Жанармай- мұнай өнімінің теориялық аспектілері

Кіріспе
1. ЖАНАРМАЙ. МҰНАЙ ӨНІМІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1. Жанармайдың жалпы сипаттамасы
1.2. Жанармайдың түрлері, құрамы, қасиеттері
1.3 Іштей автомобиль қозғалтқыштардағы жанармайдың жану процесі

2. ЖАНАРМАЙ САПАСЫНА ӘЛЕМДІК ДЕҢГЕЙДЕ ЖӘНЕ ҚР МЕМЛЕКЕТІМІЗДІҢ ДЕҢГЕЙІНДЕ САРАПТАУ ЖҮРГІЗУ
2.1 Әлемде жанармайдың өндірілуі, көреткіштері, экономикалық деңгейі
2.2 ҚР жанармайдың деңгейін сараптау .ҚазМұнайгаз жанармайы мысалында
2.3 Қазақстан жанармайынын сапасын еуропалық жанармаймен салыстыру

3. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАНАРМАЙ КЕШЕНІНІҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1 Сапасыз жанармайдан пайда болатын мәселелерді анықтау
3.2 Қазақстандағы сапасыз жанармай мәселесін шешу жолдары
3.2 Жанармай сапасын көтеру тәсілдері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі: Біздің мемлекетемізде күннен күнге автокөлік саны көбеюде, сол себепті жанармайға да сұраныс көбейді. Жанармайдың сапа деңгейінің жоғары болуы біріншіден мемлекетіміздің экономикалық жағдайының арттуына әкеледі.
Қазіргі автокөліктер бензиндері кейбір талаптарға сәйкес келу қажет. Олар: қауіпсіз және экономды болуы керек. Тасымалдауға байланысты: жақсы булану керек. Одан бірқалыпты, кез келген температурада ауалы отын қоспасы болуы керек. Көмірсутекті құрамдық тобы болуы қажет. Тұрақтылықты сақтап, двигательдің барлық жұмыс режимінде тұтанбай жану процесін жүргізу. Өз құрамын өзгерпей, ұзақ сақтаған кезде қасиетін өз қалпында ұстау; Отын жүйесіндегі бөлшектерге, резервуарларға, резинадан жасалған заттарға және тағы басқа бөлшектерге әсер етпеуі қажет.
Двигательдің отынның сапасына ғылыми талаптар түсініктемесі:барлық жаңғыш отындардың негізгі деңгейлердің нақты көрсеткіші әр түрлі шикізаттың, одан алынатын отындардың қасиеттеріне байланысты тасымалдаудың басты бағасын беру – осы берілген сұрақтар мұнай өнімдерінің сапасын сараптағанда және зерттегенде қойылады.
Жұмыс мақсаты. ҚР-да жанармайдың сапасын жоғарлату және халықаралық деңгейдегі жанармаймен безендендіру.
Әр түрлі маркалы бензиндерді сараптау, олар:АИ-80, Регуляр-92, АИ-93-Н, АИ-96; және олардың МемСТ-қа сүйеніп, техникалық талаптарына сәйкес келуі.
Жұмыс істеу процесінде қолданылған материалдар:МемСТ Р 51069 Тығыздықты аңықтау әдісі. Детонациялық тұрақтылықты аңықтау әдісі («Октанометр»). МемСТ 2177-99 Фракциялық құрамын аңықтау әдісі. МемСТ Р 51069 Ареометрмен тығыздықты аңықтау әдісі. МемСТ 1567 Себепшартты шайырларды ағын ауада булундырудың аңықтау әдісі. МемСТ 6321-92 мыс пластинасында зерттеу әдісі. МемСТ 6307-75 суда еритін қышқылдар мен сілтілерді анықтау. ASTEM D3237 бензинінде қорғасынның болуын анықтау. МемСТ 5985 қышқылдық және қышқылдық санын анықтау.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Мұнай саласының еліміздің экономикасындағы маңызы. Энергетиканың жалпы мәселелері, жанармай-энергетика баланысы және көмір өндіру мәселелерінің қазіргі жағдайы. ЖЭК қазіргі әлемдік экономиканың негізі болып саналады. ЖЭК – тің даму деңгейі әлемдегі әлеуметтік және ғылыми-техникалық үрдісті айғақтайды.
Шынында да жанармайсыз, қуатсыз, жарықсыз, байланыссыз, радиосыз, телевизиясыз, көліксіз және тұрмыстық техникасыз, т.б. қазіргі адам өмірін елестету мүмкін емес.
Диплом жұмысының жаңалығы: Жанармайдың сапасын сараптау нәтижесінде оның «Еуро-3», «еуро-5» стандарт сапа деңгейіне жету үшін әрекеттер жасалды.
1 Мұқамбекова.Г. Оңтүстік Қазақстанның жанармай-энергетика кешенінің келешегі. Ақиқат,-2009 №4-37б.
2 Омаралиев.Т.О. Мұнай мен газ өңдеу химиясы және технологиясы.-Алматы: Білім, 2004.- 399б.
3 СарданашвилиА.Г., Смидович Е.В. Мұнай шикізатынан жанармай өндіру.-М, 2004.
4 ҚР жанармай-энергетикалық балансы –Статистикалық мәліметтер.-2011ж.
5 Богомолов О.Т. Страны социализма в международном разделении труда.-М., 1980.- 125с
6 Қожахмет М. Экономикалық және әлеуметтік географияға кіріспе.- Қарағанды,-2000ж.- Б-85
7 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы.// Егеменді Қазақстан, 2009, 19 қаңтар,Б.1.
8 Каримова З,Рябенко Н. Мировой рынок нефти. // Экономика и статистика.-2004.-№4.-С.55.
9 Алшанов Р.А. Жаңа экономика, инновация және бәсекеге қабілеттілік. // Егеменді Қазақстан, 2009, 16 қыркүйек.-Б.3.
10 Алшанов Р.А. Казакстан на мировом минерально-сырьевом рынке: проблемы и их решения.- Алматы, 2007 – 150с.
11 Суюмбаева С.Т. Социально-экономическая гекография Казахстана в таблицах и схемах: Справочное пособие.-Алматы, 2005.-150с.
12 Жумасұлтанов Т. Казакстан сегодня: Информационно // Статический сборник.- Алматы, 2011.-150с.
13 Казакстан в глобальной «экономике угля и стали» // Евразийское сообщество.- 2008.-№2.-С.45.
14 Шобалова У. Принципы формирования нефтегазового потенциала Республики: освоения к разработке. // Саясат, 2006.-№1.-С.4.
15 Арыстанбеков К. Экономический рост Казакстана в масштабе мировой экономики. // Казакстанская правда, 2007, 20 февраля.-С.12.
16 Карпеков Ә, Бейсенова М, Қазақстанның физикалық географиясы. Оқулық.-Алматы.-2001ж.
17 Бюжеева Б.З. Аймақтануға кіріспе. Алматы.- Қаз. Университеті.-Алматы.-2012ж.
18 Жакупова Айман. Қазақстанның аймақтық геоэкологиясы. Оқу құралы. Алматы; Қаз. Университеті, - 2010.-202б.
19 Желтиков В.П. Экономическая география для студентов. 2007.-288
20 Максаковский В.П. Географическая картина мира; Москва.-2009. 495с.
21 Медеубекова Ж.Т. Полезные ископаемые Южного – Казакстана и их рациональное использование: Алматы: ЮКГУ им М. Ауезова, 2007.- 73с
22 Даринский А.В. Экономическая и социальная география союзных Республик и крупных регионов: М, Просвещение, 1991.- 223с
23 Экономическая и социальная география: Основы науки: Учебник.-М.: Гуман. Изд. Центр Владос, 2006.-400с
24 Вавилова Е.В. Экономическая география и регионалистика: Учебное пособие/М.-Гардарики, 2003.-160с
25 Вавилова Е.В. Экономическая география ирегоналистика: Учебное пособие/ М. Гардарики, 2002,- 160с
26 Казакстан в цифрах 2012: Статистический сборник.- Алматы, 2004.- 216с.
27 Максаковский В.П. Географическая картина мира: В 2-х кн./ М.; Дрофа.- 2009.-495с
28 Максаковский В.П. Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясы/ а.: Рауан, 2000.-256с
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Жанармай- мұнай өнімінің теориялық аспектілері
1.1. Жанармайдың жалпы сипаттамасы
1.2. Жанармайдың түрлері, құрамы, қасиеттері
1.3 Іштей автомобиль қозғалтқыштардағы жанармайдың жану ... ... ... ... деңгейде және ҚР мемлекетіміздің деңгейінде
сараптау жүргізу
2.1 Әлемде жанармайдың өндірілуі, көреткіштері, экономикалық деңгейі
2.2 ҚР жанармайдың деңгейін ... ... ... ... ... жанармайынын сапасын еуропалық жанармаймен салыстыру
3. Қазақстандағы жанармай кешенінің даму болашағы
3.1 Сапасыз жанармайдан пайда болатын мәселелерді анықтау
3.2 Қазақстандағы сапасыз ... ... шешу ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Біздің мемлекетемізде күннен ... саны ... сол ... ... да сұраныс көбейді.
Жанармайдың сапа ... ... ... ... ... жағдайының арттуына әкеледі.
Қазіргі автокөліктер бензиндері кейбір талаптарға сәйкес келу қажет.
Олар: қауіпсіз және экономды болуы керек. Тасымалдауға ... ... ... Одан ... кез ... ... ... отын қоспасы
болуы керек. Көмірсутекті құрамдық тобы болуы қажет. Тұрақтылықты сақтап,
двигательдің ... ... ... ... жану ... ... Өз
құрамын өзгерпей, ұзақ сақтаған кезде қасиетін өз ... ... ... ... резервуарларға, резинадан жасалған заттарға және
тағы басқа бөлшектерге әсер етпеуі қажет.
Двигательдің отынның сапасына ғылыми ... ... ... ... ... ... көрсеткіші әр ... одан ... ... ... ... ... ... беру – осы берілген ... ... ... сапасын
сараптағанда және зерттегенде қойылады.
Жұмыс мақсаты. ҚР-да жанармайдың сапасын жоғарлату және халықаралық
деңгейдегі ... ... ... ... ... сараптау, олар:АИ-80, Регуляр-92, АИ-93-Н, АИ-
96; және олардың МемСТ-қа сүйеніп, техникалық талаптарына сәйкес келуі.
Жұмыс істеу процесінде ... ... Р ... ... ... ... тұрақтылықты аңықтау әдісі
(«Октанометр»). МемСТ 2177-99 Фракциялық ... ... ... ... ... Ареометрмен тығыздықты аңықтау әдісі. ... 1567 ... ағын ... ... ... ... МемСТ 6321-92 мыс
пластинасында зерттеу ... ... 6307-75 суда ... қышқылдар мен
сілтілерді анықтау. ASTEM D3237 ... ... ... ... 5985 ... және ... санын анықтау.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Мұнай саласының еліміздің экономикасындағы
маңызы. Энергетиканың жалпы ... ... ... ... ... мәселелерінің қазіргі жағдайы. ЖЭК қазіргі ... ... ... ... ЖЭК – тің даму ... ... және ... үрдісті айғақтайды.
Шынында да жанармайсыз, қуатсыз, жарықсыз, байланыссыз, ... ... және ... ... т.б. қазіргі адам өмірін
елестету мүмкін емес.
Диплом жұмысының жаңалығы: Жанармайдың сапасын сараптау ... ... ... ... сапа ... жету үшін әрекеттер
жасалды.
Диплом жұмысының нысаны: Қазақстандағы ... ... ... ... ерекшелігін айқындау. Мұнай мен газдың қазіргі
экономикалық мәні өте зор. ... мен газ - өте ... және ... ... ... ... алынған өнімдері іс жүзінде өнеркәсіптің барлық
салаларында, көліктің барлық түрлерінде әскери және ... ... ... ... ... және т.б. қолдалынады. Кейінгі
бірнеше он жылдықта ... мен ... ... ... және әр түрлі химиялық
материалдар; айталық пластмасса, сантехникалық талшық, каучук, лак, ... ... ... ... және ... басқа нәрселер өндіре
бастады. Мұнайды «қара алтын», ал ХХ ғасырды мұнай мен газ ғасыры деп ... ... мен газ ... және ... күш қуатты ғана емес,
ол сондай-ақ елдің саяси бағытын айқындайды.
Диплом жұмысының тәрбиелік құндылығы: Қазақстанның әлемдік рыноктағы
орны. ... ... ... даму ... ... ... ... қоршаған ортаға тигізетін экологиялық әсерін ... ... ... ... ... ... кері
әсер ететінін атап айтқан жөн:
ауаның, судың және жердің ... ұсақ ... мен (шаң, күл) ... ... ... иондану, жылу, электромагниттік,шу және
басқа түрлері;
судың, жердің және ... ... көп ... булану, Жер биосферасының орта температурасының біртіндеп
жоғарылауы, ... ... ... ... құрылымы: Диплом жұмысы кіріспе бөлімнен, 3- тараудан
тұрады.
1. Жанармай- мұнай ... ... ... ... ... сипаттамасы
Бензин бұл мұнайдан алынған өнім. Детонациялық ... ... ... Шикі ... 50%-ға ... ... өндіріледі. Оған жататын: табиғи
бензин, крекинг процесіндегі бензин, полимерленген өнім, сұйытылған мұнай
газдары және ... ... ... ... ол ... ... ішкі жануына (жарқырау көмегімен)
арналған. Қазіргі автокөліктер бензиндері кейбір талаптарға сәйкес келу
қажет. ... ... және ... ... ... ... ... булану керек. Одан бірқалыпты, кез келген температурада ауалы ... ... ... Көмірсутекті құрамдық тобы болуы қажет. Тұрақтылықты
сақтап, двигательдің барлық жұмыс ... ... жану ... ... ... ... ұзақ сақтаған кезде қасиетін өз қалпында ұстау; Отын
жүйесіндегі бөлшектерге, резервуарларға, резинадан жасалған заттарға ... ... ... әсер етпеуі қажет.
Отынның экологиялық қасиеттері соңғы жылдары бірінші орында тұрғаны
белгілі болды.
Жанармайды алуда шикізат ретінде ... ... ...... ... әр ... көмірсутектермен біраз органикалық қоспалар ... жер ... ... газ тәрізді көмірсутектер қоспасы ... ... газ). Шикі ... ... – бұл күрделі заттар, бес элементтен
тұрады –С, Н, S, О және N, ... ... ... - 82-87%, сутек – 11-
15%, ... – 0,01%, ... – 0-2%, азот – ... ... ... және ... газдардың негізгі компоненті болады.
Барлық көмірсутектер алифатты (ашық молекулалық ... және ... ал ... байланысты қанықпаған дәрежесі бойынша – парафиндер,
циклопарафиндер, олефиндер, ацетилен және ароматты көмірсутектер. ... – бұл ... түсі бар, ... ... тез ... ... құрамы бойынша мұнай әр түрлі болып, парафинді түрден
нафтенді және ... ... ... ...... ал ... және асфальтендіде – циклопарфинді көмірсутектер
болады. Аралас типтер болуы мүмкін. Парафинді ... ... ... ... бензин көбірек болады және күкірті аз және
жаққымайлармен парафиндерді алуда басты шикізат көзі ... ... ... шикізат түрінен аз бензин алынады, бірақ күкірт, мазут және
асфальт көбірек болады.
Автокөліктердің бензиндері химиялы ... және ... ... ... ... бермеуі керек. Бензинде белсенді түрде
коррозия туғызатын – меркаптанды күкірт, ... су ... ... сілтілер, судың болуы жатады. Бұл көрсеткіштер жанармайдың нормативті
– техникалық көрсеткіште ... Мыс ... ... бензин
шыдауы тиіс.
Отын аппаратарын коррозиядан қорғау ... ... ... ... ... қоспаларды қосу арқылы қорғайды.
Жанармайдың компонентінің құрамына байланысы жоқ болса да ... және ... ... жоқ) ... ... ... көп
болады. Бензинге спирт және эфир қоспасын қосқанда, лайлану температурасын
азайтады. ... ... ... ... ... ... ... белгілейді. Отын кристалды
мұз пайда болмау керек,олар самолеттің төменгі температурада ұшқан кезде,
отын филтрлері бітелмеу керек. ... ... ... ... ... ... ... жоғарлату үшін октан ... ... ... ... ... қосу ... ... асырады.
Октан саны-мотор отынының детонациялы қоспасының көрсеткіші.
Детонациялық жану ... ... ... ... ... және ... көлемде жануын айтамыз.
Октан саны-жанармайдың басты сипаттамасы. Егер ... ... 95-ке тең ... ... ... ... ұшырауы изоктан 95%
және гептан 5%-ға тең. Мұнайды бірінші рет ... ... саны ... Төменгі сұрыпты жанармайдың сапасын жоғарлату ... ... ... қолданады(0,3%-ке дейін).
Карбюраторлардың отының фракциялық құрамынан оталдыру, жылудың ... ... ... көпке шыдауы, отынның ... ... ... ... ... ... ретінде айдау температура 10,50 және
90% бензин болып,жанармайдың соңы болу ... ... 10% ... ... ... сипатталады. Жанармайдың 50%
температурасы –двигательдің жылу жылдамдығына,қызып тұрған двигательдегі
ауа-отын қоспасының пайда болуы,двигательдің бір ... ... ... өтуі, двигательдің цилиндрлеріне отынның тепе-тең бөлінуі жатады.
Жанармайдың 90% айдау температурасы-отынның ... ... және ... соңын
анықтауға болады.[15]
Химиялық тұрақтылық. Сақтау, тасымалдау және ... ... ... кезде, химиялық құрамы өзгеруі мүмкін,
біріншіден ал ... және ... ... ... ... ... тұрақтылығы, оның индукциялық периодын ұзақтылығымен,
стандартты жағдайда және шайыр құрамымен анықтайды.
Жоғарғы химиялық ... ... жоқ, тура ... бениндер
каталитикалық реформингтен алынған бензиндер, алкилаттар және изотеризаттар
жатады. Коксталған бензиндерде, термиялық және ... ... бар ... ... және ... ... жанармайдың
компоненттері аздап ... ... ... ... ... ... антикислитель қоспаларын қосады. ... ... ... ағаш ... ... күкірт қышқылдары (күкіртсутек, төменгі меркаптандар) отын
жүйесінде және тасымалдаушы сыйымдылықтары корозия туғызады. Бензин зиянды
заттардан тазалануы ... ... ... мын ... ... ... емес күкірт қолыстары: (тиофендер, терагидротиофендер,
сульфидтер, ... ... ... ) ... тудырмайды. Егерде
ол қосылыстар жанып кетсе, (SO SO ) пайда болып, двигательдің бөлшектеріне
коррозия ... ... ... ... ... ... ... үшін, әр түрлі тазалау әдістері қолданады. Жанармайдың
эксплуатациялық сипатамасына қышқылдық көрсеткіші, суда ... ... ... ... қоспалар және су тағы басқалар әсер етеді.
Жанармайдың ... ... Бұл ... ... двигательдің ішіндегі
көмірсутек отынымен оттек ауаның тез ... ... ... жылу бөлу
қарқынды болады. Жану кезінде бу температурасы 1500-2400°С-ге дейін жетеді.
Двигательдегі отынды толық жағу үшін тез арада сұйық күйден бу ... ... ... жұмыс қоспа жасау ... ... ... екі ... ... ... ... болады. Бірінші
түрінде карбюраторда жанармайдың біраз бөлігі буланады, ... ... ... ... бу ... ... ... Жанармайдың толық
буланбауынан тамшылардың біраз бөлігі ауалы будан ... ... ... ... ... пленкалар пайда болады. Будың
жылжуы және сұйық пленканың ... ... ... ... ... ... ... құрамы және сапасы әртүрлі болады. Екінші түрінде
жану камерасына немесе бастапқы құбыртасымалдаушыға форсунок ... ... ... көрсеткіштер байланысты.
Оларға: қаныққан бу қысымы, фракциялық құрамы, жасырын жылудың булануын, ... ... ... ... ... жылу ... жатады. Аталған заттардың, ол жанармайдың булануын ... ... ... булар және фракциялық құрам. Тұтқырлық, беттік
керілу, жасырын жылудың булануы, бу коэффицентінің диффузиясы, жанармайдың
жылу сыйымдылығы , ... ... ... ... ... аз.
Осы айырмашылықтар двигательдің құрастыруында ерекшнліктер қажет емес.
Қаныққан бу қысымы және ... ... ... жүйелі құрамы, бұл
көрсеткіштер әртүрлі бензиндерден өзгеше болады. Осы екі ... ... ... бу ... ... болуына, физикалық
тұрақтылығын анықтайды.Қаныққан бу қысымы температураға және бу мен сұйық
фазаның ... тең, ал ... ... және бу ... ... ... болсы, керісінше азаяды.
Жанармайдың фракциялық құрамы прибор арқылы ... ... ... ... ... ... ... аяқталуын немесе булану көлемін 70,100,180°С-та
байқау керек.
Жанармайдың фракциялық құрамына және ... бу ... ... ету
үшін,автокөліктін двигателінің құрастырылына және ... ... ... ... құрамындағы жеңіл қайнайтың фракциялар,оның физикалық
тұрақтылығынабайланысты,нақтырақ ... ... ... азаюы.
Ең көп булану кезіндегі мөлшерін азайтатын ... ... көп ... ... қатуына алып келеді.
Карбюратордағы жанармайдың булануы, оның ... ... ... көрсеткіш автокөлік бензиндерінің өздігіненжанып кетпеуге
қарсыласады (қысқан кезде). Двигателді қолданған ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпты жанып кетуіне
әсер етеді. Двигательдің отыны жану процесінде радикалды ... ... ... ... ... және ... ... көмірсутек
тотығады, қоспа жанған кезде интенсифицияға ұшырайды.[10] Егерде отынның
жанбай қалған көмірсутектер тотығуға жеткіліксіз тұрақты болса, онда ... ... ... ... ыдырауға айналады. Асқын оксидтердің
концентрациясы жоғары болғанда, жылулық жарылыс болып, онда отын ... ... Егер ... бір ... жана ... онда ... бөлігі
жарылысқа ұшырайды, оны детонациялық жану деп атайды. Детонациялық қызып
кету-бөлшектердің ... және ... ... ... дыбыс беруіне,
күштіліктің азаюына, түтіннің көп шығуына әкеп соғады. Детонацияның пайда
болуына жанармайдың құрамы және ... ... әсер ету ... ... ... ... ... мазмұның көрсеткен (% көлем бойынша) н-гептан қоспасымен,
детонациялық тұрақтылығы бойынша отынға ... ... ... жағдайда
зерттеуге тең). Лабораториялық жағдайда ... ... саны ... ... ... бір цилиндрлерде анықтайды (УИТ-85 және УИТ-
65). Зерттелетін отынның детонациялық көрсеткішін аңықтаған ... ... ... ... жоғарлату үшін октан санын
көбейтеді. Бензинға жоғарғы октанды компонеттер қосу арқылы жүзеге асырады.
Октан ... ... ... ... ... жану ... цилиндрлердің кейбір жерлерінде жанармайдың
жануы және барлық көлемде жануын айтамыз.
Октан саны-жанармайдың басты сипаттамасы. Егер жанармайдың ... 95-ке тең ... ... ... ... ... ... 95%
және гептан 5%-ға тең. Мұнайды бірінші рет ... ... саны ... Төменгі сұрыпты жанармайдың ... ... ... басқа, антидетонаторлар қолданады (0,3%-ке дейін).
Октан санын екі түрлі әдіспен анықтайды.
• Моторлы (ГОСТ 511-82)
• Зерттелетін (ГОСТ8226-82)
Жанармайдың ... ... ... ... ... көп болуы,
оны сақтаған кезде, буланып массасының азаюы басқа отындардан қарағанда
көбірек болады. ... ... ... компоненттік құрам
әсер етеді. Жанармайдың өзіндігінен булануы оның ... ... ... ... ауамен үрлеп, содан үрлеген кездегі
жоғалтқан массасын есептейді.[28]
Буланған кезде жанармайдың көп жоғалтатын, ... ... ... фракциясын қосқан қоспалар ие болады. Ал буланған кезде
жанармайдың аз ... ... ол: ... ... ... изопентан
жатады. Қыста қолданатын бензин жазғыдан қарағанда бір жарым есе ... ... ... егер жанармайды дұрыс сақтаса, оның ... және ... ... ... ... ... тұрақты сақтау, қолданыста өте
қажетті. ... ... ұзақ ... ... ... ... кезде қосымша компоненттер қосады, олардын химиялық тұрақтылығы әр
түрлі болып келеді.
Бастапқысында жанармайдың тотығуы әлсіз жүреді, одан оның ... ... ... процесс жылдамдығы аз, (сіңу ... ... ... деп ... Жанармайдың периодтық индукциясы көп болса,
тұрақтылығы көп болады.[11]
Термиялық крекинг және термиялық ... ... шикі ... бензинде реакцияға қатысушы алкендер болып, химиялы тұрақты әсер
береді. Каталитикалық процесс арқылы алынған бензин өте ... ... ... шикі мұнайдан каталитикалық крекинг арқылы алынған бензинде
алкендер көп ... ... ... ... периоды болады. Каталитикалық
крекинг арқылы алынған бензин, шикізат ауырлаған ... ... ... ... реформинг, алкилдау өнімдері, изомерлеу,гидрлеу арқылы
алынған бензиндерде ... жоқ ... ... ... ... ... ... химиялы тұрақты және дистилденген бензин алудын
екі түрі ... ... ... ... ... ... ... жақсы
қасиеті-тұрақтылықты көбейтіп,күкірт қоспаларын азайтады.
2. Арнайы анти ... ... ... ... ... ... және аминфенол топты қоспаларды қосу керек. Бұл заттар тізбекті тотығу
реакцияларды үзіп, тотығу процесін тежеп, индукциялық периодты көбейтеді.
Бұл ... ... ... ... ... ... жанармайдың құрамындағы көмірсутектерге байланысты болса, ал әр
түрлі көмірсутектерге – сутек пен көмірсутектің теңдігіне ... ... ... онда жану жылуы төмен болады. Ең көп жану жылуын беретін –
парафинді ... және тура ... ... ... ... жатады. Ал аз жану жылуын беретін ароматты көмірсутектер
және каталитикалық реформингтерді жатқызамыз.[13]
Автокөліктердегі бензиндерді, әсіресе этилирленгенділер- ... отын ... ... ... ... ... ... қалдық қалдыруы мүмкін. Ең көп қалатын жер ол ... ... және оның ... ауалы жиклерде және бос қозғалу
жиклерінде.
Жану камерасында ыстық пайда болуы, жанармайдың ... ... ... ... ... пайда болуына себепші ... ... ... және ... көмірсулар, әсіресе жоғары
қайнау температурасы барлар. Тауарлы бензиндерде ароматты және олефинді
көмірсутектердің мөлшері 55 және 25 ... болу ... ... ... ... ... ... мотрлы-
лабораториялық әдісті қолданып, жоғары квалифицирленген зерттеулер өткізу
керек.[14]
Двигательдің бастапқы жүйесінде ... ... ... арнайы
жуғыш немесе көпфункциональды қоспаларды қолданады. Мұндай қоспаларды
шетелде кеңінен қолданады.
Барлық бензиндер ... ... ... бойынша әр түрлі,
өйткені оларды тек қана ... ғана ... ... газ ... және ... мұнай (крекингті-бензин) түрінде алады.
Бензиндерді әр түрлі классификация бойынша бөлуге және ... ... ... саны, күкірт қоспасы бойынша бөледі.
Крекинг-бензиндерінің проценттік компоненттерінің қоспасына сәйкес,
моторлы отын пайда болады. Бірақ ... ... ... ... ... тиім салынған, өйткені осы бензин түрінде олефиндер құрамы көп болып,
олар фото-химиялық түтіннің пада болуына басты себепші болады.[20]
Крекинг-бензин ол ... ... ... ... болып саналады.
Кәдімгі мұнайды айдаған кезде 10-20% бензин алынады. Бензин ... ... оның ауыр және ... ... ... ... үлкен
молекулалардыкішкентай кәдімгі молекулаларғадейін жару ... ... ... саналады. Мазут крекингін 450-550°С температурада алады.
Крекинг арқылы мұнайдан 70% ... ... ... ... ... ... газы ретінде өнделген өнім. Құрамында
шектелгенкөмірсутек атом саны және ... ... кем ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Газды бензин қоспасы екі ... ... ... және ... ауыр ... ... ... мұнай
химиясында қолданады, органикалық синтез заводында, авто ... ... ... ... ... құрамы бойынша, басқа
бензиндермен араластыру арқылы алу).
Пиролиз-бұл 700-800°С температурада қолданатын ... ... ... қолданған кезде 85%-ға дейін бензин алуға болады.
Бірінші рет крекингті және оның приборларын ойлап табушы орыс инженері
В.Г.Шухов 1891 жылы ашты.
Айдау.Берілген ... ... ... ... қыздырылған өнім
аралық денгейлерге ректификациялық колонкаға барады.
Мұндай колонкада 30 – 60 –қа ... ... және ... ... астында сұйықтық болады. Осы сұйықтықтан көтеріліп бара жатқан
парлар конденсация ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінеді де, жоғарғы колоннада бензиндерді,
керосиндерді нақты белгіленген қайнау аралықтардан төмендеу ... ... алу. Ары ... бөлу ... жақсарту үшін, айдау кезінде
ректификациялық колоннадан ... ... ... ... ... крекинг. Шикі мұнайдан ауыр фракцияларды ары қарай бөлу.
Температураны бұдан да ... ... ... әкеп соқтырады.
Мұнайдың ауыр фракцияларын жоғары температурада бөлгенде, көміртек
және көміртек ... ... ... ... ... ... шикі ... қарағанда, көп спектрлі өнімдер алуға
болады.Мысалы: ... ... ... ... ... газ пайда болып, бензин және ауыр шайыр тәріздес қалдық өнімдер
болады.[23] Крекинг процессі шикі ... ... ... бензиндерді
ауыр дистилятор және қалдықтан алуға тиімді.
Каталитикалық крекинг. Катализатор – дегеніміз реакция ... ... ... құрамына әсер етпейді.
Гудри процессі. Э . Гудридің зертеуінде отқа төзімді сазды катализатор
ретінде қолдану арқасында 1936 жылы ... ... ... ... ... крекинг – процессіне арналған.
Орташа қайнайтын мұнай дистиляттары, бұл процессте қайнап, бу күйге
айналады. Реакция жылдамдығын ... ... ... ... ... ... ... өткізеді. Реакция бір қалыпты 430-
480ºС температурада және атмосфералық ... ... ... ... ... жоғары қолданады). Гури процессі ең ... ... ... ... кеңінен қолданылды.
Риформинг – бұл ароматты бензол сақинасында сызықты және цикльді емес
көмірсутектің пайда болу ... ... ... ... саны
жоғары болып, сондықтан өнеркәсіпте жоғары октанды ... ... ... риформинг түрі бар: термиялық және ...... ... кезіндегі пайда болған фракциялар, мұнай
жоғарғы октан бензиндерге ... ... ... ...... ... ... катализатордың қатысымен жүреді.
Ескіде, әрі пәрменсіз термиялық риформинг әліде қолданыста, бірақ ... ... ... ... каталитикалық риформинг
қондырғыларына ауыстырылған.
Егер де бензин ... ... өнім ... ... онда бүкіл
риформингті платиналық катализаторда алюминий оксидті немесе ... ... ... ... ... ... ... көбею реакциясына жататындар:
1. Нафтендерді дегидрлеу және олардың ароматты қосылыстарға айналуы;
2. Сызықты көмірсутек парафиндердің, оның шашыраңқы изомерлерге айналуы;
3. Ауыр парафинді гидрокрекинг ... ... ... ... ... Ауыр ... сутекті бөлу арқасында раоматты көмірсутектің пайда
болуы.[24]
Полимерлеу. Крекинг және риформингтен басқа, жанармайды ... тағы да ... ... бар. ... ... ... тиімді, ол полимерлеу процесі. Крекинг газдарда ... ... ... ... ... ... ... – үш атомды көміртек олефиндер және төрт атомды
көміртек бутилен – ... ... ... өнім ... ... температурасына тең болып, октан саны 80-нен 82-ге тең. ... ... ... ... қорлданады. Крекинг газ фракциясында
жұмыс істейді, үш және төрт атомды көміртегі бар ... ... Бұл ... ... және газ ... ... катализатор
арқасында сұйық, октан саны бар изопарафиндер ... ... ... ... ... ... ... гидрогениздеу
процесінде изооктанға ауысу. Бұл ... ... ... ... ... ... алкилдау процесінде мотор отындарын өндіруде, катализатор ретінде
қолданып, күкірт немесе фторсутекті қышқыл ретінде – бастапқы температурасы
0-15ºС, содан 20-40ºС- де ... ... ... ... ... басқа жолдары, мотор отындарына
қосу арқасында жүзеге асырудың изомерлеу процессі, ол ... ... ... да ... ... қосу ... ... бензин және тура сызықты – тізбекті окиан санын ... ... ... ... үшін нормальді пентан және гексан,
изопентан және изогексанға ауысуын айтамыз.
Изомеризация процессі кейбір мемлекеттерде қарқынды дамып келе ... ... ... ... көп ... ... ... этилдеуде, яғни тетраэтилқорғасын қосқанда, изомерлердің октан саны
94 -тен 107-ге дейін өседі ... ... бұл ... бас тартты,
өйткені олар улы және ұшқыш алкил қорғасын ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын қысым 70 атм. Онда
шикі мұнай сұйытылған мұнай ... (LP- газ) ... 175 ... ... кокстау болғанда бу тәріздес мұнай бензин және реактивті отынға тез
арада ауысады. Бұл ... ... ... ... ал ... аз ... ... қолданғанда). Қайнау қабатында тек қана
мұнай қалдықтарын қолданады, олар – ... ... ... да процестерде де
қалдық отындарын қолданады, бірақ негізінен ... ... ... ... одан ... ... ... және орташа дистилятты
тура фракцияларда да ... Бұл ... ... ... ...... кобальт- молибден – ... ... және ... ... платина мен паладий ... ... ... ... ... пен бірге жүргенде және кокстағанда,
аз дегенде 75 - 80% шикізат бензин және ... ... ... Бензин
және реактивті отындарды қолдануы мезгілге байланысты. Сутек шығыны жоғары
болған кезде, ... ... ... ... өнім шығымы 20-30%
-дан жоғары болады. Кейбір катализаторлармен қондырғылар пәрменді екіден ... ... ... ... істейді. [26-27].
1.2. Жанармайдың түрлері, құрамы, қасиеттері
Бензин - ... және ... ... ... бар ... ... ... Табиғи мұнайдан 50%-ке жуық бензин өндіріледі.
Бұл мөлшер табиғи бензинді ... ... ... ... ... ... ... газдар мен өнімдер моторлы жанармай өндірісі
ретінде қолданылатын өнімдер жиынтығынан тұрады.
Бензин ... ішкі ... от ... ... арналған жалын
ұшқындары. Олардың белгіленген ... ... ... ... деп бөледі. Несмотря Қолданылуының автомобилдік және ... ... ... ... ... ... ... сапа
көрсеткіштерін қамтиды, сол арқылы олардың химиялық және физикалық және
пайдаланудағы ерекшеліктеріне қарай ... ... және ... бензиндер бірнеше талаптар
қатарын қанағаттандыруы тиіс, қозғалтқыш жұмысының экономикалық ... ... ... ете ... ... шарттарын да
қанағаттандыруы тиіс, яғни жақсы от алу ... ... ... қоспасының тиімді құрамын алуға мүмкіндік беретін және ... ... ... ... ол ... кез-келген жағдайдағы
жұмысында мықты детонационсыз от алу барысын ... ... ... сол ... ... құрамымен ұзақ сақталудағы құрамын өзгерпеуі тиіс
және жанармайлық ... ... ... ... заттарға және т.б. нәрселерге жағымсыз әсерін тигізбеуі ... ... ... ... ... ... орында тұр
Бензин құрамы.
Бензин – құрамында көміртектердің қоспаоларының шетелген түрлері
болады 25-61 %, ... 13-45%, ... 9-71 %, ... 4-16 % көміртектер
молекула ұзындығымен көміртек 5-тен 10-ға ... және ... атом ... ... ... ... ... салмағы шамамен 100Д болады.
Сонымен қатар бензин құрамында примеси - серо-, азот- және қышқыл ... ... – бұл ... ... мұнайдың қышқыл фракцияларынан
шығады. Бұл фракция ... ... ... кезеңдер қатарынан
туындайды. Сондықтан ного ... ... ... ... ... ... және мықтылығы, толыққанды жану, жану
уақыты, автомобилдің қабылдауы, ... ... ... әсер ... ... ... ... ГОСТа 2177-99
сай анықталады. Бензиннің фракциялық жеңілдігі жанармайдың бастау негізін
сипаттайды, жанармайдың ... ... ... ... болса
соншалықты бастау негіздері жақсы болады. Салқын қозғалтқышты іске асыру
үшін бензиннің 10% 55 ... ... ... емес ... жылуы
тиіс (қысқы түрі) және Цельси бойынша 70 градуста (жазғы). ... ... ... ... ... ... ... құрамды болады.
Қозғалтқыш от алуында бастауы ... ... ... ... Жанармайдың
негізгі бөлігі жұмыстық фракция деп аталады. Оның ... ... ... деңгейінде ыстық қоспалар түзілуіне және жаудың ... ... ... ... ... (бір ... ... режимге
тез өту мүмкіндігі) әсер етеді. Жұмыстық фракцияның мазмұны атқылаудың 50%
тең келуі тиіс. Төменгі температура көрсеткіші 90% -дан ... ... ... сапасын жақсартады және ... ... сол ... ... бөліктерін тозуын төмендетіп, үнемдеуге
жол ашады. Жанармайдың температурасының ... 90% ... кей ... ... деп те атайды.
Бензиндердің қасиеті
Бензиндер – жеңіл еритін түссіз ... сары ... ... ... қышқылдар, қалыңдығы 700-780 кг/м?. Бензиндер тез
ұшқыш болып келеді және температурасы ... ... ... ... болады. Бензиндердің қайнау температура 30 –дан 200 ... ... Қату ... 60 ... ... ... Бензиннің
жану әсерінен су және көмірқышқылды газ ... ... ... 70—120 г/м3 ... ... түзіледі.
Автомобильдік бензиндер өздерінің физикалық және химиялық күштеріне
қарай ... ... ... ие болуы тиіс:
Қоспалардың біртектілігі; Жанармай қалыңдығы - +20 °С –та ... ... ... ... оның іске ... ... арқылы жанармайдың
өтуі қиындайды, сол арқылы қоспалардың бірігуіне ... ... ... ... ... ... ... При изменении
температураның +40-дан -40 °С –ге дейін өзгеруінен жиклер ... ... ... ... - ... ... газ тәріздес жағдайға ауысу қабілеті.
Автомобильдік бензиндер қозғалтқыш батауы жеңіл қамтамасыз етілуі ... ... ... ие болуылары тиіс, (әсіресе қысқы күні), оның тез
жылытуынан толық ... ... ... ... ... ... ... түзілуімен ерекшеленеді;
Қанық булардың қысымы – жанармайдың булануында қаншалықты булар қысымы
жоғары болса, те процесс их ... ... ... бола ... ... ... күндердегі булану шектері 670 ГПа дейін және қысқы
күндері 670 -тен 930 ГПа ... ... ... ... ... бу ... түзілуіне бағынышты болады, сол арқылы оларды
қолдану арқылы ... ... ... де ... күші ... ... ... және қоймаларындағы сақтаудағы жоғалыстар
көбейеді;
Төменгі температуралық қасиет – бензиннің төменгі температураны ұстап
тұру қасиеті;
Бензиннің ... ... ... ... автомобил
қозғалтқышындағы жылдам реакция көмірқышқылдың жанармаймен ауа қышқылымен
байланысынан жеткілікті ... жылу ... ... ... ... температурасы жануда 1500...2400 °С жетеді.
Ауысымдар
Ауысымдар – жанармайға қосымша қосылатын заттар (жай түрде 0,05-0,1%
мөлшерінде) , ... және ... ... ... ... ... Ауыстырғыштарға антидетонаторлар, антиокислителдер,
қақтану ингибиторлары және т.б. ... ... ... және ... №1 ... ауыстырғыштер тізімі» қосымшада берілген.
Бензин алынатын шикізат
Бензин алынатын шикізат мұнай болып табылады. Мұнай бұл- ... аз ... ... ... ... қышқыл
қосындысы; қазылатын пайдалы бағалы газ тәріздес көміртектермен бірге кен
(аяқ асты табылған газдар, ... ... ... ... бұл- ... тұратын күрделі зат– C, H,
S, O и N, соған қарамастан бұл элементтердің құрамындағы көміртектер 82–87%
дейін болады, 11–15% ... ... ... 0–2% ... және ...... табиғи газдың негізігі бөлшектері. Іштеріндегі
ең қарапайымы – метан CH4 – бірден-бір табиғи газдың ... ... ... алифатиялыққа (ашық молекулярлық тізбек) жатқызылуы
мүмкін және айналымдық , ал ... ... емес ... бойынша–парафиндарда және циклопарафиндарда, олефиндар,
ацетилендер иісті көміртектер болады. Құбырдағы ... ... ... ... ... иісі тез ... майлы қышқыл. Химиялық мұнайлар
әртүрлі және олар ... ... яғни ... көп ... ... ... ... немесе асфальтендыққа дейін,
олар негізінен циклопарафиндік көміртектер болады,сонымен бірге араласқан,
ауыспалы түрлері бар. ... ... ... немесе
асфальтендіктермен салыстырғанда жай түрде бензинді көп ... ... аз ... жабыстырғыш майлар мен парафиндерді алудағы ... ... ... ... ... ... ... аз
құрайды,бірақ шикізат, мазут, асфальт көп болады.
Бензин өндіру ... ... ... ... ... 320°С ... ... өнімдер аралық деңгейдегі ... ... ... колланналар 30 дан 60-қа ... ... ... с ... ... ... и ... аралықта орналасқан, әрбірінің қышқылмен бірге былауы (ваннасы)
болады. Осы қышқылдар арқыл көтерілетін булар шығаралады, ол ... ... ... ... тамшылау жылдамдығын реттеуге
қатысты (яғни, ... ... ... кері ... ... қайта тербеліс) мүмкін бензинді колланның ... ... ... және ашық ... дистилляттарға аралықтарда төмендетілген
деңгейлерде ізінше нақты белгіленген қайнауларда қол ... ... ... ... үшін ректификациондық коллоннадағы аудағы
қалдықтар вакуумдық дистилляцияға ұшырайды.
Термикалық крекинг
Айтарлықтай ауыр ... ... ... ... ... ... ... температурада жылыту өте маңызды
табысты крекинг-процесін ... ... Егер ... ... ... ... көміртек және көмертектік байланыстар
бұзылатын болса, сутектер көміртек молекулаларынан үзіледі де ... ... ... мұнай құрамымен салыстырғанда өте кең ... ... ... ... дистилляттар , 290–400° С температура
аралаығында қайнайтын, крекинг нәтижесінде газдар шығарылады, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Крекинг процесі –
бірінші айдау нәтижесінде түзілетін өте ауыр ... ... ... арқылы табиғи мұнайдан бензиннің шығуын көбейтуге септігін
тигізеді. Каталитикалық крекинг
Катализатор – бұл ... ... ... ... ... жалғасуын жылдамтады. Каталитикалық қасиеттер көптеген заттар
бойында болады, ... қоса ... ... қышқылдарында әртүрлі
тұздарда болады.
Гудри процесі. Э.Гудри отқа ... саз ... ... 1936 жылы ... ... үшін ... негізінде тиімді
катализатор ойлап тапты. Орташа қайнайтын дистилляттар ... ... бу ... ... ... және өткізілді; крекинг
процесінің таралу аймақтарының жылдамдығын арттыру үшін және бұл ... ... ... ... ... ... ... Реакциялар төменгі температураларда 430–480°С өткізілді ... ... ... ... ... ... ... қысымды
пайдаланды. Гудри процесі -өндірістік аумақтағы шынайы жасалған табысты
алғашқы каталитикалық крекинг процесі болып табылады.
Риформинг
Риформинг – бұл ... және ... емес ... ... ... молекулалардың түзілуі процесі. Иісті көміртектер басқа
молекулаларға қарағанда өте ... ... саны бар ... ... бензин өндірісіндегі қолданарлық болып табылады.
Риформингтің негізгі екі түрі ... ... ... ... ... ... сәйкес алғашқы айдауда мұнайды олар
жоғарғы температура арқасында жоғарғы оралымды бензинге айналады; ... өнім ... ... әрекетпен жоғарғы температурамен
катализаторларда да сондай болып жүзеге асырылады. Өте көне ... ... ... ... әлі де ... келеді, бірақ
дамыған елдерде ... ... ... ... ... құрылғыларына тлығымен ауытырылға. Егер бензин жақсы өнім болса,
онда барлық риформинг ... ... ... ... олар алюминийоксидтік және алюмосиликаттық тасымалдаушыларға
салынған.
Каталитикалық риформингтің нәтижесінде ... ... ... саны көбейеді және өзімен бірге ... ... ... және оларға тиісті иісті қосылыстарға айналуы;
превращение тізілімдік парафиндік ... ... ... ... ... ... ... гидрокрекингі;
образование иісті көміртектердің күрделі ... ... ... ... ... пен ... ... бензин өндірудің басқа да ... ... бар. ... ... ... ... ... және
үнемді болып танылған полимеризация процесі болды, ол арқылы олефиндерден
қышқыл бензин фракциясын алуға мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... – олефиннің үш атомды
көміртектен құрылуы және ...... ... төрт ... қышқыл өнімі және сол шектерде қайнайды, бензин сияқты октандық
саны ... ... ... ... ... ... полимеризация
процесін қолдануда әдетте крекинг газ фракцияда жұмыс істейді, олардың
құрамында үш және төрт ... ... бар ... ... ... ... және газ ... олефиндер катализаторлар
арқылы реттейді және оларда октандық саны болады, бұған изооктанда жатады
қышқыл ... ... ... ... ... ... изооктан гидрогенизациясы жүреді, аталған
процесте изобутан изобутиленді ... және ... ... ... ... процестері моторлық жанармайды өндіруде катализатор
ретінде күкірт немесе фтор сутектік қышқылды қолдану арқылы ... 0–15° ... ... ... С ... ... ... алудың басқа бір жоғарғы жолы моторлық ... үшін ... ... ... ... ... және ... тиісті
катализаторларды қолдану арқылы іске асырылады. Изомерлеу табиғи бензинмен
мұнайлардағы октандық сандардың тіке тізілімдік ... ... ... ... ... ... және ... изопентан мен изогексанға айналуы ... ... ... ... ... ... ие, ол көптеген елдерде
каталитикалық крекинг бензиннің шығу жолын көтермелеу мақсатында тиісінше
айтарлықтай үлкен емес ... ... ... ... ... ... тануда , изомерлерде 94-тен 107-ге октандық сан болады
(қазіргі уақытта ... ... бас ... отыр, себебі ұшатын
алкилсвинцтік қосылыстар арқылы табиғи ... ... ... ... ... ... мұнайын
сығылған мұнай газына айналдыру шамамен 70 атм.., бу тәріздес ... және ... ... ... ... ... ... болған кезде (LP-газ) қарағанда 175 атм болады. ... с ... ... ... в кипящем слое) катализатора. Қайнушы
қабатта процесс ерекше мұнай қалдықтарымен мазут, ... ... ... ... ... ... ... бірақ көбінесе жоғары
қайнайтын мұнай фракциялары, сонымен қатар, жеңіл ... және ... тіке ... ... да болуы мүмкін. Бұл процестерде
катализаторлар ... ... ... ... ... материалдарға және табиғи ... ... ... ... қызмет етеді. Қайда
гидрокрекинг сочетается с каталитикалық ... ... ... ... 75–80% кем емес ... бензинмен реактивті жанармайға айналады.
Бензинмен реактивті жанармайларды өндіру мезгілдік талаптарға сай ... ... ... ... ... шикізаттың мөлшеріне қарағанда
енгізілген жүктемеде жоғары өнім болуы 20–30% болады. Кейбір ... екі, үш ... ... ... ... ... ... бензиндер бір-бірінен құрамы, қасиеті бойынша бөлініп қана
қоймайды, ... ... ... ... ... ... жолшыбай газ өнімі
ретінде (газдық бензин) және күрделі мұнай фракциялар (крекинг-бензин) деп
те қарастырады.
Бензиндерді әртүрлі негіздеріне қарап ... ... оның ... ... ... ... сан, шикізаттың болуы:
Крекинг-бензиндері
Газ бензині
Пиролиз
Этилденген бензиндер
Крекинг-бензиндер
Крекинг-бензиндері ... ... ... барлық
бөлшектерінің жеткілікті ... ... ... ... ... кейбір елдерде заңды түрде тиым салынған, қанша дегенмен
белгілі ... ... ... ал олефиндердің өздері бірден-бір
фотохимиялық қоспалардың түзілуіне ... ... ... ... ... ... өнім болады. Қарапайым мұнайды айдауда барлығы
10–20% бензин береді. Оның санын ... үшін өте ... және ... ... ... ... ... үлкен молекуларды
молекула мөлшеріне жеткізу мақсатында жылытылады. Бұны крекинг деп ... ... ... ... жүргізіледі . Крекинг арқылы
мұнайдан 70%-ке дейін ... ... ... бензин
Бензин газдық бензин жолшыбай газдық мұнайдың қайта өңделгендегі өнімі
болады, белгілі шектелген кем дегенде үш көміртек атом саны бар ... ... ... ... және тұрақсыз (БГН ) ... БГС екі ... ... , олар-жеңіл (БЛ) және ауыр (БТ). Олар мұнай
химиясында шикізат түрінде, ... ... ... ... ... ... жиннақтау қолданылады ... ... ... ... жолы ... алынады).
Пиролиз
Пиролиз – 700–800°С температурадағы крекинг. ... және ... ... ... 85% ... жеткізеді. Ерекше назарға аларлық
жағдай, крекингті ... ... және ... ... ... салушы 1891 жылы орыс инженері В.Г.Шухов болып табылады.
Этилденген бензиндер
Этилденген бензиндер. Бұл бензиннің түрлері атын құрамында бензиндегі
октандық ... ... ... ... - ... (ТЭС) ... байланысты алған
болатын. ТЭС құрамында қалыңдығы 1652,4 ... ... ... ... ТЭС ... ... 200 ... Цельсиді құрайды, ол
органикалық заттар мен бензинді араластырушы, аяқасты улауы ... ... ... ол ... топқа жатады. ТЭС тұрақсыз температура арқылы
күн сәулесінен, судан, ауадан ақ ... ... ... ТЭС ... қосылыстар газ тәріздес ... ... ... ... ... ТЭС ... және "тасымалдаушы" деп
этилдік қышқылдар аталады, ал ... ... ... қосылған болса
этилденген деп аталады.
Этилдік бензиндерден этилденбеген ... ... ... ашық түстерінің болуында. Бензиндерде октандық сандар ... мл ... ... ... ... ... октандық
сандарды этилді қышқылды қоспау арқылы көтермелеу үшін бензиннің ... ... ... ... ... санды көтермелеу арқылы
бөлшектерді қорғасындаумен күйік түзу қабілетін әкелуге ... ... ... ... ... Автомобилдік газдар қайта өңделген
этилденген бензинде жұмыс жасайтын қорғаныстық қосылыстар есебінде жоғарғы
нақтылық болады.
Ассортиментпен ... ... ... және ... автомобилдік бензиндердің негізгі бөлігі ГОСТ 2084-77 и ГОСТ
Р51105-97 и ТУ ... сай ... ... сан ГОСТ ... ... ... бес ... қарастырады : А-72, А-76,
АИ-91, АИ-93 и АИ-95. Алғашқы екі ... ... ... ... ... ... анықталғандай соңғылары зерттеулер арқылы
белгілі. автомобильного парктегі жеңіл транспорт ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы октандық
бензиндерді көтермелеу қолға алнып отыр.
автомобильдік бензинді дайындау үшін ... ... ... ... крекинг бензині, каталитикалық риформинг
бензині, ... ... ... кокстау бензині(төменгі октандық
бензиндер ... ... ... ... ... октандық
бензиндер үшін ) бутан, бутан-бутилендік фракция, ... ... ... бензин қолданылады. детонациондық мықтылықты көтермелеу үшін
стойкости автомобильдік бензиндерде ... ... оның ... ең көп ... ... (ТЭС) ... эфир ... болып табылады. Ішкі қозалтқыштарда от алуда
жанармай ретінде ұшқынды отық ретінде пайдаланылады. автомобиль бензинінде
күкірт үлесі 0,05 тен 0,1% ... ... . ... ... және ... ... ... солар арқылы қанық бу қысым белгілі
болады. Өлшенген моторлық немесе зерттеулік әдіс бойынша ... ... ... ... ... ... ... Автомобильдік бензиннің
А-72 маркасын шығаруда(этилденген және этилденбеген, жазғы ... ... ... ... және ... жазғы немесе қысқы), А-80 (этилденбеген
және этилденген). АИ-91 (этилденбеген, қысқы, ... А-92 ... ... ... немесе қысқы), АИ-93 (этилденген қысқы және
жазғы), АИ-95 «Экстра» (этилденбеген, ... және АИ-95 ... және ... ... автомобил маркаларның түр-түрін пайдаланады.
Европада «суперплюс» немесе «супер» (этилденбеген, жазғы, қысқы) маркасы,
«премиум» немесе «европейскалық» (этилденбеген, ... ... ... ... жаздық), «итальяндық» (этилденген, қыстық, жаздық),
«регулар» (этилденбеген, ... ... ... ... ... ... және ... маркалары таралған.
Барлық маркалар қыстық және жаздық болып бөлінеді. . АҚШта тек этилденбеген
нақтырақ айтқанда аз ... ... ... ... 0,0026 ... болады. Азиялық, Тынық мұхиттық елдерде автомобилдік ... 92RON, 95RON, 97RON ... ... ... ... ... (жаздық) құрамында . 0,01 г/л дейін күкірті болады..
Аббревиатура RON деген сөз ағылшын ... ... ... ... octane number (зерттеулік әдіс бойынша октандық сан). Бензин
маркасын ... ... ... ... ... ... ... әрбірмарканың сипаттамасымен танысу керек.
Автомобилдік бензин өндіру ... ... ... 900 млн т, ... ... өндірісінің 30% құрайды.
Автомобильдік бензин маркасы А-72 (Low octane motor gasoline)
Автомобильдік этилденбеген төменгі сападағы ... ... ... г/л кем емес ... ... ... және ... крекинг,
кокстау және пиролиз, тікелей айдалған ... және ... ... өнімдерді құрайды. Қалыңдыңы нөмірленбейді. Мотрлық
әдіс бойынша октандық саны — 72, ... ... ... ... ... ... А-76 (Low octane motor ... сападағы автомобильдік бензин. . ... ... ... ... және ... ... ... бензин
және антиокислаталық ауыстырғыштар сияқты өнімдерді құрайды. Ауыл
шаруашылығы ... кең ... ... ... ... түсті) құрамында 0,17 г/л кем емес күкіртбар
және этилденбеген (түссіз) ... ... 0,013 г/л ... ... ... ... ... әдісі бойынша октандық саны — 76,
ал зерттеу әдісі ... ... ... ... 80 жақын.
Автомобильдік бензин маркасы А-80 (Low octane motor ... ... ... ... ... с ... свинца не более 0,15 г/л и неэтилированный с
содержанием свинца не более 0,013 г/л. Содержание серы — не ... ... — не ... 0,755 ... ... ... по моторному методу —
76, а по исследовательскому методу — 80. Фактически — это бензин маркасы ... ... ... ... А-92 (Regular motor ... ... ... Содержит антидетонационные
присадки. Самая распространенная марка ... в ... ... РФ ... ... этилированный с содержанием свинца не более 0,15 г/л и
неэтилированный с содержанием свинца не более 0,013 г/л. ... серы ... ... 0,05%. ... — не ... 0,77 ... ... санды по
моторному методу — 83, а по исследовательскому ... — 92. По ... к ... ... ... и ... 92RON, но содержит на 30%
больше свинца.
Автомобильдікбензин маркасы АИ-91 (AI-91 regular motor gasoline)
Орташа сападағы автомобильдік бензин.антидетонациондық ауыстырғыштарды
құрайды. этилендік емес ... ... 0,013 г/л ... түзіледі.
Күкірт үлесі —0,1% ке емес. Қалыңдығы ... ... әдіс ... саны — 82,5, ал ... ... ... — 91. ... бойынша
европалық марка «регулар» және азиялық 91RON ... ... 30% ... құрайды.больше свинца.
Автомобильдік бензин маркасы АИ-93 (AI-93 regular motor gasoline)
Орташа сападағы автомобильдік бензин. Этилденген АИ-93 ... ... ... ... негізінде қосымша толуола және
алкилбензинді қоса отырп дайындайды. Булардың қысымын арттыру үшін ... ... ... 62°С ... ... ... ... пайдаланады.. Этилденбеген АИ-93жеңіл режимде каталитикалық
риформингпен ... ... ... ... изопентан және бутан-
бутилентік фракциялар арқылы дайындайды. ... ... ... ... сары немесе қызыл түсте) құрамында 0,37 г/л
күкірті бар және этилденбеген (түссіз ) ... 0,013 г/л ... ... мөлшері —0,1% аз емес. Қалыңдығы нөмірленбейді. Мотрлық
әдіс бойынша саны — 85, ал ... ... ... — 93. ... ... ... АИ-93 бояғыштарсыз шығарылды, құрамында күкіртектер 0,15
г/л және күкірт 0,001% кем ... Бұл ... ... ... ... негізіг түрі европалық «регулар» болды.
Автомобильдік бензин маркасы АИ-95 (AI-95 premium motor gasoline)
Жақсартылған автомобильдік бензин ... ... на ... бензина
каталитикалық крекинг жеңіл дистинленгене ... ... ... ... және и иісті қосымшалармен газдық бензинді ... ... ... бар. ... ... ... күкірт 0,013 г/л кем емес түріндде шығарады. Қалыңңдығы
нөмірленбейді. Моторлық әдіс бойынша октандық саны — 85, ал ... ... — 95. ... ... ... ... «премиум» және азиялық 95RON
жақын, бірақ құрамында көбірек 30% күкірт ... ... Бұл ... аты оның ... ... ... байланысты қойылған. Ол бензиндегі октан саның ... ТЭҚ: ... ... ... ... ... 1652.4 кг/куб.м.
болады. ТЭҚ-ның қайнау температурасы 200 градус цельсиға тең. ... және ... ... ... өте улы, улы заттар ішінде
бірінші топқа жатады. ТЭҚ тұрақты ... ... күн ... еріп, ақ тұнба болады.
ТЭҚ қоспасын және выносителдер қолданады, жанған кезде қорғасын
қоспалар газ ... ... ТЭҚ және ... ... этил ... атайды. Этил сұйықтығын бензинге қосқанда этилденген сұйықтық ... және ... ... ... этилденген
бензин ашық түске боялады. Жанармайдың октан саның көбейту үшін 0.5-2 мл
этил сұйықтығын қосады. Октан ... ... үшін ... ... ... ... құрамындағы химиялық қоспаларын білу керек. Егерде
көп қосқан кезде күйі және ... ... ... ... әкеп ... ... күйіктер кипильді оталдырғышқа әсер етеді. Этил бензинмен
жүретін автокөліктерде жоғарғы улылық ... ... ... қоспасының
әсерінен).[21-22].
Мұнай өнімдерінің маңызды түрлері.Мұнай өндеу өнеркәсібі 500-ден ... ... ... ... ішінен әсіресе, құрамы, қасиеттері және қолданылусалалары
бойынша аса ерекшеленетін мынадай негізгі топтарды ... ... ... ... 2-майлағыш және арнайы майлар; 3-пластикалық ... ... мен ... ... ... көміртегі (күйе); 7-
мұнай коксі; 8-отындар мен майларға ... ... ... ... ... ... отын. Бұл мұнай өнімдерінің үлкен тобына: бензин (карбюратор
отыны), реактивті, ... ... ... және пеш ... -авиациялық және автокөліктік сорттары ұшқыннан оталатын
двигательдерге арналған.
Авиациялық бензиндер тіке айдау, каталитикалық ... ... ... к фракциялары мен алкилат-бензиннен және дүмпуге
(детонацияға) қарсы және тотығуға қарсы ... ... ... ... ... болып табылады. Келесі маркаларда шығарылады: Б-
100/130*, Б-95/130, ... Б-70. ... ... 40-180°С.
Автокөлік бензиндері-тіке айдау, термиялық және ... ... ... ... жанармайды к фракцияларының,
алкилат-жанармайдың және ... ... ... ... ... ... маркалары: А-66, А-72, А-
76, АИ-93, АИ-98. Алғашқы үшеуі үшін цифрлары мотор бойынша, ал ... ... ... ... ... сандарын көрсетеді.[6,7] Бұл жанармайдың
қайнау температурасыныңбасталуы 35°С төмен емес, ал ... ... А-66 үшін 205°С, ... үшін ... ... двигательдер үшін отын (авиакеросиндер)
негізінен тіке ... ... ... ... ... Оларды екі
сортқа бөледі: дыбысқа дейінгі жылдамдықта ұшатын ұшақтар отын (Т-1, ТС-1,
Т-2 маркалары) және дыбыстан ... ... ... ... үшін отын ... Т-8, РТ ... Бұл ... түрлі маркалары бір-бірінен
фракциялық құрамы, жалпы және меркаптанды күкірттін ... ... ... ... үшін ... басталу
температурасы -60°С жоғары болмауы керек.
Дизельді ... ... ... үшін үш ... ... ... ... үшін және кеме газ-турбиналар ... ДЗ, ДЛ, ДС – ... ... жаздық және арнайы маркалары) отын.
Бұл маркалар-қату ... ... -10°С ... мен ... ... ... ... және кеме дизельдері үшін отынның (А, С,
З, Л маркалары) қату температурасы -55-тен -10°С-ге дейін болады.
Орташа айналымды ... үшін (ДТ, ДМ ... ... ... -5-тен +10°С-ге дейін болады.
Газ-турбиндік отын -50°Скезіндегі шартты тұтқырлығы үштен жоғары емес
және тұтану температурасы 60°С-ден төмен емес ... ... отын ... және ... ... дистиляторынан алынған).
Бұл отында ванадийдін мөлшері 0,0002-0,0007%-дан артық болмауы
нормаланады, ... ... ... ... ... ... ... категориялы отындар үшін (ЖКГО) жану жылуы 39800 кДж/кг
кем болмауы, сонымен қатар натрий, калий және кальцийдің аздаған ... да ... отын үш ... ... ... ... (Ф-5, ... жылыту мазуты (40,100,200 және аз ... 40М, ... ... ... ... ... (МП және МПС маркалары).
Олар негізінен шартты тұтқырлығы бойынша ерекшеленеді (50°С кезінде ШТ 5°-
тан 100°С ... 9.5°). Қату ... ... 42°С-ге дейін болады.
Пештік отын (ТПО) тұрмыстық ... ... Оның ... құрамы:
10% 160°С кезінде, 96% 360°С кезінде қайнайды. Оталу температурасы -15°С
жоғары болмауы нормаланады.
Отындар тобына ... ... ... ... ... көмірсутектік қысылған отындық газдарды жатқызуға болады. Үш
маркасы бар:СПБТЗ (техникалық-қысқы пропан және бутан қоспасы)-75% ... бар, ... ... ... мен бутан қоспасы, СПБТЛ-дәл сондай
жаздық бутан мөлшері 60% және БТ-бутан техникалық (60% ... Бұл ... ... 100м ... шаққанда 5 г-нан аспауы, ал күкірттің
жалпы мөлшері 0.015% дейін болуы қажет.
Мұнай өнімдерінің бұл ... ... ... ... ... беруші
керосиндер мен еріткіштер кіреді (бензиндер мен сольвенттер). Жарық беруші
керосиндердің қайнау шектері шамамен 180-300°С құрайды. ... ... ... КО-25, КО-22, КО-20) күйеленбейтін жалынының биіктігі,
түсі және тығыздығы бойынша ерекшеленеді.
Карбюратор ... ... ... ... тұтанатын іштен
жанатын авияциялық және автокөлік поршеньді двигательдері төрттактлы цикл
бойынша жұмыс істейді.
Бірінші такт ... ... ... жұмысшы қоспасы двигатель
цилиндрін толтырып, такт соңында бензинде жұмыс істейтін двигательдерде 80-
130°С дейін, ал ... ... ... -40 – 205°С ... қызады.
Екінші такт (қысу ) кезінде қоспа қысымы 1,0-1,2 МПа – ға ... ... ... С ... өседі. Қысылу жүрісінің соңында қоспа едәуір
тез, уақытынан бұрын электр ұшқынынан тұтанады. Алайда отынның жану ... аз ...... ... бір бөлігіндей, отын дегенмен
біртіндеп, жалынның шебінің жану ... ... ... ... ... шебі ... – жану ... жүретін газдың жұқа қабаты. Қалыпты
жану кезінде жалын шебі 20-30 м/с ... ... Жану ... ... ... ... 3-5 МПа – ға ... , ... ... 8 МПа – ға ... баяу ... такт ... ... жүріс) қысылған жану өнімдерінің
энергиясы жұмсалады, және төртінші такт ... ... ... жану
өнімдерінен босанады.[9]
Поршенді авиациялық және автокөлік ... отын ... ... Оларға қойылатын маңызды пайдалану талабы - өздері
арналған двигательдерде дүмпусіз қалыпты жануды қамтамасыз ету.
Дүмпу (детонация) – ... ... ... ерекше қалыпсыз жану
сипаты, бұл кезде жұмысшы қоспаның тек бір бөлігі ғана ... ... ... ... қалыпты жанады. Жалын шебінің алдында болатын
отын зарядының соңғы порциясы (15-20% ... ... өте тез ... ... жалынның таралу жылдамдығы 1500 – 2500 м/с ... ... ... біртіндеп баяу емес, күрт секірістермен артады. Қысымның бұл ... ... ... толқынын тудырады. Мұнай толқынның ... ... ... және оның олардан көп мәрте қайталануы діріл
тудырады және ... мен ... ... ... белгісіне тән металдық дүрсіл
пайда болады. Дүмпудің басқа да ... ... ... ... қара ... ... ... сонымен қатар, ... ... күрт ... Дүмпу- өте қажетсіз, зиянды
құбылыс. Дүмпу режимінде двигательдің қуаты ... ... ... ... ... ... ... және біркелкі емес болады. Сонымен қатар,
дүмпу поршендер мен газ шығатын клапандардың ... ... және ... ... ... ... және ... шығып қалуын және де ... ... ... ... ... ал аралық жөндеу
мерзімдері қысқарады. Белсенді дүмпу ... ұзақ ... ... жасау
кезінде апат зардаптары да ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Дүмпу құбылысын химиялық көзқарас тұрғысынан түсіндіретін болсақ, онда
отын зарядының соңғы бөлігінің көмірсутектердің алғашқы тотығу ... ... мен және ... ... ...... активті бос
радикалдармен аса қанығуына болады, олар белгілі-бір клнцентрацияға жеткен
кезде қопарылыс жылдамдығыме әрекеттеседі. ... ... ... ... ... тез өздігінен от алады. Шындығында, жұмысшы
қоспадағы пероксидтердің түзілу жылдамдығы жоғары болса, қопарылып жану ... ... ... ... ... дүмпулікке ерте өтеді және ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен оның
белсенділігі байланысты болатын негізгі факторы отынның химиялық құрамы
болып ... ... ... құрылыстағы көмірсутектердің тотығуға
бейімділігі салыстырмалы жағдайларда әр түрлі болады.
Егер отын ... ... алды ... жағдайында пероксидтердің
айтарлықтай мөлшері түзілмейтін көмірсутектер болса, онда қопарылып ... ... ... ... ... және жану дүмпусіз, қалыпты
жылдамдықпен жүреді.
Көмірсутектермен отындардың дүмпуге төзімділік (ДТ) немесе дүмпуге
қарсы қасиеттерін бағалау ... бір ... ... ДТ ... ... ... негізіне сыналатын отынды
эталонды отындар қоспасымен салыстыру принципі жатады. ... ... ... ... (изооктан) мен гептан, ал дүмпуге
төзімділіктің өлшемі ретінде октан саны алынған.
Октан саны ...... ... ... ... ... ... жағынан изооктан мен гептан қоспасындағы ... ... ... ... жағдайлары кезінде сыналатын отынның
дүмпуге төзімділігіне эквивалентті пайыз (көл.) мөлшеріне тең.
Изооктанның ... саны 100 тең деп, ал ... ... саны 0-ге ... қабылданған. Егер сыналатын бензин мысалы, 70% изооктаннан және 30%
гептаннан тұратын қоспаны сынаудың ... ... ... онда оның ... саны 70-ке тең деп ... ... саны –
автокөлік бензиндері мен ... ... ... ... ... ... көрсеткіші.
Авиациялық жанармайдың бай қоспалары мен үрлеу қолданылаты
двигательдерімен жұмыс ... ... ... ... ... көрсеткіші
отынның сорттылығы болып табылады.
Бай қоспалардағы отының сорттылығы – сорттылығы 100 деп қабылданған
эталонды изооктаннан алынатын ... ... ... ... істеу керзіндегі двигательдің қуатының шамасын (%-бен) көрсететін
сипаттамасы.
Октан ... ... ... ... ... сынау
қондырғыларында анықталынады. Екі стандартты сынау әдістері бар: моторлық
және зерттеу. Моторлық әдіс бойынша ... ... өте ... ... 900 ... ... кейін жұмысшы қоспаның ... ... да, ол аз ... ... ... ... ДТ ... үшін сәйкес келеді.
Зертеу әдісі бойынша сынау жағдайлары ... ... ... ... ... алдында жұмысшы қоспа қыздырылмайды). Бұл әдіспен
жоғары біркелетін, клапандары жоғарыда орналасатын двтигательдерге ... ... ... ... ... ... ... бойынша
анықталған октан сандары, мотор әдісімен салыстырғанда, әрқашан біршама
жоғары болады. Бұл айырмашылықты отынның «сезімталдығы» деп ... ... ... ... крекинг пен каталитикалық ... ... ... ... ... ... ... көмірсутектердің мөлшеріне байланысты 5-10 пунктке дейін жетуі
мүмкін. Сондықтан да, октан сандары бойынша ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ұшқыннан от алатын двигательдерге арналған отындырдың дүмпуге
төзімділігін ... ... бірі кері ... ... Бұл заттарды бензиндерге 0,5 пайыздан артық
емес мөлшерде кері дүмпіткіштік қасиеттерін ... ... ... ... дүмпуге төзімділігін зерттеу бұл ... ... ... құрылысына тәуелділігін ... ... және ... двигательдерге арналған жанар майлардың түрлі
сұрыптарын тандау және жасауда мәні зор ... ... ... ... жеке ... ДТ ... төмендегідей қысқаша қорытындылар жасауға болады.[30]
Бензин – бұл көмірсутектердің қоспасы, ол шекті 25-61, шексіз 13-45,
нафтенді 9-71, ... 4-16 ... ... ... ұзындығы С5 –тен С10 –ға дейін, көміртек атом саны 4-5-тен 9-
10-ға дейін,орташа ... ... ... қатар бензин құрамына
күкірт, азот, оттек қоспаларының қосындысы болады.
Бензин –ол тез ... ... ... сары ... ... жоқ ... ... 700-780 кг/м3. Бензиндер жақсы ұшқыш
болады,жарқылдау ... ... ... 20-40 ... 30-200 ... температурасы минус 60 градус.Бензин жанып
кеткен кезде су және көмірқышқыл газ бөлінеді.Ауада будың концентрациясы 70-
120м3 болғанда, жарылғыш ... ... ... –ол сұйық мұнай фракцияларының арасында ең жеңіл фракция болып
саналады. Осы бензин фракциясын, әр түрлі мұнайды ұшыру ... ... ... ... ... ... ... болуы, двигательді
оталдырғанда қауіпсіз болуы, толық жануы, жылуды ұзақ сақтауы, двигательдің
бөлшектері қарқынды ... ... ... ... ... ... [8] -ге ... келеді.
Жеңіл фракциялы жанармайдың сипаттамасы –отынның бастапқы құрамымен
байланысты.Отынның ... ... аз ... ... ... ... ... двигательді оталдыру үшін, жанармайдың 10% 55 градусқа
дейін (қысқы сұрып) және 70 градуста ... ... ... ... Қысқы сұрыпты жанармайдың жазғы сұрыпты бензинге қарағанда
фракциялық құрамы жеңіл ... ... ... ... ... ғана ... негізгі бөлігі жұмыс фракциясы деп аталады.Оның буланып
кетуіне: двигательдің жұмысында әртүрлі ... ... ... пайда
болады. Двигательдегі жылуды ұзағырақ сақтап, бір режимнен басқа режимге
тез уақытта ауысу. Жұмыс ... ... 50% ... тең болуы керек.
90% -дан қайнауға дейінгі ... ... аз ... ... ... ... ұшырауын азайтып, экономды және
двигательдің бөлшектерін ұзаққа ... ... ... біту температураны
90% отынды роса нүктесі деп ... ... ... ... ... ... және әртурлі технологиялық процестер кезінде
алынады. Оларға: мұнайды тура айдау, каталитикалық ... ... және ... ... гидрокрекинг, фракциядағы тура айдау
изомеризациясы, алкилдеу, ... ... ... ... ... ... ... құрамы, оның маркасына және
мұнай өндіру заводындағы технологиялық құрылғыларға байланысты.
Негізі автокөліктердің ... ... ... ... ... ... өңдейді. Каталитикалық риформинг арқылы
өндірілген бензинде күкірт аз, ... жоқ және бұл ... ... сақтауға болады. Бірақ ароматты көмірсутектің көп ... ... бар. ... детонациялық тұрақтылық әр ... ол ... ... ... ... ... алынған бензинде күкірт массасы аз,октан саны 90 -93-ке ... ... 30 -40%, ал ... 25 ... тең. ... көмірсутектері жоқ болғандықтан, ... ... ... 800-900 мин). ... ... жанармайды ,
каталитикалық риформингтағы жанармайдың фракциядаға ... тең ... ... ... ... риформинг және каталитикалық крекинг арқылы ... ... ... ... ... арқылы крекингтеу және баяулатылған
кокстеу әдісінде, детонация төзімділігі төмен және ... ... ... ... ... көп ... көлемде төмен октанды
бензин алуға болады. Жоғарғы октанды жанармайды өңдеу үшін, алкилбензин,
изооктан, изопентан және ... ... АИ-95 және АИ-98 ... ... оттегі бар компоненттерді ... ... ... ... оның ... третбутанол, фетерол деген атқа ие
болды. МТБЭ –ні ... ... оның ... ... және ... ... бойынша детонациялық төзімділігін арттырады.
Физика – химиялық мінездемесіне байланысты автокөліктердің
жанармайдың ... ... болу ... ... сұйықтықтар.
• Отынның тығыздығы +20°С-та 690-750 кг/м болу қажет.
• Аздап тұтқыр, егер де тұтқырлық ... онда ... ... қиынға түсіп, қоспаның кедейленуіне әкеп соғады. Тұтқырлық
температураға тәуелді болады. Температураның +40°С-тан -40°С-қа ... ... ... өтуі 20-30% ... өзгереді.
Булану –бұл сұйық күйден газ күйге ... ... ... ... оталуы жеңіл және тез болуы қажет (әдетте қыста),
оның тез қызуы, отынның ... ... және отын ... бу ... ... булардың қысымы- жабық кеңістікте отынның булануы, бу қысымы
жоғары болса –конденсация процесі қарқынды ... Бу ... ... ... ... ... 670 ГПа –ға және қыста 670 –тен 930 ГПа-
ға тең болады. Осыдан ... ... ... бу тығындардың пайда болуына,
оны пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... да, жанармайды автокөлікте және қоймада ... ... ... ... ... төменгі
температурадағы шыдамдылығы.
1.3 Іштей автомобиль қозғалтқыштардағы жанармайдың жану процесі
Бензин ... ... ... ... ... жанармай болып табылады. Оның құрамында таза қышқыл болады, сол
арқылы оны ... ... ... ... өрт ... ... ... сақтай отырып) . которая является легко текучей. Ол төменгі
температурада ыстық ... ... және жану ... ... ... жылу ... ... тем, как бензин жанбай тұрып ол буға айналуы тиіс және ... ... ... ... себебі жану жанармайдың оттегімен химиялық
байланысы болып табылады.
Өңделмеген мұнайдан ... ... оның ... ... ... ... деп ... ) қосындыларының қоспасынан
және бензин құрамы температурасы 30 -дан 200 ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі.
Жылулық мөлшері жанармайдың салмақ бірлігінің барлығы түгел жанғанда
бөлініп шығады және ол ... ... деп ... Средняя величина
теплотворной способности бензиннің орташа жылу ... ... ... 44 ... ... ... ... килограмындағы ауа салмағы және ... ... ... ... ... жанармаймен ауаның қатынасы
жанармайдың толық жануы үшін ... және ол ... ... ... аталады, бензин құрамында шамамен 15 тең келеді.
Жанармайдың көп бөлігін құрайтын яғни ... ... ... ... ... ... болады, байытлған қоспа деп аталады, ал ауа құрамында
көп мөлшердегі ауамен жанармайдың бацланысы бар қоспа 15 тен ... ... ... ... деп аталады. Байытылған немесе біріккен қоспа ... ... ... ... әртүрлі болады.
Ауамен жанармайдың байланысының қозғалтқыш жұмысыны әсері
Ауамен жанармайдың байланысы қоспамен шамамен сегізден аз немесе ... ... ... цилиндрдің қозғалтқыштарында ішкі жану ойдағыдай
болмайды, ал ... ... дәл ... ... ... ... айтарлықтай әсер етеді. (Осы арқылы былай түйін жасауға
болады, ... ... ... буға ... және ... ... араласты, сондықтан қоспаның барлық көлемінде әрбір ... ... ... ... Бұл тәжірибеде цилиндр жұмыс істеп
тұрғанда цилиндр қозғалтқышында сирек ... ... ... ... ... ... ол жақсы нәтиже береді, бірақ
оның аса қажеті жоқ. ... ... ... ... түрде қозғалтқыш
жұмысында мысалы жай жанармай тең ... ... ... қол ... емес ... ... ... жанармайдың жануы барысында ол әлі толық
буланып болмаған ... ... ... ... ... ... ... көрсеткштерге әсер етеді:
1. Орташа тиімді қысым
Жоғрғы мәнділіктегі бұл көлем кейбір байытылған ... ... ... ... 14.1 ... ... ... орташа тиімді қысымның
көлемінің мөлшерін ауман жанармайға қатысты байланысын көрсетеді.
2. Сығу деңгейі
Қоспадағы ... ... ... ... осындай ережеге сай
өзгереді, сол арқылы орташа тиімді қысым өзгереді және ... ... ... ... бірігуінде айқын түрде жылдамдатырылады.
Бұның нәтижесі қоспалардың бірігуінде қозғалтқыш жұмыс ... ... ... ... ... ... ... белгіленген тиімді жанармай шығыны деп те аталады
және қоспа құрамында ол аз көлемде болады, бірнеше біріккен ... ... ... ... ... ... 14.1 ... төменгі қисықты көрсетеді.
4.Қайта өңделген газдың құрамы
Егер қозғалтұыш химиялық таза қоспа құрамымен ... ... ... ... ... газ қостотықты көміртек қоспасынан және су буынан,
азотттан құралуы тиіс. Бірақ, таза ауамен ... ... ... ... ... аталған газдарға қосымша көп тотыққан
көміртек мөлшері ... Егер ... ... болса, онда қайта
өңделген газ ... ... ... төмендейді, сол арқылы көптотық
көбейеді, сонымен қатар оның құрамында әлі ... ... ... ... ... бір ... ... кезде қайта өңделген газ құрамында кейбір
жанбай қалған көміртек қара иісті күйе ... ... ... және оның пайда
болуы қоспаны алдын ала ... ... ... ... белгі болып
саналады. Егер қоспа айтарлықтай ... ... ... тиісті құрамға сай
емес болған жағдайда қайта өңделген газ құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... газдарда біртекті
тотыққан көміртек қатыспайды, ... ... ... ... Қайта
өңделеген газ құрамындағы бұл өзгерістер ... ... ... ... қоспаларының байланысын бағалауға мүмкіндік береді.
Қайта өңделген газдың алынған үлгісі химмиялық сараптамаға ... ... ... бұл ... ... ... емес. Бастама ретінде
құралдырды пайдалануға болады және ол қайта өңделген ... ... атқа ие ... (газ ... сол арқылы электронды түрдегі газ
қатынасындағы айқын өзгерістерін анықтайды, ал нәтижесінде ... ... ... ... бұл проблема мемлекеттік деңгейде
шешілуде. Қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша Қазақстан ... ... мен ... ел ... ... мен ... қабылданып, олар іске асырылуда. Бұлардың ішінен Қазақстан
Республикасының 1997 жылғы 5 ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 11 наурыздағы «Атмосфералық
ауаны ... ... ... атап ... болады. Сонымен қатар 2004 жылы
Қазақстан Республикасының 2004-2015 ... ... ... ... қауіпсіздігі бойынша бағдарлама» қабылданып, ол
Қазақстан Республикасының Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы № 1241
жарлығымен бекітілген.
Қазақстан ... мен ... ... үшін ... ... ол ... қүралдарының ескіруі, сатылудағы жанар-жағар майлардың
төменгі сапасы ... ... ол ... ... өте ... ... әсер етеді. Қазақстан Республикасының статистика Агенттігінің
мәліметтері бойынша Республикамыздың аса ірі ... ... ... ... ... деңғейі шамамен 13,6 құрайды.
Іштен жану қозғалтқыштарының сыртқы қоршаған ... ... ... ... ... ... мен ... газдардың және де
карбюратор мен ... ... ... ... буының алатын орыны
ерекше. Улы газдардың негізгі бөлігі сыртқы қоршаған ортаға негізінен іштен
жану қозғалтқыштарының пайдаланылған газдарымен ... Ал ... мен ... мен ... ... ... ... буымен сыртқы
қоршаған ортаға CnHm көмірсутегілерінің шамамен 45 пайызы шығарылады.
Қазақстан Республикасында бұл проблема мемлекеттік деңгейде ... ... ... ... ... ... үкіметінің қаулылары мен қарарлары, ел Президентінің
жарлықтары мен арнайы ... ... олар іске ... ... ... Республикасының 1997 жылғы 5 шілдедегі «Қоршаған
ортаны қорғау ... ... ... ... 2002 ... ... ... ауаны қорғау туралы» Заңын атап өтуге болады.
Сонымен қатар 2004 жылы ... ... ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздігі бойынша
бағдарлама» қабылданып, ол Қазақстан Республикасының ... ... 3 ... № 1241 ... ... ... Қазақстанның Алматы, Алматы, Семей ... ... ... ... 80 ... жуығы автомобиль транспортының
үлесіне тиеді.
Ауа ортасының ластануы өте ... және тез ... ... ... ... ... ... соғыс біткелі бері тазаланбаған
түтінді ауаға шығарудың көлемі 2000 пайызға өсті.
Қоршаған орталық ластануына автомобиль көлігінің қосқан үлесі өте
үлкен. БҰҰ ... ... ... ... саны 2000 жылы ... ... автомобильдер паркі жылына шамамен 500 млн. ... май ... және ... ... 300 ... ... ... ішінде 260 млн. тонна көмірсутегі тотығын, 40 млн. ... және 10 млн. ... азот ... ... ... жану қозғалткыштарының сыртқы қоршаған ... ... ... ... ... көрсетіп отырғанындай олардың
құрамында бірнеше ондаған түрлі улы компонештер болып, олардың негізгілері
6.1-кестеде келтірілген.
Күкірттің қос тотығы ... ... ... тек қана ... ... жанармай құрамында болса ғана болады /дизель отыны/.
1.-кесте
Іштен жану қозғалтқыштарының пайдаланылған газдарының құрамы
|Компоненттер ... ... |
| ... % |
| ... ... |
| ... ... |
| |Р |Р ... емес |N2 |74-77 |76-78 |
| | |NO2 |0,3-8 |2-18 |
| | |Н2О |3,0-5,5 |0,5-4,0 |
| | |СО2 ... ... |
| | |Н2 |0-0,05 | |
| |Улы |CO ... ... |
| | |NOX |0,8 ... |
| | |CnHm |0,2-0,3 ... |
| | ... |0,2 мг/м3 ... мг/мЗ|
| | |Бензопирен |10-20 ... |10 ... |
| | ... |0,-0,4 г/мЗ ... ... ... ... іштен жану қозғалқыштарының пайдаланылған
газдарының құрамын ... ... ... карбюраторлық
қозғалтқыштардың пайдаланылған газдарының улылық деңгейі жоғары.
Себебі олардың құрамындағы көміртек тотығының, азот ... ... ... ... ... газдардың улы компоненттері адамдар өміріне кері ... ... алу ... әртүрлі ауруларының пайда болуын көбейтеді,
әртүрлі қауіпті аурулардың ... ... мен ... әсерін тигізеді.
Сыртқы қоршаған ортаның автомобиль транспортының ... ... ... шешу ... - тек қана ... ... ... басты да өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Дизельдік қозғалтқыштар сыртқы қоршаған ортаға негізінен ... бос ... аса көп ... ... бос ... өзі
аса улы емес.
Бірақ бос көміртегінің бөлшектері жұту ... ... ... бола ... ... ... улы ... соның ішінде
канцорегендік заттардың, бөліктерін алып жүреді. Бос көміртегі ауада бос
күйінде үшып ... улы ... ... ... кері ... ұлғайтады.
Атмосфералық ауаны ластағаны үшін төленетін төлемдер ... ... ... көмегімен анықталады:
ПД = (6.1)
мұндағы Р1 - ... ... ... ... үшін ... ... ... теңге/ тонна (1000 м3).
Этилденген бензиндер үшін - РЭб = 25 теңге/ тонна;
Этилденбеген бензиндер үшін РНб =1,5 ... ... ... үшін Рдо = 4,0 ... ... - ... ... ішінде жүмсалған I- жанармайының мөлшері, тонна
(1000 м3).
Жанармайдың жылдық шығыны:
бензин - ВБ = 9964,5 тонна;
дизель ... - Вд = 6898,5 ... - Вг = 876 ... - ... ... ... ... ластану индексі 5
жылда бір рет анықталады. Тараз қаласы үшін ИЗА АT = 4,0
Пд = 25,0х9964,5х+4,0х6898,5х4,0+1,5x876x4,0= 1112082 тенге/ ... ... ... ... ... қалдықтар үшін белгіленген
нормалар талаптарына сәйкес келмеген жағдайда төленетін айыппұлдық төлемдер
мөлшері жұмсалатын жанармай түрі мен ... ... ... ... ... және ... ... анықталады.
Айыппұлдық төлемдер мөлшері мына формула бойынша анықталады
Ш = ... S1 - ... ... I - ... ... үшін
төленетін айыппұлдық төлемдердің меншікті көрсеткіші, теңге/ тонна ... П1 ... ... ... жану ... сыртқы қоршаған
ортаға шығаратын пайдаланылған газдарының улылық деңгейі талапқа ... ... ... ... саны;
По - тексерілген барлық автотранспорт құралдарының саны;
Алматы Ішкі Істер Департаменті Жол Полициясы Басқармасының мәліметтері
бойынша қабылдаймыз:
Бензиндік қозғалтқыштар үшін - ... және П1= ... ... үшін - ... 114975 және П1= ... ... үшін - П0=275 және П1= 15.
Сонда айыппұлдық төлемдердің меншікті көрсеткіші
Бензин үшін – SБ= 4 ... =4,1 ... ... үшін – SД= 4 ... =4,6 ... ... үшін – SГ= 4 (1+15/275) =4,2 тенге/ тонна;
Сонда сыртқы қоршаған отраға шығарылған зиянды ... ... ... ... сәйкес келмеген жағдайда төленетін
айыппұлдық ... ... ... ... ... ... шығарылған зиянды қалдықтар салдарынан келетін
экономикалық шығындар жекелеген ... ... ... ... УА + Ув + Уп (6.3)
мұндағы УА атмосфераны ластаудан келетін шығындар;
Ув - суды ... ... ... - ... ... ... ... келетін шығындар. Атмосфераны
ластаудан келетін шығындар мөлшері
УА=К1 К2УаМа ... К1 - ... ... орналасуын ескеретін коэффициент,
К1 = 2,0;
К2 - ластау көзінің ... ... ... ... - 1 ... ... ... атмосфераға шығарылуынан келетін меншікті
шығын, теңге/ тонна. Ушан =120 тенге/ ... = 70 ... ... - ... ... ... ... мөлшері, тонна. МСО=261
тонна; Mso= 104,4 тонна; МспНт=87 тонна; МNOX=69,9 ... ... ... ... ... ... (6.5)
Мұндағы ув - 1 тонна ластаушы затты суға тастаудан келетін меншікті шығын;
Мв - суға тасталатын ... ... ... ... ... МспНт =18 тонна.
Әрбір тонна ластаушы затты суға тастаудан келетін меншікті шығын:
ув=144КА ... ... лас ... ... су ... ... болады, Қазақстанның су шаруашылықтары үшін К=1,0
А коэффициенті тасталушы зиянды ... ... ... ... ... ... үшін А=0,05, ал мұнай өнімдері үшін
Ам=20
Сонда
Уққ=144x1,0x0,05=7,2 теңге/тонна;
У спНт = 1441,0x20=2880 теңге/тонна.
Табылған бұл сандарды жоғарыдағы ... ... ... онда
Ув=7,2х36,8+18х2880=52104,96 тенге
Қатты қалдықтарды топыраққа тастаудан келетін экономикалық шығындар
Уп=УпgМп (6.7)
Мұндағы уп - 1 ... ... ... топыраққа тастаудан келетін ... =3 ... ут=4 ... - ... ... ... ... жылдық массасы, тонна/жыл.
Морг=105 тонна; Мт =208 тонна.
g - жер ресурстарының бағалылығын ... ... ... ... 208=802,9 теңге
Бұл шамалардың барлығын 5.3-формулаға қойсақ
У=212106+52109,96+802,9=2650118,86 теңге
Осылайша Алматы қаласының орталық бөлігіндегі жол-көше жүйелері арқылы
өтетін транспорт ... ... ... ... шығаратын зиянды
заттарынан келетін экономикалық шығындар 2650118,86 теңгені құрайды.
2. ... ... ... ... және ҚР ... ... ... Әлемде жанармайдың өндірілуі, көреткіштері, экономикалық деңгейі
Ғылыми техникалық және ... ... әр ... пайдаланатын
энергияның өсуімен және жаңа тиімдірек ... ... ... ... ... өмірін жарықсыз, телерадиосыз, қазіргі
тұрмысқа керекті техникасыз және жол көлігінсіз ойға алу қиын. ... ... ... ... техникасының, атом энергиясын
өндіру және космостық техниканың және т.б. өсуі мүмкін емес.
Сондықтан энергияның және оның ... ... ... ... ХХ ... ... Дүние жүзінде энергияны пайдалану әрбір ... 1950ж. ... басы мен ... 2 есе өсті. Келесі 2
есе өсу 1975 ж. болды. Осы кезде мұнай мен электр энергиясының 2 есе ... ... ... ... Мұндай өсу жер жүзі халқының тез өсуімен
және олардың сыбағалы энергия қажет ететін ... ... ... 1975 ж. ... ... әрбір адамға есептегенде энергияның ... 2,2 ... ... ... (ШОТ) ... ... ... оның
пайдалануы елдер арсында бірдей емес.
Көптеген өркендеуші елдерде ол 0,2 ШОТ болса, ал АҚШ және ГФР – ... 6 ШОТ ... ... болжам бойынша, ХХ ғасырдың аяғында - 6 млрд
адам шамамен 2,5,-3,0 ШОТ ... ... ... адам басына шаққанда
пайдаланады, немесе жер ... ... ... 15-18 млрд ... Осы ... басым көпшілігі қатты органикалық жанғыш
заттардан тұрады. Бүкіл дүние жүзінде органикалық жанғыш ... ... ... ... ... заттарға жатады (тас және ... ... ... торф және т.б.) ... мәні ... және ... пен газ ... жанғыш заттармен салыстырғанда, бұрын және ... ... ... ... ... ... және қазір дүние
жүзілік экономикада жоғары деңгейде қала береді. Негізгі қазылымды қатты
жанғыш ... ... ... ... ... есебінде
пайдалануда. Көмірлерді химиялық өңдеуден ең көп қолданатын өнімі кокс-
қара және түсті металургия ... ... және ... ... Ал, ... бөлігінен – шайырдан көптеген құнды коксхимиялық ... ... ... ... ... ... ... жұтылушы
және байланыстырушы материалдар, көміртекті және ... ... ... алынады. Әсіресе мұнай мен газдың экономикалық маңызы өте жоғары.
Мұнай және газ-теңдесі жоқ өте құнды пайдалы қазба. ... ... ... жәй ... да және ... ... да ... Олар
өндірістің барлық саласында, көліктің барлық ... ... ... ... ауыл ... үй ... ... және
т.б. қолдалынады. Соңғы бірер онжылдықта мұнай мен газдан көп мөлшерде
әртүрлі мынадай химиялық ... ала ... ... ... ... ... лактар, жуғыш заттар, Минералды тыңайтқыштар
және басқа. Мұнайды бекер «қара ... деп ... газ - бұл тек қана ... ... жылу алу үшін ... жанармай емес, сонымен қатар өндірісте, оның ішінде әсіресе химия
өндірісінде көп қолдалынады. ХХ ... ... мен ... дәуірі деп
атайды. Бұл кездейсоқ емес, себебі дүниежүзі мемлекеттерінде елді мұнай
мен газ қорымен ... ... баса ... ... және солай береді.
Мұнай мен газ мемлекеттердің тек қана экономикалық және ... ... қана ... ... ... ... да ... кезге дейін мұнайды пайдалануды энергиялық және көліктік
бағыт негізгі және ... ... отыр ... ... 90% ... ... ... оны энергетикада және көлікте қозғалтқыш жанармай түрінде
қолданылуы (автобензин, реактив дизель және қазан ... ... ... мұнайдың басқа жанғыш қазбалардың арасында арзандығымен, жоғары
колориялығымен, ыңғайлылығымен, «тазалығымен» және жоғары ... қоры ... және іс ... ... ... ... көз ... түсіндіріледі. [22]
Жалпы мұнайды дүние жүзілік экономикада пайдалану бағытында оның
электр және жылу ... ... ... жанармай есебінде қолдануды
азайту, ал оның көліктік қозғалтқыш ... және ... ... ... ... ... ... көзделген. Мұнайдың пайдалану құрылымының
былай өзгеруі соңғы жылдарда оның ішкі жану ... бар ... ... ... ... ... жедел
болғандықтан, былайша айтқанда, ... ... ... болғандығынан деп түсіндіріледі.
1 кесте
Дүние жүзі ... ... ... ... %
|№ | |1980 ж. |1985 ж. |2010 ж. |
|1 ... ... |38,6 |43,3 |54 |
| ... ... |27,8 |32,0 |41 |
| ... | | | |
|2 ... және жылу | | | |
| ... ... |51,5 |46,1 |31 |
| |– пеш ... | | | |
|3 ... |5,2 |5,9 |10 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|4 ... парафиндер, | | | |
| ... және б.) |4,7 |4,7 |5,0 ... ... мұнайхимия үлесіне пайдаланып жатқан мұнайдың аз
мөлшері ғана (шамамен 6 % мас.) ... ... ... бұл үлес 2-8 ... ( ... ... ... бұл үлесі 2-8 % арасында (Батыс Еуропа
елдерінде 7-8 %, бұрынғы КСРО және АҚШ- та 4-5 % ). 2003 ж. ... ... ... мұқтажына пайдалануы күшті қарқынмен өсіп ол 10 ... ХХ ... ... ... ... ... жалғыз
бағыт болып қалуы мүмкін. Жанармай бағытының ... ... ... ... ... де атап өткен жөн. Өндірістің бұл ... ... ... ... ... суды және ... ... бөлшектер мен механикалық ыластау
(тозаң, күл);
- химиялық, ... ... ... ... шу және ... түрлері;
- көп мөлшерде суды, жерді және ауа оттегін жұмсау ;
- өте ... ... ... ... жердің биосферасының
температурасының біртіндеп ... және ... апат болу ... ... ... ... ... бар қорын шартты
жанармай эквиваленті (ШОЭ) ... ... ... 29 г Дж/т ... тең деп ... ... Әртүрлі жанғыш қазбаларды ... ... ... ... ... берілген
Соңғы есеп бойынша жанғыш заттардың потенциалды ... ... ... (1.2) ... ... ... жанғыш қазбалардың
басым көпшілігі қатты жанармай түрлеріне жатады. ... мен ... ... ... 12,4және 9,9 % экв. жалпы органикалық жанармайға және
тек 3,5 пен 2,6 % эквивалент тиісінше ... ... ... келеді.
2 кесте
Жанғыш қазбалардың энергия эквиваленттері
|Жаңғыш қазба түрі ... ... ... |
| ... | |
| ... ГД| |
| |ж/т | |
| | ... жанармай |Мұнай |
| | ... ... ... ... |27,6 |0,94 |0,76 ... ... |13,8 |0,47 |0,33 ... |41,9 |1,43 |1,0 ... газ |34,3* |1,17 |0,83 ... ... |40,0 |1,37 |0,95 ... ... | | |11,33 10³ ... ... |16,2 10³ | ... | | | ... ... |29,0 |1,0 |0,7 ... - ... ... жүзілік жанғыш қазбалар қоры
|Жанғыш қазбалар| ... | ... ... ... ... | | |
| |10 шот |% (экв) |10 шот |% (экв) ... |438 |3,5 |136 |12,4 ... |330 |2,6 |108 |9,9 ... |11220 |88,5 |720 |65,9 ... ... |5,4 |129 |11,8 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |12670 |100 |1093 |100 ... ... ... ... қоры - ... ШОТ өндірістік
өндірілетін қорға жатады. Көмір қорының 90% ... 10 ... ол ... ... АҚШ, ҚХР, ... ... ... қоры жағынан бұрынғы КСРО дүние жүзінде 1-ші орында (40%
жоғары дүние жүзінде). ... ... ... 90% астамы энергетикалық
көмірде де ал 10% кемдеуі металургияға өте қажетті коксқа айналушы көмір.
Қазақстанда шамамен 11 ... ... қоры ... ... жүзілік потенциалды қоры 306млрд.т. (немесе 136млрд
ШОТ) өндірістік өндірілетін деп ... ... ... ... (54 ... Жақын және орта осындай үлкен мұнай қорының барлығында
ғана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... өте жоғары өнім беруінде.[9]
Осы аймақтағы елдердің арасында және дүние жүзінде Сауд Арабия мұнай
қоры жөнінен бірінші ... Оның 23 ... ... ... 11 млрд. т.
мұнайы керемет үлкен ерекше Гавар кенішінде орналасқан. Әсіресе ... ... ... – жағалауының Қашаған кен орнының мұнай қоры
шамамен 7,0 млрд. т. деп ... Бұл өте ... ... ... кен көздерінің ішіндегі ең ірісі деп анықталуда.
Табиғи газдың дүние жүзілік потенциалды қоры 330 млрд ШОТ ... ... м³, оның ... қоры 92 трлн м³. ... ... зерттелген қоры
жөнінен дүние жүзінде 1-ші орынды бұрынғы КСРО ... оның ... ... Өзбекстан үлесіне дүние жүзілік ... ... 40% ... ... ... ... 25% ... және Орта Шығыс елдердің үлесінде,
бұларда негізінен мұнай ... газы мына ... ... ... ... ... Кувейт, Америкалық континентке табиғи газдың дүние
жүзілік өндірістік қорының 16% келеді, оның ішінде АҚШ -6,8%, ... ... және ... ... қоры Африкада (7,62%) мынадай елдерде орналасқан:
Алжирде (3,8%) жәнеНигерияда (1,8%), сонымен ... ... және ... ... Индонезияда (1,2%), Австралияда (1,0% ) және
Қытайда (0,9%).Батыс Еуропада ... ... ... ... ... 5,8% бар, оның ішінде Норвегияда -2,1%, Нидерландыда -1,9% ... ... ... ауыр ... және ... ... ... жанғыш қазбалардың дүние жүзілік ... қоры 682 млрд ... оның ... ШОТ ... ... ең үлкен қорлары, мысалы
сланецтың – Эстонияда, АҚШ-та, Бразилияда және Қытайда, ал ... ... ... ... ... ... Қазақстанда,Ресейдің
Татарстан аумағында.
Ядролық жанармай. Өндірістік ураны бар кенде оның концентрациясы өте аз
боады – 0,1-0,5% және одан ... ... уран қоры 5 млн. т. ... бұл 236 ... ШОТ ... ... ... пайдалану
арқылы алғанда және 8850 млрд ШОТ энергияны реакторда жылдам нейтрондарды
пайдалану арқылы алғандағыдай, бұл энергия органикалық ... ... ... энергиядан бірнеше есе көп. Уран Қазақстанда да көп. Оның
мөлшері 1 млн.т. деп есептегенде, бұл ... ... ... бірі
4 кесте
Дүние жүзілік энергия қорын пайдалану құрылымы (ағаш, торфты және ... ... қоры | ... |
| |1960 |1970 |1980 |2002 |2003 |2020 ... |3,0 |3,7 |43,5 |37,6 |32,9 |21,2 ... газ |0,9 |1,1 |18,8 |20,8 |21,4 |19,0 ... ... |93,2 |28,9 |29,1 |30,0 |33,2 ... ... |1,7 |2,0 |6,2 |6,9 |7,1 |13,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... қоры | | | | | | ... ... |0 |2,5 |5,6 |8,6 |13,6 |
XX ... ... ... мен ... ... 3,0 және 0,9% тиісінше,
ал көмір ... – 76,1% ... ... жаңа кен орындары соңғы кездерде
табиғи жағдайы өте қатал аймақтрда, адамның баруы қиын ... ... ... ... ... ... ... жерлерінде( мұнайлы тасты
теңіз,т.б).
Қазір дүние жүзілік мұнай өндірудің төрттен бірі теңіз түптерінен
алынып ... ал 2003 ж. бұл ... ... дейін жетті. Ал қатты жанғыш
қазба өндіру керісінше, оларды ашық жолмен ... ... ...
Ачинск кен орындары және басқа) және жаңа ... ... ... ... ... Атом және су энергетикасының өсуі, ... (күн, ... және жел, ... ... ... және ... қайтадан пайдалану.
Мұнайды өңдеудің тереңдігі өсті. Бұл проблема қазіргі мұнай өңдеудегі
ең қажеттісі. Мұнайдың мұндай терең өңдеу мұқтаждығы қозғалтқыш ... тез ... ... ... ... ... ... және электр энергиясын алуға жанармай есебінде қатты жанғыш қазбаны
және табиғи ... ... ... болса және бұл экономикалық жағынан
тиімді болса, онда қозғалтқыш жанармайдарын ... ... тек қана ... ... ... алу ... Жасанды қозғалтқыш жанармайдарын мұнайдан
басқа шикізаттрдан өндіру әзірше тек ғылыми ... ... ... ... ... елдердің жанармай энергетика
баланысында энергия қорын ... және ... ... ... ... ... бұл олардың экономикалық өсуінің
дәрежесімен, энергия көздерінің барлығымен, бұл ... ... ... ... жақын орналасуымен және басқа себептермен байланысты. Іс
жүзінде барлық елдерге энергия пайдалану ... ... мен ... ... ... ОЭБ ... ресурстардың бірінің орнын бірі басатын төрт дәуір
байқалады: ағаш жанармай және жануар дене энергиясы, ... ... және ... газ. ... ... қарқынмен табиғи газдың, су мен ... және тағы ... ... артуда.
Дүние жүзінде жанармай өндірудің 1995 жылға (млн.т.) мәні мынадай.
Дүние жүзі 4273 ... ... ... ... 1579 және ... ... 800 ... ... 210 ... 166 ... КСРО
647
ОАР(ЮАР) 140 ... ... 79 ... Чехославакия 127
Канада 62 ... ... ... 244 ... ... ... ... жүзілік көмір өндіру 1995 жылы ең жоғарғы деңгейге жетті – 4273
млн.т. Ең көп ... ... ... ... ... (850 ... ), ең ... өндіруші елдер қатарында Бұрынғы КСРО, ГДР, Польша, Австралия, Индия,
ОАР және Чехославакия жатады.
Дүние жүзінде және ... ... ... ... ... 1.5 ... берілген.
1979 жылы дүние жүзілік мұнай өндіру ең жоғарғы деңгейге ...... ... жылы ол 2666 млн.т. дейін төмендеп кетті. Дүние
жүзіндегі негізгі мұнай ... ... ... – Орта және ... ... ... ... және Еуропа, Дүние жүзілік мұнай өндірудің ... ... ... ... мүшелерінің үлесіне тиеді. Өркендеген
елдерде (720 млн. т.) және ... ... және ... (744 млн.т.) шамамен
бірдей көлемде мұнай ... ... жүзі ... арасында мұнай (газ
конденсатымен қоса) өндіруден 1 орында бұрынғы КСРО (600 млн. т.) ... өте көп ... АҚШ (724 млн. т.) ... ... оны ... орында (438 млн. т.), Мұнайды 100 млн. т. көп өндіретін елдер ... ... ... Қытай, Ұлыбритания, Иран кіреді. Мына елдерде -
Венесуэла, Канада, Ирак, Индонезия, Кувейт, Қазақстан және ... ... ... 50 ... ... ... мен Норвегиядан басқа мынадай мұнай өндіруші елдерде – Сауд
Арабиасы, Мексика, Венесуэла, ... және ... ... өндірілетін
мұнайдың жартысы және одан да көбі теңіз ... ... ... жылы ... ... ғалымдарының өте бай Яэрся кенішін ашқаннан ... ... 1960 ... 5 ... дан 1985 жылы 125 ... ... өсті.
1993 жылы Қытайда 143,8 млн.т. мұнай өндірілді, оның 10 млн.т. Шыңжаңда
өндірілді, яғни 25 есе ... ... ... ... мен конденсат өндіру, млн.т
|Елдер |Ең көп ... ... |1995 |
| ... | ... жүзі |3114 (1979) |2666 ... ... АҚШ |474 (1970) |720 ,438 ... ... |123 ... |100 (1973) |72 ... ... |38 ... ... |27 |
5 ... ... ... |1619 (1980) |1202 ... ... |1343 (1975) |800 ... бірлестігі (ШШЕБ) | | ... ... |490 (1980) |170 ... |300 (1974) |111 ... |168 (1979) |70 ... |194 (1970) |88 ... |114 (1979) |73 ... |84 (1977) |60 ... |160 (1970) |50 ... |151 (1972) |52 ... |55 (1979) |29 ... Араб ... |91 (1979) |50 ... ... |143 ... ... |44 ... ... |31 ... |25 (1980) |23 ... |25 (1980) |23 ... ... |20 ... ... |20 ... ... ... және | | ... ... |744 ... Ксро |624 (1988) |595 ... ... |125 ... |12 (1980) |11 ... жүзінде табиғи газды өндіру басқа жанармай ... 1940ж. ... ... ... ... ... олардың үлесі
дүние жүзілік өндіруде 40%-ға жеткен.
Дүние жүзілік табиғи газ өндіру 1995 жылы млрд.м³ 0 с-градуста.
Дүние жүзі 1652 ... ... 780 ... 485 ... ... ... 85 және ... 76 ... ... 20 ... 42 ... 25 ... ... ... 197 ... 28 ... 20 ... ... өте ірі газ ... ел - ... КСРО 1985 ж онда
тарихта бірінші рет жылдық газ өндіру жоғары ... 53 млрд ... ... КСРО ... ... газ ... ... 1960-1985
жылдар арасында 9-дан 36 % дейін ... ... ... газ ... млрд м³) ... ... ... мен Қытай елдерінен (670 млрд м³)
артық. ... газ ... кеми ... ал ... ... да ол өсуде.
Өркендеуші елдерде мұнай өндіруге қарағанда ... ... АҚШ, ... ... Румыния, Мексика, Норвегия, Алжир, және, Венесуэла
кіреді.
Ядролық өтын өндіру. 1984 ж. уран ... мың ... ... мынадай
болды:
Канада 11,2 ... ... 5,9 ... ... Африка Республикасы ... ... ... ...... ... өркендеген
елдері (12 мың т.), АҚШ (16 мың тонна) және басқа елдер (8 мың тонна ).
Энергия ресурстарының ... ... ... ... он жылда және
1990 ж. мәндері 1.6- естеде ... ... ... ... КСРО ... мен ... өндіру жөнінен алдыңғы, көмір өндіруде – үшінші (Қытай мен
АҚШ – тан ... ал ... ... ... – та 1985 ж ... ... энергиясы өндіріледі.
6 кесте
Бұрынғы КСРО жанармай және электр ... |1975 |1980 |1985 |1990 ... |701 |724 |726 |705 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |491 |603 |595 |570 ... | | | | ... ... | | | | ... ... |435 |643 |815 ... | | | | ... |1038/ |1224/ |1545/ |1722/ ... |100 |100 |100 |100 ... , | | | | ... ... |20/1,9 |73/6,0 ... ... ... ... |164/ ... ... ... ... | |13,4 | | ... ГЭС | | | | ... кестеде келтірілген жанармай-энергетика комплексінің ... ... ж. ... газ өнеркәсібі 1,3 есе ядро энергетика 2,3 есе ... ... ... ... 21% -ке ... ... ... құрастыру және оны пайдалану
энергетика бағдарламасына ... ... КСРО – ның 2003ж. ... өсу бағдарламасының бір бөлігі есебінде, жүзеге ... ... ... ... ... энергетика негізінің
кеңейуінің басты бағытын және маңызды шараларын анықтайды және ... ... ... ... әрі ... ... ... бағдарламасын жүргізу 20 жылға есептелінген және екі кезеңде
жүзеге асырылады: 1980 – 1990 және 1990 -2003 ... ... ... ... ... ... көмір және ядро
энергиясын өндірудің өсуі қала береді, екінші кезеңде газ өндіру ең жоғары
деңгейіне жетеді, одан ... ... ... одан әрі өсуі негізінен ядро энергетикасын
жоғары өндірумен, көмірді ашық әдіспен өндіруді көбірек ... ... ... ... ... энергия көздерін пайдаланумен анықталады. Көмір
өндіруді едәуір ... ... ашық ... ... ... ... ... дүние жүзінде өте үлкен Шығыс ... және Алыс ... ... ... ... ... Канск-Ачинск, Оңтүстік Якутскіні,
Торғай, Кузнецк және басқа) жүзеге асады.
Келешектегі газ өңдейтін өндірістің негізгі ... газ ... ... ... оны ... өңдеп, барынша көп ... ... ... ... этан және ... ... алу
Келешекте Қазақстанда мұнай өндіру күшті өседі, Шығыс Сібірде (Томск
облысында) және континентальді шельфте ... ... ... және барлау
күшейеді. Тереңде жатқан мұнай және газ ... ... ... ... одан әрі жалғаса береді. Мұнай өндірудің қажетті деңгейін ұстап
тұру тек қана жаңа ... ... ... ... ... ... ... жетістіктерді пайдалану арқылы, көбейту жоспарлануда.
2.2 ҚР жанармайдың деңгейін сараптау -ҚазМұнайгаз жанармайы мысалында
Микроэкономика көзқарасымен қарайтын болсақ, бензин – сұраныс икемдігі
аз ... ... ... ... ... аз ... сияқты,
жанармайға сұраныс қисығы үнемі вертикальді болады. Бұл дегеніңіз, тіпті
бағаны ... ... ... ... ол ... ... ... көп
азайта қоймайды. Сатушы көзқарасымен қарасақ, бұл – ... ... ... ие, ол үшін ... ақша береді. Бұл - капиталдың жылдам айналып,
кірістің бір бөлігін салықтан жасыруға мүмкіндік береді.
Қазақстанның ... ... ... ... оны ... тауарлары жоқ. Сығылған газбен жүретін автомобильдер тек халқы аз,
бірақ табиғи ... бай ... ... ғана кең ... Оның өзінде
де тек Ақтауда ғана.
Биоотындарды өндіру мәселесі де ... ... ... ... ... көлемі күрт түсіп кетті. Оның үстіне, биоотынның өзі
бензинге ... ... бола ... ... оның ... де, тек 5% ғана ... ... Бұдан бөлек, компанияның баға
саясаты жанармай нарығындағы жағдайды ... ... тұр: ... құю ... баға кәдімгі жанармай стансасындағы бағамен бірдей.
Дизель отыны да бензинді тікелей алмастыра алмайды. Өйткені, дизель
отынымен ... ... саны 15% ... Және ... ... да ... ... өзгереді.
Сондықтан бұл жерде баламаны қызмет көрсету деңгейінде іздестіру
керек. Мүмкін бұл алмастырушы қоғамдық ... ... ма еді? ... бұл ... айқын проблемалар бар.
Қазақстанда жолаушылар қоғамдық көлікте жүруді соншалықты жақтыра
қоймайды. Көлік ... ... ... қызмет көрсетуге қауқарсыз.
Мәселе мынада, көліктен түсетін кірістердің ... ... ... ... ... ... олардың қолында ең қарапайым ... ... ... жоқ.
Қоғамдық көлік тек мына жағдайда, егер автоәуесқойлардың 20-25% ... ... ... алуға мүмкіндігі болмай, автобусқа ауысып мінген кезде
ғана жеке көлікке балама бола алады. Бұл - жанармай тұтыну көлемін ... ... ... ... ... етеді.
Болашақта осы жағдай ғана бензинге бағаның өсуіне шек қоятын сияқты.
Бұның ... баға ... айту ... ... оның жүз ... ... айқын. Сатушылар да осы деңгейге ұмтылуда.
Кез-келген өзге тауарлар сияқты жанармай нарығы да үш бөліктен тұрады:
өндіріс, көтерме және ... ... ... ... өз ... ... ... жұмысын саралай отырып оның жария әрекеті  тек бөлшек
сауда және ... ... ... ... ғана бағытталғанын байқауға болады.
Олар: жанармайға шекті бағаны белгілеу, жанармай құю ... ... құю ... ... ... ... қамтамасыз етуге
әрекет.
Соңғы кездері үкімет көтерме нарықпен айналыса бастады. ... ... ... ... – операторлық қызметке тиым салуы болды. Бұның неге
алып келуі мүмкін ... ... ... айтылған. Өндіру нарығы
«ҚазМұнайГаз» ҰК (ҚМГ) иелігіне берілген.
Бұл нарықты өзара әрекетте қарастырмай, үкімет тыныштық пен ... ... ... ол үшін ... ... тәсілмен жұмыс
істейді. Ол тек сыртқы ... ... ала ... ғана: баға тым
көтеріліп кеткенде, тұтынушылар ... ... ... ... президенттің қатты сынынан соң қимылдай бастайды. Бензин
жетпей, оның бағасы ... ... ... ... ... желтоқсан
айларында осылай болды. Көктемге қарай егін егу науқаны басталған ... да ... ... ... желтоқсан айында үкіметтің шешімімен жанармайға шекті
бағалар ... ... ... Аи-80 – 62 ... ... – 82 ... дизель отыны – 67 теңге болды. Бірақ, осы ... ... ... ... жоқ. ... ... ірі ... нарықтан майда,
тәуелсіз жанармай құю стансаларын (ЖҚС) ығыстырып ... ... ... ... орын ... ... ... көтерме бағасы 77-78 ... ... Бұл ... стансаларды қысымға ұшыратты. Несиелер мен
қарыздарды төлеген соң 5 ... ... ... ... ... ... өз ... отынды төмендетілген бағамен босатады. Болмаса
жоғарыдағы кәсіпорын ЖҚС шығынының бір бөлігін өз мойнына алады.
Осындай ... ... ... ЖҚС ... ... ... өзі ЖҚС қожайындарын одан бас тартуға мәжбүрледі. Өз кезегінде
бұл ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтқысы
келген кәсіпорынға ол арзанға түседі.
Жанармай қорының ЭМРМ тарапынан әділетсіз бөлінуі бұл жағдайды ... ... ... ... жұмыс істемей тұрған ЖҚС-тар бұл саясатты
айқын көрсетеді.
Шығыс Қазақстанда ЖҚС қожалары желтоқсанда Қазақстанның президенті мен
бас прокурорға өтінішпен ... ... ... маркаларына шектелген
бағаларды енгізу туралы шешімнің шағын ЖҚС қожалары үшін  кемсітушілік
сипаты бар ... ... ... ... ... ... салық төлеуге қажетті төлемдерді
ақтамайды», -деді ҚазТАГ-қа ШҚО кәсіпкерлер ... ... ... Майда кәсіпкерлер мұнай өңдеу зауыттарына тұмсығын да тыға
алмайды. Зауыттардан аймақтарға арзан отынды тікелей сату деген жоқ. ... ЖҚС ... ... 82 ... деген бағамен саудалауды
мәжбүрлесе, олар отырып қалады.
Қазіргі жағдайдан тек ҚМГ және «Гелиос» сияқты ірі ... ... ... ... ... қауымдастықтағылар.
 
Қазақстан табиғи жəне энергетикалық ресурстардың ірі қорларын иеленеді.
Оған қарамастан, 2011 ... ... ... ... ... энергия ресурстарында ішкі қажеттілікті толығымен
қанағаттандырмайтынын көрсетті, мұнда импорт ресурстардың жалпы көлемінен
4,4%-ды құрайды.
Өткен жылдың деңгейімен салыстырғанда ОЭР-да шығарылғаны ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 89,7%-ды құрады.
ОЭБ-тың ресурстар бөлімін қалыптастыру ... ... ... ... ең ... ... біріне
айналып тұр. Сондықтан оның ... ... де ... ... ... ... өзіне еріксіз аударып тұрады. Бір айта ... ... мен оның ... ... өсіп ... ... ... түсіндіру өте қиын түйінге айналуда. Оған біз
мұнай өндірісінен әлемдегі алдыңғы қатарлы ... ... ... ... бай деп ... ... орынды-орынсыз қайталуымыз да
себепкер болатын сыңайлы. Өйткені, осындай тоқмейіл сөздерді естіген жұрт
шынымен де ... бай ... ... неге ... ағып жатпайды, оның
бағасы неліктен ... ... ... ... ... Ойланып қарасақ,
халықтың өкпе-назы нақа негізсіз де емес сияқты.
Айналайын немістер мен ... ... ... ... ... күнде қолыңа май шам алып ... ... ... ... ... ... кірпияз шетелдіктердің мерзімі өтті деп
«утильге» тапсырған автомобильдерін «жұмыртқадан жүн ... ... ... алып ... үстіне 2-3 есе үстеме қосып біздерге сатады.
Біз болсақ, азғантай ақшамыздың жеткеніне ... деп, ... жеті ... ... Сөйтіп, біреулердің «тастандысы» екенінде шаруамыз жоқ,
«иномарка» міндік деп шіренеміз. Ал ол ... ... ... Машинаны
арзанға алғанымызбен, оның күнделікті «тамағы» қымбаттап ... ... шу ... ... ... ... ... бағаларға сатып,
бұрмалаушылыққа жол берудің 112 фактісі анықталды, деп мәлімдеді ... ... ... ... ... қорғау
агенттігінің төрағасы Мәжит Есенбаев. Төрағаның айтуынша, тек ірілер ғана
емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... бұрмалауларға, яғни тәртіп бұзушылықтарға жол берген. Сөйтіп,
жанар-жағармайдың әр ... 2-3 ... ... отырған. Осындай
жәйттерді айта келіп, М.Есенбаев бұл ... ... ... ... ... де ... ... Бірақ бағаларын күн сайын дерлік құбылтып
тұратын автомобильдерге май құю стансалары қожайындарының ... ... ... Премьер-Министр Кәрім Мәсімов шілде айында
өткізген ... ... ... ... ... ... қызметтерін тексеріп, бағаның көтеріліп кете беру
жағдайын анықтау жөнінде тапсырма ... ... ... қорғау
агенттігі төрағасының жоғарыдағы жәйттерді 22 тамыз тамыз күні ... ... ... ескертпелерден қорытынды шығаруға
асықпайтыны көрініп-ақ тұр. Бір қызығы, жанар-жағармай сатушылар небәрі ... ғана ... ... ... ... ... ... шығады екен.
Автомобиль иелері ... ... ... ... Ал ... ... біз ... білеміз. Бұл да ... ... ... ... қорғау агенттігі елдегі мұнай өңдеу зауыттарын да
жазаламақ ниетте. Сөйтсе, олар ... ... ... ... ... ... ... біз егін орағы науқанына жұмыс істеп
жатырмыз деген желеу көрінеді. Бұл ... да ... ... ... барысында белгілі болды. Мұнай өңдеу зауыттарының мұндай
әрекетін агенттік ... өз ... ... ... ... ... ... ретінде бағалап отыр. Сондықтан бұл мәселе
бойынша да ... ... ... ... өңірлердің әкімдері
күзгі жиын-терінге қажетті дизель отыны мен жанар-жағармайды кем дегенде 90
пайызға ... ... Олай ... бұл ... ... ... тиіс ... кету керек, қазақстандық жанар-жағармай құю стансалары баға
бойынша өзара ымыраластыққа барып отыр ... ... ... дейін де
естілген. Ол ... ... Ол ... ... ... ортақ бір бағаға өзара келісуі деген сөз. Әрине, ол ... ... аз да ... ... ... ... ... өткен
шілде айында «Аурика», «Асқар Мұнай Трейд» ЖШС-лар мен ... ... АИ-92 ... ... ... ... баға ... қарсы әрекеттерге барғаны ... ... еді. ... бірі бензиннің сатып алу құны 1,1 пайызға ... ... ... 10,7 ... ... отырып сатуға шығарған. Осы ... ... 1,1 ... ... ... сатып алған кезде, олардың өздерінде
бұрынғы баға өспеген кезде алынған ... ... да ... ... ... ол ... де ... бағамен сатылған. Тексеру қорытындылары
биылғы жылдың мамыр-шілде айларында АИ-80, АИ92/93, АИ95/96 ... мен ... ... ... ... баға ... ... және
Қарағанды облыстарында да орын алғанын анықтаған. ... ... ... 130 ... ... ... орын ... тапшылық салдарынан кейбір
өңірлерде үлкен ... ие ... ... ... ... де дәл
осы шақ. Мәселен, шілде айында Оңтүстік Қазақстан, Солтүстік Қазақстан ... ... ... ... қалыптасқаны бізге мәлім.
Қалай дегенде де, жанар-жағармай ... ... ... түрі байқалмайды. Осыдан сәл ғана бұрын Қазақстан Үкіметі қыркүйек
айынан бастап, ... ... ... шекті бағасын 12-14
пайызға өсірмек ниетте деген де қауесет ... Олай ... ... ... АИ-92 ... ... 1 ... бағасы 120 теңгеге жетуге
тиіс еді. Күні кеше ғана Мұнай және газ министрлігі қыркүйекте ... ... ... қымбаттамайтындығын хабарлады. Мұндай ақпаратты
аталған ведомствоның баспасөз қызметіне сілтеме жасай отырып, Tengrinews.kz
сайты таратқан. ... ... ... да, егер ... ... АИ-92 ... бағасы (1 литр үшін) 106 теңге, АИ-80 – 86 теңге,
дизель отынының литрі 90 ... ... қала ... ... ... ... М.Есенбаев жоғарыда өзіміз
атап көрсеткен онлайн-конференцияда агенттіктің Ресеймен ... ... ... ... ... ... көз жұма ... да жасырған жоқ. Іс жүзінде рынок субъектілеріне қысым жасаушылық
болып ... ... ... ... ... ... шекаралас
аймақтарда ішкі рынокты қорғаудың өзгедей тетіктері ... ... ... ... ... болып отыр.
Осы ретте мәселенің екінші бір қыры бой көрсетеді. Ол – ресейліктердің
Қазақстанға келіп ... ... ... ... алып ... ... жағдайдың
әсіресе, шекараға жақын өңірлерде жиі орын ... ... да ... ... ... ... ... туғызып отыр деген
қауесеттің ... да ... ... ... ... ... айтуынша, ішкі рынокты қорғаудың бірден-бір жолы жанар-
жағармай шығару ... ... ... ... ол үшін уақыт пен ... ... ... ... ... ... шараларды пайдалануға баратынын
да жоққа шығармайды. Өйткені, ... ... ... ... ... 30 ... төмен болып отыр. Көршілердің көзқұртына
айналып отырған да бағадағы осындай айырмашылық.
Ортақ Кеден одағына бірігіп ... ... ... бағаның ала-құла
болуы, әрине, проблема тудырмай қала алмайды. ... ... ... ... ... кең жол ашу ... да үлкен. Шекаралас
өңірлердегі жанар-жағармай ... ... өз ... қазақстандық
тұтынушыларға арзан бағаға сатқаннан ... ... аз да ... ... жөн ... кім кепіл? Оның үстіне ... одан ... ... ... және өзге мемлекеттің азаматтары болып
табылатын ресейліктер Қазақстанда жанар-жағармай қымбат деп ешкімге шағым
да жасап ... Осы ... ... баға ... ... ... ... үшін, ол елде еңбекақы мен зейнетақының да жоғары ... ... кету ... Сол себепті де кейбіреулердің Ресейде жанар-жағармай
бағалары жоғары, біз де ... ... ... ... ... ... қонымды
бола қоймайды.
Мойындауымыз керек, жоғарыда келтірілген деректер Қазақстанда неліктен
жанар-жағармай бағалары ара-тұра болса да ... ... ... ... ... ... бере алмайды. Анығы біреу, ол – осы іске жауапты
компаниялардың бағаны жасанды ... ... ... ... ... олар ... ... ескертуіне құлақ асуды да қажет деп таппай
отыр. Бәлкім осы жерде біз ... ... ... да бір сыр ... Рас, қазақстандық мұнай өңдеу ... ішкі ... ... ... өнім ... ... ... бұрыннан белгілі. Біз бұл
жерде бірқатар көрші елдердің бензиннің ... ... таза ... ... және Еуро-5 стандарттарына көшіп жатқанын тіпті айтып та
жатқан жоқпыз. Біздің көнтерілі тұтынушылар да бізге ... ... ... бер деп ... мазалаған емес. Дәл қазір олай болмайды да. Мәселе,
тек ішкі рынокты мұнай ... ... ... қамтамасыз ету жөнінде
ғана болып отыр. Ал оған тағы не ... ... ... 2011 ... ... ... ... мен газ конденсатының көлемі 0,5 пайызға кеміп, 10,67
миллион тоннаны құраған. Бұл ... ... ... ... ... баспасөз-парақшасынан келтіріліп отыр.
Оны таратушы – «ҚазМұнайГаз» АҚ-тың баспасөз ... Онда ... 1 ... ... ... ... шоғырландырылған көлемінің 7,4
миллион тоннаны құрағаны, оның ... ... ... ... салыстырғанда
5 пайызға аз екені де көрсетілген. Бірақ бұл жәйттер де ... ... ... ... ... бағаның өсуіне себепкер бола алмайды.
Олай болса, ... ... ... Әлде ... бәрі елде ... ... кетуінің салдарынан туып отыр ма? Олай дейтініміз, ҚазТАГ ... ай ... ... ... ... осы ... ... Қазақстанда бензин шығару көлемі 1,48 миллион тоннаны құрады, ал
ол 2010 ... ... ... ... 15,9 ... кем деген ақпарат
таратқан. Керосин шығарудың 24,5 пайызға азайғаны ... да дәл осы ... Бұл ... ішкі ... ... қамтамасыз ету ісіне қаншалықты әсер ете алатыны бізге,
әрине, ... ... – осы ... ... өзінен-ақ аңғарылғандай,
көмірсутегінің мол қоры бар елдің бензин тапшылығын сезінуі. Ал оны қандай
да бір себеп-сылтаулармен дәлелдеп алудың қиын ... де ... ... жөн. ... ... ... келе ... үш мұнай өңдеу зауытына
соңғы жиырма жылда жаңадан, ең құрығанда, бір ... ... ... ... ... ... ... жанар-жағармай төңірегіндегі әңгімелердің әзірге саябырситын түрі
жоқ. Оған, осы ... ... ... ... ... шетелдік көнерген көліктерді арзанға сатып ... ... ... ... да өз ... ... ... болуы мүмкін. Сонымен
бірге, осы автокөліктердің көптеген ағайындарымыз үшін ... ... ... да ... ... елді ... ... бірдей
автобустар қатынай бермейтін қазіргідей заманда таптырмас ... ... ... ... ... ... ... табыс тапса, енді
біреулер, әсіресе, ауылдардағы ... ... елді ... өндірген өнімдерін қалаларға жеткізіп, саудалау арқылы күнделікті
ішіп-жемін айыруда. Демек, орыс ... ... ... ... ... үшін ... ... үшін қажет қозғалыс құралына айналып отыр.
Олай болса, жанар-жағармай бағаларының қымбаттай беруінің «әй ... ... ... ... жоқтықтан жүгенсіз кеткен алыпсатарлардың қалталарын
қалыңдатқанымен, қарапайым халыққа ... ... ... ... де еш ... ... ... сапасын еуропалық жанармаймен салыстыру
Европа елдерінің арасындағы А-95 бензинінің баға ... ... ең ... ... ... ... л дегеніміз бұл маркадағы бензинге бағаның біздің елімізде төмен
болуы. Біздің алдымыздағы Беларуссиядан 15 ... ... ... ... да баға ... емес. . Ресей бұл көрсеткіш бойынша артынан санағанда
үшінші болып тұр. . Қазіргі уақытта ... ... ... ... бар, ... ойынша өзіміз елде мұнай шығара отырп, бензинді
ұшыртқан ... ... ... ... бар. Бұл ... ... ... болады. Ол жақта да иұнай шығарады. . ... аз да ... ... көрсеткіш бойынша олар бірінші орында тұр. Мұнай өңдеу
саласында Қазақстанды қандай ұстанымдар ... тұр? Ол ... ... интеграциялық кеңістігі аясындағы әректтер бізді неге ... осы ... ... бел ... ... ... орталығының анықтауы бойынша
бұл мәселеені тағы қарастырды. . ... на ... ... Европа мемлекттерінің статистикалық мәліметтеріне сүйене отырып,
2011 жылдың маусым айының аяғында кезекті бензиннің ... ... ... ... ... ... тек ... саны «95»
бензин алынып , соңғы айларда Қазақстанда апта сайын 1-2 теңгег ... еді. ... ... біздің еліміз көрсеткіштің соңын иеленді.
Біздегі арзаншылық ешкімде жоқ. 2011 ... 1 ... ... көрсеткішті салыстырғанда алғашқы үштіктегі еледр орын ауыстырып,
өзегрістер болды.Бірінші орынды көрсеткіште Норвегия ... ... ... ... ... 378,3 ... ... Бұл жерде ескетрте
кететін бір жәйт, Норвегия ол да мұнай өндіретін мемлекет. Соған қарамастан
бензин оларда қымбат. ... бұл ... ... байланысты.Он бірінші
орынннан екінші орныға Ұлыбритания ... ... ... ... ... 353,9 ... түседі. Үштіктегі орнынан тайған
бензинге қатысты салқы жүктемесімен қарыз ... ... ... ... ... ... мен Данияда жүргізуші болу арзанға түспейді, онжағы
жанармай литрі 338,4 және 331,6 теңге тұрады.
Жоғарыда айтылғандай , ең арзан ... тек ... ... тұр. «РИА-
Аналитика» сарапшылары біздің елімізде қалай Кеден Одағы жұмыс ... ... ... ... ... ... Бүгінгі күні
орыстың мамандарының анықтауы бойынша біздегі , 95- ... ... ... ... 115,7 ... ... салыстырмалық есепте бағасы 100
теңге болған еді. Қазақстанннан ... ... ... ... ... ие
Беларуссия, литрі 131,8 теңге. Жағдайды жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... кез-келген
елдің бағасының айырмашылығы жер-көктей. Бқл елге Ресей жатқызылады
көрсеткіш ... ... ... үшінші орында. Москва, Новгород және
Казан қалаларының май бекеттеріндегі орташа құны А-95 бензин литрі ... ... Одан соң ... (187,9 ... және ... (236,7 ... ... бойынша елдер орналасауы айтарлықтай өзгерген жоқ.
Көрсеткішті бастап жоғары салығы бар ... ... ... өндіретін және
бағаны реттейтін немесе либеральдық салық төлеу қызметі бар ... ... ... ... ... ... Ирландия көтерілген, ал Греция ... өз ... ... ... ...... ... бес орын түскен, ондада
бензин күрт арзандаған болатын. Европалық барлық елдерде соңғы ... ... ... . Бұл ... ... Одақ елдерінің қатысы жоқ.
Бұл жерде тағы бір ескерте ... ... ... ... ... ... бойынша доллардың курстық бағамынығ төмендеуіне байланысты,
бізде және оларда жақсы жағдайда арларынад 1 ... ... ... ... ... ... Дизельдік баға бойынша алғашқы ... ... ( ... 363,9 ... оларда бірақ дизельді машиналарды жақсы
көре бермейді. Екінші орында Норвегия (66.8 руб.), үшінші - ... ... тұр. Ең ... ... Қазақстанда, Ресейде, Беларуссияда. 2011 жылдың
алғашқы жарты жылында Европада бензинге деген баға өсуі года ... (+38,9 ... одан ... ... (+27,2 ... және ... пайыз). Бестікте сонымен қатар, Латвия мен Қазақстан бар.
Бұл барлық елдер мұнайды ... ... ... ... 95-
тік бензині жоқ) Европадағы экономикасы ... ... емес ... ... ... баға өсуі ... 11-інші орында (8 пайыз баға
өсімі), ... 1 ... ... 32 ... ішінде ең соңғысы болды.
Это, по мнению экспертов «РИА-Аналитика» сараптамалараның пікірі бойынша,
екінші тоқсанда ... ... баға өсуі ... ... ... ... ... көп жерлерінде баға төмендеуі орын алып жатты.
Бәрінен бұрын октандық саны А-95 бензиніне ... баға ... ... алғашқы жарты жылдығында Швецияда 1,5 пайызға ... Осы ... баға ... 8,6 ... ... ... тамақтануы адам үшін маңызды іс болса, автомобиль үшін де ... егер адам ... ... ... болса, онда ас қорыту және
бауыры зақымданады, сол ... ... де ... ... ... толтырса, онда , жанармай жүйелері қозғалтқыштар мен от ... ... ... ... ... ... араған пікір бойынша, АЗС-қа
қатысты барлық мәселелре шешілген, май ... ... ... ... ... ... майды құю арқылы тұтынушысынан айырылатыны өзіне мәлім.
Бірақ, словам директора консалтинговой компании «А95» ... ... ... ... ... сөзі ... жанармайдың тез арада
өсуі (қазіргі уақытты есепке алғанда) бензин түріндегі сапасыз, өнімдерді
дизельдерді сату ... ... үшін ... ... ... ... хақ,
химиялық қосылыстарға су қоса отырып, бензинге «суррагат» ... ... ... ... при ... ... ... экспертиз, Национального транспортного университета, «А95»
кеңес беру фирмасымен «ЮПЕКО» , ... ... ... ... ... пен ... ... Институттарының
анықтауы бойынша, автомобилге уланып қалмас үшін «тамақты» «асханадан» алып
беру керек.
3. ... ... ... даму ... ... ... ... болатын мәселелерді анықтау
Қазақстан бензинінің стандарттары мен сапасы аса төмен деңгейде қалып
отыр. ... ... ... ... ... ... де ... Шри-
Ланка, Тәжікстан, Колумбия, Уругвай, Пәкістан сияқты елдермен деңгейлес,
төменгі қатарда екенімізді көрсетеді. ... ... ... ... ... ... орай біздің Үкімет проблемаға жан-жақты байыппен қарамай,
біржақты шешуді ұйғарып, 2007 жылдың желтоқсанындағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... бөліп
шығаруына қойылатын талаптардың техникалық регламентін ... ... ... мен ... енгізіп, 2010 жылдың қыркүйегінде
тағы бір ... ... Бұл ... ... сол, оның ... ... сай ... автокөлік құралдарын Қазақстан
территориясына алып ... және ... ... ... ... тұра ... зауыттарының стандартқа сай отын ... үш ... ... отын ... Еуро ... қай ... қашан көшетіні туралы
тиісті министрлік жүз құбылып, кесімді мерзімін белгілей алмауда.
Осы мәселе алаңдатқан ... ... ... ... ... ... ... Котович Премьер-министр Кәрім Мәсімовке
депутаттық сауалмен шыққан болатын.
«Үкіметтің 2007 жылдың 29 ... ... ... ... ... құралдарының зиянды заттар бөліп
шығаруына қойылатын талаптардың техникалық ... ... ... ... ... Онда ... ... зиянды заттар
бөліп шығару нормативтері қарастырылып, бұл нормативтердің үш ... ... Атап ... 2-ші ... ... ... 15 шілдесінен; 3-ші экологиялық кезең 2011 жылдың 1 қаңтарынан; ... ... 2014 ... 1 ... ... ... жақсартуға бағытталған
бағдарламаны толық қолдайды. Әрі Киот ... ... мен ... ... деп ... ... ... әдетте қаулысын жүз қайта
өзгерте беретін Үкіметтің сол ... ... 2010 ... ... ... 29 ... және 2010 жылдың 1 наурызындағы ... мен ... ... туралы қабылдаған қаулысына назар
аударады.
Себебі бұл – автокөлік иелерін ойран-топыр еткен қаулы. Неге? Өйткені
2011 жылдың 1 ... ... ... қаулының қосымшасында көрсетілген
талапқа сай келмейтін автокөлік құралдарын Қазақстан территориясына алып
келуге және шығаруға ... ... ... сай 3-ші экологиялық кезеңде 2005 жылдан және одан
берідегі жапон, 2001 жылдан және одан кейінгі ... АҚШ ... ғана ... ... болады. Яғни автокөлікті өндіруші ел мен
оның ... жылы ... ... ... ... ... ... 29 желтоқсанындағы қаулысында бұлай айқындалмай, онда ... ... сай ... ... ... Ұлттар Ұйымы Еуропалық
экономикалық комиссиясының №83-05 ережелеріне сәйкес ... ... Ал, бұл ... автокөлік құралдарының зиянды заттарды бөліп ... ... ... ... 2001 ... ... АҚШ-та шығарылған
автомобильдер осы елдің автокөлік құралдары бөліп шығаратын зиянды ... Low Emission Vehicle (LEV) ... ... ... ... LEV ... Еуропалық экономикалық комиссиясының №83-05
ережелерінде қарастырылған нормалардан ешқандай төмен емес. ... ... ... Үкіметтің 2010 жылдың қыркүйегіндегі №977 ... ... ... №83-05 ... ... келеді.
Өйткені аталған қаулының қосымшасында айналымға шығаруға тыйым салынған
бірқатар автомобиль Еуропалық экономикалық ... №83-05 ... ... Олай ... 3-ші ... ... ... айналымға жіберуге болады. Демек, республикаға әкелінетін
автомобильдерді экологиялық талаптарға сай анықтауда олардың шыққан ... ... ... ... ... ... жіберіліп отыр.
Үкімет бұған не дейді? Үкімет мәселені 3-ші экологиялық кезеңге көшу
мерзімін жарты ... ... 1 ... ... ... ... Осыған
байланысты автоәуесқойлар мен жекелеген адамдар Еуро-3 ... ... ... және коммуникациялар министрлігінің дайындаған ұсыныстарына
күмәнмен қарайды. Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоков ... ... ... ... ... ... дұрыс жүргізілмей
отырғанын, бұл мәселеде стандартты енгізудің басқа да жақтарын қарастырып,
тетіктерін жасау қажеттігін айтса, бұл сөздің жаны бар ... ... ... стандартына көшу мәселесін басқа да ... ... және ... да ұйымдармен бірлесіп, жан-
жақты зерттемесе болмайды дей тұра, ... ... ... ... ... ... ... сай шығаруына қол
жеткізулері қажет. Сондықтан мұнай ... ... ... ... сай өнім шығармайынша, Еуро-3 экологиялық стандартына ... ... Әрі бұл ... ... ... ғана ... соқпайды,
сонымен қатар, автокөлік иелерінің шығындануына, яғни сапасы ... ... ... тез ... ... алып келеді.
Автомобиль көлігі қалаларда ауаны негізгі ... ... ... ... жоқ.
Неге екені белгісіз осы ... ... бар ... ... ... ... әр ведомствоны өзінше шешкісі ... және жаңа ... ... елге Еуро-3 стандартына
сәйкес келетін тек шетел автокөліктерін әкелуді ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау тұрғысынан ешқандай қарсылық
тудырмайтын ... ... ... ... ... ... іс ... пайдалану мүмкін еместігін сауал арқылы білдірген
болатынбыз. Соған орай біздің көтерген мәселенің ... ... ... енгізу 2011 жылдың 1 қаңтарына шегерілген-ді. Техникалық
регламенттермен қарастырылған кейбір сынақ түрлері ... Одан ... да ... жылға шегерілді.
Одан кейін күтпеген жерден Мұнай және газ ... ... ... ... ... өнімдері зауыттарының 2014 жылға Еуро-3 және
Еуро-4 стандарттарын аттап өтіп, Еуро-5 стандартының енгізілетіні ... ... ... автомобильшілері оғаш жағдайдың қалыптасатынын атап
көрсетуде. Себебі, егерде, автомобиль мен отын ... ... осы ... ... ғана ... ... автомобильді Еуро-3 стандартына
сай келеді дей аламыз.
Бұл аз болса, бақылау органдарының мәліметтері республиканың көптеген
қалаларының жанар-жағармай құю станцияларында ... ... ... ... құрамында зиянды қоспалар мен тұнбалар бар ... ... ... 30 пайызға дейінгі Қазақстан бензині, тіпті,
Еуро-2 стандартына да сай келмейді. ... ... ... ... нормаларға сай болу ... ... ... өзі ... ... ... әкелген автокөліктердің тиісті тетіктерінің бензин
сапасының төмендігінен бірнеше айдан соң-ақ ... ... ... жағы ... сөз ... да ... ... орай бірнеше
сұрақтар бойынша жағдайды анықтауды сұраймыз:
1. Үкімет Қазақстанда Еуро-3 стандартын нақты ... ... ... және газ ... мен Индустрия және жаңа технологиялар
министрлігінің арасында қазақстандықтар үшін ... ... ... ... түсінікті болуы үшін Еуро-3 және Еуро-5
стандарттарына көшуге қатысты қандай да бір ... бола ... ... ... 2014 жылға дейін, қазір қандай автомобиль
отынымен пайдалану қажет, ... ... ... ... ... қашан шығарыла бастайды?
Депутат Виктор Киянскийден басқа мәжілісмендер Олег Дымов, ... ... ... қол ... бұл сауалға Үкіметбасы қол ... ... ... ... ... ... ... енгізу мерзімдері отандық
мұнай өңдеу ... ... әрі МӨЗ) ... ... ... ... «Бензин, дизель отыны және мазут қауіпсіздігіне
қойылатын талаптар» техникалық регламентіне және Қазақстан ... ... ... ... ... дамыту бағдарламасына сәйкес
2014 жылдың басына қарай экологиялық Еуро-3 стандартына сәйкес ... ... ... ... МӨЗ техникалық жаңғырту жобаларын іске асыру
жүргізілуде.
1. ЕурАзЭҚ-тің бірінші кезектегі ... ... ... «Бензин, дизель отыны және ... ... ... ... ... әзірлеу көзделген, соған сәйкес ... ... мүше ... үшін экологиялық кластрға көшудің бірыңғай
мерзімін белгілеу жоспарланып отыр.
Осы ... ... ... кейін Еуро-4 және Еуро-5
стандарттарына сәйкес келетін мотор отынын ... ... ... қазақстандық МӨЗ-дерді жаңғырту жобаларының ТЭН-дері мен ЖСҚ-ларына
қажетті түзетулер енгізіледі.
3. Автомобиль ... ... оны ... ... басшылыққа
сәйкес жүргізілуі тиісті.
Автомобиль отынына арналған Еуро-3, Еуро-4 және ... ... хош ... және ... ... ... қарай ажыратылатынын атап
айтқан жөн. Бұл ретте октан саны ... ... ... 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап автомобиль отынына
арналған Еуро-3 стандартын енгізуге ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес келетін шеттен
әкелінетін автокөліктер қозғалтқыштарының техникалық сипаттамаларына ... ... ... ... ... берсе де өзі біледі ғой. Әйтсе де, оқырман,
сіздердің қалай түсінетіндеріңізді білмейміз, біз ... ... ... ... ... ... ... жасауды өтінген едік.
– Осыдан бір айдай бұрын наурыз айының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясының мұнай мен мұнай өнімдерінің ортақ ... ... ... ... ... және даму ... туралы келісімді
ратификациялау туралы» Заң жобасы қаралды. Сонда Заң жобасы туралы Мұнай
және газ ... ... ... баяндама жасап, 2010 жылғы 9 ... ... ... ... ... (БЭК) ... «Беларусь
Республикасының, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ... ... ... ... нарығын ұйымдастыру, басқару, олардың жұмыс істеу
және даму тәртібі туралы» келісім жасалғанын, осы келісім БЭК-тің мұнай ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар кешенін
жүзеге асыруға мүмкіндік тудыратынын айтты.
Мен осы жолы министрге сұрақ қойдым. Бүгін Беларуссия мұнай ... ... ... ... береді. Ресей де осы жолда. Біздер
Еуро-3 стандартына көшетінімізді мәлімдедік. Ол ... ... ... да маусым айына шегерілді.
Отынды автокөліктен бөліп қарауға болмайды. Егерде, отын ... ... ... стандартына қалай сәйкес келеді? Мен осы ретте
жақында Қазақстанның бірден 2014 жылдан бастап Еуро-5 стандартына ... ... ... ... ... ... ... 2014 жыл емес, 2015
жылдан басталады, дегенді айтты. Оған дейін зауыттарды жетілдіру ... Бұл бір ... ... та. Өйткені қазір Еуро-3 стандартына
көшеміз, дегенмен, оған ... ... ... қайта- қайта шегеріп
отырғанымыз белгілі. ... ... ... көшу үшін ... ... ... ... стандарттарына сатылап көшу кезінде тағы да ақша құюға
тура келеді.
3.2 Қазақстандағы сапасыз жанармай мәселесін шешу ... ... ... май ... ... АЗС ... ... «А95» и «ДТ» түрлерін таңдауға құқығы болса, бүгін май бектетрнідегі
таңдаулардың түр-түрлері бар: «А95+», «А95 Евро», «ДТ Евро» және ... ... ... ... ... бір ... бензинннин екіншісі бір басқа
маркалы бензин литрі 50 ... ... ... ... ... ... ... болама ?
Барлық бензин түрлері бір шикізааттық мұнайдан алынатынны бәрімізге
мәлім. Ол ... ... ... ... ... нафтендық, иісті) көп емес мөлшерде қышқылдық және ... ... ... ... ... (НПЗ) ... ... әдісі
арқылы қыздырылады айдаудағы қайнау температурасына қарай бензин түрлерін
бөледі: бензин, керосин, ... және ... ... Бірақ олар
товарлық өнімге кері зиянды заттарды жойғаннан кейін ... ... ... ... мен ... сол ... ... ол үшін НПЗ
қосымша тазалау жұмыстары жүргізіледі. Тазалау деңгейімен ... ... ... ... ... деңгейіне қарай
европалық топтастыруға сай бөледі: ... ... 0,005%), ... ... Евро-4 (күкірт 0,0005%) және Евро-5 (күкірт 0,0001%). Бұдан соң
жалпылама бағада мұнай ... ... ... ... ... онда ... ауыстырғыштарды құяды ... ... , ... және т.б.) сол ... ... «А92» и «А95»
алады. Осыдан соң ... ... АЗС ... және ... ... ... сай ... сатуға тиым салынады, украиндықтарда заңды
түрде тиым салынған. Алаяқтар қанша дегенмен жолын табады.
  Ұллтық ... ... ... ... зертханасының диреторы Николай Худолий бойынша: «НПЗ ірі алтауы
барлықтарынң құлақтарында жүрген ... ... ... Нефтехимик Прикарпатья, Галичина), Украинада көптеген шағын
өндірістік орындар көп, ... ... ... пен ... құрылғыларына деп өндіреді. Мұндай шағын заводтар бақылаушы
органдардың мәселерінен қашады, ... ... ... ... ... , тек ... техникалық жағдайларға арнлаған «бөлшектер»
шығарамыз деп жазады. Күкірт мөлшері, қарамай, смол и ... ... және и ... ... стандарттарға сай емес,
сондықтан оны бакка құю ... ... ... ... ... бөтен май толтыру бекеттеріне тап болмас үшін АЗС ... ... ... құжатын сұраңыз және ол жақта бензин
автомобильдікДСТУ ... ... ... ... ДСТУ 3868-99» деген
жазуға көз жеткізуіңізге болады.
 Сараптамның сөзі бойынша егер автомобил қозғалтқышы Евро-2 нормасына
сәйкес немесе одан да ... ... оны ... ... ... ... ... жүйелерінің, каталитикалық нейтрализатор, жанармайлық аппаратура
және басқа да бөлшектер автобиль «жүрегі » ... ... ... ... ... да қатысты: еегр автомобильдің құжатында ол ... сай ... одан ... жататындығы көрсетілген болса жоғарғы
тазалаудан өткен жанармаймен бакты толтырған жөн.
 Тасымалдау. «ЮПЕКО» кеңес беру компаниясының директоры ... ... ... ... сапасын сатушылар тасымалдау кезінде жоғалтып
алады». Біріншіден , тасымалдау барысында температуралық тербелістер ... сол ... ... ... де ... (салқындау кезінде жанармай
көлемі 10% жоғалады), екіншіден , табанасты ұрлық ... ... ... өте аз ... жатады, сондықтан олар жанармайдың жартысын
құйып алады. Шындығында енді жүргізушінің алдында ... ... ... ... қоям ... ой тұрады, дизельге өңделеген майды құюы мүмкін,
ал бензинге арзан ауыстырғыштарды құяды, ... ... ... ... АЗС-терде қосымша бақылау тобы болмаса, олар мүлдем бұзылған ... ... ... бір ... жанармай сапасына қатысты май құқю бектеіндегі
кәсібін алға дөңгелетуге деген кәсіпкердің ... АЗС ... ... ... арттыру үшін оның тереңдігіндегі барлық
тазалық жұмыстарын атқаруы тиіс. Керек десеңіз оның ... ... мен құм ... жапырақтар, сулар қалдығы болуы мүмкін,
сондықтан әр күн ... ... ... ... ... тазалап тұрулды
қажет етеді. Әрине бұл қожайын қалтасынан ақша бөлінуі арқыл іске асатын
болса да, ... ... ... ... Дело в том, что ... ... ... топливо на требуют регулярной очистки по специальной
технологии, ... ... а ... ... организмы, могут
оставаться посторонние вещества (песчинки, листья, вода), отложения, а ... от ... ... ... на ... ... ... Ластанған жанармайды қазіргі таңдағы автомобилдерде қолдануға
қатаң тиым салынады. Енді ең ... ... ... жауапкершілігі АЗС
мамандарына келеді, егер олар өз ... ... онда ... ... ... ... ... арзан ауыстырғыштарды құюып
қоюмен тең.
НПЗдан АЗС дейінгі жолда жанармайдың ... ... бұл ... ... ... жанармайға не болтындығында? Қарастырлған
зерттеулер бойынша, егер жанармай стандарттқа сай келмеген ... ... ... ... ... ... тие қоймайды, моторды қатардан
шығару үшін күнделікті жарты жылдан бастап бірнеше жылға ... ... емес ... немесе дизель арқылы толтыру арқылы болуы ... Егер ... ... ... о ... ... «фальсификаттау» міндетін
қойса онда қиын болады
 Бензиннің ... ... «Ең ... жол «заңсыз» бензин
өндіруде. —«А95» кеңес беру ... ... ... ... ... ... барлық заңсыз әрекеттер кіреді: «мұнай өңдеудегі
шикізаттар, ... ... ... ... ... мен өндіру үшін
коксохимиялық өнімдеріне газды конденсат қосу» деп атап ... ... ... жақсы түс беру үшін) ... ... ... ... қосу ... (ТЭС) октандық
санды на 5—10 бірлікке дейін көтермелеуге мүмкіндік береді. . Мысалы,
этилденген ... АИ-98 АИ-93 –ке ұзақ ... бойы ТЭС ... . Әлі ... дейін срапшылардың ойлары бойынша Украина бірден-бір
ТЭС ... ... ... ... ... ... ... ОЛ арқылы нақтылықты ... ... ... ... ... сақиналарды, клапандарды, цилиндр қабырғаларындағы
қайырмалық ... ... ... Бұл зат ... октандық санды 5—6 бірлікке ... ... ... белгілі бір күйік түзіледі, кристалданаады, шлангілерді
соға отырып, бензин сорғышымен инжекторды жылдамтуды іске асырады. 
Құрамында ... бар ... ... ... ... ... 3—6
бірлікке көтермелеуге көмектеседі. Қосындыларды ... ... от алу ... шыға ... ... жұмыс уақытын
азайтуға септігін тигізеді.
Бензолдық қосылыстар . Үнемі бензинге маркасын беру үшін ... және ... ... пайдаланылады . Бұл қосылыстар октандық сандары
100-ден жоғары , ТЭс бойынша сәл ғана төмен, нафталинге ... ... ... ... бар ... ең күшті еріткіштер , олар арқылы барлық
созылғыштық ... ... ... отырып, белсенді түрдегі тотығуға
әкеледі.
 Метил-трет-бутилдық майы. 7—11% метил-трет-бутиловдік ... ... ... ... 92 ... ... А95 түрін жасайды. Атомы
кислорода в МТБЭ атом ... және ... ... ... ... жанармайдың жану ппоцесін ұлғайтады, қозғалтқыштың
үнемімділіігін жоғарлатады. Қымбат ... ... ... МТБЭ ... ... ал ... ... саны төмендеп сол арқылы
пайда болады.
 
Этил спирті. 5—20% спиртті бензинге қосу арқылы в ... ... 3—8 ... ... (76 ... 92 ... болады, ал 92-ден — А95
«супер-пупер-премиум» деңгейіндегіні алуға болады), осы арқылы жану ... КПД ... ... ... . В бензинге тек мүсәпір
спиртін қосуға болады, ал ол қымбат тұрады. Әтпеген ... ... ... октандық саны төмендеп, детонация пайда болып , стук клапандардың
тарсылы көбейеді.
 Ацетон. ... ... ... үшін аса ... ... ... тек
қажетті деңгей стандартына дейін жеткізу керек. Ацетонның бензинмен
қоспасы ... ... ... ... төсеніштерқажет етеді,
сальниктерді жеп қояды.
ДИЗЕЛЬ ... ... ... сөзі ... және по ... ... ... Титски кепілдігімен ,негізігі дизелге
көшірме жасау жұмысы ауыл шаруашылығына арналған жанармайды қазіргі ... ... ... секілді етіп сатумен байланысты. Ал қысқы
күндеі «қысқы ... ... ... ... қатпайды) және
жазғы түрі диз жанармай (минус бес градустың ... ... ... Мынадай
көз алдаушылықтар болған, диз жанармайы ретінде қайта өңделген майды
сатқан, ... (май ... ... ... дәл ... ... арқылы бере алады).
 Бензин және керосин. Жаздық ... ... ... ... үшін ... керосин қосу керек, бұл ... ... ... кез-келген төменгі температурада қатпайтын болады. Егер бензинмен
керосинді бықтыратын ... ... ... май ... жуып ... сол — капремонт.
 Шикізат және қоспалар. Дизжанармайын жеткіліксіз тазалау ... ... ... ... ... қалады. Оның арқасында қозғалтқыштағы
қайнау температура көтеріліп, нәтижесінде оны ... ... ... ... қалдықтар қалады. Оның салдарынан форсунды сорғышында ... ол ... әсер ... Жанармай сапасын көтеру тәсілдері
Нашар жанармайға кезігіп қалмас үшін, ... ... ... ... ... ... ... дегенмен заңсыз құжаты бар » ... ... ... болады, көшірме жасау әрдайым тіркелмеген май толтыру бекеттерніде
іске асырылады», — дейді Сергей Куюн. Бұл ... қала ... ... бекеттерінің қожайындары алаяқтар, мұндай орындарда жүргізушілер
қатаң сақтық шарасын есте сақтағаны жөн. ... май ... алу ... ... ... ... ... жеке үйлер жанында жолдар болады
төмендетілген май сатумен айналысатын жаққа ... және ... ... жүргізушінің мәлімдеуінше жанармайды ... ... ... сол ... сенімді түрде бензин сатып алу арқылы
сіз нақты көшірме ... ... ... Николая Худолия сөзі боойынша , АЗС «тұтынушының бұрышына» бару
деген түсінік бар , (заң ... ... май ... ... ... және оған қарап тұрып, тікелей байланыс телефоны, май толтыру
бекетінің қожайының ... ... және ... ... арқылы тексерілетіндігі жөнінде ... ... ... ешқандай ондай ақпарат болмаса, онда күдіктенуге болады.
 3. Қаншалықты май құятын бекет қожайыны бекетке көңіл бөлгендігіне:
часто даже на ... ... көне АЗС ... ... ... бар, ақпараттық тақтайшалары бар ма, аумақтың түстерге сай
бөлінуі, құрылғылар жаңа бояумен боялған ба деген сияқыты ... ... ... ... Егер ... талаптарға сай келмее онда май
толтыру бекетіне барғаңыз жөн. Жанармаймен қамтамасыз ететін май ... ... ... ... ... көне ... кір
болуы және тазаланбаған болып шығуы қатаң ескертпе.
 Егер май бекетінің ішкі жабдықтары үйлесімді болса, май толтыруға
ыңғайлы ... , ... үйді ... ... ... алып, оны
зертханаға беруге болады, талдау 600 грн. ... және ол ... ... ... ... ... ... де көрсетуге болады.
 4. Біздің тарапымыздан қарастырылған зерртеу ... ... ... баға күмәндандыруы ... ... ... ... ... қазіргі таңда қаншама, бекеттердегі бағалардың өзгеруіне
мүмкіндік бермей отыр. Ереджеге сай олар өз саларында ... ... ... ... ... . «Айтарлықтай төмен баға бәрібір ... ... ... болып көрінеді» деп сесптейді Сергей Куюн.
Тұтынушылардың сараптамасы Институтының директоры ... ... ... ... айында бірнеше орталық АЗС-терден алынған
жұмыстардың нәтижесі бойынша зерттеу жүргізілді. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ішінен 3-еуінде бағалар Киевтік орташа 45 копектен айырмашылығы
бар екендігі және шикізатты ұстаумен ... ... ... қолданылуы
анықталды.
Қазақстандағы май өндірушілер үнемі май сапасын арттырып ... ... ... үшін ... ... Монометилдық бұл
арада тек 6 ... үшін ... ... көбейту нәтижелері оңды
болмайды, бірақ кеңірек танысуға жол ... ... ... ... ... ... детонациондық мықтылықты көтеруге
октандық санның коррекциясына қолданылады, дегенмен октандық сан 100 дейін
барады. ... ... ... Аи-80 в Аи-92, Аи-92 в ... ... ... |1 л ... жіберілетін шығын |
|Аи-80 → Аи-92 |20 мл ... → Аи-98 | ... ішкі от алу ... ... ... ... жану коэффициентін көбейтеді
- октандық санды көтермелейді ,  йодтық санды төмендетеді
- устраняет детонациялық және калильдік ... ... ... ... ресурсын көбейтеді
- ауаға түсетін дыбыстарды азайтады
- салқын ... ... ... ... ... ... ... заттармен байланысқа түспейді
- жанармай жүйесін және жануды тазалайды
- бензинде қышөқылдық заттардың түзілуімен ерекшеленеді
- ауыр металдарға ие емес
- ... ... ... ... ... ... жанбайды
- суда ерімейді
- қысылмайды
- адамның тыныс алу жодарымен терілеріне аллергия бермейді
- иісі ... ... ... ... Қазақстандық үш мұнай өңдеу зауытты
(Шымкент, Павлодар және Атырау МӨЗ — рын) ... 1992 ... ... ... ... 19 ... тоннадан астам мұнай шикізатын өңдеп, республиканың
халық шарушылығы мен жеке ... ... ... ... ... ... ... авиакеросин, мазут (қазандық отын) пен сұйытылған
газдар) қамтамасыз етіп қана қоймай, алыс — ... ... де ... ... да ... ... ... сол баяғы атақты ... мен ... және Газ ... ішкі ... ... және қандай мұнай өнімдері керек
екенін, ... ... ... ... ... үш зауыттың шығаруға
тиісті өнімдеріне квота бөліп, реттеп отыратын. Және де зауыттардың негізгі
өнімдерін республика облыстарында орналасқан мұнай ... ... ... қор (госрезерв) базалары мен қорғаныс министрлігіне дейін
бөлуде мемлекеттік «Госкомнефтепродукты» мекемесі аса ... ... ... дер ... бұл ... өнімдермен жеткілікті
түрде қамтамасыз етті. Ал аса қажет болған жағдайда бұл мекеме бұрынғы
Одақтың ... ... да ... ... Қазақстанға тез арада
жеткізіп ... Айта кету ... ... ... ... бұл іс – ... ол кезде темірдей қатаң тәртіпке бағынған, ... жол ... ... ... ... пен инфляция туындататындай емес)
арзан Қазақстан ... ... да орны ... еді. Және жоғарыдағы
мемлекеттік құрылымдар бір жерден ... ... ... ... ... ... зауыттарға артылған өнімдерді экспортқа
шығару үшін де квота бөліп, рұқсат берілетін. ... ... ... жүйе ... ... бұл ... Қазақстанның үш
аймағындағы тұтынушылардан артылған мұнай өнімдерін ... ... да ... ... ... ... ... зауыты оңтүстік облыстармен қатар Қырғызстан,
Тәжік-стан, Ауғанстан, Өзбекстанды да мұнай ... ... ... ... ... ... ... болды да. Тіптен бұл зауыттың артылған
өнімдері: мазут (қазандық ... пен ... ... Орта ... қатар алыс шетелдер: Швейцария, Швеция, Италия, Германия,
Польша, Венгрия, Болгария, Чехословакияға шейін экспортқа шығарылып ... мен ... ... ... ... ... Ресейдің Тюмень,
Нижневартовскі, ... ... ... ... аймақтарынан
мұнайқұбырларымен іркіліссіз келіп жатқан, құрамында ... аз ... ... ... ... ... істеп (8,0 + 6,0 млн. тонна),
жылына 14 миллион тоннадан ... ... ... Ал ... 5,0 миллион
тонналық жергілікті мұнай шикізатын АҚШ – тың ... ... 1944 ... қосылған Атырау мұнай өңдеу зауыты өңдеп, ... ... ... ... етіп ... жылы іске қосылған Павлодар мұнай өңдеу ... да сол ... ... жаңа зауыттардың бірі болатын. Еліміздің тәуелсіздік
алған алғашқы ... бұл ... та ... ... ... жиі – ... іркіліспен жұмыс істеді. Зауытқа мұнай шикізаты Елдің батысындағы
Атырау мен ... ... ... ... ... ... мен Қазақстан үкіметтері арасындағы
айырбас шарты негізінде және мұнай құбырлары арқылы алмасулар да болды.
90 – шы жылдардың ... ... ... ... ... ... та қолдан қолға өтті. Зауытты неше түрлі мамандық иелері де, шетелдік
фирмалар да ... ... ... ... ... де ... соңғы екі – үш жылдың ішінде зауыт мемлекетке жартылай немесе толығымен
өткен соң ғана жұмыс ... бір ... түсе ... Өткен 2010 жылы ПМХЗ
— 4,8 миллион тонна мұнай шикізатын өңдеуге қол ... 2009 ... ... ... 676 мың ... ... облыс бюджетіне
7,93 миллиард теңге, ал Елдің ортақ қазынасына 2,49 ... ... ... 1985 жылы іске ... ... ... өңдеу зауыты» — деп аталған ... ... 2-3 ... ... ... ғана емес, ССРО — ның құрамындағы
одақтас республикамыздың алдыңғы қатарлы кәсіпорындарының біріне айналды.
Кәсіпорын 1988 — 1991 ... ... ... 40 ... ... салық төлеушіге де айналып үлгерді. Советтер Одағы тараған 1991 —
1992 жылдары, шаруашылық байланыс-тардың үзілуіне ... бұл ... ... ... ... сол ... ашылған «Южнефтегаздың» (Құмкөл
мұнай кеніштері) парафинді ... мен ... ... және ... ... ... ... өңдей бастады. Батыс Сібірдің күкіртті сутексіз жеңіл мұнайын
өңдеуге лайықталынып жобаланған ... ... ... ... ... ... инженер – технолог мамандарының арқасында
бұл тығырықтан ... ... да ... ... «Шортанды» және
«Мубарак» мұнайлы — конденсатты кеніштерінен мұнай конденсатын импорттап,
өңдеу басталды.
Осы ... ... ... ... қаулысымен мұнай өндіру
кеніштеріне зауыттарда мұнай шикізаттарын өңдетуіне және оларға шикізатпен
қатар мұнай ... де ... ... ... Бұл кезең мұнайқұбыр
транспорты әлі толығымен батыс пен ... ... мен ... ... қиын ... ... Сол ауыр кезеңдерде қабылданған бұл іс –
шара зауыттың жұмысын ... ... ... ел ... ... ... ... де септігін тигізді.
Зауыт 1997 жылы үкімет қаулысымен жекелендіріліп, бар болғаны 60 ... ... ... ... ... тіркелген ағылшындық «ВИТОЛ»
деген ешкімге белгісіз компания егелік ... Одан соң ... ... деп ... ... «Казкоммерцбанкі»» қожайын болып, зауыт
«Шымкентнефтеоргсинтез» — «ШНОС» — деп аталды. 2000 жылы ... ... ... ... ... 1998 жылы — 120 миллион долларға
жекеленген болатын) ... ... ... етіп ... ... ... Лтд. (ХХЛ) компаниясы зауыттың негізгі акциясын сатып алып,
енді бұл өндіріс ошағы «ХОП» — ... ... атқа еге ... жылы Қытайдың мемлекеттік CNPC компаниясы мұнай кеніштерімен қоса
зауытты да канадалықтардан 4 ... 180 ... ... ... ... мен ... 8 жыл бойы пайдаланған канадалықтар ... ... ... ... ... ... пайда көрсе, бұл түзілген келісім —
шарттан тағы да таза 4 ... АҚШ ... ... ... ... ... жылдан зауыттың 50 пайыздық ... ... АҚ ҰК ... ... бүгінгі күндері қытайлық ... ...... — ты» басқарып келеді.
Алайда бүгінгі күндері Шымкенттегі «ПКОП» зауыты бұрынғыдай мұнайшылардың
шикізатын өңдеп, ... ... ... ... ... қызмет көрсетуден ары бара алмай отыр. Инвесторлармен ... ... шарт ... зауыт мұнай шикізатын сатып алып ... ... ... сата ... ... ... шараның өз кезегінде
елімізді арзан мұнай өнімдерімен қамтамасыз етуі былай тұрсын, ... ... ... ... сұраныс туғызып келген Қырғызстан,
Тәжікстан, ... ... ... жақтан мұнай өнімдерін импорттауға
мәжбүрлеп қана қоймай, бұл елдерді өздерінде мұнай өңдеу зауыттарын ... ... ... ... ... ... ... зауыты әлі де толығымен Ресей мұнай шикізатын
өңдеуде. Ал Елге ... ... ... ... ағылып, Ресейдің мұнай
кәсіпшіліктеріне қызмет етуде. АҚ ҰК «Қазмұнайгаз» компаниясының жауапты
қызметкері ... ... ... ... Енді ПМХЗ — ға ... ... ... ұшырайды. Сондықтанда бұл зауытты 2014 ... ... ... — деп айды ... ... ... Және ... пікір ешбір логикаға симайтын уәж болды… Қазақстан өткен 2010
жылы 80 миллион тоннадан астам мұнай шикізатын өндіріп, оның ... жылы ... ... ... ... ... ... мұнай шикізатының 7
миллион тоннасы ғана ... ... ... ... мұнайқұбыр транспорты да дамып, Омскі – Павлодар – Шымкент ...... ... ... Атырау – Кеңқияқ – Құмкөл тармағы қосылып
Павлодар мен ... ... ... да мұнайлы батыс аймақтарымен
жалғанып, мұнай өңдеу ... ... ... ... ... ... жоғарыдағы айтылғандай, мемлекеттік біліксіз
шенеуніктердің арқасында ... әлі де ... ... шикізаты мен мұнай
өнімдеріне тәуелді болып отыр…
Неге осы құбырмен ... ... ... кәсіпшіліктерінен Павлодарға
қарай қажетті мұнай шикізатын айдауға ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқ азаматтар отыр, немесе мұнай
өнімдерін басқа елдерден ... ... ... ... жүрген жеке
мүдделер тоғысы бұл шенеуніктерді осындай «жағдайларға» мәжбүрлеп отыр ма?
Әлде біздегі үкімет пен жеке ... ... ... жасауда ма? Немесе ... ... қиын ... ... бар ... ... ... қайта жарақтандырылып, мұнай өңдеу қуаты
бұрынғы қалпына келтірілуге ... ... ... ... ... 17 миллион тонна емес, кемі 19 – 20 миллион ... ... ... ... ... ... істесе, ішкі нарықты мұнай өнімдерімен
қамтамасыз етіп қана қоймай, шетелдерге ... да ... ... ... жыл он екі ай бойы ... болады. Және мұндай іс ... ... ... ... ... мұнай өнімдерін
экспорттауға қайта – қайта тиым салу ... де ... ... әрі ... ... ... шикізатына ендірілген
кедендік салығы 2011 жылдың март ... 1 ... – 365 АҚШ ... енді мұнайшылар осы жылдың 01 апрелінен бастап – 425 АҚШ доллары
деңгейінде кедендік салық төлейтін болды. Ресейдің ... ... ... (толығымен мемлекет-тік кәсіпорындар) экспортқа шығарылған
мұнай шикізаты мен мұнай ... ... ... ... бұл ел ... ССРО – ның ғана ... ... Ресей империясының
да ғалам елдері алдындағы қарыздарынан 2006 жылы ақ құтылып қойды…
Араб елдері болса, жалғыз ...... ... ғана ... ... ... отырған арабтардың құмы да түкке жарамайды. Құрылыс пен су
сүзуге де құмды ... ... ... ... ... ... да тасып әкеледі. Ал суды алыстағы мұз ... ... ... ... жүрген айсбергтерді кесіп алып, ерітіп танкерлермен тасып
ішеді. Ми қайнаған ыстықта жаңа технологиялардың арқасында үйлерін қоңыржай
салқында ... ... ... түрлеріне арналған зәулім ғимараттарды да
пайдаланып отыр. Оларда қара және түсті металл да, ... да, ағаш та, ... 1 ... — 150 мың ... ... ... де жоқ. Бірақ
имандылық пен нысап, береке бар, ... мен ... бай. ... арабтар
шетелдіктер иелігіндегі мұнай кәсіпшіліктері мен зауыттарды 20 — 30 ... ... ... ... Араб ... ... мен мұнай химия зауыттары, мұнай ... алып ... де ... меншігінде, тегеуірінді
басшылығы бар, яғни бұл нысандар шетелдіктер мен ... ғана ... ... қызмет етеді…
Қазір елімізде белсенді түрде жұмыс ... ... ... кәсіпшіліктерінің
біреуін ғана алып көрейік: NCOC – North Caspian ... Company B.V. ... ... ... жобасындағы жалғыз ... Ал ... ... Agip Caspian Sea B.V. ... KMG Kashagan ... Conocophillips North Caspian Ltd. (8,40%), ExxonMobil Kazakhstan
Inc. ... Inpex North Caspian Sea Ltd. (7,56%), Shell ... B.V. (16,81%) және Total E&P ... (16,81%) сияқты әр
жерде тіркеліп, құрылған фирмалар екен. Бұларға шынында кім егелік етеді? …
Қазір Қазақстанда 2011 ... 1 ... ... 1 ... ... ... ... бар болғаны – 40 АҚШ долларына тең мөлшерде ғана
ұсталатын болды. ... бұл 40 ... да ... ... қиналып,
зорға кіргізді. Және оның өзін отандық мұнай өндірушілер ғана төлейтін
болды. Ал ... ... ... ... яғни ... ... 100
есе қайтарып қойған мырзаларға Қазақстан үкіметі мүмкін болатын барлық
жеңілдіктер мен ... ... ... ... ... билігінің
арқасында бар байлығымызға егелік етіп отырған жатжерліктердің алдында
бүгіндері бұл билік қауқарсыз, яғни адам ... ... күй ... Қазақстанға шетелдіктер алдында қысылып, ұялмай ақ кедендік
салықты Ресей деңгейінде болмаса да, мұнайқұбыр жүйесі мен ... ... ... жол ... ... ... кетер шығындарды ескере
келе, ең ... — 250 ... ... ... ... Және бұл шара ... жергілікті отандық, бірақ шетелдіктер егелік етіп ... ... ... ... ... да ... тигізер еді. Мұнайшыларға
да арзан шикізат мұнай ... ... әрі ... ... ... ... болары анық. Әрі Ел қазынасы да бұл қомақты салықтардан ... ... да ... жол ашар еді. Ал мемлекеттің
инвесторлармен арада түзілген келісім – шарттарды ... ... да ... мәселеге айналып отыр.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
1 Мұқамбекова.Г. Оңтүстік Қазақстанның жанармай-энергетика ... ... ... Омаралиев.Т.О. Мұнай мен газ өңдеу химиясы және ... ... 2004.- ... ... Смидович Е.В. Мұнай шикізатынан жанармай
өндіру.-М, 2004.
4 ҚР ... ... ... ... ... О.Т. ... социализма в международном разделении труда.-
М., 1980.- 125с
6 Қожахмет М. ... және ... ... ... ... ... Н.Ә. ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясы.// Егеменді Қазақстан, 2009, 19 қаңтар,Б.1.
8 ... ... Н. ... ... ... // Экономика и
статистика.-2004.-№4.-С.55.
9 Алшанов Р.А. Жаңа экономика, инновация және бәсекеге ... ... ... 2009, 16 ... Алшанов Р.А. Казакстан на мировом минерально-сырьевом рынке:
проблемы и их решения.- Алматы, 2007 – ... ... С.Т. ... гекография Казахстана в
таблицах и схемах: Справочное пособие.-Алматы, 2005.-150с.
12 Жумасұлтанов Т. ... ... ... // ... ... ... ... в глобальной «экономике угля и ... // ... ... Шобалова У. Принципы формирования ... ... ... к ... // ... ... Арыстанбеков К. Экономический рост Казакстана в масштабе мировой
экономики. // ... ... 2007, 20 ... ... Ә, ... М, ... ... географиясы.
Оқулық.-Алматы.-2001ж.
17 Бюжеева Б.З. Аймақтануға кіріспе. Алматы.- Қаз. Университеті.-
Алматы.-2012ж.
18 ... ... ... ... геоэкологиясы. Оқу құралы.
Алматы; Қаз. ... - ... ... В.П. ... ... для студентов. 2007.-288
20 Максаковский В.П. Географическая ... ... ... 495с.
21 Медеубекова Ж.Т. Полезные ископаемые Южного – Казакстана и ... ... ... ЮКГУ им М. ... 2007.- ... ... А.В. Экономическая и социальная география союзных
Республик и крупных регионов: М, ... 1991.- ... ... и ... ... Основы науки: Учебник.-М.:
Гуман. Изд. Центр Владос, 2006.-400с
24 Вавилова Е.В. Экономическая география и ... ... ... Вавилова Е.В. Экономическая география ирегоналистика: Учебное
пособие/ М. ... 2002,- ... ... в цифрах 2012: Статистический сборник.- Алматы, ... ... В.П. ... ... ... В 2-х кн./ ... ... Максаковский В.П. Дүние жүзінің экономикалық және ... а.: ... ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңажол кен орны65 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет
Биосфера ұғымы туралы6 бет
Жобада ГНПС "Шымкент" жағдайында резервуар паркін автоматты басқару41 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Мұнай және мұнай қоспаларын оптикалық әдістермен зерттеу22 бет
Мұнай және мұнай өнімдерінің физикалық-химиялық қасиеттерінің маңызды параметрі тығыздықтың әсерін зерттеу26 бет
Мұнай көмірсутектерінің оптикалық қасиеттерін анықтау21 бет
Мұнай мен мұнай өнімдерін талдау20 бет
Мұнайдың физика-техникалық және реологиялық қасиеттері57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь