964-74жылдардан бері
бір партиялы саяси жүйе. Конституциясында Сенегал ... ... ... деп ... ... 15 бабында былай делінеді: Ата-аналар өз балаларын
тәрбиелеуге және жауап беруге құқылы. Бұл ... ... ... ... орындар қолдау береді. Сенегалда кез-келген ата-ана өз ... ... ... тәрбиелеуге құқылы. Түрлі діни топтардың басшылары
діни білім беруді ... оқу ... ... ... қолдайды.
Мұсылман жанұясында дүниеге келген бала үшін діни ... ... ... және өз діни ... ... ... ... тек
дінді үйрететін Құран мектептері көп кездеседі. Уақыттың ... ... ... ... те, жеке ... де ... ала ... Протестанттық шіркеулер тұсында балалар не
мүшелері кітапханаларда не ... ... ... ... ... өз ... христиан мектептеріне жіберіп ... ол ... ... ... ... ... міндетті емес.
Мұсылмандар мен христиандар бейбіт өмір сүріп ... ... және ... ... өмірінде маңызды роль атқарады. Діни құрамына
келер ... ... ... ... ... ... тамыр жайған
христиан дінінің бір ағымы. Ислам және индуизм 19ғасырдың ... ... ... Африка діни плюралистік мемлекет. 77пайызы христиандар, 20
пайызы ... ... ... (яғни, жергілікті дәстүрлі сенімдер).
Мектептердегі діни білім ... ұлт» ... ... ... ... ... ... ең үлкен мемлекет, тоғыз мемлекетпен және Қызыл
теңізбен шекаралас. 25,9 ... ... ... ... Нілдің
төңірегінде тұрады. 70 пайызға жуық халқы ... ... 20 ... ... тұрады, қалған 10 пайызы көшпелі өмір сүреді.
Судан өзінің тәуелсіздігін алғалы 40 жыл бойы әскери басшылықтың ... ... беру ... ... ... беру ... 19 ... аяғында енгізілді,
ал осы кезеңге дейін тек Құран оқытатын ... ... ғана қол ... ... 1986-88 ... санақ бойынша Судан ер адамдарының 39%
, ал әйел адамдардың 10% ғана ... ... ... ... мемлекеті шіркеу
тұсындағы мектептерге шектеу қоюды 1960 жылдардан бастап қарастыра бастады.
Мәселен, 1962ж. Мемлекет «Христиан ... ... ... Акті ... барлық шетелдік миссионерлерді таратып жіберді. Араб
тілі мен ... ... беру ... ... ... мектептерге
міндетті түрде жүктелді.
1992ж. Жалпы білім беру Акті, Мұсылмандық білім беру жүйесі және араб
тілі білім беру жүйесінің барлық ... ... ... ... деп ... ... беру ... министрі барлық студенттерден ислами
өмір салтымен жүруін және ... ... киім ... ... ... Рим католик Шіркеулерінің негізіндегі ... ... ... ... ... ... ... үнемі зайырлы оқу жүйесін ұсынып, өз ... ... ашық ... ... ... ислами оқу жүйесі
міндеттеліп, балалардың сенімдеріне қарамастан құпан өлеңдерін жаттауға
міндетті ... ... ... исламдық білім беру жүйесіне көшу
талап етілді, нәтижесінде 1992-93ж. Көптеген мектептер ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде
барлық мемлекеттік мектептерде ислами діни білім беріледі, бірақ христиан
оқушылары бұл пәндерден босатылды. Олар ... діни ... тек ... тыс ... ... ... ... кезде тәуелсіз және автономды болған ... ... ... ... шет ... ... Американдық модель негізінде құрылды және ол
демократиялы мемлекет болып келеді.
Діни құрамы. Синтоизм – Жапонияның ... ... ... Буддизм, даосизм,
конфуциандық ой жүйесі және практикасы Қытайдан 6 ғасырда келді. Христиан
діні 16ғасырда Франциядан және ... ... ... ... ... Христиан дінінің таралуы қудалаудың себебінен ... ... 19 ... өз есігін қайтадан Батысқа ... ... ... ... ... діни ... жай ғана ... бір сенім жүйесін
қабылдағанмен өзгеше көрінеді.
1994ж. зерттеу нәтижелері Жапон ... 77 ... еш ... ... тек 11 пайызы ғана күнделікті ... діни ... ... ... Бірақ зерттеу жұмысы сонымен қатар жапондықтарды 86
пайызы рухтар оны қадағалап және ... ... ... ... ... ... ... және буддистік храмдарда табынады.
Христиандық және Шинто діни сеніміндегі ... ... ... ... тәртіппен жерленеді. Халықтың көпшілігінің діни санасы мықты
болғанымен, олар ... бір ғана ... ... ... (мәселен
христиан, ислам, буддизм), алайда бірнеше діндергеі дәстүрлі практиканы
орындайды және ... ... ... ... ... ... көптеген құдайлар мен рухтар бар деп ... ... ... діни ... ... ... бұл өз кезегінде
басқалардың да жапондықтар сенімін мойындап, құрмет көрсетуін қамтамасыз
етеді. Егер де бір топ не ... ... ... ... мен ... сайқымазақтық көрсетсе онда ол қоғамдық ... ... ... біршама шараларға ұшырауы мүмкін.
Білімі. Жапонияның білім беру жөніндегі 9 ... ... ... ... ...... жалпы діни білім беру және бір-біріне деген
төзімділік қасиетін дамыту. Діни мектептер ашуға жол ашық және ... ... ... көп жыл бойы ... ... болып келді. 1963 жылы
Федерация болып құрылады. Малайзия бұл көп ... және көп ... ... және этникалық белгілері тығыз байланысты. ... ... ... 55 пайызын құрайды. Қытайлар (35%), үнділер (10%)
елге колониялық ... ... ... ... ... қытайлықтар
буддизм дінін ұстанады немесе конфуциандық және даосизм негізінде құрылған
буддизмнің бір формасын ұстанады.
Үндістер негізінен индуистер, сикхтер, мұсылмандар. ... ... ... ...... Сонымен мұсылмандар жалпы малайзия
халқының 53%, буддистер 17%, қытай діндерін ұстанатындар 12%, индуизм ... ... ... 7%, ... 6% ... және ... Исламның елде ерекше статусы бар. Конституцияның 3.1
бабында «ислам федерацияның діні; ... ... ... федерацияның кез-
келген жерінде өз діни практикаларын орындауға ... деп ... ... ... 12 бабы діни ... өз балаларына діни
білім беруге рұқсат етеді. Ата-аналар балалары 18жасқа келгенге дейін қай
дінге жататындығын тек ... ғана ... ... және ... ислам өркениеті
курсына қатысу барлық студенттерге міндеттеледі. Пән қатаң діни негізде
жүреді және ... тек ... ... ... ... емес ... ... өз діни білімін жүргізуге рұқсат
етілмейді.
Сингапур.
Сингапур Республикасы бұл 2,8 ... көп ... ... бар шағын
қала мемлекет. Сингапур соңғы 20 жыл бойында экономикалық даму ... ... ... келе ... ... ең ... ... бірі.
Этникалық және діни құрамы.
Сингапурлықтардың көпшілігі (78 пайызы) ... ал ... ... (31%) дінін ұстанады, не ... (22%) ... ... ... ... үлкен топ мұсылмандар, халықың 15 пайызын құрайды. Барлық
малайлықтар ... ал олар ... 14 ... ... ... бөлігінің көбісі үнділер.
Христиандар халықтың 13 пайызын құрайды.
Мемлекеттік мектептерде діни білім жүргізілмейді, алайда Үкімет қоғамға
қатысты ... мен ... ... сіңіру жөнінде біраз
шараларды қарастыруда. 1980ж. бері мектептерде ислам, индуизм, ... ... ... білім пәні жүргізіледі, сонымен қатар
христиандарға Библиялық білім курсы ... ... және ... арналған протестанттық және католиктік діни білім жүйесі 1983ж.
мемлекетпен келісе отыра құрылды.
Түркия.
Түркия үш құрлықта (Еуропа, Азия, Африка) ... ... ... ... ... ... ... Балқан-қ Орта Шығыс
мемлекеті болып келеді және ... ... бар ... ... 1923 ... республикасы болып қалыптасқан соң ол исламның мемлекет пен қоғамның
барлық ... ... ... ... ... зайырлы сипатқа
көшеді, алайда өзін ислам мемлекеті деп жариялайды. Түркия барлық Еуропалық
ұйымдарының мүшесі және сонымен қатар ... ... ... болып табылады.
Этникалық және діни құрамы.
Түркияның 99 пайыз халқы мұсылмандар, ... ... ... ... ... Ең ... ... топ – Түріктер, Империя құлаған соң
Балқан мен Кавказдан Түркияға көшіп келгендер не ... ... ... деп ... ... ... ... ассеттер, татарлар, өзбектер, түрікмендер, әзірбайжандар. Ал
күрдтер мен ... - ... ... Күрдтер этникалық топ
жағынан (шамамен 8 миллион) нң үлкен ұлт болып табылады.
Түркия мұсылмандарының 80 пайызы сүнниттер (төрт ... ... ... және ... ... ... емес ... - 1 пайыздан кем, ... ... ... католиктер, ассириялық христиандар.
Діни және зайырлы білім. Діни білім қайшылыққа толы ... және ... ... ... ... ... кейін Шариат Министрлігінің қол
астындағы және арнайы орындар қаржыландыратын мектептер ... ... ... ... Ал діни ... ... үшін ... үшін теология факультеті және имам хатиб мектептері (лицей
деңгейіндегі діни мектептер) құрылды. 1950ж. ... діни ... ... оқу
бағдарламасынан алынып тасталды, 1980жылға дейін бұл пәннің қажеттілігі
туралы мемлекетте мәселе көтеріліп, талқылауға алынды.
1982ж. ... ... ... ... пен ... ... пән
міндетті болсын» делінеді. Басқа діни білімдер ... ... ... алады.
Діни істер жөніндегі Директорат діни білімдерін ары ... ... ... ... ... Бұл ... курстарды мемлекет
жартылай қаржыландырады. Курстарды тек арнайы білімі, ... ... ғана ... ... Ал жай ғана ... ... ... оқушыларға үйретуге құқы жоқ.
Пакістан.
Пакістан елінде болып жатқан ... діни ... ... ... алты
жыл бұрын діни білімге реформа жасауға алып ... Діни ... ... ... мен ... материалды инфрақұрылымы мен идеологиялық
базасын жою үшін бағытталды.
Пакиістандағы исламды радикализациялаудығ негіздерін әскери режимді
қолдаған М ... ... ... ... Ол ... қоғамының барлық
салаларын , сонымен қатар білім орындарын исламизациялауға жол ашқан.
Пакістан елінің ... ... ... оны әлемдік сахнадағы
ғаламдық қарсыластықтың ошағына айналдырды және ел ... ... мен ... күшеюіне алып келді. Олар исламдық діни ... ... ... ... ... таратуға үлкен мүмкіндік
алды. Бұл дәстүрлі мұсылмандық білім беру ... ... ... діни семинарлар экстремистік бағыт алып отырып, жастарды өз
идеологияларына тарту мақсатымен құрған ... ... ... діни ... күш көрсету кеңінен құлаш жайды. Шет елдерден
келген қаржылық көмек нәтижесінде оқу ... саны ... ал ол ... осы ... ... ... одан әрі ... Осы тұста
пакістандықтардың милитаризациясы тек таза діни оқу ... ... ... ... ... оқу орындарында да жүзеге асты.
2001 жылдың 11 қыркүйек оқиғасынан кейін әлемде басталған кең
құлашты антитеррористік ... ... ... ішкі жіне сыртқы
саясатының өзгеруіне алып келді. ... ... ... ... ... ... діни ... біршама басылып қалды.
Терроризмен ғаламдық ... ... ... ... ... ... беру жүйесі мен қоса дәстүрлі исламдық оқу орындарын
модернизациялау идеясы ... ... ие ... ... ... АҚШ тарапынан қаржылық және материалдық-техникалық кең ... ... ... АҚШ ... ... білім беру жүйесін, әсіресе
исламдық теологиялық оқу орындарын модернизациялауға 100 ... ... ... және жыл сайын сондай көлемде қаржылай көмек көрсетуде.
Діни білімді, теологиялық оқу ... ... ... ... көмектің жетіспеушілігінен туындап отырған жоқ, ол осы
діни білімді ... ... да ... ... жоқтығы. Бұған бір
шетінен діни консерваторлардың діни ... ... да бір ... ... болып келгендері себеп болып келді. Олар медреселердің толық
автономдығын, олардың жалпы ұлттық ... беру ... ... ... Бір ғана осы ... ... ... жалпы оқушылар саны 1 миллионға
жететін 14702 ... ... ... ... ... ... жастары арасында тарату үшін негізгі ресурстар ... ... ... ғана ... 88 діни ... болып, олардың
мемлекеттік тіркеуі болмай шыққан. Бұл ... ... ... әйгілі болған. Соңғы жылдары осы оқу орындарындағы оқушылар
контингенті екі есеге өскен. ... ... Ішкі ... ... ... бұл медремелердің негізгі ... ... және ... ... жас ... Діни
медреселер террористік діни ұйымдарға бағынған, олар өз ... ... ... ... дайын террористерді шығарып отырған. Осының
нәтижесінде тұтқынға алу, шетел азаматтарын ұрлау,, өзін-өзі өлтірушілер
және жасанды жарылғыштарды жасу ... ... ... ... ... ғана осы жылы ... 558 ... мен террактік актілер болып ,
нәтижесінде мыңдаған адамдар қаза ... ... ... ... ... ... жүргізген операциялары нәтижесінде «Аль ... ... діни ... ... ... ұсталған.
Алғаш бейбіт болып көрінген Пәкістан жағдайы өте ... мен ... қуып ... ... ... қоғамын жайлап отырған
радикализацияны тоқтатпаса, оның Ауғанстан мен Кашмирден кейінгі әскери іс-
әрекеттердің театрі болуға әбден ... бар. Оған ... ... ... емес ... жүргізген зерттеуі бойынша, халықтың
46 пайызы «Аль Каида» ұйымының басшысы Усама бен ... ... ... ... Мушарафтан жоғарырақ қоюын ... ... ... ... ... ... құрамды бөлігі болып келетін діни білімді
модернизациялау Пәкістан қоғамындағы радикализм мен ... ... ... ... ... ... ... күрделілігін
ескеріп, діни білімді реформацияладың тиімді жобасын құру үшін ... ... беру ... , Діни ... Министрлігі , Ішкі
істер Министрлігі) жұмылдырды.
ТМД елдеріндегі дінтану пәнін оқытудың қазіргі жағдайы.
Пост атейстік мемлекеттерде 70 жыл бойы ... ... ... «жан» деген түсінікке күмән ... ал ... ... ... ... ең маңызды құралы деп
саналды. Сол себептен мектептерде жоғарғы оқу ... ... ... оқу ... ... ... ... оқытылған. Дінді теріске
шығарып, онымен күресіп, қоғамдық өмірден алып ... ... ... кезінде де дінге деген қызығушылық азайған емес. ... үшін оның ... ... мен ... үшін ... болу ... ... жыл бойы орасан зор территорияны біріктіріп тұрған КСРО-ның
идеологиясы құлаған кезде, ... ... бос ... толтыру, ары қарай
өміріне рухани бағыт беру ... ... ... парадигмалардың
ауысуы біріншіден ішкі тәртіп пен мәдениет логикасына сай ... ... ... ... ... алып келсе, екіншіден адамның ең
терең рухани қажеттіліктеріне жауап ... ... ... осы ... діни табиғатын – «діннің» көзге көрінбейтін,
адамдар санасынан тыс ... ... ... ... ... ... ... мен шығыс араб елдеріндегі бір ғана доминантты дін
болып тұрған жағдайда пост атейстік қоғамда жағдай күрделірек. ... ... және діни ... ... ... ... бейбіт өмір сүру
мәселесін ғана емес, сонымен қатар ... ... ... және ... ... мәселесін көтерді. Осы себептен діни білім тек ... ... ... ғана ... ... ... ... үшін ғана
көмектесіп қоймай,сонымен ... ... ... діни ... ... ... ... баласының рухани тәжірибесі үшін
маңызды болмақ.
Пост атейстік ... ... ... діни ... сағыну және өзін «діни тіршілік иесі» екендігін сезіну
сезімдері өте өзекті. Алайда осы қажеттіліктерді ... ... ... ... ... сонымен қатар ХХ ғасырдағы әлеуметтік-
мәдени ... ... діни ... ... ... «православиелік», «католиктік» және «протестанттық»
ұлттардың бар екендігіне күмән келтірді.
«Пост атейстік» кезеңнің тұлғасы ... ... егер де ... діни ... ... тұлға оларға қарсыласпаған жағдайда),
Тертуллианның айтуынша «христиан болып туылмайды, ол жүре ... ... ... ... яғни көп ... ... ... дәстүрлі
формаларда өз транценденттігін жеке сезіну мүмкіндігі бар.
Осы мүмкіндікті ... ... ... оның діни ... ... көлеміне байланысты. Сол себептен дін білім бағдарламасын құру
барсында аталған жағдайларды ескере, оған ... ... бере білу ... діни ... ... ... бету ... құрамдас бөлігі болғандықтан
ол осы жүйерің негізгі ... сай ... ... ... ... ... ... , керлейту сайясатына атсалысу к/к.
Яғни бұл деген барлық діндер туралы жалпы тақты , ... ... ... сыйпатқа сай келуі керек. Сонымен қататар белгілі бір ... ... ... ... ... ұлттық құндылықтарды , рухани
мұраны баршалап, жанға жол ... ... ... ... өз ... ... қалу ... мен тәжірбиесін қарастырып, осы заман
талабын ескере отырып дәстірлі діни серімді жаңғарту қажет.
Пост атейстік қоғамдарға тән тағы бір ... ал – сол бір ... ... дінді қарама – қарсы қабылдау – бір жағынан ... ... ... ... ... ... көзқарас. Бұл
құбылыстардың табиғатын аналииздей келе олардың белгілі бір дін ... ... ... жоқтығымен байланысты және жоғарыда айтылған діни
сауатсыздықпен байланысты. Сондықтан да Пост атейстік кеңестікте ... , тек ... бір ... ... бұрынғы көзқарастарды жойю,
дін туралы ойлауды қалыптпстыру жауапкершілігі жүктеледі.
Жоғарыда аталған мемілекеттерге ... ... ден діни ... ... түрі мұра ретінде қалып отыр. Орыс провославиелік шіркеуінде
(бұл Ресей,Украйна , Белорусяға ртақ ) бұл XIX ғ 60 ... ... ... ... ... 80 жылдары біз қарстырған мемілекеттерде шамамен ... ... діни ... ... : ... бір рет оқу ... сол
елге тән дәстүрлі конфессияның өкілі келіп діни ... ... ... , ... , этикалық жүйесі жөнінде бар білгенін айтатын .
Бұл әдіс бойынша Діни ілім ... ... ... , ... ... не ... ... ,тек діни сенімді нығайту үшін
қолданылды.
Діни білім мектеп пен Шіркеу ... ... ... ... .
Нақты концепцияның болмауынан біни білім көп жағдайда стихиялық сипат алып
отырды.
Ал рим котоликтік діни сенімі басым қоғамдарда діни ... ... ... ... ... ... діни ... аптасына бір
рет келіп, оқушыларға діни білім берген , оның ... ... ... ... да кірді.
Қоғамында екі діни конфессия пропорционалды болып келген жағдайда, онда
екі діни конфессияның өкілдері діни ... ... ... ... көбінесе стихиялық сипат алып отырған тәстүрлі ... ... діни ... жеке ... ... сай ... жеке ... сұрақтарына жауап бермеген . Және діни білімді жүргізу
жастар арасында қылмысты және түрлі девианттық іс - әрекеттердің ... ... ... ... ... кжді ... ... жүктейді . Алайда уақыт бір ғана беріе сенімнің , ... ... оқу ... ... ... оқу пәнін жүргізу
үшін жеткіліксіз екендігін көрсетеді. Сол себептен 1990 ж ... ең ірі төрт ... ... оқу ... және ... Академиясында (конфессия аралық ... оқу ... ... ... үшін ... ... басталды .Діни білімді жүргізу
үшін белгілі бір ... және ... ... ... , сол ... ... емтихан тапсыру керек болады. Қазіргі кездк діни білім беру
мазмұнын ... ... ... әдісінен және сонымен ... ... және ... ... діни ... ... жеке
тарихи тәжірибені түсінуде философиялық және жеке- ... ... ... отыр.
Біз діни білімнің Батыс және Шығыс елдерінде зайырлы және ... оқу ... ... ... ... ... қарастырып өттік. Келтірілген мысалдардан біз діннің әлеуметтік,
идеологиялық рөлінінің, ұлттық болмысты қалыптастыруда және тұлғаның түрлі
діни жүйелердің ... ... ... ... ... ... көріп отырмыз.
Батыс шығыс елдерінде діни білім бұрыннан өзінің дәстүрлі ... ... ... Ал пост ... республикаларда коммунистік
идеологияның жалпы діни сенімге жүргізген саясатының нәтижесінде діни білім
70 жыл бойы тоқтатылып ... ... ... ... рөлі ... мектептерде діни санамен ... үшін ... ... Осы тұрғыдан пост кеңестік республикаларда діни білім мәселесін
жаңғырту бірнеше қиындықтарға ... ... ... діни білім беру жүйесінің қазіргі замандағы
қоғамдық ... сай ... ... ... ... ... ... мен түрлі дәстүрлі емес
діни жүйелердің жеке ... ... ... ... ... ... ... етіп, дұрыс сенімді ұстанудың
қиыншылықтарын туындатты.
1) КСРО-ның 70 жыл бойы ... ... ... сарқыншақтары мен
сол дәуірдегі идеологиямен тәрбиеленген азаматтар мен жаңа ... ... ... ... философиялық және идеологиялық. Діни , саяси, экономикалық
көзқарастардың түйіскен жаһандану ... ... ... діни ... ... діни ... ықпалынан ажыратып,
алғашқы таза формасына оралу.
1) Қазіргі пост кеңестік қоғамдарында ... және ... ... ... алуы және діни білімі жоқ қарапайым
халықтардың ... ... ... қиындатты және «псевдо
Діндерге, деструктивті секталарға тартылуы.
6) Тәуелсіз мемлекеттердің ұлттық болмысты сақтап , оны ары ... ... ... мен ... діни ... ұлттық идеология құру әрекеттері.
6) Қоғам мүшелерінің басым көпшілігі мен ... ... ... ... ... ... беру жүйесінде «діни білім беру» бойынша ... ... ... пост кеңестік республикалардың барлығына дерлік
тән. Дегенмен әр Республика өздерінің тарихи, ұлттық. Мәдени, діни
ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... Діни білім беру мәселесін ұлттық идентификациямен біріктіру
кез-келген республикаға да өзекті болып отыр. Сол ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-философиялық конференциялар жүргізілуде.
Ресей.
Ресей Федерациясы 12 мемлекетте және 18 ... ... ... аса ... ... ... ... халықтың 85 пайызын
құрайды, татарлар, украиндар, чуваштар, еврейлер ... ... ... ... ... ... Ресейдегі ең басты сенім жүйелері бұл – ... ... мен ... ... 75% пен 15% ... ... Ортодоксиялық
Шіркеуі өзін жалпы Орыс ұлтының анасы деп санайды, діни ... ... жай ғана ... ... бұл 70 жыл бойы билік еткен коммунистік
партияның нәтижесі. Ресейліктердің ... өз ... ... ... білместен өздерін Ортодоксиялықтар деп ... ... ... Ресей азаматтары өздерін мұсылмандар деп есептейді.
Үшінші үлкен діни топ, 1 миллион ... бұл ... ... ... жүйесі Ресейде Ресей Ортодоксиялық ... ... ... ... ... ... және оның ары қарай дамуы 10 ғасырда
Батыстан ... ... ... ... ... да ... топтарды Пентакостикалықтар, 7-күн адвентистері, методистер,
сонымен ... ... ... қалаларда және Сібірде аздаған ... ... ... пост ... республикалар ішінде
мемлекеттік білім біру жүйесіне діни ... ... ... ... жүргізіп отырған мемлекет. Ресей мемлекеті бұрынғы КСРО-ң ... бойы ... ... ... ... ... мұрагері
болғандықтан мемлекеттік білім беру жүйесінің зайырлы сипаты анти діни
және атейістік сипат ... ... ... дін ... ... ұлттық білім беру жүйесінен шеттетілген. Атейістік , дінге ... ... ... ... қайраткерлері осы принципті үнемі
алға қояды.алайда Ресей ... да КСРО ... ... ... ... ... алған рүхани кеңістікті толтыру барысында ... ... ... ... ... ... ... құлдыраушылық
түрлі ғалымдар, ойшылдар, саясаткерлер тұрғысынан жиі айтылып, ... ... ... бір жолы дін деп ... Оның үстіне көп
конфессиялы қоғамы бар Ресейде де түрлі ... діни ... ... өз идеологиялары неізінде құрылған діни сенімдерін тықпалап жатты.
Осындай мәселелер мемлекеттің алдында діни ... ... ... ... ... ... білімді қолдаушылар арасында діни білімнің формасы ... ... болу ... ... түрлі қарама-қайшылыққа толы пікірталастар
әлі де аяқталған жоқ. Сонымен қатар діни ... ... ... ... ... еш ... ... себебі құқықтық нормада мемлекеттік
және муниципалды оқу ... ... беру ... ... не анти ... құрылу керек деген еш ереже не бап жоқ. Діни ... ... ... ... ... ... ... зайырлы
сипаты мен білім беру жүйесінің ... және анти діни ... ... конституциялық құқығын шектейді. Сонымен қатар «зайырлы» сөзінің
шынайы мағыналық ... ... ... тұрғысынан да дұрыс емес болып
келеді.
Негізінде зайырлы сипат бұл мемлекеттік және ... ... сол ... діни ... ... болып келетін дінді жүзеге
асыруға ... ... ... діни білім беру мәселесі өте ... ... ... және ... ... » ... ... Жоғарыда біз «зайырлы» түсінігіне анықтама беріп ... ... ... білім» түсінігіне бүгінгі Ресей ғалымдарының берген
анықтамаларына көңіл аударайық.
Діни білім бір жағынан белгілі бір ... ... ... ... теологиясы, принциптері дәстүрлері жөнінде ... діни ... ... ... діни ... ... жағынан діни білім жалпы халыққа діннің түрлері, олардың шығу тарихы
туралы(діни қызметкерлерді дайындауды көздемейтін) жалпы фактілік, ғылыми
білім ... Осы ... діни ... мемлекеттік білім беру жүйесінің
зайырлы сипатына қайшы келмейді.
Ресей Конституциясында ... оқу ... ... ... тыйым салатын ешбір заң болмауына ... , ... ... ... беру ... ... ... болатындар көп.
Алайда Конституцияға сүйеніп , оған ... ... ... ... ... ... зайырлы сипатқа қарсы келмейтіндігі жөнінде айтады. Дегенмен
соңғы кездерде Ресей ... діни ... ... саны көбейіп,
елдің көптеген облыстарында «православие негіздері» атты діни ... оқу ... ... ... ... Жаңадан
енгізілген пән ата-аналар тұртарапынан да жақсы қолдау тапты және болашақта
жалпы ұлттық білім беру жүйесіне ... ... ... діни ... ... ... беру ... сипатына қайшы келмейтіндей және басқа конфессия мүшелерінің сенім
бостандығын шектемейтіндей етіп, ... ... ... ұсынады.
Сонымен қатар Ресей азаматтары мемлекет бекіткен ... ... ... олар ... ... беру ... ... және дәстүрлі рухани құндылықтардың
негізінде қалыптасқан негізгі пәндерді ... ... ... ... асады және оқушыларды олардың ... ... ... не діни ... ... анти діни,
агностикалық, идеологиялық) білімге мәжбүрлеуге болмайды.
2. Мемлекеттік және муниципалды оқу орындарында қандай да бір діни ... ... анти діни , ... ... діни емес ... пән ... жүргізілмейді.
1. Мемлекеттік және муниципалды оқу орындарында ешқандай білім (діни
ілімді ... ... діни ... ... ... ... егерд мемлекеттік білім беру органдары
діни ұымдармен келісе отырып жасаған шарт бойынша мемлекеттік ... оқу ... тыс діни ... жүргізілуг рұқсат
етіледі.
1. Мемлекеттік жән муниципалды білім беруді басқару ... ... оқу ... діни ... ... Діни білім жалпы азаматтық не кәсіби ... ... баса ... ол азаматтық білімге кедергі келтірмейді; дәстүрлі рухани-
моральдік ... ... ... ... ... ... сай ... азаматтық пәндерг кедергі келтірмейді.
1. Діни білім алуға байланысты білім беру жүйесінде еріктілік принципы
ұсталуы керекю діни білім тек ... және ... ... ... және діи ... ... ешкім мәжбүрленбейді.
6. мемлекеттік және муниципалды білім беру орындарындағы діни білімнің
культтік не діни ... мен ... еш ... ... ... Мәселен сабаққа қатысу ерікті түрде болатындығы ескере отыра діни
пәннің алдында не дұға оқылмауы тиіс.
7. Діни білім пәні ... ... ... ... ... ... ... яғни түрлі діндр өз ... ... ... ... ... оны ... Федерациясының Білім
Беру Министрлігі мақұлдап бкітуі тиіс. Мемлкеттік және муниципалды
оқу оындарындағы діни ... ... ... ... бір діни ... мен ... ... жүруі тиіс, алайда
оқу орындарындағы зайырлы сипатқа кедергі келтірмеуі тиіс.
Діни құрамы. Ресейдегі ең басты ... ... бұл – ... ... мен ... ... 75% пен 15% құрайды. Ресей
Ортодоксиялық Шіркеуі өзін ... Орыс ... ... деп ... діни
номинализм бүгінгі Ресейде жай ғана норма емес, бұл 70 жыл бойы ... ... ... нәтижесі. Ресейліктердің көпшілігі өз сенімдері
жайында толық ештеңе ... ... ... деп ... ... ... Ресей азаматтары өздерін мұсылмандар деп есептейді.
Үшінші үлкен діни топ, 1 миллион шамасында, бұл Батыстық Шіркеу. ... ... ... ... Ортодоксиялық Шіркеуден Протестантық типтегі
қозғалыстар нәтижесінде бөлініп шыққан және оның ары ... ... 10 ... келген миссионерлік іс-әрекеттің нәтижесі. Басқа да ... ... ... 7-күн ... ... ... көбінесе астаналық қалаларда және Сібірде аздаған Рим
католиктері бар.
Ресей Федерациясы- пост ... ... ... ... біру жүйесіне діни білімді ... ... ... ... ... ... ... мемлекеті көп конфессиялы
және зайырлы мемлекет ... ... ... ... қызметкерлері діни білімнің мемлекеттік білім беру жүйесіне енгізуге
қарсы. Олардың пікірінше діни ... ... ... беру ... зайырлы
сипатына қарсы келеді. Діни білімді қолдаушылардың ... діни ... ... ... білім беру жүйесіндегі секілді зайырлы сипатқа
нұсқан келтірмейді.
Ресейде «дінтану» мамандығы 1990 ... ... бері ... ... ... бұл ғылым басқа ғылымдар мен мамандықтардың
құрамына енген болатын).
Қазіргі ... ... ... ... ... қырық бір
жоғарғы оқу ... ... ... бар. Бір ... ... кафедралар жоғарғы оқу орнының құрылымында түрлі
орындарында кезігеді. Мәселен ол – ... ... ... ... ... ... ... қатар бұл
кафедралар кез-келген жерде ашылуы мүмкін, егер де осы сала ... ... ... факультеттерде де ашыла алады.
Соңғы жылдары дінтану мамандығының маңызы өсіп ... ... ... сала ... ... 200 мамандар дайындалып шығарылады, ... әлі де өсуі ... ... оқу ... ... ... мамандығынан басқа, жалпы кәсіби пән ретінде оқытылады. «Дінтану»
- оқытушыларды жұмыспен ... ... ... орындар – білім беру
орталықтары. Одан ... осы сала ... ... ... ... ... ... әкімшіліктің түрлі деңгейдегі діни
ұйымдармен байланысты бөлімшелері, мемлекеттік органдардың діни ... ... беру ... ... ... отыр.
Санкт-Петербургтегі дінтану тарихы Санкт-Петербург Мемлекеттік
Университетінің философиялық факультетімен тікелей ... ... ... ішінде Университет қабырғасында дін философиясы және тарихы
саласында жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер дамуда. Алғашында дін тарихы және
салыстырмалы ... ... ... ... ... келе ... ... ерекшеленетін жеке ғылым ретінде қалыптасты.
ХХғасырдағы дінтану әр дін өз ... ... ... ... адам
өміріне мән береді, маңызды сұрақтарына жауап береді және ... ... ... ... ... адамзат баласын біріктіретін
ортақ тұсы бар деген көзқарасты қалыптастырады.
Қазіргі дінтану – түрлі діндерді ... ... ... ... деп ... ... ... – буддизм, христиан және
ислам діндері сияқты, ... ... және ... ... ... ... ... қатар қазіргі діни қозғалыстар мен культтер).
Дінтану ... ... ... ... ... ... ... да
өркениетті және әлеуметтік-саяси процестермен байланыстырып қарастырады.
Ресей ... ... ... ... ... және діни ... уағыздауға тыйым салады. ... ... ... ... ... ... қатынас тудыру қиынға түсіп
отыр. Осы орайда төзімділік, ... ... ... ... үлесін қосатын дінтану мамандығының ағартушылық ... ... бар. Көп ... және ... ... бар ... және ... бөлігі еш дінді ұстанбайтын жағдайда діни және діни
емес көзқарастарға құрмет көрсетуде маңызды орын ... ... ... ... дін ... антропология,
феноменология, психология, әлеуметтану, дінтану ... ... ... ... ... ... ... саласында оқытушылық және
ғылыми-зерттеушілік жұмысқа бағытталған және діни ... ... бола ... ... мелекеттік оқу орындары мен шіркеу білім бері
саласында маңызды қарым-қатынас құрып отырырады. Мәселен Мәскеу Мемлекеттік
Университеті ... ... ... ... ... ... қойды. Тығыз қарым-қатынасты дамыту жөнінде декларацияға Ресейдегі ең
ірі зайырлы және діни жоғарғы оқу орындарының ректорлары қол ... ... және ... ... ... ... екі ... оқу орындарының білім жүйесінің
бір-бірімен тығыз байланысын білдіретін академия мен университет арасындағы
қарым-қатынастың жаңа сатысын ... ... ... мәні ... ең ... және негізгі зайырлы және діни жоғарғы оқу ... беру ... ... ... ... ... Бұл декларация
бір жағынан діни білім ... ... зор ... білдіреді. Құжатты
Мәскеу Мемлекеттік Университеті ректораттарының өкілдері және Мәскеу ... ... және ... ... ... және философия
факультеттерінің қызметкерлері дайындады.
Жақында арнайы құрылған жұмысшы топ екі ... оқу ... және оқу ... ... ... ... толығырақ
құжатты құрады.
Мәскеу Университеті мен Мәскеу діни академиясы арасындағы қарым-
қатынастың жаңа сатысы лекциялық курстар мен екі ... оқу ... ... ... ... ... қатар екі оқу орны арасындағы бекітілген құжаттардың мақсаты
– жоғарғы квалификациялы мамандарды ... ... ... және ... ортақ ғылыми зерттеулерді жүргізу, жан-жақты мәдени
байланысты дамыту.
Негізінен келісім ... ... ... оқу ... және ... ... ... бағдарларымен
алмасу;
1) оқу - әдіснамалық көрнекіліктермен және ... ... жаңа ... ... ... ... алмасу;
1) оқу тәжірибесінің базасын екі жақты қолдану;
1) дипломдық жұмыс барысында және ғылыми ... ... ... ... ... ... діни Академиясының дарынды студенттерінің Мәскеу
Мемлекеттік Университетінде ... ... ... ... мен ... діни Академиясының ... ... курс ... ... екі ... шақыру;
1) курстық, дипломдық жұмысты, кандидаттық диссертацияны жазуда екі
жақты ғылыми ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер жүргізу;
1) уақытша ғылыми коллективті құру;
1) монографиялық және ғылыми еңбектерді басып шығаруда ... ... ... ... басқа да жаңа бастамаларды
бірігіп жүргізу.
Мәскеу Мемлекеттік Университетінің философиялық факультеті мен Мәскеу діни
Академисы арасындағы ғылыми және оқу ісі ... ... ... ... жағдайларды қамтиды:
• жыл сайын Мемлекеттік Мәскеу ... ... ... ... Діни ... ... ... заманның өзекті мәселелері бойынша тұрақты діни-философиялық
дөңгелек үстел құру.
• Мәскеу Мемлекеттік ... мен ... ... ... ... оқуларын ұйымдастыру.
• ғалымдар мен оқытушылардың ғылыми квалификациясын көтеруде екі жақты
көмек көрсету.
• алдыңғы қатардағы оқыту әдістерін дамытуда тәжірибемен ... ... ... және ... ... бойынша
басылымдармен алмасуға үлес қосу.
Сонымен қатар екі ... ... ... ... басқа да
түрлері.
Архиепископ Евгенийдің айтуы бойынша бұл ... тек екі ... ... қосу ғана ... ... қайраткерлері мен Шіркеу
қызметкерлеріне, ғалымдар мен студенттерге ортақ өзекті ... ... ... ... және зайырлы ғылым арасындағы диалог.
Дінтану мамандығының ары қарай дамуына, толыққанды жұмыс жүргізуіне
екі жоғарғы оқу орындарының оқытушы кадрлері ... ... қоры ... ... ... өте маңызды болып келеді.
ММУ мен МДА арасындағы келісім – бұл осы ... ... ... ... құжат және келешекте ... ... ... ... ... ... тұрғысынан дамуға мүмкіндік береді. Осы
тәріздес келісім Ресейдің ... және діни оқу ... не ... жиі орын алып ... ... тағы бір ... Екатеринбург епархиясы
мен әлеуметтік ... беру ... Урал ... ... Екеуаралық бірігіп жұмыс жөнінде келісімге Екатеринбург
архиепсикопы және Білім бойынша Орал ... ... қол ... шарт ... ... ... ... негіздерін оқып
үйренеді, ағартушылық бағдарламаларда және епархияның әлеуметтік жобаларына
қатысуға мүмкіндіктері бар.
Бұндай шаралар тек жоғарғы оқу ... мек ... не діни ... ғана емес, сонымен қатар орта мектеп пен шіркеу ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға
рухани-тәрбиелік сабақ береді.
Жалпы Ресейдің барлық аудандарында, облыстарында, ... ... ... беру жүйесіндегі «дінтану» жағдайы әр
түрлі.
Жуырда Татарстан Республикасының білм беру ... ... ... пәні ... «Дін және ... атты ... «Қазіргі жағдайдағы екеу аралық ... ... ... ... Республикасының министрлік аппаратының
өкілдері, ғалымдары, дәстүрлі дін ... және ... ... ... оқытушылары, Қазан епархиясының қызметкерлері қатысты.
Конференция жұмысы дискуссия түрінде құрылып, басты тақырып «мектеп
бағдарламасына діндер негіздерін оқыту жөніндегі ... ... ... ... аталды. «Дінтану пәні қалай оқытылуы керек, қандай дайындық ... не ... ... ... ... ... Қазан қаласының құлағы
кеміс істейтін мектеп-интернатында осы тәріздес жұмыс мысалға келтірілді.
Ол жерде православия және ислам негіздері және дін ... 1997 ... ... ... ... қоса ... Қазан епархиясы мен Татарстан
Республикасының мұсылмандарының рухани ... ... ... жағдайға келер болсақ, Симферопольдік епархия осы жылдың оқу
жылында Қырым ... ... ... православия негіздерін оқуға
мүмкіндік жасауға тырысып, шаралар қолдануда. Осы мақсатпен епархияның
әдіснамалық ... ... ... беру ... үшін ... мәдениетінің
негіздері бойынша дайындық жасалды. Аталған оқулықтар ... ... ... қоса ... ... ... 300-ге жуық діни ... бар.
Жоғарыда атап көрсеткеніміздей «дінтану» мамандығының жағдайы Ресейдің
түрлі ... әр ... ... ... Біршама аумақтарында мемлекеттік
білім беру орындарында міндетті пән ретінде бірнеше жылдан бері жүргізіліп
келсе, қалған аумақтарында бұл ... ... беру ... және ... ... ... көтеріліп, әлі де талқылануда.
Себебі мемлекеттік оқу орындарында діни білім мемлекеттің ... ... жиі ... ... соқтығысып келеді.
Мәселен Мәскеу қаласының Білім беру Департаменті ... ... ... ... негіздері пәнін оқу бағдарламасына
енгізу жөнінде ұсынысқа қарамастан қарсы болып отыр.
Бұл жөнінде пресс-конференцияда Астананың ... беру ... ... ... «Біз білім министрлігінен ... ... ... пәні ... ... ... ... Бізде
мектепзайырлы және мемлекеттік» деп атап өтті.
Департамент ... ... ... «біз Мәскеуде 150 ұлт өкілдері
тұратынын, тек православиялық қана емес, сонымен қатар православиялық емес
халық тұратынын ... тұра ... ... оқу ... ... түсіндіреді. Ал мектептерге бұл пәнді енгізу басқа
дінді ұстанушылардың наразылығын тудырады, ал бұл ... ... ... деп айтады Л.Кезина.
«Егер де конфессиялар мектептер ашқысы ... онда біз ... Ол ... бұл ... оқу орны ... (Л.Кезина).
«Православия мәдениетінің негіздері» пәні мәселесі Шіркеу ... көп ... ... ... айтылды. Ресейдің түрлі аумақтарының
епархияларының епископтары мемлекеттік негізгі ұлты орыс ... ... ... ... оны өзге жұрт та ... тиіс деген ойды
айтады.
Ал ... ... және ... ... ... ... мәдениетінің негіздерін жүргізу жөнінде былай дейді: ... ... ... ... ... және міндетті
мемлекеттік идеология мен діннің қалыптасуына тыйым салынған. ... ... және ... ... ... ... зерттеу
әдістері мен мазмұны, ұйымдастыруында біршама өзгерістер болды».
Орыс Православиелік ... ... ... ... ... ... ресей қоғамының түрлі әлеуметтік топтардың
мәдени және дүниеге көзқарастық ... ... ... ... діни ... де ... және ... білім беру
жүйесіндегі өздерінің өзіндік білім қажеттіліктерін қанағаттандыруға құқы
бар».
Мәскеуде епархиялық жиналыста ... ... ... ... ... ... ... және муниципиалды жалпы
білім беру орындарында ресей қоғамында ... ... ... ... ... ... ... өтіп жатқанын айтты, яғни сәйкес дүниетанымдық
негізде ... ... ... ... ... осындай инновацияға қарсы шығушылар таң қалдырады. ... ... ... еш нұқсан келтіруі мүмкін емес, қайта ... ... ... ... ... дінінің негіздерін тек
мәдени пән ретінде ғана, сонымен ... ... ... ... көп ғасырлық тәжірибесімен байланысты ілім ... ... ... ... ... діни ... ... Кеңестің жиналысында католиктік епархияның ... ... ... пәні ... ... ал ... негіздерін шіркеуде
оқыту керек» деген пікірді айтады. Бұл өз ... Орыс ... ... ... бір ... ... мәселе – ол ... ... ... діни тұрғыдан және оны ... ... ... ... ... ... ... катехизаторлық
бөлімінің әдіснамалық кабинеті «Мектептегі православие мәдениеті. Әдебиет»
деген әдіснамалық оқулық шығарды. Бұл жинақ ... ... 2000 ... ... ... серияларының бөлімі және оқытушыларға орыс әдебиетіндегі
сабақ мазмұнын таңдауға ... ... ... ... ... бөлімде «Пән бойынша негізгі
түсініктер», «Православие мәдениетінің негіздері» (4-басылым) басылып
шықты. ... ... ... ... ... ... ... Бұл кішігірім методологиялық оқулық оқытушыға
«Православие мәдениет негіздері» пәнін оқытуда көмекші құрал бола ... ... ... пәнін мемлекеттік білім беру
жүйесіне міндетті пән ретінде ... ... тек ... ... ғана ... ... ... діни жамағат тұрғысынан да
қарсылық ... ... ... ... ... Нафигулла Амиров
мектептерде жеке діндердің жүргізілуі және әскери діни ... ... ... ... Ресей Федерациясының
Конституциясына қайшы келетіндігін айтып ... ... ... ... ... ... ... жоқтығын айта
кетіп, муфти бір-бірін тану үшін Ресейдегі дәстүрлі конфессиялардың тарихын
сырт тұрғыдан оқыту жеткілікті деген пікірді ... ... ... ... көп ... солардың бірі
Ресей Федерациясының президенті тұсында мемлекеттік қызмет атқаратын Ресей
академиясында «Діни білімнің мемлекеттік білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... ... үстелге Ресей Федерациясының жалпы және кәсіби
білім беру жөніндегі ... ... ... ... ... ... мен Орыс православиелік шіркеуінің және елдегі ... да ... діни ... ... қатысты. Атап айтқанда РФ Білім беру
Министрлігі тұсындағы жоғарғы және орта ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы, профессор. Аладин
мырза бүгінгі таңда теология факультетін не кафедраларды ашу ... ... ... ... ... өтті. Қазіргі кезде олардың
саны оншақты. 1999жылы Білім беру Министрлігі мен Мәскеу патриархы арасында
қарым-қатынас жөніндегі ... қол ... ... ... ... ... ... жағдайда елде белгілі бір идеологиялық білім ретінде
дінге деген ... бар және діни ... ... дұрыс деген пікір
айтты.
Мәскеу патриархының діни білім беру және ... ... ... Иоанн осы тәріздес маңызды сұрақтарды байыппен шешуге
шақырды. ... ... ... ... мен діни білімді түсіндіру жөнінде
көптеген түсінбеушілік туындайды. Діни ... бұл діни ... ... яғни белгілі бір конфессия мамандарын дайындау. Осы
мақсатсыз діни білім беріліп жатса онда ол зайырлы ... ... Егер ... ... орта және ... ... ... белгілі бір мақсаттарды
көздемесе, онда ол зайырлы білім дейді. [http ... ... ... ... ... ... кеңірек зерттеу: тарихи
тұрғыдан және қазіргі қоғамдық өмір мәдениет тұрғысынан. Бұл өте ... және ... ... күйзелістен алып шығу үшін ... - ... ... ... ... таныған ең ірі мемлекеттік жоғарғы
оқу орны Мәскеу Университетінің ... және ... ... ... төрағасы, академик В.А.Садовничий жалпы адамзаттың ең терең және
мәңгілік ұмтылыстарының бірі дін деп ... діни ... ... білім
беру жүйесіндегі орнына аса ерекше көңіл бөледі. Мәскеу ... ... ... ... беру ... ... ... былай
дейді: «Жалпы тек Ресей Федерациясы ғана ... ... ... ... ТМД
елдері өткен 80 жыл ішінде өздерінің ұлттық болмысының рухани-адамгершілік
негіздерін, өздерінің өмірі рухани күйзеліске ... Осы ... ... ең ... ...... ... беру және жас ұрпақты руханилыққа
тәрбиелеу. Халықтың ғасырлар бойы сақталып келген құндылықтарын, тілектерін
келесі ұрпаққа сақтап ... Егер де біз ... жете ... ... ... ол ... ... экономикалық, саяси
бағдарламалар түзете алмайды. Жастар тек ... ... ... ... және ... ... ... ұмтылады. Осы
ар-ұятты тәрбиелеу, шынайы берілгендік, сенімділік, пәктік, адамдарға ... ... ... ... ... ... негізі дін болып
табылады. Алайда біздің еліміз руханилық, адамгершілік, тарих, мәдениет,
ғылым, өнерді адам ... діни ... ... ... бағыттан әлі
де арыла қоймады. Біздің ... ... беру ... ... ең ... бірі ... әлі де Кеңес Өкіметі тұсындағы идеологиядан
айырыла алмай, яғни атеистік көзқарастан арыла ... ... ... ... бұл ... ... ... білдірмейді. Білім беру жүйесінің
«зайырлы» сипаты христиан білімін жүргізуге ... ... ... ... бұл жер шарныдағы халықтың көп бөлігі ұстай бермейтін
объективті – ... ... ... ... ... ... Мыңжылдық
православиелік мәдениеті бар елдің білім беру ... ... ... жөні жоқ. ... адамгершіліктен айырылып, құлдырап бара жатқан
елімізге мұндай атеистік көзқарас керек емес.
Осыдан келесідегідей қорытынды ... тұр: Біз ... ... ... ... ... ... заңдары» атты пәндерді
енгізе алмаймыз. Алайда діни емес сипаттағы дін туралы пәндерді міндетті
оқу ... , тең ... ... ... ... ... ... еді.
Дегенмен бұл пәндер қажет емес факультеттік сабақтар ретінде ... ... осы дін ... негізгі гуманитарлық пәндер бойынша оқулықтарды
және бағдарламаларды құруға түрлі ... ... ... ... Себебі олар діннің тарихтағы және мәдениеттегі маңызына және
орнына ғылыми-объективті және тарихи сауатты сипаттама бере ... ... біз ... ... ... ... ... өз
міндетімізді орындауымыз керек.
Садовничий мырза Орыс православиелік теологиялық ғылымы әлемде
көптеген ... ... ... білім және мәдениет қорына енгендігін
атап өтіп, оны жас ... ... ... ... ... ... ... жақын уақытта «Теология» бағыты бойынша жаңа, конфессиялы білім беру
стандарттарын жасауда нағыз мамандарды тартуға шақырады.
Христиан дінінің беделін көтере отыра, яғни ... ... ... ... ... бере отыра біз халқымыздың ізгілікті ... ... ... ... оралуына үлес қосамыз.
Жоғарыда аталған ұсыныстарға қоса Садовничий мырза білікті ... ... ... ... ... және «Дін ... ... білім беру жүйесінде міндетті ... ... келе ... ... ... ... ... негіздері» пәні мемлекеттік мектептерде бірнеше жылдан бері
міндетті пән ... жүр. Ал ... ... ... пән ... ... әлі де түрлі конференцияларда, жиналыста талқылануда.
Биылғы жаңа оқу жылынан бастап, Ресейдің бірнеше облыстарында мектептің оқу
бағдарламасына ... ... ... ... ... ... мемлекеттік оқу орындарында Білім беру Департаментінің қарсылығына
байланысты жүргізілмейді.
Дегенмен «православие ... ... ... ... ... ... ретінде енгізу әлі де талқылануда және де
биылғы жылы Ресей Федерацисяның бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Көптеген ғалымдар, қоғамдық
қайраткерлер православиелік мәдениеттін оқытудың ... ... ... оың ... ... және ... маңыздылығымен
түсіндіреді.
«Православие мәдениетінің негіздері» курсы өскелең ... ... ... сұлу , сонымен қатар игі принциптерге
негізделген парасатты дүниесімен таныстыруға және ... ... ... ... ... ... ... және жеке адамның
өмірінің дамуындағы маңызын көрсетуге ... Курс ... ... ... ... ... православие ғасырлар бойы
орыс халқының рухани моральдік дамуының негізі болып келді.
Курс православие ... және осы ... ... аша ... ең ... ... ... өмірінің тарих түзуші, мәдениет түзуші және мән түзуші ... ... ... ... ... және ресей қоғамының
құрылысында , жанұя мен адамдардың рухани ... ... ... ... , ... ... орын ... Бұл жағдай
көптеген Ресей ойшылдары, ғалымдары және қоғам қайраткерлерінің ... ұнай ... де, ... ... болмайды. Қазіргі қоғамның орыс
адамы принципиалды атейзмді ұстанса да не ... ... ... болса да
ол өзінің жетістіктері мен кемшіліктерімен ... де ... ... ... Бұл мәселені тәрбие беру және оқыту процесінде ... ... ... құрылыс барысында) болмайды. Аталған
шартсыз кез-келген ... ... ... ... ... ... православие мәдениетіне
тарихы 16 ғасыр толған. Қалай қараса да бұл уақыт өте маңызды және ... ... ... мәдениет осындай уақытпен салыстыруға келмейді.
Оның үстіне жалпы христиан ... ... ... ... ... ... ... жеті әлемдік соборлар грек
тілінде және византиялық Шығыста болған; батыстың латындық иерархиясы тек
шығыстықтардың ... ... ... отырған. Сонымен қатар
православиелік діни өкілдер антикалық ... мен ... ... ... ... ... ... әкелері көпқұдайлық философия
бойынша терең білімі болған, ал византиялық ... ... ... ... ... болып табылады. Православие мәдениетінің орта
мектептерді жүруі мәденитеттің осы саласына да жол ... ... оқу пәні ... діни ...... мәдениеттің сабақтары православиені мәдени
феномен ретінде қарастыруы және сол ... ... ... пән ... көздемейді.курс мазмұны қазіргі заңнама талаптарына сай келеді,
яғни дін Ресей ... ... өзін ... жеке саласы
болып қалады.
Ресей Федерациясының автономиялық республикаларына келер ... ... және ... білім беру жөніндегі Академиясының
бірігуімен Мәскеуде ... ... ... орта ... ұйымдардың қызметкерлері «білім беру жүйесіндегі идеологияның
ролі» атты лекция бойынша ... ... ... ... дін білім жүйесінің бір бөлігі болу керек деп ... ... ... ... әсіресе соңғы жылдар ішінде Ресей мен АҚШ-тағы
террористік актілердің ... ... діни ... беру ... ... ... кетті, әсіресе бұл ТМД елдерінде ерекше маңызды. Конференция
түрлі ... діни ... ... тәжірибелері мен мәселелерін
қарастырып, өзіндік жеке жоба жасап шығаратын қорытындыға келді. ... ... ... өте күрделі.Қазақстанға ұқсас, бұл бір шетінен елдің
қоғамының ... ... ... болса, екінші жағынан
қайта құру жындарының алғашқы кезеңінен басчтап-ақ шіркеу мен ... ... ... ... мен ... Жаңа мәдени кезең
жағдайына ХІХ ғасырдың шіркеулікағартушының үйлесімділікті қа та ... ... ... енді ... ... саи ... қатар
діни білім формасымен(ұлттық) дәстүрлі Мәдениет құндылықтарын сақтап бірге
алып жүрудін ... жолы ... ... Бұл ... ... ... ... аяғы мен 90 жылдың басында Ресей мектептері мен білім беру
жүйесіне ... ... ... ... және ... ... ... –мен және менің дүнием атты кітабының ... ... Аум ... және ... қозғалысы, сайенталогия жүиесі.
Осындай жағдайлардың нәтежесінде оқушылардың ... дін және ... ... өте тұманды, анық емес түсініктер қалыптасты; конфессия
өкілдерінің дайын еместігі, (әсіресе ... ... ... ... Федерециясының Білім Беру Министірлігі мен орыс проваславиелік
Шіркеуінің Мәскеу патриархиясының ... ... ... ... құрылды.Бұл кеңес жастарға діни ағартушылық пен тәрбие беруде ... ... ... ... ... арасында тарату
сонымен қатар оқу орындарындағы ғылыми-методологиялық жолдары ... ... ... ... ... құратын консультативтік органи ретінде
құрылды.Сол Кеңес құрылғаннан кейін бір айдан ... ... 2 ... ... ... беру ... мен ; конфессия арасында
жаңадан құрылған Координациялық Кеңестің ... ... ... ... сол ... ... ... білім беру Министірлігі
мен елдегі даминанты ... ... ... ... ... арасында мемлекеттік және муниципалдық оқу орындарында діни
ұйымдарға өз балаларына оқу бағдарламасынан тыс уақытта Мәскеу патриархиясы
беруге ... ... ... ... ... бұл ... ... негіздерін үйрету жіне сол діни ілімнің дәстүрлері мен
рухани-адамгершілік пренциптерінің тәрбиелеу.
Сонымен қатар ... ... ... діни ... түрлі
формаларын қарастыра бастады. алғаш ХІХ ... ... ... ... ... ... ол ... қазіргі жалпы ресейлік
мектептердегі көп ... ... сай ... шықты. сол себептен түрлі
көзқарастар мен дәстүрлі ... ... беру ... ... ... тиімді компромисс іздеу қажет болды.
Осындай кампромисс Координациялық ... ... ... ... ... ... ... негіздері курсы. Білім
беру бөлімінің ... ... ... ... бұл курс ... пен діни білімді араластырмайды , ағартушылық функция ны ... ... беру ... ... ал ... – Шіркеуге қалдырды.»
Сондықтан да міндетті пән ретінде ұсынылған курс танымдық сипат алады,
ал оқушылардың ... ... ... ... , орыс ... ... ... құндылықтармен таныстырады.
«Православие мәдениетінің негіздері» пәнің ... ... ... ... беру ... мамандары мен Мәскеу партриархиясының
катехизациясы мен басқа теалогиялық оқу орындары қадағалайды .арнайы
Ал конфиссионалды бағыттағы білім – ... ... ... да Діни ... ... тәжірбиесі діниағартушылық
компанентін мемілекеттік оқу орындарына енізбей тұрып Діни білімнің сипаты
, ... ... ... болу ... жөнінде нақты түсінік қалыптастыру
қажеттігін көрсетеді. Алған курсы метальдік және бүгінгі таңда өзекті болып
отырған контекті ... ... ... ... дінді бұрмалауға , басқа
идеологиялық модельдерді мәжбүрлеуге алып келеді. Ал ... , ... ... ... ... Діни ... оқушыға жалпы адамзаттың
рухани тәжірбиесімен өзінің жеке рухани тәжірбиесін сезінуге , түсінуге
мүмкіндік ... жылы ... ... ... ... Ющенко Украинаның
Білім беру Министрі ... ... ... ... пәнін
мемлекеттік барлық мектептеріне енгізуін қадағалауға тапсырыс ... ( ... ... ... ... этикасын бірінші сыныптарға енгізуге
қарсы шыққан болатын). Осы ... ... бұл ... ... жоқ, ... пән деп ... ... білім беру министрлігінің
қызметкерлері, бағдарламаның негізі ретінде православиялық христиандар ... ... ... 2007 ... 20 сәуірдегі «Новый регион» басылымы
Киев мектептерінде жаңа оқу жылынан бастап «Христиан этикасы» пәнін ... ... ... ... ... ... дипломнан кейінгі білім беру Академиясы 1-
12 сыныптар үшін «Православия мәдениетінің негіздері» бойынша жаңа ... ... ... ... Республикаларға» тән орта мектептердің
православиеге қайта оралуы Белоруссияда ... ... ... ... ... бұл проецесс Ресейге қарағанда ауқымдырақ жүрді. Белоруссияның төрт
ірі облыстарнда ... оқу ... ... жаңа пән
«Православия мәдениетінің негіздері» пәні бір мезгілде енгізілді. Сонымен
қатар Белоруссияның діни ... ... және ... ... ... ескірген пәндерді қысқартып, орнына діннің негіздерін оқытуды
ұсынды.
Мамандар жаңа пән оқушыларға көптеген діни ... ... ... ... көмектеседі деп санады. Бұл жөнінде «Комсомольская правда»
газетінің белоруссиялық басылымы жариялады.
«Біздің кішігірім мемлекетімізде 26 ... мен үш мың діни ... ... ... ... ... шыққан соң осы түрлі сенімдер
арасында дұрыс бағыт ұстай алулары тиіс. Себебі ... ... ... ... жиі қай жерде қызығырақ болса, әуен шықса сол ... ... ... келеңсіздік пайда болады,» дейді діни істер жөніндегі
комитеттің төрайымы Владимир Лашеко.
В.Лашеко мырзаның айтуынша, бұл ... бір ... ... емес,
жалпы діндер жөнінде ағартушылық білім беру.
Армения.
Арменияда жаңа оқу жылынан ... ... 4-5 ... ... және ... Апостолдық Шіркеуі арасындағы келісімге сәйкес «Армян
Шіркеуінің тарихы» пәні жүргізіледі. Жаңа ... ...... ... ... ... кейін пост мемлекеттік республикаларда діни және
ұлттық түсініктері қайта қарастырылды. Негізгі халқы мұсылман ... ... ... ... ... негізінен әр мемлекеттің өзіне ғана ... мен ... ... ... ... ислам
орталықтары арқылы жүрді. Кеңестік мұсылман ... ... ... және ... ... ... қырғыздар, қазақтар ислам жөнінде толық түсініктері
болмаса да, өздерін мұсылман деп ... ... ... жаңғыруы халық
арасына уағыз жүргізу және мемлекеттік оқу орындарында діни ... ... ... ... ... діни ... көп жағдайда шетелдегі
мұсылман елдерінде алып отырды не елдегі діни білім шет елдердегі ... ... ... алып , ... мұсылмандар арқылы жүріп
отырды. Сырттан келген ислам идеологиясы мен ұлтық идентификация идеясына
қайшы ... ... ... діни ... ... құру ... Бұл ... бірнеше қийыншылықтарға кездесті: ислам негіздерін
жүргізетін оқулықтардың жоқтығы, кадрлардың ... діни ... ... ... ... президенті Гейдар Алиев діни білімге
, негізінен ислам ... ... ... ... ... ... ... үшін маңыздылығын атап өтіп, ... беру ... діни ... мәселесімен айналысуды тапсырды. Қазіргі ... ... діни ... ... ... ... мәселелерге
келесідегідей шешімдерді ұсынады:
1) аталған пәнді жүргізу үшін арнайы әдебиеттер бар ма деген сұраққа
ия бар, ол үшін ... ... ... ... ... оқулықтары қажет емес. 1997 жылы Республиканың Діни
зерттеу орталығы «Біз исламды үйренеміз» ... 5-6 ... ... ... ... Мамадалиевтің басшылығымен
оқулық басылып шыққан. Бұл оқулықты Республиканың Ағартушылық
Министрлігінің Ғылыми-Педагогикалық ... ... үшін оқу ... ... ... ... ... редакция басшылығымен барлық
сыныптарға жеке ... ... ... ... ... елінің
болмысы мен ерекшеліктерін ескере отырып, бүгінгі күннің талаптарына
сай қылып ... ... ... ... кадрларды дайындау мәселесі. Ресми
деректерге сүйенсек, Әзірбайжанда 4495 орта мектептерінде 1,5 ... ... ... ... оқушыларға ислам негіздерін үйрететін
оқытушыларды табу оңай емес. Республикада маман-теологтарды ... тек үш ... ... ... ... ... ... Теологиялық факультеті. Олардың барлығы жылына
200 маман ғана шығарады. Оның ... бұл ... ... ... болып барғысы келмейді. Бұндай жағдайда мәселені
қалай шешуге болады? ... ... ... ... ... ... үшін ... қайта дайындау дәстүрі ... ... ... ... ... бар.
Республикада осы мақсатпен құрылған- оқытушылардың кәсіби көтерудің
Республикалық Институты бар. ... ... ... ... куннің ішінде оқытушыларды курстарға жібере ... ... ... 2 ... курс ... оқытушылар ислам
негіздерін жүргізе ... Бұл ... ... 1998 тамыз маусымда
Республикалық Діни Зерт теу орталығы Ұлттық ... ... осы ... ... ... ... ... күннің ішінде мектеп оқытушылары «Біз исламды оқимыз» оқулығы
бойынша пәнді жүргізудің ... оқып ... Курс ... тексеру жұмысы оқытушылардың 5-6 ... ... ... ... ... ... Осылайша орта мектеп
оқытушыларын 10 күндік курстардан өткізіп, ислам негіздерін ... ... ... ... ... дайындауға болады.
3) Қаражат мәселесіне келер болсақ Әзірбайжан мемлекеті оны келесі
жолмен шешіп отыр: оқытушыларға ... ... ... ... ... (сол ... қосымша бюджетте қажеттілік
жоқ).
Грузия.
Грузия парламенті 2001 жылы ... ... ... ... Православилік шіркеумен конкортды қатынас орнатқаны жөнінде
өзгеріс ... Бұл ... ... ... ... ... мемлекеті басқа дін өкілдерінің және атейстердің құқықтары
шектелмейтіндегін атап ... Бұл ... ... ... президенттік те
оппозизиялық партиялар да қолдады. Шіркеу мен ... ... ... ... жобасы сонымен қатар білім беру жүйесін де
қамтиды. ... ... ... ... оқу бағдарламасын құруды
және оқытушылардың ... ... ... мемлекет бекітеді.
Қазіргі таңдағы Қазақстандағы дінтану пәнін жетілдіру перспективасы.
Қоғамның ... және діни ... ... ... ... және практикалық мәселелерінің қатарына жатады. Қазақстанда өмір
сүретін этностарға, ... ... , ... ... ... ... ... және діни факторлардың ықпал ... ... ... және ... ... ... ... мүкіндік жасайтын ең маңызды құндылық ... ... ... ... , ... мемлекетті
рухани тұрғыдан дамытады.
Қоғамдық өмірде ұлттың даму ... ... ... және ... ... ең ... және қиын ... бірі болып табылады. Жер
шарында 5 мыңға жуық ұлттар, халықтар, этникалық топтар өмір ... ... 225 ... ... Қазақстан қоғамы түрлі этностар
, мәдениеттер және сенім өкілдерінің бейбіт өмір сүруінің үйлесімді моделін
жасау үшін осы ... ... ... ... қазіргі заманда конфессиядан
тыс , ұлттық болмыстан жоғары жалпы адамзаттық құндылықтарды ... ... ... ... ... бұл ... өркениеттің,
жоғарғы технологияның , халықаралық қатынастардың қарқындап дамып, ... , ... ... ... ... ғаламдық ашық кеңістіктің
пайда болуының нәтижесі. Жер шарының бір шетінде болған халықтар ... ... ... оның ... бөлігінде жауапты реакцияны тудырады.
Әлемде оған ... ... ... ... Ирак ... Тибеттегі буддистер көтерілісі). Сол себептен де ... ... ... ... ... болу үшін қоғамда
ұлтаралық және конфессия аралық үйлесімділікке ерекше көңіл бөлуі керек.
Дегенмен Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... және өзге ... осы қазақ халқын құрметтеуі керектігін де
естен шығармауы қажет. Осы ретте полиэтникалық ... ... ... өкілдерінің сенім бостандығын шектемей, қазақ мәдениетін, тарихын,
дінін ... ... ... ... идеология қажет.
Этникалық және конфессияаралық қатынастар- бұл тарихи, философиялық,
мәдени , құқықтық, әлеуметтік-саяси мәселелер мен аспектілерді қамтитын кең
сала. Осы ... ... тек ... ... ... ... жоқ, ол сонымен қатар Қазақстанның этникалық
конфессиялық келісімінің практикалық ... ... ... бар ... идеясының қажеттілігінен туындап
отыр. Адамзат қауымдастығы ... ... ... ... мен ... ... ... өркениетті
формаларына , түсіністікке, игі мақсаттарға, барлық адамдар мен ... тең ... мен ... қол ... ұмтылады.
Қазақстанның қазіргі полиэтникалық және көпконфессионалды
құрылысы ұзақ тарихи процестің нәтижесі және ол ... ... де ... жоқ. Қазіргі этностар мен діндердің тарихы мен қазіргі дамуын
білу полиэтникалық және поликонфессиоанлды қоғамымыздың рухани ... ... пен ... ... ... ... ... біз егерде мемлекеттік білім беру жүйесіне дін
туралы білімді ... осы ... ... мен ... ... сақтап, одан ары дамыту, аталған топтардың арасында ... діни ... ... ... үшін ... ... мен
мүдделерін ескеруіміз қажет. Сонымен қатар сырттан келетін діни білімнің
біздің ... ... кері ... ... ... пен дін ... қарым-қатынас өзара ықпал ететін феномендер,
этникалық және діни ерекшеліктер мен идентификациялар ғылыми ... ... да ... ... ... ... және діни ... қоғамдық ұйымдардың ең тұрақты түрлері екені белгілі. Этностар
өздерін ортақ атаумен атап, шығу ... ... ... ... бар ... белгілі бір тарихқа жатқызып, өзара бір-бірінне қолдау көрсетіп,
солидарлыққа ұмтылады.
Көптеген ... ... ... ... ал ... ... дейді. Себебі дінді уағыздауға болады, ал этникалық ... ... ... қоғамдық сананың ең консервативті түрі. Діни жамағат деп
бір ... ... не оның ... ... ... бір ... ... болады. Ұлттық құндылықтар үнемі діни құндылықтар мен қатар
жүруі керек. ... ... ... осы күні ... ... ... ... өз кезегінде поликонфессионалды болуы мүмкін.
Көптеген көпэтносты мемлекеттер тәрізді, Қазақстан ... ... ... ... белгілерімен біріктіру тән ислам, христиан ... діні ... ... ... ... діни ... елдерін
санамағанда қазазтардан басқа 17 түркі тілдес елде ... ... ... ... ... ... бір конфессияға жатқанымен олар
ұлттық болмысы, мәдениеті, қоғамдық өұрылысымен, тарихымен ерекшеленеді.
Қазақ этникасының қалыптасуының негізін ... ... ... ... ... Екінші жағынан ислам тәуелсіздік алғалы бері қазақ
халқының этникалық және ... ... ... ... жолы деп ... дін ... және мәдениеттің рухани негізі ретінде Орталық
Азияда ерекше ... ие ... оның ... және терең тамырлары бар. Ислам
12 ғасыр бойы түркі тілдес халықтардың , ... ... ... ... ... діні ... ... Бізде ислам дінінің терең дәстүрлі тамырлары
бар, сонымен қатар ол ... ... ... ... мен ... ... мәдениетінің алғышарттарымен
анықталған өзіндік спецификасы бар. Қазақстан Орта ... ... ... ... ... ... ... көптеген әлеуметтік, діни, рухани ... бар. ... ... пен ... ... ... христиандық, мұсылмандық
діни идеялар, отыршылық және көшпенділік мәдениет пен ... ... ... ... халқы өзінің діни руханилығының мыңжылдардар
бойындағы даму ... өз ... мен ... ... ... ... ... алғалы бері қазақ халқы барлық ... ... өз ... ... ... ... ... ұмтылды. 70 жыл бойы «құдайсыз» қоғамбилік етіп келген империя
құлаған соң, пост ... ... ... да, қазақстан алдында да діни
сенім мәселесі алдынғы қатарға шықты. Қазақ халқы үшін ... ... мен ... этностық болмыс ерекшеліктерімен ... ... ... ... бойы ... халқының ұлттық болмысын
құрайтын маңызды фактор болып келді. Алайда жетпіс ... ... ... мен ... нәтижесінде қазақ халқы өз мәдениетін, тілін,
ділін, дінін ... ... ... ... Осындай жағдайды және жалпы
халықтың діни сауатсыздығын пайдаланып, шет ... ... ... ағымдар адмдар санасын жаулап ала бастады. Қазақ жастарының бір бөлігі
исламнан бөлек түрлі секталар жетегінде кете барды, қалған ... ... , ... ... ... , Иран, Сауд Аравиясы, Египет елдерінен
келген идеологиялық діни ағымдардың ықпалына ұрынды. Қалған ... ... ... ұлттық мәдениет пен құндылықтарды алға тартты. ... ... ... ... түрлі діни бағыт ұстанған қазақ
халқы арасында ... ... ... ... ... ... батысқа
еліктеумен, ұлттық мәдениетті құрметтемейтін қоғамымыздың бір бөлігі.
Бүгінгі күнге Қазақстан үшін ... ... ... діни ... ... ... «миссионерлік аудан» деп қарастыратын және
тоталитарлік режим кезіндегі конфессиялардың әлсіздігін ... ... саны ... ... ... және ... ... сонымен қатар шетелдердегі қаржылық көмегі ... ... ... етеді. Соы ұйымдардың арқасында қоғамның белменді және
ықпалды ... жаңа ... ... ... ... осындай
дәстүрлі емес христиандық ағымдар берік дәстүрлі ... бар ... ... ... ... бірнеше жылдар ішінде
христиандарға айналдырды.
Екінші бір бағыт, бұл ... , ... ... ... ... терең қайшылық туғызатын «таза исламды», яғни ұлттық ... ... ... ... ... ... қолдаушылар. Қазіргі
қазақ мұсылмандары арасында қазақтардың ғасырлар бойы қастерленіп келген
рухани ... мен ... ... ... деп ... ... Бұл ... көбінесе мұсылман елдерінен келегн идеологиялық діни
ұйымдардың ықпалының әсерінен және бұл жағдайды тек Қазақстан ... ... пост ... ... де ... ... отыр. 1990 жылдары кеңестік
идеология бұғауынан босанған КСРО елдеріне рухани кеңістік ашылады. ... ... діни ... болған қайшылықтар халықаралық діни
ұйымдардан келетін діни уағыздың деструктивті сипатыни дәлелдейді.
Ислам қазақ халқының 12 ғасырдан астам ... бойы ... ... ... ... ... ... келіп, ешқашан дін мен ұлт
арасында қайшылықтарға ұрынбаған.
Адамзат өркениеті пайда болғалы бері ... ... ... ... ... бөлінеді Осы кезеңдерд ауысып отырған кездерде
қалыптасып қойған құндылықтыр мен ... ... ... ... ... өз тарихында қиыншылықтырды басынан өткерді, басқа елдермен
ассимиляциялану қаупін басынан өткізді. ... ... ... жоқ. ... алғалы бері ұлттық ... ... ... ... , ... ... жеке ұлт ... өмір сүру
мүмкіндігіне ие болдық. Алайда бір ... ... ... ... мен ... пост ... ... қазақ ұлты үшін жаңа талаптар
қояды. Ендігі мақсат- шет елдерден келген ықпалға бой ... ... ... бойы ... рухани байлықтан нәр алып, болашақ
ұрпаққа дәстүрлер мен дінді жеткізу.
Осылайша этнос пен дін ара ... көп ... ... ... ... ... мен Азия арасында, Батыс пен ... ... ... ... ... ... ... мәжбүр болған Қазақстан үшін
маңызды. Республика халқының діни және ... ... ... құрылысқа , халықтардың азаматтық идентификациясына ықпал
етеді.
Сол себептен де діни ... ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан тарапынан зайырлы оқу орындарында , дін
туралы білімін дәлелдейтін академиялық ... бар ... ... ... діндердің тарихы, ағымдары, ... ... және ... ... ... ... жөнінде
білім беретін дінтану мамандығының енгізілуі өте маңызды.
Екіншіден рухани азғындаушылыққа түсіп бара жатқан жастарды ... ... ... ... ... ... ... орнын тауып, өмірде дұрыс бағыт сілтеу үшін діни білім аса қажет.
Қазіргі жаһандану дәуірінде көптеген ... ... ... ... мәдениетін сақтау үшін дінді бірден-бір негіз ... ... ... ел көп конфессиялы қоғам ... ... ... ... біз ... ... ... құқыларының
шектелмеуін және еліміздегі діни жағдайды ескеруіміз ... ... бері ... ... ... жас ұрпақ дінге
ерекше ден қойды. Бұл әрине ... бет ... ... ... ... біз де шет елден келген идеологияларға ұрынбай, өзіміздің
ұлттық болмысымызды, дінімізді, ... ... ... қалу үшін діни
білімнің біздің қоғамымызға сәйкес ... ... ... Ол үшін біз ... (Батыс және Шығыс) және өзімізге көрші және туыстас ... ... ... ... ... мен ... ... тиіс.
Қазақстан Республикасы көп ... ... және ... ... ешқандай қақтығыс, қайшылықтар діни негізде болып
көрген емес. Түрлі діни сенімдер арасында қайта діни ... ... ... ... бір ... ... дін жөнінде жүргізген
саясаты себеп болып отыр. ... жыл ... ... ... ... ... мен ... Ассамблеясы өткізіліп тұрады. Бір-біріне
теріс көзқараста болған дін өкілдері, әлемдік діндердің түрлі ... бас ... ... ... діни ... болып жатқан қақтығыстарды
шешуге қатысып, әлемде бейбітшілік болып ... ... ... 26-28қарашасында Алматыда «Постсоциалистік
мемлекеттердегі діни ұйымдар» атты Сорос-Қазақстан қорының ... ... ... ... Семинар жұмысына билік
органдарының 54 өкілі, 14 мемлекеттен келген академиялық ғылым және ... ... ... Венгрия, Қазақстан, Қырғызстан, Латвия,
Молдавиы, Польша, Словения, АҚШ, Тәжікстан, ӨЗбекстан, Эстониядан өкілдер
қатысты.
Жұмыс семинары төрт ... ... ... Пост-социалистік мемлекеттердегі діни ұйымдардың мәселелері.
• Дін және саясат.
• Діни диалог мәселесі және діни ... ... Дін, ... және ... ... ұлттық идентификацияның қалыптасуындағы діннің орны мен
ролі» атты тақырыппен А.Шаманов баяндама жасады. Қазақстандағы барлық діни
ұйымдардың 60 пайызын мұсылмандық және ... ... ... ... келе ... ... бағыттағы ислам ене бастайды. Исламдық
«Алаш» партиясы ресми тіркеуден өткен, ұлттық ... ... ... Орта ... ... ... үш ... бар екен:
1) Бадахшан – радикалды ислам орталығы.
1) Ташкент және Душанбе – дәстүрлі ислам орталығы.
1) Алматы – зайырлы ислам орталығы.
Қазақ ... ... және діни ... ... ... ... айтылды. Құсайынов пікірінше қазақтар шариаттан
гөрі ежелгі түркі діні тәңіршілдіктің мұрасы – адапқа көбірек бағынады.
Соңғы екі ... Орта ... ... ... ... ... ... және «өзбек» исламдарынан ерекшеліктері
айтылады. Бұл тезис көпшіліктің пікірінше шынайы жағдайдан гөрі ... ... ... бейнелейді. Егер де исламның дәстүрлі
бөлінуінен басқа (шиизм және ... ... ... ... онда ... ... «далалық», «оазистік» және «таулы қыраттық» деп ... ... ... және жартылай көшпелі халықтар ұстанады, өзінің
қарапайымдылығы мен синкретизмімен ... бұл ірі ... тән, ... және ... болып
келеді, алайда саудагерлер мен шаруалардың дүниеге көзқарасы болғандықтан,
біршама ... ... ... және ... не ... ... - өзінің аталған аумақтардан алшақтығына
байланысты өзінің саясаттандырылғандығымен және ... ... ... ... ... ... барлық үш түрі де
кезігеді. Қазақстанда далалық ландшаф басым болғандықтан ... ... ал ... ерте ... «оазистік» исламның дамуы сөзсіз.
Тәжікстанға «таулы», «таулы қыраттық ислам» тән.
«Қазақстандағы діни жағдай» тақырыбымен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 19 конфессия және
20 деноменацияның өкілдері болып табылатын 921 діни ұйымдар бар. ... ... ... ... ... ... жиі ... басқа діни ұйымдардың саяси талаппен шыққан кездері де болды.
Семинар жұмысының ... ... ... ... ... ... осы ... жиналыстарды жиі ұйымдастыру туралы
резолюция қабылдады.
Конференцияда сонымен қатар «дінтану» ... ... ... және оның ... ... ... ... болып отыр. Бүгінгі
таңда дінтану пәне басқа елдермен ... бір де бір ... не ... оқу ... ... пәнін мемлекеттік білім беру жүйесіне енгізу ... ... ... ... және ... ... ... талқыланды.
Ондаған жылдар бойы біздің елімізде басқа ТМД елдеріндегідей дін
«өткен ... ... ... ... ... туып-өскен ұрпаққа дін туралы жалпы білім «Дін –
халық үшін опиум» деген «қанатты» сөзі ... ... ... ... ... «қайта құру» ... ... ... ...... ... ... болады,
оны түрлі діни ілімдер толтыруға ұмтылды.
Үлкендер және жастар арасындағы дінге деген қызығушылықтар ... ... ... ... ... ... деп ... руханилыққа
қайта даму деп қарастырды. Магия мен сиқырлыққа ... ... ... және экстрасеанс деп айтатын көптеген алаяқтар пайда болды. Әсіресе
сатаналық және тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... жастар арасында болсын, үлкендер арасында
болсын, діни өмірлерінде ... орын ... Дін ... көп ... ... жұмбақтарға толы. Сондықтан дінді білудің тәрбиелік,
танымдық және ... мәні ... ... ... ... және ... ... тәжірибесі мен ТМД
елдерінің дінтану пәні бойынша тәжірибесін қарастыру маңызды. Алайда мәселе
тәжірибені таза ... алу ... ... қоғамының ұлттық, діни
ерекшеліктерін ескеруіміз керек.
Қазақстан жеріндегі діни білім мәселелері.
Дін бұл – ... ... ... ... ерекшеліктерінің
негізі болып табылады. Қазақ халқы үнемі алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... халқының көшпенді өмірі оың
өзіндік руханилығымен тығыз байланысты болған, ал ... ... ... ... діни ... құрайды. сол себептен
қазақтар үшін тарихтағы дәстүрлі құндылықтарды коммунистік идеологиямен
алмастырған ... ... өте қиын ... Қазақстан жеріндегі дін білімге
келер болсақ, ол КСРО құрылғанға дейін болған.
Тоталитарлық жүйе әдебиетте, өнерде, ғылымда, рухани ... ... ... ... ... ... ... отырды.
Кеңестік билік кеңес империясындағы орыс емес ... ... ... ... ... жоюдың саясатын жүргізді, олардың санасын өзгертуге ,
жоғарыдағы жүйенің модельдерін енгізуге тырысты. Бұл діни ... ... ... Колонизм тарихында әмбебап іс-әрекеттік және билеушілік
код бар: басып ... ... ... ... үшін ... ... көңіл бөлген: біріншісі-дін, екіншісі –тіл. / /. (Құл Мұхамед. М .
основа национального бытия // казахстанская правда-2004. 20 ... ... ... дін ... ... ... келтіреді, таптық теңсіздікті, жеке меншікті ақтайды, сенушілердің
санасына құлшылдықты, қанаушы топқа мойынсынуды ... сол ... ... ... туындады. Жасырын түрде де , ашық ... де ... ... болып, мемлекееттің адамдардың рухани өміріне ... ... ... ... және дін» ... 1905 жылғы мақаласында
былай делінген: «Мелекеттің ... ... еш ... ... ... ... ... билікпен еш байланысысқа ... ... ... ... ... ... ... мағлұмат жойылуы
тиіс. Мемлекеттік қаржының шіркеуге не діни жамағаттарға бөліуі жөнінде
ешқандай сөз ... ... Діни ... ... ... тәуелсіз ұйым
болуы тиіс». Алайда бұл жарлық тек формальді түрде ғана болып, дінмен курес
жалғаса берді. Кеңестік билік идеологиясының теоретикалық ... ... дін ... ... ... ... ... да шешіп берді, себебі коммунистердің пікірінше тоталитаризим мен
дін ешқашан сәйкес ... ... ... ... ... ... ... кез-келген формасына тыйым салғаны белгілі.
Дін адамзат қоғамы пайда болғалы бері ... ... рөль ... ... және ... өмірінен ешқашан да шеттетілмеген.
Себебі дін кез-келген ... ... ... көзі болып табылады.
Дәстүрлі рухани құндылықтардың маңызды элементін-діни ... ... ... үшін дәстүрлі құндылықтарды ... ... ... ... ... ауыр ... Кеңес Өкіметі құрылғанға
дейінгі діни білімнің дамуына қысқаша тоқталар ... XX ... ... ... жерінде діни білімнің даму шыңы байқалған ... ... ... ... ... облыстарында мұсылмандық
ғимараттар болған және ол түрлі ұлт ... ... ... ... өзбектер, татарлар. 1924 жылы республикада оншақты
діни мектептер, мұсылмандық сот жүйесі болған, ... ... ... ... ... ... сопылық жамағаттардың ұстаздарының
500-800-ге дейін шәкірттері болған.алайда КСРО құрылғаннан кейін Исламның
ықпалы билік басындағыларға күдік ... ... ... да ... қатысты қатаң саясат ұстана бастады.
1926 жылы «Казақ АССР –ң мұсылмандарына қарсы діни уағыз» ... ... ол ... ... ... ... қалдықтармен» біріккен
ықпалының өсіп келе жатқандығы жөнінде айтылды. Осылайша 1929 жылы ... ... ... деңгейде оқытылуына тыйым салынады. Ислам
позициясын әлсірету мақсатымен 1929 жылы араб ... ... ... ... ... ... графикасын кириллацамен алмастыру мәдени
кеңістікті унификациялауға себін тигізеді.
Қазақстан жеріндегі діни руханият 1923 ... ... де ... ал 1923 жылы ол ... және ... ... Орталық рухани
басшылығына енеді. Қазақ жерлеріндегі молдалардың ... ... ... ... Ал 1941 жылы Орта Азия мен ... рухани орталығы Ташкент қаласында құрылады. ... ... ... ... ... ... болып, әкімшілік-
бюрократтық жүйенің бір элементін ғана атқарды.
Кеңестік дәуірде Қазақстандағы этноконфессионалдық жағдай
елімізге социалистік ... ... діни ... үшін
деортацияға ұшыраған ұлт өкілдерінің қоныс аударуының себебінен өзгерді.
Олар: украйндер, орыстар, беларусьтер және т.б. ... ... ... ... ағымдар пайда болды, бұль өз ... ... ... әсер ... ... ... діни ... бірде қатаң, бірде жылы
қарым-қатынас та болып отырды. Осындай кезеңдердің бірінде 80 ... ... ... ... ... Қазақстанда екінші
исламизация процесі жүреді. Адамдар дінді тек ... ... және ... деп ... , ... ... ... және рухани жанданудың
неізі деп ... ... – бұл ... ... ... ... ... негізгі
көздердің бірі. Қазақ халқы 1000 жылдық кезеңде ... ... ... ... ... ... ... тотальді және ауыр саясатының
кезеңінде де өз тұрақтылығы сақтап қалды. Сол ... дін ... ... ... ... сақтайтын мықты рухани-
моральдік потенциал болып , ... ... ... ... табылады. Ендігі
мақсат тарихтың өткен оқиғаларынан сабақ алып, бүгінгі мүмкіндіктерді ... мен ... ... ... дін туралы тиімді білім беру жүйесін
қалыптастыру.
1990 жылдардан бастап діни ... ... пост ... ... діни ... ... , әсіресе Иран, Сауд Аравиясы, Түркия
елдерінен келген азаматтар арқылы дамыды. Оған ... осы ... ... алған жастар діни білімді негізінен аталған елдердің дәстүрлі
сенімін оқып ... ... ... ... мемлекеттік оқу орындарына келер
болсақ, «дінтану» деген атаумен тек ... оқу ... ... Алғашқы кезеңдерде дінтану Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де, Абылай
хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ де, Гумилев атындағы Еуразия ... ... бұл ... ... ... ... ... «Нұрмүбәрак» Қазақ-араб ... ... ... дінтану мамандығы 1990 жылдардан бері келе жатқан ... ... ... – бұл діннің пайда болу заңдылықтарын,
қызметін, дамуын зерттейтін гуманитарлық ... бір ... және ... ... мәселелерді шешеді: дінтану діни тілдің мағынасын
түсінуге ... ... ... ... ... негізделуінің,
қалыптасуының шарттарын, рационалдылығын, ақиқаттығын анықтайды;
діни, әсіресе мистикалық тәжірибенің табиғаты мен ... ... ... ... ... ... мен діни пәндер арасында байланыс жүргізеді. Аталған
жоғарғы оқу орындарында «дінтану» барлық студенттерге міндетті пән ... ... ... ғана оқытылды. Соңғы кездері бұл пән басқа ... де ... ... ... ... отырғанымыздай дін туралы білімнің
шет елдердегі ... ... ... жоқ және пән мемлекеттік мектептерде
мүлде жүргізілмейді.
Қазақстан Республикасындағы дінтануды ... ... ... ... ... ... қайта қарастыру және
гуманизациялау процесі жүріп ... ... – бұл ... ... ... сақталған адамгершілік ... ... ұлы ... ... сақтау және дамыту болып
табылады. Қазіргі қоғамымызда болып жатқан түрлі ... ... ... ... қайта қарастыруды және гуманизациялауды талап етеді.
Дамыған елдердің көпшілігі ... ... оқу ... жаңа
дисциплиналарды енгізуде . аталған өзгерістер негізінен қоғамның ... ... бара ... ... ... ... ... саралағанда мектептегі білім
беруде және тәрбие беруде діни білім беру ... шет ... ... ... ... үшін ... таңда өзекті болып отыр. Кеңестік
өкімет кезінде мәжбүрленген атеизм ... ... етті және ... тек діни ... ғана емес, сонымен қатар қарапайым
сенетіндер де жиі қудаланып отырды. Посткеңестік дәуірде бұл ... ... ... ... ... идеология дінді қараңғылық пен қанаушылық тың
себебі деп қарастырса, қазіргі таңда дін ... пен ... деп ... ... діни жағдайдың күрделене түсуін түрлі діни
ағымдардың қоғамымызда кеңінен өріс алуы себеп болып отыр. Осындай жағдайда
жастардың дүниелік ұстанымдарының ... ... оқу ... ... ... керек? Кез-келген мәдениетті адам дін туралы ғылыми
деректерді білуі қажет, ... оқу ... бұл ... шет ... Алайда оны жүзеге асырудың жолдары қандай болуы тиіс?
Діни оқыту және діни ... ... бұл ... ... теологтарды, діни пәнді ... діни ... ... ... ... ... жүйесі
және халыққа діни білім беру болып табылады. Діни ... көп ... ... ... ... сенбейтіндер және өзге дінді
ұстанушыар арасында дінді тарату үшін ... Діни ... және ... ежелгі Шығыс елдеріндегі (Вавилон,Египет) діндердің даму тарихымен ,
діни жүйелердің күрделенуімен, халыққа діни ... ... ... ... ... діни ... ... байланысты. Буддизм діні пайда
болғалы бері (5-6 ғасырлар) халыққа дінді үйрету монастрлік мектептерде
жүргізіле бастады. ... ... ... ... Иерусалим, Рим
және Рим империясы мен Византия ... ... және ... беру орталықтарында басты пәнге айналды. Діни білім мен оны оқытудың
білімге шіркеудің ... ... ... ... ... ерекше
дамыды және білімнің өзі теологиялық сипат алды. Теология орта ғасырларда
пайда болған зайырлы оқу орындарының негізгі пәні ... ... ... ... ... кезеңдердегі зайырлы оқу орындарының дамуына
байланысты діни білім қоғамның рухани өмірінен шектетілді. Алайда діни
қызметкерлерді, ... ... ... және ... діни ... ... елдерде күні бүгінге дейін жалғасын үзген жоқ.
Сол кездердегі діни білім мен оны оқыту ... ... ... ... –Трипитака, исламда –Құран, иудаизмде- Ескі
өсиет пен Талмудты оқумен шектелді. Оларда Будда , Иса, Мұхаммед және ... ... ... ... ... ... ... мен апостолдарының ілімдері мен догматикалық жүйесі оқытылды.
Қазіргі замандадіни білім және оны ... ... ... беру
жүйесімен тығыз байланысты болып, оқу ... ... ... ... ... діни ... деген қызығушылық арта түсуде,
әсіресе бұл қазіргі таңдағы Қазақстанға да тән. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... радикалды өзгерістер, еліміздегі ... діни ... ... ... мен ... ... ... мен
құндылықтардықайта қарастыру.
Дін, діни білім әр кезде де адам өмірінде ... ... Оған ... және шығыс елдерінің тарихында діни білімге берілген
маңызды рөлі дәлел бола алады. Қазақстан қоғамы 70 70 жыл ... ... ... ... діни ... алшақтап қалған болатын. Алайда
қазіргі ... ... ... дін ... ... , шет ... ... білім беру жүйесіне енгізуді талап етіп ... Дін ... ... болмауы Қазақстан қоғамындағы діни жағдайдың дамуына кері
әсерін тигізді,, мәселен жастардың түрлі деструктивті ... ... ... ... ... ... ұлттық діни
құндылықтарын білмей, маргинал болуы.
Діннің гуманитарлық білім беру жүйесінен ... ... ... ... ... және ... дамуының тарихи бейнесін
кемсітеді және толық етіп ... ... ... осы ... жою ... ... жастарына дін туралы жүйелі білім беру мақсатындадін туралы ... оқу ... ... ... ... Шығыс және Батыс
елдерінде діни білім мен дін туралы ... ... ... жоқ, ... оқу орындарындағы дін туралы білім сол қоғамдағы доминантты ... ... ... елдерге мәдени, әлеуметтік, тарихи , саяси жағынан
көп ықпал еткен конфессия ... ... ... Осы ... негізге ала отырып, Қазақстан қоғамына да мемлекеттік оқу
орындарына дін ... ... ... ... және ... ... ... отырып, дегенмен басым көпшілігі мұсылман
қоғамы екендігін ... ... ... ... ... ... деп
ойлаймыз. Дін туралы білімді жүргізудің екі түрі бар: бірі- діни білім,
яғни белгілі бір ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... елдерінің мемлекеттік білім беру жүйелерінде қолданылады. Екіншісі –
діндерге обьективті түрде баға ... ... ... ... ... ... көпконфессионалды сипатына байланысты , басқа да конфессия
мүшелерінің сенім бостандығын шектеуден алшақ болу үшін біз ... ... ғана ... негізінде жүргізе алмаймыз.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, ғылымның обьективті түрде, сынды
баға беріп зерттеп отыруының өзі дебіржақты болып ... ... ... осы екі жол арасында оптимальді шешімді ұсынатын ... ... жөн. Яғни ... пайда болуы, құрылымы, бағыттары, негізгі
принциптері, философиясы ... ... ... бере ... ... діннің жалпы адамзаттық құндылықтапрын, рухани, мәдени
құндылықтарды ... ... ... ... ... негізгүі ұлты қазақ
екендігін ескере отырып , сәйкесінше ... ... ... ... әлемдегі елдердің өз білім беру жүйелеріндегі ұсынып олырған
негізгі дінді жүргізулеріне байланысты, исламға көбірек және ... ... жөн. Бұл ... ... діни ... ... ... қазақ жерінде
таралған сунниттік бағыттағы сопылық ерекшеліктерін, оның ... ... ... тигізген әсеріне көбірек көңіл аударауымыз тиіс.
Қазіргі жаһандану дәуірінде көптеген мемлекеттер ... ... ... ... ... үшін ... бірден-бір негіз деп
қарастырады. Алайда біздің ел көп ... ... ... ... ... ... біз басқа сенім өкілдерінің құқыларының
шектелмеуін және еліміздегі діни жағдайды ескеруіміз керек.
Тәуелсіздігімізді ... бері ... ... ... жас ұрпақ дінге
ерекше ден қойды. Бұл руханилыққа бет бұрушылық, әрине, көңіл қуантарлық
жағдай. Алайда біз де шет ... ... ... ... ... ... дінімізді, зайырлы сипатымызды сақтап қалу үшін діни
білімнің біздің қоғамымызға сәйкес моделін жасауымыз керек. Ол үшін біз ... ... және ... және ... ... және ... мемлекеттердің
діни білім жөніндегі тәжірибесінің жетістіктері мен кемшіліктеріне көңіл
аударуымыз тиіс.
Қазақстан ... көп ... ... және ... арасында ешқандай қақтығыс, қайшылықтар діни негізде болып
көрген емес. Түрлі діни ... ... ... діни ... достық,
бауырмалдық сезіледі. Бұған бір шетінен мемлекеттің дін жөнінде жүргізген
саясаты себеп болып отыр. Елімізде жыл ... ... ... ... ... мен Конфессиялардың Ассамблеясы өткізіліп тұрады. Бір-біріне
теріс көзқараста болған дін ... ... ... ... бағыттарының
өкілдері бас қосып, дүниеде түрлі діни негізде ... ... ... ... ... бейбітшілік болып тұруына атсалысады.
Дін адамзат баласының ең терең және мәңгілік ізденіс, ұмтылыстарының
бірі, тарихтың өн бойында ... ... ... ... ... ... ... қоғамымызда, өкінішке орай осы ақиқатты іздеуге шақыратын
сенім жүйесін түрлі діни бағыттар өз ... ... ... ... ... жаңа ... ... болып қоғам өзгеріп, уақытқа
деген ... та, ... да ... ... ... барлық елдерін
шарпыған жаһандану процесі кезінде ұлттық мемлекеттер өз болмысын, ұлттық
мәдениетін сақтап қалуға тырысады. Қазақстан ... да бұл ... ... ... жоқ. ... тәуелсіздігін алғалы бері көптеген әлемде
болып жатқан процестер мен өзгерістердің ықпалынан да өтті. Қоғамыздың ... өте ... және ... ... ... да діни шиеленістің
пайда болу қаупі бар. Осындай келеңсіздіктердің ... алу үшін ... ... ... болуы жөнінде білім беру өте ... ... ... ... ... ... ... туралы бұрыс
түсініктер мен стереотиптермен күресуде маңызды роль атқарады. Оның ... ... пән ... ... ... ... ... бұрыннан бері жүріп келеді. Алайда біз дінтану ... ... ... ... ... зерттеп,
артықшылықтары мен кемшіліктерін ескере отырып біздің қоғамымызға қолайлы
жоба жасауымыз керек. Біздің мемлекетіміз ... ... ... ... күрделі қоғам. Осы бейбіт қоғамымызда өмір ... ұлт ... ... ... ... азаматтардың құқын
шектемейтін, талаптарын ... ... ... ... жасау
керек. Қазақстан әлемде мемлекеттік оқу орындарында діни ... ... ... ... ... ... «дінтану» пәнін
мектеп бағдарламасына, жоғарғы оқу орындарына енгізу мәселесі бойынша түрлі
қоғам ... ... беру ... ... ... оқу орындарының оқытушыларының қатысуымен бірнеше конференциялар
өтті. Әзірге дінтану пәні мектеп бағдарламасының ... жоқ, ... әлі де ... ... және ... ... ... бар.
Осыған орай жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
азаматтардың діни білім алу құқығын сөзсіз дәлелдейді және де ол ... ... ... сол ... ... бағытына қайшы
келмейді. Діи білім алу құқығы оқушының информация алу ... ... және діни ... өз діни сеніміне сәйкес алуға құқылы. Сондықтан
да діни білім ... ... ... зайырлы сипатына қайшы келмеуі
керек.
Адамзат қоғамы пайда болғалы бері адамзат баласының дінге деген
қатынысының ... ... ... емес. Себебі дін адамзат баласының
ең терең рухани қажеттіліктерін қанағаттандыратын күш ... ... ғана емес , ... әлемдегі халықтардың идеологиялық
және рухани өмірлеріндегі радикалды өзгерістер , қазіргі діни жағдайлардың
күрделілігі діннің ... өмір ... рөлі мен ... терең түсінуді
қажет етеді. Бүгінгі күні дін мемлекеттен бөлінген кезеңде, ал мемлекет көп
уақытқа дейін ... ... ... ... ... бас тартқан
кезде, бізде дінді ғылыми ... ... ... ... ... ... еліміздің мемекеттік білім беру жүйесіндегі жаңа пән- дінтануға
жүктелді. Алайда, ... ... ... әлі ... ... ... ... жоқ. Дінтану пәні бұл тек діндер туралы ... пән ғана ... ... ең ... мақсты- оқушының дін туралы түсінігін және ... ... ... ... ... гуманитарлық пән
болып табылады
Қазақстандағы қазіргі діни ахуал өте күрделі әрі сан-салалы. Кейбір
деректер ... 1989ж. 1 ... 30 ... ... 700-ге жуық ... ... 2003 ж. 1 қаңтарында Қазақстанның аумағында 3206 діни
бірлестіктер жұмыс ... ... ... 1652 ... ... ішінде
1642 сунниттік, 2 шииттік, 2 ... 4 ... ... ... ... ... ... шіркеуге жататын 241 діни бірлестік
(олардың 230 ОПШ), 7 ... ... ... ... ... 946 ... ... істейді. Қазіргі
Қазақстандағы дәстүрлі емес діни қауымдарға төмендегілер енеді: 5 буддистік
қауым, 24 ... 12 ... 23 ... 2 ... ... Ұлы Ақ Бауырластық 2 қауымы, 6 саентология шіркеуі ... ... діни ... ... ... ... мысалы,
Латвиямен салыстыру арқылы байқауға болады. Латвияда, Қазақстанмен
салыстырғанда, 2002 ... ... 977 діни ... ... Оның ... ... (300лютерандық, 18 адвентистік және 66 ... ... 122 ... 66 ... 7 ... ... ... ресми түрде тіркелген діни ұйымдардың төрттен бір бөлігін ғана
құрайды. Бұл ойландыратын ... ... діни ... ... ... ... ... арттырып
отыр.
Осы қалыптасқан тарихи жағдайға байланысты, ... ... ... ... ... ... ... нақтылы
айқындалып берілді: «біз барлық діндердің тең құқылығына кепілдік ... ... ... ... ... ... Біз Исламның,
басқа да әлемдік және дәстүрлі діндердің озық ... ... ... ... осы ... зайырлы мемлекет орнатамыз».
Дінтанушылар мен жалпы дін мамандарын даярлаудағы мамандандырудың
өзінде ... ... ... Ең алдымен, дін мамандарын негізгі үш бағытта
дайындау қажет сияқты:
1) дінтанушылар
1) теологтар
1) діни ... ... ... ... ... тұрғыдан зерттеп мәдени құбылыс ретінде
алып қарайды және де жалпы әлемде бар барлық діндердің тарихы мен ......... ... ілім ... ... дінді
– іш жағынан діни тұрғыдан зерттейді және де құдай идеясын мойындайтын және
негіздейтін діндерді, ең алдымен, әлемдік ... ғана ... ... бүгінгі Қазақстан үшін, дінімізді қайтадан жаңғыртып
жатқан жағдайда, дінді діни тұрғыдан ... ... ... ... даярлау өзекті мәселелердің біріне айналып отыр.
Бұл әсіресе, соңғы жылдары Қазақстанда қалыптасқан діни және әлемдегі ... мен ... кең етек жая ... ... басқа да діни
секталар сияқты, дәстүрлі исламмен қатар, әртүрлі ислами секталардың да
тарала бастауы, соның ... ... ... ... ... ... өміріне араласуы, дін мәселесін ... діни ... ... ... ... да ... етеді. Біздің
мемлекетіміздің ішкі және ... ... ... ... бірі –
діни экстремизмнің таралуына қатаң тосқауыл қою.
Теолог мамандарын дайындауға байланысты туындайтын ... ... ... ... ... ... ... дін болып
есептелетіндіктен, исламтанушы мамандарын дайындау да өзекті мәселелердің
біріне айналып ... ... ... ... ... ...... қызметкерлерді, соның ішінде молдаларды дайындау мәселесі. Соңғы
кездегі қуантарлық жағдай, молдалардың қатарына ... ... бар ... ... Мысалы, Орал облысының бас Муфтиі болып біздің
дінтану ... ... ... қазір аспирантурада оқып жүрген
Сейітбеков Смайыл тағайындалғаны өте қуанышты жағдай.
Діни қызметкерлер де өз ... ... ... болу ... ... өз ... сай маман болу керек. ... ... ... ... тәрбие мәселелерін шешуде, адамдар бойында игілік пен
ізгілікті, парасаттылықты тәрбиелеуде оларғаүлкен жауапкершілік арттырылып
отыр.
Жалпы, ... ... ... негізгі ерекшеліктерінің бірі
– мемлекеттік стандарт белгілегендей, ежелгі наным-сенімдерден бастап,
әлемдік және ... ... ... ... және дәстүрлі емес діндер,
әр түрлі діни ... ... мен ... ... мен ... әрине оның ішінде Исламдық және Христиандық теология, Исламдық және
Христиандық антропология, аналитика және т.б. ... ... Біз ... дін ... бойынша эксперттерді дайындайтындықтан, мүмкіндігінше
барлық діндерді қарастыруға тырысамыз. Сондықтан, олардың курс, ... ... ... тек қана ... дінін зерттеумен
шектелмей, басқа да діндерді ... да ... кең ... жан-жақты білім алса, теологтарда
дінді оқу және зерттеу ... ... тар ... оның ... ... қайтарады. Теологтардың негізгі ерекшелігі – олардың
негізгі зерттеу объектісі болып, тек қана ... ... ... ... ... ... яғни ... мен христиан дінін, ... мен ... ... ... және ... ... оқып
зерттейді. Ал исламтанушыларды дайындаудың негізгі мақсаты – ... ... ... мен ... Құранды, Хадистерді неғұрлым терең де жан-жақты
оқып, зерттеу болып табылады.
Келесі өзекті мәселе – дінтану ... ... орта және ... орындарында оқытудың ерекшеліктері. Бұл ... ... ... ... Біріншіден, дінтану пәні міндетті пән ретінде барлық
орта және жоғарғы оқу ... ... ... Дінтану бұл –діндердің
пайда болу заңдылықтарын, қызметтерін, ... ... ... ... ... қоғам тарихындағы түрлі ... ... ... ... ... ... ... оқыту және игеру гуманитарлық білімге өз үлесін
қосады, әлемдік және ... ... ... ... ... не ... көзқарастық позицияларын, рухани мүдделері мен
құндылықтарын ... ... ... ... ... тек қана ... тұстар ғана қарастырылмайды, сонымен қатар өткендегі және ...... және ... ... ... ... әебиет, мораль
және қазіргі заманғы қоғамдық-саяси өмір тарихындағы көптеген оқиғаларды
түсіндіретін қызықты фактілер жөнінде ... ... Сол ... ... жаңғыруы мен дамуына үлесін қосады.
Адам өзінің ... ... ... үшін оның ... ... ... ... тұруы керек. Дінтану осы түрлі
дүниеге көзқарастық ... ... ... ... ... ... ... Осы пәнді игере отыра біріншіден оқушы не
студент дүниетанымдық диалогты жүргізуді ... ... ... адамдарды түсіну өнерін үйренеді, екіншіден догматизм мен
авторитаризмнен құтылуға, ... мен ... ... ... өздерінің жолдарымен, әдіс-тәсілдері мен ... ... ... ... ... Сенім бостандығы түсінігін
қалыптастыра отыра, осы мәселе бойынша құқықтық ... ... ... ... ... азаматтық қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етеді,
белгілі бір саяси-қоғамдық процестерде бағыт ... діни ... ... ... мен ... ... ... ортақ не ерекше
тұстарды анықтап отыра алады.
Қазіргі заманның гуманистік құндылықтарын қалыптастыруда, ... ... ... адамдар арасындағы үйлесімді қатынастардың
дауына, сонымен қатар түрлі діни және діни емес ... ... ... ... ... ... діні ... қоғамымыздың негізгі діні болғандықтан
исламтану пәнін орта ... ... ... ... ... еді. ... ... тыныштық пен бірлікті сақтағымыз келсе, Қазақстандағы шынайы
қалыптасқан жағдайды ескеруіміз керек. Және де бұл ... ... ... ... жоқ. ... ... Білім Министрлігінің
«Православиелік мәдениеттің негіздері» атты факультативтік ... ... ... ... ... ... либералдар мен демократтар
тарапынан наразылық тудырды. Олар «зайырлы оқу ... дін мен ... деп кінә ... ... арқа ... болсақ, онда бұл мәселе ... ... ... ... мен ... ... ... мен
колледждерінде «Германдық жерлерді христианизациялау тарихы», Францияда
«Ортағасырлық христиандық өркениеттің тарихы», Италияда «Рим ... ... ... ... ... да ... ... арқылы факультативтік
курс ретінде өтеді. Осындай тәсілмен қатар, біз өзімізге үйреншікті Ресей
тәжірибесін ... ... ... Олар дінтану пәнін оқытқанда, басқа
діндерге қысқаша тоқталып өтіп, негізінен ... ... ... ... көп ... ... оқу ... білімнің міндетті пән ретінде
оқытылу мәселесіне кеңірек тоқталар болсақ, шет елдер тәжірибесінен көріп
отырғанымыздай , ... ... ... ... ... ... фактор
ретінде қарастырады.сол себептендіни білім сол елдің ұлттық рухан дәстүрі
мен тарихи ерекшеліктері негізінде ... Және діни ... ... ... ... шіркеумен бірлесе отырып
жасалады.біздің мектептерде діни білім берудің тәжірибесі әлі күнге ... сол ... шет ... осы ... ... ... ... ескере отырып, заман талабына сайқолдануамыз абзал. Бұдан
шығатыны діни білім шеңберінде ... ... ... ... ... ... қағидаларына, қазақ жеріне таралуының ерекшеліектеріне көбірек
тоқталу қажет.сонымен қатар ислам діні ... ... ... мен ... ... нақты да фактілік білім беріуі тиіс керек. Бұл ... ... ... ... ... діни ... деструктивті
ықпалының алдын алады.
Жоғарыда аталған, яғни дінтанушылар, ... және ... ... ... ... ... ... беріп, дайындау
арқылы біз, біріншіден, еліміздегі жалпы діни сауатсыздықты жойып, діни
негіздерде ... ... және ... ... алдын аламыз.
Екіншіден осы жоғары білікті діни білімі бар мамандар арқылы
бізбілім ьеру жүйесін ... ... ... ... ... ... сіңіртіп, адал, парасатты қоғам мүшелерін тәрбиелей аламыз.
Үшіншіден, жалпы діндер жөнінде білім ... ... ... ... ... ... ... ғаламдық деңгейде
ойланатын тұлға ретінде қалыптастырып, рухани байытады.
Біз бірден ... ... пән ... ... деп мәселені
шиеленістіріп аламыз. Ең тиімді жолы ... ... орта және ... ... ... пән ... ... арқылы біз екі маңызды ... ... ... жастар барлық діндер туралы білім алып, олардың
шынайы мақсат-мүддесін біледі. Осылай жалпы діни сауатсыздықты шешу ... бір ... ... ... ... ... алдын аламыз.
Екіншіден, осы дінтану пәні ... ... ... мен ... оқытуға көбірек уақыт бөлу керек.
Бұл мәселені, әрине, тек мамандар арасында ғана талқылау керек, оны
көпшілік ... ... ... ... жоқ. ... ортақ бір
шешімге келуіне байланысты және Білім және ... ... ... және ... оқк орындарына енгізу керек. Егер бұл мәселе көпшілік
талқылауына түссе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... нәтиже бермейді. Сондықтан, бұл мәселені
саясаттандырудың ешбір қажеті жоқ.
Қорытынды.
Дін бұл ... ... ... ... және материалды өмірінің
негізі. Адамның ... ... ... ... ... ... ... анықталады. әлемдегі түрлі өркениеттер мен мәденитеттер өздерінің
бастауын діннен алған. Өткен ғасырларда дін , діни ... ... ... ... барлық салаларында доминантты рөль атқарған. Діни білім
ежелгі дәуірде, орта ғасырлық қоғамдардың білім беру жүйесінде ең ... ... орын ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы діни
сенімдердің күрделілігі және олардың ... ... ... ... ... өте келе ... болған және болып жатқан түрлі катаклизмдер,
тарихи оқиғалар, парадигмалардың өзгеруі діни менім мен діни құндылықтарды
қайта қарастыруға алып ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі сенімдерді модернизациялауға ұмтылған
түрлі діни ағымдар, бағыттар пайда болды. Олардың ... бір ғана ... деп ... ... діни ... философиялық, саяси,
идеологиялық элементтер қосып, жаңа ... , ... ... орай , ... ... діни ... астарында белгілі бір
топтың идеологиясы жатыр және олар жиі ... ... алып ... ... ... және ... ... алдын алу үшін,
дәстүрлі сенім жүйесін сақтап қалу үшін ... ... діни ... болу тарихын, ерекшеліктерін ажыратып, халықтың діни сауаттылығын ашу
үшін діни білім мәселесі ... ... ... Діни ... ... ... ... елдерінің мемлекеттік білім беру жүйесінің маңызды факторы ... Бұл ... діни ... ... кәсіби теолог не дін өкілдерін
дайындайтын білім беру жүйесі жөнінде сөз болып отырған жоқ. Шет ... ... ... діни білім бұл мемлекеттік зайырлы білім
жүйесіне еш ... ... ... оқу ... ... ... жөнінде жүргізілетін пән.
Бүгінгі күні әлемде мемлекеттік оқу орындарындағы зайырлы сипаттың
түрлі ... бар ... ... ... Олар ... елдердің ұлттық
–мәдени, тарихи және қоғамдық ерекшеліктерімен анықталады. Бір елдегі
зайылылық сипаты ... ... ... ... ұқсамайды. Қанша
мемлекет болса сонша түрлі жағдай ... ... ... ... ... ... болсақ; Ирландия Конституциясы Қасиетті
Үштікті құрметтейді.
Грецияда Автокафельді Православиелік Шіркеу мемлекеттік ... ... діни ... конфессионалды сипат алады. Испанияда «Құдай
Заңы» пәні ... ... ... тұрғысынан жүргізіліп,
факультативтік сипат алады.
Португалияда ... ... ... қарамастан,
мелекеттік оқу орындарындағы діни білімді Католик ... ... ... ... ... болып табылып, «Құдай Заңы»
пәні міндетті түрде жүрмесе де мемлекеттік ... әр ... ... ... ... жүреді.
Германияда әр штаттың тәуелсіз білім беру бағдарламасы болғанымен,
христиандық діни білім барлық ресмир білім беру ... ... ... ... ... ... ал діни ... алынған бағалары жоғарғы
мектептерге көшкенде ескеріледі.
Бельгияда мемлекеттік рқу орындарындағы оқушыларға діни курс ... тыс ... ... ... ... ... ... зайырлы болып саналады, дегенмен бұл елдерге ортақ зайырлы модель жоқ
және діни білім зайырлы білім ... ... ... әр мемлекет
өздерінің рухани ... ... ... ... , ... ... өз ұлттық санасын тәуелсіз, өзіндік жолмен
құрайды. Діни ағартушылық жас ... ... ... типтеріне және
олардың өмір сүру түрлеріне ашық қылып, дүниені түсінуге көмектесіп, өздері
жауапты болып келетін мәдени мұрагерлікті ... , ... ... елдердің тәжірибесінен көріп отырғанымыздй, әлемдегі
елдердің басым көпшілігі діни білімге ... ... ... ... діни білім сол елдің ұлттық болмысы мен ... ... ... ... сол халықтың мәдениетіне, ұлттының
қалыптасуына ықпал ... ... бір ... ... ерекшеліктері
оқытылады. Мәселен Грецияда «Православие діні», Италияда ... ... ... Рим ... сенімі, Германияда протестанттық діни ... араб ... ... діні ... ТМД ... діни ... пост кеңестік республикаларға ортақ бұл республикаларға өздерінің
ұлттық идентификациясын сақтаумен ... ... діни ... ... ... ... тұр. ... Федерациясы, Беларусия Республикасы
бұл мәселені шешуде «Православие ... ... ... ... ... Тәжікстан сияқты мұсылман елдерінде «Ислам ... ... ... ... оқытатын діни білім ұсынылып отыр.
Қазақстан Республикасына келер ... ... оқу ... ... енгізу жөнінде ұсыныс түрлі конференцияларда, ғалымдар
арасында айтылғанымен, әлі ... ... діни ... ... ... ... жасалмаған қоғамымыздың поликонфессионалды сипаты, деструктивті
сипаты бар түрлі діни ағымдардың көбеюі , ... діни ... ... дін ... ... ... ... Осы ретте жоғарыдағы діни
білім бойынша ... ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыра отырып, Қазақстан қоғамына Заман талаптарына
сайдіни білімді ... ... беру ... ... ... ... діни білім беру арқылы біз:
1) қоғамымыздағы түрлі конфессиялар арасындағы діни ... ... ... ... діни ... пен ... ... мәселесін;
2) жастарымыздың күмәнді діни ағымдарға тартылмау мәселесін;
3) халықтың діни сауаттылығын көтеру мәселесін шешіп, жас ұрпаққа діни
құндылықтар ... ... ... ... әлемдік өркениеттердің негізі болып
табылатын дін ... ... ... ... азамат болып
қалыптасуына мүмкіндік ... ... ... The Fredom of Belief and ... Oxford 1987. 587 ... ... ... школа и научные учреждения Японии. Москва. ... ... ... в странах Западной Европы: проблемы и тенденции.
Москва – 1989г. 385б.
1) К.Н. ... ... ... ... высшая школа за
рубежом: проблемы, поиски, решения. Москва – 1994.
1) Барбарига А.А. ... и ... ... ... ... Англии. Киев – 1989г. 100б.
1) Высшее и среднее специальное ... за ... ... ... ... ... ... ро зарубежным публикациям.
110б.
1) Б.С.Гершунский. «Философия образования для ХХІ века». Москва –
2002. 585б.
1) ... ... ... в КНР. Москва 1991. ... ... ... образования. 285б.
1) Высшего образование во Франции. Москва 1993. 150б.
1) Дінтанудағы ... ... ... ... ... Н.Ж.
1) Джеймс.У. многообразие религиозного опыта. Москва – 1993г.
1) ... ... ... ... ... ... «Религии человечества». Москва – 1997г.
2) Щелокова Е7 этнос и религия: проблема взаймодействия // Мысль. –
2003.- № 97
3) ... А. ... ... в ... htt|//www.cvi.kz.
4) Щелокова Е. Религиозная ситуация в Казахстане в 20-60 годы ХХ
века // евразийское ... №4 ( ... ... А. межэтнические отношения в Казахстане. htm.www.cvi.kz.
6) ... А. ... в ... Курс ... ... «Центр», 1996.-299б.
7) Казкенов К. религиозные процессы: диалог, дискуссия,дискурс //
Мысль.-2003.-№7
8) Косиченко А.Г. ... ... в ... ... ... №4-57.
9) Хазова Л. Мировой опыт и тенденции развития высшего образования
// ...... ... Д. ... в ... общества // Москва – 1956г. 385с.
23)Гайденко В. Смирнов Г. Западноевропейская наука в средние века //
Москва – 1989г. 374с.
24) ... В. ... ... в ... ... // Москва – 1990г.
265с.
25) Спенсер Г. Воспитание: умственное, нравственное и ... ... – 2002г. ... ... Е.А. ... на пути к свободе. Москва – 2000.
27) Рожанский Д. из истории ... ... и ... // ...
1991г. 550с.
28) Салимов В.Г. ... ... ... ... мысль // Москва – 1990. 460с.
29) Вульфсон Б. Л. ... ... ... на ... на ... века // Москва 1999. 320с.
30) Лопаткин Р.А. Религия, церковь в России и зарубежом // ... ... ... ... Ж.У. ... и ... В Казахстане: этнос и судьбы //
Алматы -

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 123 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дінтану пәнінен тест жасау әдістемесі6 бет
Діни психология40 бет
Дiн философиясы мен теологиясы9 бет
Дін философиясы мен тиялогияның ара қатнасы.10 бет
Діннің пайда болуы туралы теориялар10 бет
Исламтану және ислам философиясы12 бет
Қазіргі дәстүрлі емес діни қозғалыстар мен ғибадат. Бүгінгі Қазақстандағы дін және ұлт9 бет
Дін туралы116 бет
Діннің шығуы12 бет
Жалпы дін туралы түсінік15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь