Генетика туралы

ГЕНЕТИКАНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
ГЕНКТИКАНЬЩ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ МЕН ЗАҢДАРЫ
ГЕНЕТИКАЛЫҚ КАРТАЛАР
ТҰҚЫМ ҚУУДЫҢ ХРОМОСОМАЛЫҚ ТЕОРИЯСЫ
ЖЫНЫСПЕН ТІРКЕСКЕН БЕЛГІЛЕРДІҢ ТҰҚЫМ ҚУУЫ
Генетика (грекше «генезис» – шыққан тегі) организмдердің тұқым қууы және өзгергіштігі туралы ғылым. Генетиканың негізгі мақсаты – тұқым қуу мен өзгергіштіктің заңдарын ашу, оларды басқару жолдарын анықтау, организмдердің адамға қажетті жаңа формаларын, түрлерін өсіріп шығаруды зерттеу. Көп түрлердің ұрпақтарының қоршаған ортаға тек қана төтеп бергендігі емес, олардың түпкілікті тұқым қуу қасиетін сақтап қалуының себебі де осында. Табиғатта түр тармағындағы организмдер әр түрлі тіршілік ортасы жағдайына тап болып өсіп-өнуге байланысты олардың тұқымы өзгеріп, табиғи сұрыптау нәтижесінде жеке және өзге тұқым қуу қасиеттсрі бар басқа түрлер түзеді.
Тұқым қуалайтын өзгерістер кездейсоқ және әр түрлі бағытта жүреді. Түрлер эволюциясы кезіндс тұқым қуалайтын өзгерістердің ролі өте зор. Ч. Дарвин тұқым қуалайтын өзгерістер эволюцияға негіз және алғы себеп болады деп санаған.
        
        Генетика (грекше «генезис» – шыққан тегі) организмдердің тұқым қууы және
өзгергіштігі туралы ғылым. Генетиканың негізгі мақсаты – тұқым қуу мен
өзгергіштіктің заңдарын ашу, ... ... ... ... ... қажетті жаңа формаларын, түрлерін өсіріп шығаруды
зерттеу. Көп ... ... ... ... тек қана төтеп
бергендігі емес, олардың түпкілікті тұқым қуу қасиетін сақтап қалуының
себебі де осында. Табиғатта түр тармағындағы ... әр ... ... ... тап ... өсіп-өнуге байланысты олардың тұқымы өзгеріп,
табиғи сұрыптау нәтижесінде жеке және өзге ... қуу ... бар ... ... ... ... ... және әр түрлі бағытта ... ... ... тұқым қуалайтын өзгерістердің ролі өте зор.
Ч. Дарвин тұқым қуалайтын ... ... ... және алғы ... деп санаған.
ГЕНЕТИКАНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
Генетика дербес ғылым ретінде биологиядан ... ... ... ... 1907 жылы ... ... ... деп аталуы да осы
ғалымның ұсынысы.
Ұрпақтың өз ... ... тууы өте ... ... ... ... ... дейінгі бұл құбылыс зерттелмей келді. Бұл жағдай, сол ... ... өте ... ... байланысты еді. Мысалы, тек 1761 жылы
И. Г. Кельрейтер (1733—1860) өсімдіктерде жыныстық айырмашылық барлығын
ашып, ... ... ... ең ... рет ... буданын алды
(темекі және т. б. өсімдіктер). Ол кездегі түрлердің тұрақтылығы жөніндегі
үстем болатан пікір тұқым қууды ... көп ... ... Бұл зерттеулер
тек XVIII ғасырдың, аяғында, XIX ғасырдың бас кезінде ғана түрлер ... ... ... дами ... ... алғашқы зерттеу
қадамдары биологияның өте осал дамуына байланысты және клетка ... ... ... процестері жөнінде деректердің жоқтығынан ... ... ... Бұл болжамдар биологияның жалпы қағидаларына
немесе сырт ... ... ... еді.
Өсімдіктер мен жануарлардың ұрықтану процесі және клетка ... ... ... жөніндегі зерттеулер ... ... ... ... нәтижесінде белгілердің ата-анадан ұрпаққа
берілуі жөнінде ... ... ... Бұл ... ... ... жасайды нәтижелеріне сүйенген. Осылайша тұқым ... ... (Г. ... Ч. ... ... арнаулы тұқым қуу
заты ... (К. ... ... ол ... ... ядросында
орналасқанын, одан кеиін дәлірек — хромосомалар да (А. ... ... ... ... ... пікір айтылған. XIX ғасырдың ортасында Г. Спенсер
тұқым қуу заты өз бетімен еселене ... ... ... ... ... ол
кезде бұл пікірді басқа ғалымдар қолдамаған. Бұл ғалымның ... ... қана 80 ... ... өткеннен соң ғана эксперименттік жолмен
дәлелденді. Сондықтан XIX ... ... ... ... ... қууы жөніндегі жүргізілген жұмыстар (Сажре, Ш. Ноден т.
б.) елеусіз қалды.
Тұқым ... ... ... үшін ... ... (1822— 1884)
жүргізілген тәжірибелері үлкен әсер етті. Оның өсімдіктерді будандастыру
арқылы ... ... осы ... ... де ... ... ... чех, Брюнне (қазір Брно) қаласындағы францискан монастырының монахы,
табиғаттану сабағынан бере жүре ... ... Ол көп ... ... ... ... әр ... мәдени өсімдіктерді шағылыстырып
(будандастырып), қолдан тозаңдандыру ... көп ... ... ... ... ... ретінде ол бұршақтың бір-бірінен әртүрлі
белгілері арқылы ... бар ... ... Осының арқасында Г.
Мендель қатаң тәртәппен ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... ілім ... Бұл бірліктерді ол тұқым қуу факторлары
деген, кейіннен бұл факторлар ген, деп ... ... ... ... ... ... кейбір ұқсастығы бар.
Әуелі тұқым қуалаушылықтың қарапайым бірлігі болуы керек деген болжау пайда
болды. Ғылымның ... ... ... материалдық структурасы, құрамы
ашылды, оның адам басқара алатындай өте ұсақ бірліктерге бөліне алатындығы
анықталды.
1865 жылдары Г. ... ... ... ... ... ... мұқият зерттеп, аталық және аналық өсімдіктердің белгілерінің
келесі тұқымдағы таралу заңдылығын ашты. Өсімдік ... ... ... ... ... ... сақтап, жеткізуші әлдебір зат
болатынын дәлелдеп Г. Мендель оған «тұқым қуу факторлары» деп ат ... ... қол ... ... ... назарына бірдеп іліне
қойған жоқ.
1900 жылы бір мезгілде бір-бірінен тәуелсіз үш мемлекеттің салымдары:
Г де Фриз — ... К. ...... және Э. ... Австрияда Мендельдің жасаған тәжірибесін қайталап, тұқым қуалау
ережелерін құрастырды. ... ... ... ... ... ... де ... Корренстің және Чермактың еңбектері басылып шыққан
1900 жыл ... ... ... генетиканың дербес ғылым ретінде
танылған уақыты деп саналады.
XVIII—ғасырдың басында н0еміс ... Л. ... ... болатын
ерекше заттар тұқым қуалаушылықтың негізі болуы керек деп, тұқым қуалаудың
құпиясын клеткалардағы молекулалардан ... ... ... ұсыныс жасаған
еді.
Әрине, «Мендель ,заңдарының екінші рет ашылуы» кезеңінде биология
ғылымдарының жалпы жағдайы Мендельдің ... мен ... ... ... ... ... жөніндегі қағидалар ол кезде кеңінен зерттеліп
танылған, ... ... ... ... қуу ... ... мойындауға ол
кездегі көзқарасқа қарсы келмеді. Микроскоп арқылы клетканың және ... ... ... бен ... ... ... кезіндегі
әрекеттері ол кезде толық ... ... ... Оның үстіне
«Мендель заңдарының екіпші рет ... ... ... ... мәдени ... ... ... ... ... ... жұмыстар көптеген өсімдіктер мен
жануарлар ... де ... ... ... ... ... ... жүргізуде аса маңызды ... ... ... ... Гент ... (1866— 1945), ... қуудың
хромосомалық теориясын ашты. Тұқым қууды ғылыми тәжірибе ... ... ... ... бірі — ... ... — дрозофила болатын. Морган осы
жеміс шыбынымен тұқым қууды зерттеу үшін 1909 жылдан ... жан – ... ... Осы ... ... ... қуу ...
гендер хромосомалардың ішінде ... және ... ... ... ... ... хромосомалар картасын жасады.
ГЕНКТИКАНЬЩ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ МЕН ЗАҢДАРЫ
Генетиканың қазіргі түсінігі бойынша ... қуу ...... өз ... ... ғана тән биосинтезді жане зат алмасуын
қайталап отыруы. Тұқым қуудың және өзгергіштіктің құбылысын молекулалық,
клетка, организм ... және ... ... ... ... мыналар: 1. Гибридологиялық (гибрид - будан, дүбара) талдау әдісі
— будандастыру, шағылыстыру және ... ... ... ... тұқым қуу заңдылықтарын анықтау. Сол үшін ... ... ... (Ғ2) ... және онан ... ... зерттеу. Гибридологиялық
талдау негізгі әдіс, оны ең бірінші Г. Мендель қолданған. ... ... ... талдауға сүйене отырып жасалынды.
2. Цитогенетикалық әдіс — клетканың бөліну кезіндегі хромосомалар
әрекетін, ... ... ... ... Бұл әдіс әсіресе
хромосомалардың құрылысы, не саны ... ... ... ... ... анықтауға қолданылады.
4. Математикалық (статистикалық) әдіс — ... ... ... ... үшін ... ... белгілі бір тұжырым
жасау, зерттелген белгілер ... ... ... және ... ... ... ... әдіс— бұл гибридологиялық әдістің бір түрі болып
табылады. Ұрпақтың ... ... ... оның ... білу арқылы
белгілердің тұқым қуу қасиеттерін, соның ішінде тұқым қуатын ... үшін ... мен баяу өсіп ... ... ... ... ... Популяциалық әдіс — гибридологиялық әдістің бір ... Баяу ... ... мен ... ... ... ... зерттеу.
6. Биохимиялық әдіс — гибридологиялық және цитогенетикалық әдістермен
қатар жеке организмнің ... өсу ... ... ... ... және ... ... химиялық құрамын, олардағы
пайда болған өзгерістерді бақылау.
7. Феногенетикалық әдіс — гендермен ... ... ... ... әртүрлі әсерін зерттейді. Сондықтан бұл әдісті әртүрлі
тұқымдас немесс түрлі қоршаған ортада дербес-өскен организмдердің тұқым қуу
қасиетін білу үшін қолданылады.
ГЕНЕТИКАЛЫҚ ... бір ... ... ... ... ... түрде
орналасу схемасын хромосомалардың ... ... деп ... ... ... алғанда әлсіресе көбірек зерттелген кейбір
дрозофила, жүгері, томат, тышқан, нейроспора, ішек таяқшасына ғана ... ... ... ... ... хромосомалардың әр жұбы ... ... ... ... ... ... үшін ... тұқым қуалау заңдылықтарын ... білу ... ... төрт тіркесулер тобына жинақталған 500-ден астам, жүгерінің ... ... ... ... ... үй ... 15 тіркесу
тобынан 200-ге жуық гендері ... ... ... ... 39 жұп ... ... ... тобы, адамның 23-тен он
тіркесу тобы негізінен көп гендердің X — және У -— хромосомада ... ... ... ... ... ... ... немесе қысқартылған аттары, хромосоманың роль ретінде қабылданған
бір шетінен ... ... ... ... ... орны ... (17-сурет). ... ... ... ... ... ... карталары
көптеген ғалымдардың жүйелі еңбектерінің нәтижесі болып табылады.
Генетикалық ... ... ... ... ... карталар жасау гендері картаға түсірілген белгілердің тұқым
қуалау сипатын болжап айтуға ... ... ал ол ... ... үшін ... ... ... алуға жеңілдік келтіреді.
Хромосом олардың генетикалық карталарын қараған кезде, мынандай сұрақ тууы
мүмкін: геннің ... орны 62 ... 107% ... ... ... ... локусы (орны) қалай анықталады?. Ал дигетерозигота түзетін
кроссоверлі гаметалар тіпті 50%-ке тең бола алмайды, өйткені гаметалардың
аталық-аналық ... жаңа ... ... ... ... ... тұқым қуалау кезінде гана байқалады. Демек, бір ... оң ... екі ... ара ... 50% бола ... ... ... орналасуында қысқа және ... ... ... ... ... ... ... ал барлық
учаскелер үшін анықталған кроссинговер мөлшерінің ... ... ... ... ... ... ұзындығы эксперимент
нәтижесінде алынған хромосоманың қарама-қарсы шеттерінде орналасқан гендер
арасындағы кроссинговер шамасынан көп ... ... ... ... ... ... жасаған эксперименттік зерттеулердің нәтижесінде Морган
тұқым қуудың хромосомалық теориясын тұжырымдады, оның ... ... ... ... бір ... бойымен орналасып, бір-
бірінен ... бір ... ... Бір ... ... ... анықтайтын белгілері
тіркесіп тұқым қуады, себебі бұл белгілердің гендері сол ... ... ... ... ... ... гендер комбинациялана алады және белгілердің
үйлесімдері пайда болып, ол үйлесімдер организмдердің ... ... ... етеді. Сонымен. кроссинговер ... ... ... ... процесінде және селекцияда
аса маңызды роль ... Бұл ... ... де тән ... ДНК мен РНК ... да ... заттар алмасуы
болады.
4. Гендердің хромосомада бір ... ... ... заңдылықты пайдалана отырып және кроссинговер жиілігін
гендердің ара қашықтығының ... ... ... ... картасын жасауға болады.
Нәсілдік заттың хромосоманың шамалы санында шоғырлануының эволюциялық
маңызы зор, осыған байланысты организмдердің белгілі ... ... ... егер хромосомадағы гендер тіркесі болмаса, ұрпақтарда
миллиондаған белгілер ... ... ... ... ... ... ... үлкен нұқсан келер еді. Себебі олар белгілердің тұрақтылығын
жоғалтып, қоршаған ортаға төзімділігінен ... ... ... ... ТҰҚЫМ ҚУУЫ
Организмнің белгілері мен қасиеттерінің жиынтығы — ... ... ... ... қуу ... нәсілдік хабар ұрпаққа беріледі. ... ... ... жыныста тұқым қуу арқылы детерминацияланған (латынша
«детерминаре» — анықтау).
Жыныс айырмашылығының шығу тегі мәселесі, ... ... ... ... бір ... (1:1) ... ... биологиялық ең бір
қызық, маңызды тарауының бірі болып табылады. Не ... ... ... және қыз ... және ... қатынаста көптеген жануарларда ұрпақтан
ұрпаққа жыныс ажырасуы тұрақты түрде сақталатыны ... ... ... ... ... шығу тегі жыныстық көбеюмен тығыз
байланысты, осының арқасында бір организмде екі түрлі нәсілдік ... ... және ... ... ... Жыныстық көбеюге партеногенез
(грекше «партенос» — ер ... қыз, ...... ... ... ... көбею де жатады. Жыныстық көбею барлық
организмдерге тән, бұл тек ... және көк – ... ... ... ... есебінен, табиғи сұрыптаудың бақылауынан түр
өзінің тұқым қуу қорына пайдалы гендер үйлесімін (генофонд) жияды.
Жыныс — ... ... ... ... ортанизмнің морфологиялық,
физиологиялық ерекшеліктері. Организмдердің эволюциялық даму ... ... ... ... ... ... ... копуляция мен
конъюгация кезінде морфологиялық құрылысы бірдей организмдер қосыдады. Жаңа
организм ... ... емес екі ... ... ... ... аталық және аналық жыныс деп ажыратылады. Көп клеткалы
организмдерде аталық, аналық ... бір ... ... ...... де, ... де ... бар организм), не екі
бөлек организмде (дара жынысты) дамиды. ... ... ген ... ... генетикалық жіктелуінде және жыныстар дың заңдылық
қатынасын сақтауда хромосомалық ... аса ... ... ... ... өсіп ... ... кезеңдерінде болуы мүмкін. Жыныс
детерминациясын негізгі үш түрге бөледі: 1). ... ... ... ... ... — неке) — жыныстық организмнің өсіп даму ... ... Бұл ... ... ... көбінесе қоршаған
ортаға тәуелді; 2) прогамдық (гаметогенезбен сәйкес)— жыныс жіктелуі ... ... ... ... 3) сингамдық (грекше «сип» —
бірге) — болашақ ... ... ... ... ... ... Бұл
жыныс детерминациясының ең көп тараған түрі ... ... ... тән ... ... және ... ... дитерминациялануы жыныс
хромосомаларына тәуелді жүреді.
ГОМО - ЖӘНЕ ГЕТЕРОЗИГОТАЛЫ ЖЫНЫС. Жануарлардың аналық және ... ... ... ... ... бар ... ... жыныстық айырмашылығын көрсететін, құрылысы, атқаратын қызметі
жөнінен басқа хромосомалардан (аутосомалардан) айырмасы бар ... не тобы ... ... деп ... ... ... X және ... түрі не бөлінеді. Мысалы, әйелдің жыныс клеткасында ... өзге бір X ... ер адам ... ... ... қоса бір X ... екінші біреуінде У хромосома
болады. Аталық және аналық ... ... ... ... деп ... Жыныстық хромосомалар бірдей
гаметалардан түзілсе оны гомогаметалы ... деп ... ... екі түрі — X ... У ... мейоз механизміне
сәйкес тең шамада түзіледі, сондықтан дрозофиланың ... ... деп ... 21- ... ... ... мен
аутосомаларды есепке ала отырып, дрозофиланың жынысын ... ... X және У ... ... 1:1 ... ... жынысы бойынша 1:1 қатынасында ажырау қамтамасыз ... ... ... түрі ... ♂ — ХУ) ... сүтқоректілерден,
олардың ішінде адамда, қос қанатты насекомдарда, кейбір балықтарда табылды.
Гетерогаметалы аналық жыныстар да ... ... ... жыныс
хромосомаларын z және w әріптері арқылы белгілейді. (♀ —zw, ♂zz). ... ... ... ... X — және У — пен ... және көп ... ... гетерогаметалы болады. кейбір
түрлердің аналықтары ғана гетерогаметалы болып кездеседі. Мысалы, құстарда,
кейбір ... және ... ... ... ... ... еркектері болады. Бұл жануарлардың ... ... ... — X және У — ... ал ... тек X — хромосомады
болады ......... ... ... да болады және аталығының жынысы
жалғыз ғана X — хромосомамен (ХО) айқындалады (қоңыздар, тура ... ... ... ... ... бал ... ... гаплоидты болады. себебі олар ұрықтанбаған
жұмыртқа клеткасынан өсіп-өнеді. Сондықтан олар бейне бір тірі ... ... ... ... ... Белгілеріне қарай ... ... ... ... бар ... ... ... Мұның практикалық мацызы бар, себебі араларың тұқым қуу ... ... ... ... АЖЫРАУ. Жануарлармен кейбір өсімдіктердің әр түріне
аналық пен аталықтардың шамамен бірдей болуы тән, яғни екі жыныстың ... ... жуық ... Бұл ... ... түрлердің біреуі
рецессивті аллельдер бойынша гомозиготалы (а а), ал ... ... ... ... будандастырудағы ажырасуға дәл келеді. Бұл жағдайда
ұрпақтарда ажырау 1Аа:1аа қатынасында болады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
Адам генетикасы4 бет
Адам генетикасын зерттеу әдістері14 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет
Атопиялық дерматит –терінің генетикалық, созылмалы, рецедивті ауруы4 бет
Бактерия мен вирустардың генетикасы. вирустарды өсіру14 бет
Бейорганикалық заттардың негізгі класстары және олардың генетикалық байланысы116 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь