Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік валюталық реттеу

КІРІСПЕ 3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 4

1.1 Мемлекеттік валюталық реттеудің мәні мен механизмі 4
1.2 Мемлекеттік валюталық реттеу . экономикада сыртқы тепе.теңдікті қолдаудың құралы ретінде 10

2 ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТА ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫН ТАЛДАУ 16

2.1 Ұлттық валюта қызметін қамтамасыз етудегі негізгі қаржы.экономикалық шараларды талдау 16
2.2 Валюта бағамын тұрақтандыруға валюталық реттеудің әсерін талдау 24

3 МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 27

ҚОРЫТЫНДЫ 31

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 33
Курстық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы халықаралық сауда саласында және ел ішіндегі макроэкономикалық жағдайға бейімделумен халықаралық экономикалық айырбас барысында өзгерістер мәселелеріне жиі кезігеді. Қазақстан экономикасын әлемдік экономикамен байланыстыратын негізгі буын – валюта саясаты мен ұлттық ақша бірлігінің валюталық бағамындағы өзгерісі. Сыртқы экономикалық саясат жүйесінде валюталық саясат ең маңызды орынды алатыны белгілі. Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылдың 6 наурызындағы Қазақстан халқына Жолдауында сыртқы және ішкі саясаттың негізгі бағыттарының бірі деп, ақша-несие саясаты, сондай-ақ қаржы нарығы және ұлттық валютаның айырбас бағамының тұрақтылығына, инфляция деңгейіне аса назар аударуы осының айғағы [1,2].
Қазақстан әлемдегі анағұрлым бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру үшін өзіне жаңа межелер белгіледі, бұл ең алдымен экономикадағы және халықаралық мемлекеттік басқару стандарттарындағы жетістіктерді болжайды. Бәсекеге қабілеттілікті арттыру міндетімен қаржы жүйесінің тиімділігін одан әрі жетілдіру және осы салада қаржылық секторды дамыту тұжырымдамасында айқындалғандай Еуроодақ стандарттарына барынша қол жеткізу міндеті сәйкес келеді [3].
Курстық жұмыстың мақсаты және міндеттері. Курстық жұмыстың зерттеудің негізгі мақсаты: Қазақстанның валюта саясатын, валюталық реттеуді, ұлттық валютаның айырбас бағамын тұрақтандырудағы, қолданылатын әдістердің және осы процеске пайдаланылатын валюта-қаржы құралдарының тиімділігін анықтау арқылы тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін жүргізілетін мемлекеттік валюталық реттеуді жетілдіруге бағытталған ғылыми негізделген ұсыныстарды әзірлеу болып табылады. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін, курстық жұмыстың мазмұнын және қисынды дәйектілігін анықтаған келесі міндеттерді шешу қажет:
- ұлттық валютаның айырбас бағамының қалыптасуына және оның тұрақтануына ықпал ететін факторлар әсерін анықтау;
- сыртқы тепе-теңдікті сақтауда валюталық саясаттың, басқа да экономикалық салалармен тығыз байланыстылығына теориялық негізді сипаттама беру;
- ұлттық валютаның жұмыс істеу тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін экономикалық шараларды айқындау;
- валюта бағамын реттеуде және тұрақтандыруда макроэкономикалық көрсеткіштерге ықпал ететін мемлекеттік валюталық реттеу механизмін бағалауға сараптама жасау;
- экономикалық көрсеткіштерді теңдестіру мақсатында мемлекеттік валюталық реттеу механизмін жетілдіруге қатысты нақты ұсыныстар жасау.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2009 жылдың 6 наурыздағы “Дағдарыстан жаңару мен дамуға” атты халыққа жолдауы
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030.-Алматы:Баспа, 1999 ж.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан халқына жолдауы
4. Косой А.М. Денежная эмиссия: сущность, свойства и оптимальность // Деньги и кредит, 2004, № 5. - С. 34-45.
5. Оксенойт Г. Операции Репо. Обзор международного опыта // Рынок ценных бумаг, № 16, 2004.
6. Хэррис Дж. М. Международные финансы. М. “Филинь”, 1996.- С. 345.
7. Хэррис Л. Теория денег. - Москва, 1990. – С. 710.
8. Г.Т.Әбдіқадырова. «Валютное реглирование в РК» Оқу құралы 2007ж.
9. Доллан Э.Дж. и другие. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.- Л., 1991. - 448 с.
10. Носкова И.Я. Международные валютно-кредитные отношения. Учебное пособие. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995. - 208 с.
11. Артемов Н.М. Валютные ограничения. - М.: 2004. – 102 с.
12. Смыслов Д.В. Валютная сфера и экономика России: механизмы взаимодействия // Деньги и кредит.- 1995, № 2. – С. 13-20.
13. Смыслов Д.В. Международный валютный фонд: современные тенденции и наши интересы. - М.: Финансы и статистика.- 1993. - 221с.
14. Власова Л.А. Валютное регулирование и валютный контроль во Франции // Банковские услуги, 1996, № 10. - С. 37-40, № 11. - С. 35-39.
15. Государственное регулирование рыночной экономики / Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А. М.: ОАО “НПО “Экономика”, 2000. – 735с.
16. Смыслов Д.В. Кризис современной валютной системы капитализма и буржуазная политическая экономия.- М.: Наука, 1979. - 423 с.
17. Вернер Ф. Эбке. Международное валютное право. - М.: Международные отношения, 1997. - 335 с.
18. С. Фишер, Р. Дорнбуш, Р. Шмалензи. Экономика.- М: Дело, 1997.-335с.
19. Кассель Г. Основные идеи теоретической экономии. Пер. с немецкого Б.М. Жолковой. - Прибой, 1929, Гос. изд-во, типография Печатный двор, Ленинград. - С.41-89.
20. Наговицин А.Г. Валютная политика. - М.: “Экзамен”, 2000. - 512 с.
21. Ачаркан В.В. Валютные курсы в экономике современного капитализма.- М: Международные отношения, 1986.- 176 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН
ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... мәні мен ... ... Мемлекеттік валюталық реттеу – экономикада сыртқы тепе-теңдікті
қолдаудың құралы ретінде 10
2 ҰЛТТЫҚ ... ... ... ... ... ... РЕТТЕУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫН ТАЛДАУ 16
2.1 Ұлттық валюта қызметін қамтамасыз етудегі негізгі ... ... ... ... ... тұрақтандыруға валюталық реттеудің әсерін талдау 24
3 МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ТІЗІМІ 33
КІРІСПЕ
Курстық жұмыс ... ... ... Республикасы
халықаралық сауда саласында және ел ... ... ... халықаралық экономикалық айырбас барысында ... жиі ... ... экономикасын әлемдік экономикамен
байланыстыратын негізгі буын – ... ... мен ... ақша ... ... ... Сыртқы экономикалық саясат жүйесінде
валюталық саясат ең ... ... ... ... ... Республикасы
Президентінің 2009 жылдың 6 наурызындағы Қазақстан халқына Жолдауында
сыртқы және ішкі ... ... ... бірі деп, ... ... ... ... және ұлттық валютаның айырбас бағамының
тұрақтылығына, инфляция деңгейіне аса назар ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру
үшін өзіне жаңа межелер ... бұл ең ... ... және
халықаралық мемлекеттік басқару стандарттарындағы ... ... ... ... міндетімен қаржы жүйесінің тиімділігін одан
әрі жетілдіру және осы ... ... ... ... ... Еуроодақ стандарттарына барынша қол жеткізу міндеті ... ... ... ... және міндеттері. Курстық жұмыстың зерттеудің
негізгі мақсаты: Қазақстанның валюта саясатын, ... ... ... ... бағамын тұрақтандырудағы, қолданылатын әдістердің және
осы процеске пайдаланылатын валюта-қаржы құралдарының тиімділігін анықтау
арқылы ... ... ... ... ету үшін ... ... ... жетілдіруге бағытталған ғылыми негізделген
ұсыныстарды әзірлеу болып ... ... ... қол ... ... ... мазмұнын және қисынды дәйектілігін анықтаған ... шешу ... ... валютаның айырбас бағамының қалыптасуына және оның тұрақтануына
ықпал ... ... ... ... ... ... ... валюталық саясаттың, ... ... ... ... байланыстылығына теориялық негізді
сипаттама беру;
- ұлттық валютаның жұмыс істеу тиімділігін ... ... ... ... айқындау;
- валюта бағамын реттеуде және ... ... ... ... мемлекеттік валюталық реттеу механизмін
бағалауға сараптама ... ... ... ... ... ... реттеу механизмін жетілдіруге қатысты нақты ұсыныстар жасау.
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН
ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... мәні мен ... ... жетістігі сыртқы экономикалық қызметті
валюталық реттеуге байланысты. Валюталық реттеу, жалпы ... ... ... ... валюта операцияларын жүргізуде банктер
монополиясымен және валюта ... ... ... ұстанымдарын (позициясын) бақылау есебімен сәйкес әрекет етуге
тиіс.
Валюталық реттеудің ... ... ... ... бағамы және төлем
балансы табылады. Соңғы объектілерді реттеуді оңтайландыру үшін орталық
банктер ... ... ... ... ... резиденттер мен
резидент еместердің валюта операцияларын жүргізудегі тәртібін белгілейді.
Валюта бағамы тәртіптемесінің жұмыс істеуінің ... ... ... [4, 11]: ... ... пен ... ... еркін
өзгеретін өзгермелі бағамдар; орталық банктердің басқыншылық нүктелерімен
бағамның ауытқу ... ... ... дәліздері; алдын ала анықталған
шамада валюта бағамы бір ... ... ... ... ... ... ... валюта бағамын Орталық банк ұстап тұратын реттелетін
құбылу; таңдап алынған шет ел валютасына ... ... ... ... ... басқару тіркелген бағамды қолдауға айрықша
бағытталады; бір неше ел ... ... ... ... ... Ел өзге елдің ұлттық валютасын пайдаланады.
Валюталық реттеудің мақсаты тұрақты экономикалық өсуге қол ... ... ... ... ету жөніндегі ... ... ... ... реттеудің міндеттері:
1) Қазақстан Республикасында валюталық құндылықтардың айналысының
тəртiбiн белгілеу;
2) Қазақстан Республикасының дүниежүзілік экономикаға одан əрi ... ... ... валюталық операциялар мен капитал легi жөніндегі ақпараттық базаны
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкi болып табылады.
Қазақстан Республикасының Үкiметi жəне өзге де ... ... ... өз ... шегінде жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi жəне Қазақстан Республикасының
Үкiметi “Валюталық реттеу жəне валюталық бақылау” туралы Заңға ... ... ... резиденттер мен резидент еместер үшін мiндеттi ... ... ... ... ... əзiрлеген валюталық реттеу мəселелері
жөнiндегi нормативтiк құқықтық ... ... ... ... ... ... келісiлуге тиіс.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi валюталық реттеудің ... ... ... ... жəне ... ... туралы Заңның 6-бабына
сəйкес резиденттердің валюталық құндылықтарды пайдалануға ... ... ... ... ... ... мен ... еместердiң валюталық операцияларды жүзеге
асыру тəртiбiн, соның ... ... ... режимдерiн: V011561
лицензиялауды; тiркеудi; хабардар етудi;
3) Қазақстан Республикасының аумағында қызметін ... ... ... ... операцияларына мониторингтi (валюталық
мониторингтi) жүзеге асыру тəртiбiн;
4) уəкілеттi мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мен резидент еместердiң орындауы үшін
мiндеттi валюталық ... ... ... алу жəне ... ... ... негізгі құралдары дисконттық, девиздік саясат
болып саналады. Оның әр алуан түрі ... ... ... ... ... әртараптандыру (диверсификация), валюталық
шектеу, валютаның айырбасталымдылық ... ... ... ... ... ақшаның құнсыздануы, бағамды көтеру [5, 12]
(1-сурет).
Мемлекеттік валюталық реттеу өзінің мақсаттары мен ... ... ... және ... ... ... ... саясаты — әлемдік валюта жүйесінде құрылымдық өзгерістерді жүзеге
асыруға бағытталған ұзақ ... ... ... Ол ... нысанында жүргізіліп, барлық елдердің мүдделері үшін, сондай-ақ
оның принциптерін жетілдіру мақсатын ... одан әрі ... ... ... ... Құрылымдық мемлекеттік
валюталық реттеу ... ... ... етеді. Ағымдағы валюта саясаты —
валюта бағамын, валюта операцияларын, валюта нарығының және алтын нарығының
қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... шаралардың жиынтығы [6, 216].
Дисконттық саясат (есептік) – Орталық банктің есептік мөлшерлемесінің
өзгерісі. Ол бір ...... ... ... ... – ішкі несиелер серпініне, ақша массасына, ... ... ... ету ... валюта бағамын және төлем балансын реттеуге
бағытталады. Капиталдың салыстырмалы еркін ... ... ... ... ... есеп мөлшерлемесінің жоғарылауы пайыз ставкасы
төмен елдерден капитал ағынының құйылуын ... ... ... жақсаруына және валюта бағамының жоғарылауына ықпал ететін
ұлттық капиталдардың кемуін ұстап тұруға ... ... 1 – ... валюталық реттеу және валюталық саясат құралдары [5]
негізінде автор жасаған
Қазіргі жағдайда дисконттық саясаттың тиімділігі ... ... және ... ... қарама-қайшылығымен түсіндіріледі. Егер пайыз
ставкасы жағдайын жандандыру мақсатымен ... ... ... ... ол ... ... кері ... тигізеді. Төлем балансын
жақсарту мақсатымен жоғарылатылған есеп мөлшерлемесі тоқырау жағдайындағы
экономикаға кері ықпал етеді. Дисконттық саясаттың ... елге ... ... ... ... ... жағдайда капиталдың
қозғалысын пайыз ставкасы әрдайым айқындай ... ... ... ... қозғалысын реттеу есеп саясатының төлем балансына
ықпалын нашарлатады. Осыдан ... ... ... және салыстырмалы
төмен тиімділігі аңғарылады. Жетекші елдердің, ең ... ... ... ... теріс ықпал етіп, олар ұлттық мүддесіне
қарамастан пайыз ставкасын жоғарылатуға немесе төмендетуге ... ... ... ... кезең сайынғы қақтығысы болып тұрады. Ұлттық
валюта бағамын жоғарылату мақсатымен ... банк ... ... ... үшін ұлттық валютаның орнына шетелдің валютасын сатып ... ... ... ... басқыншылығы нысанында жүзеге асырылады,
яғни ұлттық валюта бағамына ықпал етуді ... ... банк ... ... ... ... ... айналысады. Оның сипатты
белгісі – ... ірі ... ... және қысқа кезеңде қолданылуы.
Валюта басқыншылығы ресми алтын-валюта ... ... ... «своп»
келісімі бойынша Орталық банктердің ұлттық валютасымен есептелетін қысқа
мерзімді өзара несиелердің есебінен жүзеге ... ... ... басқыншылығы, ақша құнсыздануы, бағамды
көтерудегі валюталық реттеудің экономикалық әдістерінің, ал ... ... ... ... ... белгілеу валюта
қатынастарын әкімшілік реттеудің құралдары болып саналады. Алайда валюта,
ақша-несие және ... ... ... ... ... реттеудің шаралары тиімсіз болып шығуы мүмкін.
Жоғарыда қарастырылған әдістерді ... ... заң ... ... және ... ... резервтерін иеленуге
қақы бар мемлекеттік органдарға беріледі. Сондықтан валюталық ... ... ... банк ... ... Әкімшілік реттеу әдісін қолдану
валюталық заңдылықтың валюта бақылауы сақталуына бақылаудың болуын қажет
етеді. Әйтпесе валюталық реттеудің әрекеттілігі ... және ... ... ... ... ... әдістер және
валюта бақылауы валюталық реттеу тетігінің ... ... ... ... тетігі – өзара байланысты элементтердің жиынтығы, валюта
операцияларын реттеу ... ... ... ... олар ... ... қол жеткізу мақсатымен әр ... ... ... ... ... көздеуден құрылады.
Валюталық саясат, біздің пікірімізше, валюталық қатынастарды реттеу
арқылы орнықты ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тепе-теңдікті қолдауды қамтамасыз ететін
мемлекеттік шаралардың ... ... ... ... ... ... нарығын бақылау да кіреді.
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесінде ... ... ... ... ... валюталық саясат төлем балансының теңдестірілмегенділігінен,
сыртқы қарызды өтейтін есеп шоттарға төлеудің ауырлауымен, алтын-валюта
резервтерінің сарқылуымен, ұлттық ... ... ... ... ... ... сан ... әдістерінің тиімділігіне баға
беру үшін валюталық саясатты қалыптастыруға негіз болатын ... ... ... ... ... ... алуан түрлі
экономикалық мектептердің теориялық ой-пікірлерін зерттеу қажет.
И.Я. Носкованың көрсетуінше, халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... тәртіппен белгіленген, шетел валютасымен
және өзге де валюталық құндылықтармен жасалатын операцияларға шектеу қоюға
қолданылатын ережелер ... ... ... ... ...... шектеуді қолдану валюталық заңмен тікелей байланысты
[10, 80]. Валюталық шектеу әдетте мына мақсаттарға жету үшін ... ... ... үшін ... төлемдерді және капиталдың
аударылуын реттеу; ұлттық валюта бағамын қолдану; ... ... ... ... ... ... мен резидент еместердің
валюта операцияларын реттеу бойынша белгіленген шараларды қарастырады.
Валюталық ... ... ... ... ... және ... ... істеу ерекшелігіне орай қолданылады.
Валюталық реттеу ақша-несие саясатының бөлігі болып саналады. Ол
субъектілердің валюта операцияларын жүргізу ... ... ... ... ... сақтауға бағытталады.
Валюталық бақылауды жүзеге асыру экономикалық ... ... ... ... ... – әкімшілік әдістермен ұлттық валютаны
қорғау.
Халықаралық Валюта Қоры ... VІІІ ... сай ... ... операцияларды жүргізуге, резидент еместер үшін ұлттық
валютаның айырбасталымдылығын қамтамасыз етуге кедергі болмайды.
Валюталық бақылау – ... ... ... ... сай ... ... мемлекеттің қызметі. Валюталық бақылау ... ... ... ... ... ... Оның
міндеттері мынадай: жүргізілген валюта операцияларының қолданыстағы заңға
сәйкестігін анықтау; шетел ... ... ... ... ... ... ... және валюта операциялары бойынша
есеп-қисапты тексеру.
Валюталық бақылау тетігіне объект, институттар, нысандар ... ... ... ... бақылауының объектісі – ... ... ... екі топқа бөлуге болады: валюта
бақылауының органдары және ... Олар ... ... ... ... ... ... бақылауының субъектілері. Бақылаудың
жүргізетін уақытына қарай ол үш негізгі ... ... ... ... ... түрінде бұлар валюта бақылауының үздіксіз
сипатын ... ... ... бақылауын жүзеге асырудың әдістері:
бақылау, тексеру, ревизия, талдау. Жиынтық түрінде бұлар валюта ... ... ... ... ... ... мен ережеге сай
өткізіледі. Бақылау екі ... ... ... нақты және қаржы
ресурстарының қозғалысына орай жүреді. Айырбас бағамының қатынасына ... ... ... ететін аргументтерге шолу жасаған кезде мына
негізгі бағыттарға назар аударған жөн: баға тұрақтылығының шығынына ... ... ... ... ... ... ... өндірістің
көлеміне ықпал етеді.
Екіншіден, жоғары деңгейдегі ... ... ... бір ... ... етеді. Өндірістің қысқаруы жағдайындағы ... ... ... ... ... болады. Тұрақтылықтың
бүкіл кезеңінде экономикаға әсер етеді.
Төлем балансының сальдосын ... үшін ... өз ... қаржы жиынтығын ұстайды. Ақырғы есепте теңестірудің барша ... және ... деп ... Теңестірудің уақытша әдісі сонымен
байланысты. Түпкілікті әдіс ... ... ... ... ... топшылайды.
Төлем балансының теріс сальдосын жабу үшін мемлекет әр ... ... ... ... Ол – үкімет деңгейінде берілетін
мемлекетаралық екіжақты және көпжақты несиелер, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ұйымдары төлем баланстарын реттеу үшін
мүше ... ... ... ... Халықаралық Валюта Қоры құрылған
кезде оның алдында мүше ... ... ... төлем балансына бақылау
жасауды жүзеге асыру, негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... ... тіркелмейтін қазіргі кезде мүше елдерге
төлем баланстарының жағдайына бақылау жасау, сонымен бірге ... ... ... беру аталған халықаралық ұйым қызметінің ... ... ... ... ... және ... ... баланстарының қысқа
мерзімді тапшылығын жою мақсаты үшін берілетін резервтік несиелер (стенд-
бай) түрі ең көп ... ХВҚ ... ... да ... ... ұсынады:
«мерзімі ұзартылған несие», «кең мүмкіндікті несие», «құрылымдық бейімделу
мақсатына арналған несие», «құрылымдық ... ... ... ... ... несие», «кездейсоқ жағдайдан болған шығынды
жабуға арналған несие» [13, 153].
Мүше елдер «кредит ... ... ... ... ... алады. ХВҚ-ның өзге несиелері сияқты осы несиелерге ... ... ... ... саласында валюталық шектеу экспорт пен импортқа, сондай-
ақ сыртқы сауда келісім шарттары бойынша төлем операцияларына бақылау жасау
нысанына айналады. Өз ... ... ... ... валюталарын (немесе
оның тіркеген бөлігін) Орталық банкіге не ... ... ... ... ... ... қажетті валютаны
Орталық банктен (банк уәкілінен) ... ... ... сыртқы сауда шарты
бойынша сатып алуға міндетті.
Елдің ... ... ... ... бұзылған уақытта валюта
шектеуінің өз ... түрі ... Бұл ... ... ... ... ... алуан нысандары қолданылады. Бұл – ... ... ... ... ... ... елден алып шығуға тиым
салу; ... бір ел ... ... ... ... ... ... шекарадан әрі әкетуге тиым ... ... ... ішкі қор нарығына шетелдің бағалы қағаздарын орналастыруға жол
берілмейді.
2008 жылы валюталық нарықтағы ахуал ... АҚШ ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда ол
американдық валютаның елеулі нығаюын сипаттайтын ... ... ... ... келеді.
2008 жылғы энергия тасымалдағыштар бағасының өсуі жалғаса түсті. ... ... ... бұл ... ... сыртқы
экономикалық қызметінің нәтижесіне айқындаушы ықпал етті.
2008 жылы ... ... ... іс ... 2007 жылғы деңгейде қалып
қойғанына қарамастан, негізгі экспорттық тауарларға әлемдік бағаның өсуі
тауар экспортының өсуіне (37%) ықпал етті. ... өсуі ... ... ... ... ... тауар импортына барынша тән сипат
болады. Нәтижесінде тауарлар ... 30,1% және ... ... ... 10,3 ... долл. асып кетті.
Ұлттық Банк өзінің негізгі мақсатына сәйкес назарын инфляцияның төмен
деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... ... Инфляция деңгейі Ұлттық Банк үшін негізгі көрсеткіш болып
табылады, сондықтан ... Банк ... және ... ... ... ... бойынша өз болжамдарына мұқият көңіл бөледі.
1.2 Мемлекеттік валюталық реттеу – ... ... ... ... ... ... операциялар бір валютаны екінші валютаға
айырбастаумен байланысты. «Валютаның айырбас ... ел ... ... жалғастыратын шешуші баға болып ... [15, 714]. ... ... арасындағы айырбастың белгіленген арақатынасын, яғни
валюта бағамын белгілеудің қажеттілігі туады. Бір елдің ақша ... бір ... ақша ... ... ... ... мүмкіндік
болады.
«Валюта бағамы айрықша сипаттағы ақша санатын иеленіп, ұлттық
және әлемдік ... ... ... ... бейнелейді».
Экономикалық санат (категория) ретінде валюта бағамы ... ... ... нарықта ұлттық валюталар тауар құнының өлшемі ретінде
қызмет етеді. Халықаралық айырбас ... әр ... ... бағаның
арақатынасы ұлттық ақша бірлігінің қатынасы ретінде көрінеді.
Алтынның еркін айналысы жағдайында валюта бағамының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның
қатынасымен сипатталады. ... ... ... ... және
сақтандыруға жұмсалған шығындардың сомасына орай тепе-теңдікте ауытқу ... ... ... ... ...... ... жолымен тепе-
теңдігі белгіленетін тіркелген айырбас бағамының жүйесі. Осы ... үшін мына ... ... тиіс: Орталық банктер тіркелген баға
бойынша шектеусіз көлемде алтынды сатуға және сатып алуға кепілдік ... ... ... ... ... ... монеталар кез келген
көлемде сақтауға алтын иесіне рұқсат етіледі; алтынның ... ... ... қойылмайды.
Алтын стандартының ақша жүйесі экономиканың алдағы уақыттағы
дамуын тежеуге айналды. ... ... ... басты салдары
тетіктен шегіну болды. Олар ақшаның сатып алу ... және ... ... ... ... ... ... еткен еді. Кейбір
елдерде ақша бірлігінің ресми тіркелген алтын тепе-теңдігі сақталды.
Алтын стандартынан шегінгеннен кейін ... ақша ... ... ... мемлекеттің валюта саясатының дербес ... ... ... экономикалық әдебиеттерде өзге де көзқарастар бар.
Соған ... ақша ... ... ... ... маңызы жоқ, яғни
ол елдің төлем ... ... ... ... ... Сөйтіп, мұндай
тәсілдемені жақтаушылар валюта бағамын түзету үшін қандай да бір ... ... ... олар барлық күшті, төлем балансын реттеуге
жұмылдыруды ... ... ... ... да ... түрде өзгереді деп
санайды.
Валюта бағамы қозғалысының аталған тұжырымы «төлем балансының»
теориясы деген атауды иеленеді. Бұл ... ... Дж. ... және
Т. Туко қалаған. Олардың жолын қуғандар арасында ақшаның ... ... ... ... ... сияқтылар артық эмиссия тудыратын ... ... ... ... ... ... ... оның барлығын
мойындаса да, ақша бірлігінің сыртқы құнсыздануына тигізетін ... ... ... ... ... ... көрнекті ағылшын
экономисі Дж.М.Кейнс валюта бағамы теориясына елеулі үлес ... ... ... ... ... ... саласына белсене
араласқанын жақтаушы Кейнстің пікірінше, «тепе-теңдік бағамын» белгілеуге
мемлекет қана қабілетті, «халықаралық есеп айырысудың барлық ... ... ... ... қамтамасыз ете алады. Кейнстің ойынша, ондай “тепе-
теңдікке” қол жеткізу үшін «тепе-теңдіктің шартын» орындау қажет. Ол ... ... мен ... ... ... сондай-ақ елдер
арасында тауар қозғалысы.
«Реттелетін ... ... мәні ... ... ... жасау жолымен «әлемдік экономиканы үлестіруге» қол жеткізуге
және «дағдарыссыз» дамуды ... ... ... ... ... теориясы әлемдік экономикалық
дағдарыстың әсерінен туындаған. Төлем балансын теңестіру ... ... ... ... [13,66]. ... мәні ... ... нәтижедегі төлем балансының тепе-теңдігін қалпына келтіретін басты
күш баға қозғалысы емес, ... ... ... ... әсер ... ... ... қамтылудың, кірістердің деңгейінің
өзгерісі. Оны былайша бейнелеуге ... А ... Б ... ... ... туындайды немесе ұлғаяды. Алтынның кемуі орын ... ... ... ... түсім азайып, нарықты жоғалтуға соқтырып,
экспорттық баға ... ... арғы ... ... күрделі қаржы өседі.
Өзге елдерге берілетін несиенің көлемі үлкейіп, елдің ішкі ... ... ... жұмсалатын шетел инвестициясынан түсетін ... ... ... кірістердің төмендеуіне және сол елде импорттық
сатып алудың қысқаруына, соған сәйкес төлем балансының тепе-теңдігі ... ... ... ... Сол ... Б елінде керісінше бағытта
өрбиді: төлем балансының профициті; әуелі экспорттық салаларда кірістің,
өндірістің, жұмыспен ... ... одан ... ... ... болып,
нәтижесінде жиынтық сұраныс өседі. Нәтижесінде импорттық сатып алу ... ... ... ... ... ... ... валюта теориясы өзінің даму жолында екі
сатыдан өтті. Бірінші сатысының ... ... ... ... ... ... долларымен және ағылшын фунт стерлингімен білдірді.
Екінші сатысы – ... ... ... ... қайта құру жоспары. Жоспардың
негізгі мазмұны келесі ережелерден құралады: ... ...... ... ... келтіру үшін мемлекет ұжымдық жауапкершілікті
өз мойнына алады; ... ... ... ... ... «Халықаралық клирингтік одақ» құрылды. Ол Орталық банктердің
үлгілері бойынша ұйымдастырылып, оның жекеменшік ... есеп ... ... Кейнс оны «банкор» (халықаралық ақша өлшемі) деп ... ... ... ... есеп ... ... ... тапшылықтарын жабу үшін) сондықтан да, олар үкіметтің және
Орталық банктердің құзырында және бұл жаңа ... ... ... ... ... ... ... оның массасын
кеңейту немесе тарылту жолымен реттеуге болады.
«Клирингтік одақтың» міндеті – экономикалық көзқарас ... ... ... мен ... ... ... клирингтік одақ елдер арасындағы есеп айырысуды ... іске ... ... ... саналады. Сол елдердің Орталық
банктерінің есеп ... осы ... ... Есеп ... ... ... шекте автоматты түрде өзара валюта несиелері қамтамасыз
етіледі. Ол үшін ... ... ... ... шетел валютасын салу талап
етілмейтін қарапайым овердрафт (қысқа мерзімді несие ... ... Мүше ... ... ... ... теңестіру мақсатымен
ұлттық реттеуге мүмкіндік алады [17, 77-91].
Кейнс өздері ұсынған жаңа халықаралық ақша ... ... ... алтынға бара-бар және онымен салыстырғанда ... ие деп ... ... қаржылардың жинақталуы елдерде сатып
алу мүмкіндігінің қысқаруына және экономикалық ... ... ... ... алтынмен есеп айырысуды жүзеге асырғанда ... ... ... ... ... ... ... өтімділіктің Кейнстің тұжырымы Бреттон-Вуд валюта
жүйесінің негізіне айналды. Бірақ ол халықаралық ... ... ... ... негізделеді.
«Доллар стандарты» тұжырымы жалпы алғанда былайша сипатталады:
АҚШ доллары ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол негізгі валютаға айналып, өзге валюталар
соған байлануға ... ... ... ... ... ... айналымына
қызмет көрсететін резервтегі валютаның ролін атқарады. Айналымы нақты ... ... ... ... ... ... ... – тіркелген валюта бағамдары жүйесінің алуан
түрлілігі. Алтын стандарты кезіндегі ... ... ... ... қызмет етеді. Тіркелген валюта тепе-теңдігі жүйесі доллар
арақатынастарына ... ... ... 1% ... мүмкіндігімен
бекітілуі заңдастырылады. Елеулі ауытқулар ішкі экономикалық саясат
шараларының ... ... ... ... басқыншылығының
жәрдемімен жойылады. Осы тетік халықаралық экономикалық қатынастардың
тұрақтылығын сақтаудың, әлемдік экономикалық ... ... ... девальвациядан аулақ болудың қажетті шарты ретінде қаралады. Алайда
Батыс Европа және Жапония елдері экономикасының қалыпқа келтірілуі, ... ... ... ... ... ... экономикаларының өзара
тәуелділікте өсуі негізгі валюталардың қайтарымдылығына әкелді. Оқиғаның
осылайша дамуы сыртқы ... ... ... ... ... ірі ... пайда болуына түрткі болды. Америка
фирмаларымен салыстырғанда ... ... мен ... ... ... ... ... АҚШ-тың төлем балансы тұрақты ... ... ие бола ... ... ... ... созылмалы тапшылығы
доллардың халықаралық қалыптағы беделінің түсуіне, алтын резервтері мен
жабудың ... ... ... ... ... халықаралық
міндеттемелерін алтынмен қамтамасыз етуінің нашарлауына апарып соқтырды.
Себебі ... ... ... тапшылығын жабу тәсілімен іздеген жөн. АҚШ
төлем балансы тапшылығының одан әрі ұлғаюына байланысты өзге ... ... ... көп ... айырбастай бастады. 1950-1970 жылдары АҚШ-
тың алтын қоры 2,2 есе азайды. Ақырғы ... сол ... ... ... тапшылығы әкелінген алтынмен 20,5%-ға жабылып қалған
79,5% АҚШ-тың қысқа ... ... ... өсуі ... ... 20 жыл ... ... мерзімді берешегі 6 есе өседі.
Монетарлық тұжырымда өзекті ролді екі ... ... ... – бір ... айналымдағы ақша массасы мөлшерінің
серпінін, екінші жағынан ұлттық табыс қозғалысының өндіріс ресурстарын
пайдалану дәрежесінің ... баға ... ... ... ... бекіту – мемлекет ... ... ... назар аудармауға тиіс. Ол жағдайлар – дисконттық, қазыналық және
басқа да әдістердің ... ... ... үшін ... ... массасының мөлшерін, жиынтық тиімді сұраныстың көлемін үкіметтік
органдардың беталды ... ... ... түйін жасалады: ішкі баға ... ... ... ... ... теңестіру үшін пайдаланылмауға
тиіс. Кейнсшілер мен монетарлық бағытты ... ... ... ... өзгермелі бағам (плавающий курс) тұжырымына төлем балансын
реттеу проблемасын зерттеу арқылы ... Ол ... ... ... ... балансын реттеу жалғыз оңтайлы әдіс деп ... ... ... мынадай: Бір елінен төлем балансының тапшылығы байқалған
жағдайда әлгі ел өз ... ... Сол ... оның ... жаңа бағам бойынша шетел валютасымен қайта есптегенде ... ... үшін ... түрде арзан болады. Тіпті тауардың ішкі ... ... да ... ... ... ... бір елдіңң экспортының
көбеюіне қозғау салады. Сол кезде шекараның арғы ... ... бір ... ... ... ... ... Соның салдарынан импорт қысқарады.
Бір жағынан, экспорттың ұлғаюы, екінші ... ... ... ... ... сальдосын қысқартады немесе азайтады. Керісінше процесс
төлем балансының активті сальдосын құрған кезде ... ... ... ... ... ... әсерінің көмегімен
реттеуге басымды ... бере ... сол ... ... органдардың міндетіне кіруіне қарсы болды. Ол еркін өзгермелі
валюта бағамдарының ... және ... ... ... ... ... көрді: өзгермелі бағам жағдайында алыпсатарлық
мәмілелер тіркелген тепе-теңдікпен салыстырғанда оң және ... ... ... Бір кезде ондай мәмілелер тұрақсыздандыру сипатында болған.
Сатып алу қабілетінің тепе-теңдігінің теориясын ... ... ... Густав Кассель тұжырымдады. Осы теорияның
тарауына оның монетарлық теорияның әдіснамалық негізінің маңызды ... ... ... ... ... алу ... тепе-теңдігі теориясының
негізін салушы Г.Кассель құн ... ... ... ... ақша
мөлшері немесе баға туралы өзінің зерттеулерін ортаға қояды. «Егер игерілуі
қиын және оқып-үйренуіне қыруар ... ... құн ... іс ... ... айқын теориясының көмегімен нақты мәнінің экономикалық
проблемаларымен тікелей танысуға ... ... онда ... ... ... ... экономияның ең бірінші міндеттерінің бірі ... еді» ... да, ... валюталық реттеу мақсаты негізінен
орнықты экономиканың өсуін, жұмыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тепе-
теңдікті (төлем балансы тепе–теңдігін) қолдауды қамтамасыз етеді. Валюталық
саясаттың шеңберіне ішкі валюта нарығын ... да ... ... ... жақтайтын Дж.М.Кейнс төлем балансын
реттеудің мейлінше қатаң әдістерін ... ... ... тетігі ретінде
мынаны ұғынды: ... ... ... ... ... экспортты арзандатып, оның бәсекелестік қабілетін күшейтеді.
Өнеркәсіптің экспорттық ... ... ... ... Нәтижесінде төлем
балансының негізгі бөлігі ... ... ... ... оң ... Одан ... ел ішіндегі шаруашылық белсенділік ... ... мен ... ... ұлғаяды.
2 ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТА ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК
ВАЛЮТАЛЫҚ РЕТТЕУДІҢ НЕГІЗГІ ... ... ... валюта қызметін қамтамасыз етудегі негізгі қаржы-
экономикалық шараларды талдау
Теңгенің айырбас бағамына ... ету ... ... деңгейінде
қалдыру мақсатымен сұраныс пен ұсыныстың арасындағы айырмашылықты жабу ... банк ... ... ... ... алады. Бұл – Ұлттық банктің валюта
бағамына тікелей ықпал ету әдістері. ... ... ... ... ... валютаның тұрақты бағамын қолдауға талпынған жағдайда Ұлттық
банктің валюталық резервтері тез сарқылады. ... ... банк ... әсер ... ... шараларын қолдана алады. Олардың негізгілері
резервтік мөлшер мен есептік ставканы өзгерту болып саналады.
Резервтік ... – өз ... ... ... үшін коммерциялық
банктердің пайдалануына қақысы жоқ банк депозиттерінің бөлігі. Оны реттей
отырып ... ... ... ... ақша массасын көбейтіп немесе
азайтады. Ол өз ... ... ... ... ... ... банк ... мөлшерді көбейткен кезде коммерциялық банктер
несие эмиссиясын төмендетуге мәжбүр ... ... ... өсуі
коммерциялық банктердің ағымдағы ... ... және ... резервтерді жоғарлатуға және бағыттауға мәжбүр етеді. Бұл
несие бойынша пайыздардың өсуіне, ... ... елде ақша ... және ... ... бағамының көбеюіне қозғау салады. Ұлттық банк
резервтік мөлшерді төмендеткен кезде ақша массасы көбейіп, ... ... ... валютасы нарығының қызметі ... ... ... ... ... ... ... белгілі деңгейде сақтауда Ұлттық
банк сүйенетін тіркеулі (фиксированных курсов) бағамдар жүйесіне немесе
өзгермелі бағамға ... ... оң ... ... ... ... деңгейін көтереді. Өйткені шетел валютасының ұсынысы елде
сұранысты жоғарылатады. Керісінше, валютаның ... ... ... шетел
валютасы резервтерінің деңгейін төмендетеді. Яғни, елдегі шетел валютасына
сұраныс ұсынысты жоғарылатады. Еркін өзгермелі айырбас ... ... ... флоатинг тәртіптемесі) валютаның оң толық ... ... ... құнының көбеюіне (яғни шетел валютасы бірлігінің ... ... ... валютаның теріс толық ағыны елдегі айырбас
бағамының құнсыздануына (яғни, шетел валютасы бірлігінің ішкі бағасының
көбеюіне) ... ... ... және ... ... кезінде төлем
балансының теориясын және ішінара төлем балансын реттеу саясаты теориясын
қолдану, төлем ... ... ... ... ... ... әсер ... әртүрлі тәсілдемелердің ықпалында
болып, төлем балансы профицитінің немесе ... ... ... ... ... жылдар ішінде Ұлттық банк ішкі валюта нарығына
көбінесе шетел валютасын ... ... ... ... ... бәрі
мемлекеттің алтын валюта қорының толығуына мүмкіндік берді. ... ... ... ақша түсімімен қолдау көрсетілетін шетел
валютасының ұсынымы валюта нарығына елеулі ... ... ... ... қорының өзгерісі еркін айырбасталатын валюта активтерінің көбеюімен
де, қымбат металдар активтерінің өсуімен де байланысты (1-кесте).
Кесте 1 – ... ... ... ... ... долл.
|№ |Құралдар |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |2008ж |
|1 ... ... ... ... ... | | | | | ... ... |510,7 |585,6 |726 |725,916 |803,562 ... ... ... |1997,5|2555,3|4236 |4236,192|8476,931|
| |активтері және СДР - ... | | | | | |
| |өз ара ... ... | | | | | ... ... ... валютасы |1,256 |1,453 | |3,461 |3,299 |
| ... ... | | |3,554 | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... |306,5 |64,2 |768 |767,964 |1085,720|
| |депозиттері | | | | | ... ... ... |150,2 |257,2 |325,1 |325,090 |539,924 |
| ... ... | | | | | |
| ... валютамен | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... ... |1533 |2222,3|3133,7|3133,659|6840,441|
| |валютамен берілетін бағалы | | | | | |
| ... ... ... | | | | | ... ... ... және |7,2 |10,2 |6,0 |6,018 |7,547 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ... |2,3 |2,5 |3,2 |3,178 |3,516 |
| ... айырбасталымды | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |0,13 |0,17 |0,167 |0,314 |
| |алдындағы міндеттемелер | | | | | ... ... ... |1,9 |1,9 |1887 |1,0903 ... ... |0,011 |0,008 |0,75 |0,746 |0,050 ... шоттар |0,18 |0,46 |0,38 |0379 |1,249 |
|3 ... ... ... ... |(1-2), ... | | | | | |
|* ... - Ұлттық банктің 2004-2008 жылдардағы деректер бойынша |
|жасалды. ... ... ... ... ... есебінен қол жеткен ішкі
валюта нарығындағы ... ... ... ... молаюының
себептерінің бірі.
2005 және 2008 жылдар бойында ішкі валюта нарығында қолданыстағы
тенденция ... ... ... ... оң ... әрі күшеюіне байланысты болды. Валюта нарығының орнықты болуына елдің
негізгі экспорт позициясы жағдайының салыстырмалы ... ... ... ... ... түсімдері, ішкі валюта нарығына
құйылатын шетел валютасын құрайтын ... ... ... ... ... энергия тасымалдағыштарға бағаның өсуінің жаңа
орамы ішкі макроэкономикалық тұрақтылық пен әлемдік экономиканың жоғары ... ... ... ... ... ... экономикалық
қызметінің қорытындысына айқындаушы ықпал етті.
2008 жылы ... ... 2007 ... ... ... 37% ... ... экспортының өсуі, экспорттың нақты көлемі іс жүзінде 2007
жылғы деңгейде қала отырып, ... баға ... ... ... ... 2008 жылы ... экспорттайтын мұнайдың бағасы
2007 жылғыға қарағанда 47%, қара металдар – 7,6% және түсті металдар – ... ... ... бағасының бірқалыпты өсуі ... ... ... ... импортына тән сипат болды. Кеден статистикасы
ресми тіркеген тауарлар импортының құны 2008 жылы 35%-ға ... ... ... 3% және ... ... 31% ... ... 2008 жылы
тауарлар импорты 18 млрд. долл. құрады, бұл 2007 ... ... 30,1% ... ... ... оң ... 2007 ... 6,8 млрд. долл.
көрсеткішпен салыстырғанда 10,3 млрд. долл. асып кетті (2-кесте).
Кесте 2 – Қазақстанның төлем балансы*
млн. АҚШ ... |2006 |2007 |2008 |2008 |
| | | | |І ... |II |
| | | | ... |жарты |
| | | | | ... ... ... шот ... ... |-1178,4|
|Сауда балансы ... ... |5351,7 |
| | | |8 | | ... ... ... |6 | |6 | | ... ... ... |6 |7 |,8 | | ... ... ... |-2040,|-3027,0|-5215,|-1947 |-3268,3|
| |4 | |4 | | ... ... ... |1235,1 ... ... ... |7 | |4 | | ... ... ... ... |6 | |7 | | ... ... мен ... |-817,9|-373,8 |-444 |
|бойынша сыйақы төлемдері | | | | | ... ... ... |-2624 |
|кірістері |3 | |5 | | ... ... ... мен |191,7 |258,5 |410,0 |194,6 |215,4 ... ... ... | | | | | ... ... ... ... |-73,7 ... ... ... |-412,4|-77,1 |-335,3 |
|В. Капиталмен және қаржымен |2738,0|4489,0 |531,9 |-671,9 |1203,6 |
|операциялардың шоты | | | | | ... ... шоты |-27,8 |-20,3 |13,9 |15,8 |-1,9 ... шот ... |517,9 |-687,5 |1205,4 ... ... |2213,4|5391,6 |1721,1|-51,8 |1772,9 |
|қаржыландыру (нетто) ... ... |3654 ... ... ... |2 | |9 | | ... инвестициялар |-1891,|-417,8 |-4044,|19,2 |-4063,1|
| |0 | |0 | | ... ... ... |54,3 |21,2 |-59,8 |-24,5 |-35,3 ... | | | | | ... ... құралдары (нетто) |15,9 |-46,4 |-112,6|-127 |14,4 ... да ... және ұзақ ... ... |1312,3 ... ... | | | | | |
|* ... - ҚР ҰБ ... ... ... құрастырды. |
Тауарлардың таза ... ... ... ... олар ағымдағы операциялар шотының қалған ... ... ... ... өтеген жоқ. Энергия тасымалдағыштар
экспортының жоғары ... мен ... ... кен ... одан әрі ... мен ... инвестициялық салымдар салуды
жандандыруға ықпал етті, бұл өз ... ... ... ... күрт ... ... етті. 2008 жылы шетелдік қызмет көрсету
импортының құны 2007 ... ... 1,5 есе ... 7,5 ... долл. жуық
болды. Қызмет көрсету экспортынан қазақстандықтардың кірісі бірқалыпты
өскен ... (12,6%) бұл 2007 ... 3 ... ... ... қызмет
көрсетулер бойынша теріс ... 5,2 ... ... ... ... етті.
Мұнайға және басқа да шикізат ... ... ... бар ... ... ... және сондықтан экспорттан түсетін
кірістердің өсуінің тікелей салдары, ... ... ... ... ... ... ұлғаюы болды, 2008 жылы
олардың ... 3,8 ... ... ... (2007 жылы 1,9 ... долл.). Осы
төлемдермен қатар жеке сектордың сыртқы ... ... ... сомасы күрт өсті және нәтижесінде, 2008 жылы кірістер ... ... ... 5,2 ... долл. асты, бұл 2007 жылғы
көрсеткіштен 1,8 есе көп.
Ресурстардың нетто-әкетілуі, ... ... ... бойынша
да тіркеледі (2008 жылы – 412 млн. долл.) және ... 2008 ... ... ... ... 2007 ... 455 млн. долл. ағымдағы
шот ... ... ... ... 486 млн. ... ... 0,9% теріс болып қалыптасты.
Шетелдік инвестициялардың қатысуымен өндіру саласындағы жобаларды одан
әрі дамыту шетелдік тікелей ... (әрі ... ШТИ) ... ... ... жалғастыруда. 2008 жылы ШТИ жалпы ағыны 2007 жылы
8,3 млрд. долл. салыстырғанда 6,4 ... ... ... ... ... ШТИ жалпы ағынының ... ... ... ... ... ... мұнай саласы үшін ірі деп саналатын
Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... өтеу көлемі де ұлғаяды. Нәтижесінде 2008 жылдың
қорытындысы бойынша тікелей ... ... ... оң ... ... 2007 жылға қарағанда 3 есе қысқарып, 1,7 ... ... ... ... ресурстардың нетто-келуі қысқарған кезде
ең алдымен, банктік сектор басқа инвестициялар түрінде ... ... ... 2008 жылы республиканың банктері 2007 жылға
қатысты 1,6 есе асып, 11,7 млрд. долл. ... ... ... ... ... тартты. Банктердің орташа және ұзақ мерзімді ... ... ... (2008 жылы 4,5 ... ... ... ... заем алудың көлемі
екі есеге жуық өсті (2008 жылы 7,2 ... ... Жеке ... ... ... айырмашылық ретінде ... ... ... ... ... 848 млн. ... ...
Үкімет жаңа заемдарды игеру көлемін қысқартқан кезде дамуға арналған ресми
көмек желісі бойынша тартылған мемлекеттік заемдар бойынша ... ... ... Жиынтығында, 2008 жылы қазақстандық резиденттердің
сыртқы міндеттемелері (тікелей инвестицияларды қоспағанда) 8,3 млрд. долл.
өсті.
Шетелдік капиталды ауқымды ... ішкі ... ... ... ... резиденттердің сыртқы активтерінің өсуіне де ықпал етті. 2008 жылы
резиденттердің сыртқы активтері (Ұлттық ... ... ... 9,5 млрд. долл. өсті, мұның өзі 2007 жылғы осындай көрсеткіштен
3 есе асып түсті. ... ... ... ... ... ... ... секторының активтері, ... үлес ... 2008 жылы ... ... ... ... ... ресурстардың нетто-келуі 2007 ... 4,5 ... ... небәрі 532 млн. долл. болды.
Резиденттердің шетелдік активтерінің бұрын болып ... өсуі ... ... шоты бойынша қалыптасқан тапшылық аясында сыртқы
міндеттемелердің белсенді өтелуі Ұлттық Банктің ... ... 2007 ... 9,3 ... долл. деңгейінен 7,1 млрд. долл. дейін
төмендеуіне ықпал етті. ... бұл ... ... және қызмет
көрсету импортының 3,3 пайызын жабуды қамтамасыз етеді. Жиынтығында ... ... ... ... ресми резервтері 2008 жылдың аяғында 15
млрд. долл. астам болды (3-кесте).
Кесте 3 – ... ... ... ... ... |2006 ... жыл|2008 |
| | | |жыл ... ... ... ... (млн. |-273 |455 |-486 ... | | | |
|- ... %-бен |-0,9 |1,1 |-0,9 ... мен қызмет көрсетудің экспорты |14945 |22602 |30552 |
|(кезең ... млн. ... | | | |
|- ... %-бен |48,4 |52,4 |54,5 ... мен ... көрсетудің импорты |13306 |18844 |25445 ... ... млн. ... | | | |
|- ... %-бен |43,1 |43,7 |45,4 ... ... ... ... ... ... |-2,5 |6,1 |6,2 ... индекстің пайызбен өзгерісі) | | | ... ... ... жылға жыл ішіндегі |0,4 |16,0 |21,4 |
|орташа ... ... ... | | | ... шетелдік инвестициялардың |2213 |5392 |1721 ... ... ... млн. АҚШ долл.) | | | |
|- ... %-бен |7,2 |12,5 |3,1 ... ... ... ... ... млн. АҚШ |22920 |31941 |41516 |
|долл.) | | | ... және ... ... ... |3623 |3366 |2369 ... борыш | | | ... ... ... |11983 |16615 |18591 ... ... ... ... |3519 |6858 |13901 ... да ... ... |3795 |5101 |6655 |
| | | | ... ... ... ... |4962 |9280 |7070 ... млн. АҚШ ... | | | |
|- ... және ... ... ... |4,5 |5,9 |3,3 ... | | | ... ... қоры ... ... млн. АҚШ |3663 |5065 |8073 ... | | | |
|* ... - ... ... ... жылдардағы деректер бойынша |
|жасалған. ... ... ... мен ... ... ... күрт өсуі
нәтижесінде Қазақстан Республикасының жалпы сыртқы борышы 2008 ... 2007 ... ... ... 74% ... отырып, 41,5 млрд. долл.
бағаланды. Жалпы сыртқы ... ... ... ... ... ... жылғы 51,9%-дан 44,8%-ға дейін, мемлекеттік және мемлекет ... ... ... – 2007 ... 10,5%-дан 4,7%-ға дейін төмендеді, ал 2008
жылдың ... 20,6 ... жуық ... ... ... жеке сектордың сыртқы міндеттемелерінің ... 49,5% ... ... ... ... ... өсіміне неғұрлым көп үлес
банктік сектордың қарызымен ... ... 2008 ... ... ... ... ... бір жыл ішінде екі есеге дейін өсіп, 13,9
млрд. долл. ... ... 24,8% ... сыртқы борыштың өсуіне және борышқа қызмет көрсетуге төлемдердің
ұлғаюына қарамастан, қазақстандық экспорттың жоғары көрсеткіштері ... құны мен оны өтеу және оған ... ... ... ... мен ... көрсету экспортынан түскен кірістердің ... ... ... 2008 ... ... жалпы сыртқы борыштың
тауарлар мен қызмет көрсетудің жылдық экспортына қатынасы 135,9% (2007 ... ал ... ... ... өтеу мен ... көрсету бойынша жиынтық
төлемдер – 35,5% (2007 жылы 35,9%) ... ... ... міндеттемелерінің құрылымында қысқа мерзімді борыштың ... ... ... ... – 2008 ... ... бойынша 17%-дан
аз (2007 жылы 10,2%).
Дамыған елдердің көпшілігінде валюта нарығын ырықтандыру екі кезеңнен
өтті: біріншісі - 1960 ... ... ... ... үшін ... ... ... Екіншісі - 1970 жылдардың
ортасынан 1980 ... ... ... Бұл ... ... нарығын және
резиденттердің операцияларын ырықтандыру
Нарықтық қатынастарға ... ... ... ... жағдай аса
қатаң бақылауға алынбаған деп есептеуге болады. Себебі, қаржы саласын соның
ішінде ... ... ... ... ... және ... ... соңғы жылдары ғана назар аударылды. Оның дәлелі есебінде
2008 жылы 13 маусымда қабылданған «Валюталық реттеу және валюталық ... ... ... ... ... атауға болады. Валюталық бақылау
қызметінің негізгі бағыттарын ... ... ... ... ... ... 2 – Валюталық бақылау қызметтерінің арақатынасы
Ескерту - деректеме мәліметтері бойынша автормен құрастырылған
2000-2007 жылдардағы нақты өсумен салыстырғанда ... ... ... Негізінен шикізатты экспортау жолымен ... шешу ... ... ... ... ... Басқа елдердің
тәжірбиесінен байқағанымыздай мұнай және басқа да табиғи ресурстарға деген
тәуелділік түпкілікті проблемаларды шеше ... ... ... ... үшін экспорттық түсімдер ... ... ... ... ... бөлінуі тиіс. Сонда ғана ... ... ... артатыны белгілі. Осы мақсатта елдің 2007-2008 жылдарға ... ... ... қысқартылған түрде көрсеттік.
Статистика агенттігінің деректері бойынша 2008 ... ... ... 2007 ... ... ... 8,8%-ды құрады, бұл
көрсеткіш өткен жылдың сәйкес ... ... (13,4%) ... ... ... ... құрылымында ағымдағы жылдың қазан
қорытындысы бойынша баға өсімінің көш басында 2007 жылғы ... ... ... ... ... ... ... жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда
11,9%). Азық-түлік емес тауарлар 6,5% (7,3%) бағасында өсті. Азық-түлік
тауарлары бағасының өсуі ... ... ... жылдың сәйкес кезеңінен
(18,6%) 9,1%-ға төмен (сурет ... 3 - 2008 ... ... ... ... ... жылдың
желтоқсанына қарағанда және тұтыну бағалары индексін құрайтын бағаның ... ... ... 2007 ... ... ... нан және ... өнімдері – 17,4%-ға, макарон өнімдері –
17,1%-ға, ұн – 16,3%-ға бағаға едәуір өсуі ... ... ... ... атап ... ... ... кондитерлік өнімдер –10,1%-ға, сүт
және сүт өнімдері - 9,7%-ға, ет және ет ...... ... ... ... – 6,2%-ға, шай – 6,5%-ға? балық және теңіз өнімдері –
5,6%-ға өсуі байқалған.
Азық-түлік емес тауарлары ... ... ... өскен жуатын-
тазалайтын құралдары – 14,1%-ға, қатты отын – 13,5%-ға, киімдер – 5,8%-ға.
Он ай ішінде ...... ... отын – ... ... жылдың қазанында инфляция өткен айға қарағанда ... ... ... ... ... ... Азық-түлік емес
тауарлары 0,4%-ға, ... ... ... ... ... ... жыл
2008 жыл
Сурет 4 - 2007-2008 жылдардағы инфляция деңгейі өткен айға ... ... ... жан-жақты дамыту және оны заңнамалық тұрғыдан қатаң бақылауға
алу, ... ... ... проблемаларын шешудің бірден-бір
жолы болып ... ... Бұл ... 13 ... 2008 жылы ... реттеу және валюталық бақылау туралы» Заңда айқын көрсетілген.
Сондықтан да, валюталық реттеудің мақсаты ... ... ... қол
жеткізу және экономикалық ... ... ету ... саясатына жәрдемдесу болып табылады.
2.2 Валюта бағамын тұрақтандыруға валюталық реттеудің ... ... ... реттеудің маңызды құралы ... ... ... ... ... ... айырбасталымдылық
дәрежесі валюта нарығына қатысушылардың санына әсер ... онда ... ... көлемі өзінше валюта бағамының серпінін ... ... ... ... ... ... айырбасталымдылығын
қамтамасыз етудегі біздің мемлекеттің міндеттемесін ... ... ... ... VІІІ бабына 1996 жылғы шілденің ... ... ... Осы ... ... ... артықшылық болып,
валютаның айырбасталымдылығы отандық ... ... ... мүмкіндік берді. Сыртқы сауданың тауарлары мен
объектілері үшін бағаның оңтайлы ара салмағы жүйесі құрылады. Ішкі нарықта
импорттық инвестициялық ... мен ... қол ... кеңеюі ұлттық өндірістің тиімділігінің өсуіне мүмкіндік
туғызады. ... ... ... ... ... ... және қызмет көрсетуге елді ... Олар ... ... ... бар. Сөйтіп, ол экономикада құрылымдық қайта
құруды жүргізуге мүмкіндік береді. Валютаның ... ... жету үшін ... ... ... ... ... асырды.
Инфляцияның қарқынына қарағанда девальвацияның қарқынын монетарлық
биліктердің әлденеше аз ... ... ... сәті әлі ... дейін түсіп
тұр дегенді статистикалық деректер көрсетеді. 2000 жылы ... ... 5,2% ... ... ... 9,8% деңгейде
тұрды. 2004 жылы осы ... 3,8% және 8,4% ... 2006 ... ... қатынасына қарай атаулы тұлғалағандағы теңгенің нығаюы жыл
аяғында 8%, инфляцияның ... 6,4% ... ... АҚШ доллары қатынасына
қарай теңгенің нақты нығаюы жыл ... ... 12,4% ... ... және ... ... ... 5,4%-ға нақты
девальвациямен толық өтеледі.
Елдің өзгермелі валюта бағамының тәртіптемесін таңдау экономикалық
саясаттың мақсатына жауап бермейтін валюта ... ... ... етеді. Сондықтан Ұлттық банк осындай жағымсыз ауытқуларға шектеу
қоюға мүмкіндік беретін ... ... ... қалыптастырады
(7-сурет).
Сурет 7 – Қаржы құралдарының түрлері бойынша алтын-валюта активтері
Валюта бағамдарын реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... бірнеше мақсатты көздейді: валюта
нарығының ретсіз жағдайына қарсы тұру; ... ... ... ... ... валюта бағамын экономикалық негізделген деңгейге
дейін түзету. Осы мақсаттардың ... ... ... тұр. ... монетарлық биліктер басқыншылықтың ақиқат мақсатын жарияламайды.
Орталық банктер «тасқынға қарсы тұру» принципіне ілесіп, шетел валютасынан
өз валютасын ... ... Осы ... ... ... ... ... сатып жібереді. Орталық банктің ... ... ... ... ақпараттардың ашықтығына қатысты бірыңғай пікір жоқ.
Біреулері мәліметтердің құпиялылығы басқыншылықтың нәтижесін ... ... ... ... ... олардың нәтижесін азайтады
деп санайды.
Орталық банктер ұлттық ақша бірлігі бағамының ... ... ... ... де, ... саясатының әдістерінің
жәрдемімен де ... ... ете ... ... – елдің төлем балансының тапшылығы кезінде ұлттық
валютаның бағамын көтеру мақсатымен Орталық банк шетел валютасын ... ... ... оң ... ... ... валютаның бағамын
төмендетуі үшін ... ... ... ... ... ... ... белсенді ықпал жасау. Егер, сонымен елдің меншікті алтын-валюта
резервтері жұмсалса немесе толықса, шетел ... ... ... банк ... ... оның ... ... айырмасы төлем балансын
түпкілікті сальдолау жүзеге асып, келешекте несиелерді өтеу ... ... ... ... ... соғады.
Ақша-несие реттеуінің органы ретінде ұлттық экономика ... ... ... ... ... банктің басқыншылығының
тиімділігі жоғары болады; Ұлттық банк Қазақстан ... ... ... ... отырғандақтан оған валюта бағамы
өзгерісінің трэндін ... реті ... ... ... ... ... ... халықаралық мәмілелердің жасалу орыны валюта нарығы болып
саналады. Валюта мәмілелерін жасаған ... ... ... ... ... ... қамтиды. Валюта нарығында халықаралық
саудамен айналысатын орталық және ... ... ... ... ... ... көрінеді. Тауарлардың
бағалары сол тауарға сұраныс пен ... ... ... нәтижесінде
белгіленген, халықаралық төлемдерді жүзеге асыру үшін валютаны сатып алатын
және сататын валюта ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Валюта нарығының негізгі сипаттамалары мынадай: жетілгендік – бағам
сұраныс пен ұсынысты салыстыру нәтижесінде айқындалады; ... ... ... ... ... ... ... еркін алады;
атомистикалық құрылым – нарықтың ешбір қатысушысы ... ... ... ие ... ... ... қозғалысы.
Әр алуан нүктелерде және әлемнің қаржы орталықтарында жасалатын
валюта мәмілелері туралы сөз ... ... ... ... нарығы»
ұғымына сүйенеді. Егер әлгі мәмілелер нақты елдің нарығында іске ... ... ... ... ... істегенін білдіреді. Мысалы, Қазақстан.
Қазақстан нарықты ... ... ... ... соның ішінде халықаралық ережелер мен белгіленген
жағдайларға сәйкес шетел ... ... ... ... ... ... құру міндеті тұрды. Сол мақсатқа жетудің талаптары мынадай
болды: тәуелсіз қаржы-несие мекемелерінің жүйесін ... ... ... ... ... валютасын резиденттердің иеленуіне және
пайдалануына құқық беру; халықаралық практикаға сәйкес ... ... ... ... соның ішінде төлем балансы, алтын-валюта қорлары,
халықаралық несиелер және тағы ... ... ... білуге толық қол
жеткізу; халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақты жандандыру.
Барлық көрсетілген міндеттер жүзеге асырылып, ... ... ... негіз болды.
Нарық бағамы немесе пайыз ... ... ... ... – қарсыагенттер (контрагенттер) арасында жүзеге асырылатын
шетел валютасымен ... ... және ... ... ... ... ... нарығы болып саналады.
Конверсиялық операциялар — екі жақтың белгілі ... ... ... бір елдің ақша бірлігінің ... ... ... ... айырбастау жөніндегі агенттердің мәмілелері.
2007 жылдың күзінен бастау алған әлемдік ... ... ... ... ... ... өз өзектілігін ұлғайта түседі.
Әлемдік қаржы нарықтарындағы және ... ... ... ... ... екінші жартысындағы қолайсыз жағдайлар еліміздің басшылығынан
экономиканы ... және ... ... ең ... ... ... етті. Әлемдік экономикадағы қазіргі ахуалдың ... өсіп ... ... ... ... тұруға анық қабілетсіздігін,
олардың дағдарыс үрдістерін игеру және ... ... жол ... ... ... дәлелдейді. Жақында Вашингтонда және Европада болған
G-20 елдері көшбасшыларының саммиті бұған жарқын мысал ... онда ... ... ... ... ... ЖІӨ ... әлемдік
байлықтың 85 %-ын құрайды) жаһандық ... ... шығу ... бірлесіп әзірлеуге ұмтылды.  
Қалыптасқан жағдайда Мемлекет басшысы ... 2008 ... ... ... ... Үкіметке стандартты емес шешімдер қабылдау
үшін ауқымды өкілеттік берді және ... және ... ... жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуді тапсырды. 
Президент Н.Ә. Назарбаев: «Үкіметте экономиканы осы ... ... және ... ... зор ... бар. Біз дағдарысты кезеңнің
өзінде де экономика үшін пайда ... ... ... Бұл  ... ... арттыруды болжайды... Әлемдік дағдарыстың зардабын игеру
Қазақстан үшін – бұл Үкіметтің 2009 – 2010 ... ... ... күн ... ... ... ... жылдың қазанындағы кеңейтілген
отырысында сөйлеген сөзінде «маңызды міндет – бұл ... ... ... ... ... ету» деп атап ... ... тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады: 
Бірінші. ... ... ... ... ... ... заңды тездетіп қабылдау, банк секторына тұрғындардың сенімін нығайту
шараларын ... ... Осы ... ... салымын кепілдендіру үшін
екінші деңгейлі банктерге 5 млрд доллар бөлінбекші. Бұл және басқа шаралар
тұрғындардың салымын ... ... ... ... ықпал етеді.
Стресті активтер қорын тездетіп іске қосу ... Қор ... ... 1 ... АҚШ ... ... ... Үкімет пен әкімдерге тұрақтандыру бағдарламасы шеңберінде
тұрғындардың кірістерін арттыру және ... ... ... ... қолдану
тапсырылып отыр. Бұл жеткілікті түрде қаржы ресурстарымен қамтылуы тиіс.
Үшінші. Жұмыспен қамтудың, іскерлік белсенділіктің бір көзі ... ... мен ... ... қаражатын тапсырыс беруге
отандық кәсіпорындарға орналастыру. Осы ... ... ... үшін
Президенттің тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы шеңберінде шағын және ... ... ... кеңейту.
Бесінші. Инвестициялық саясатты жандандыру. Ол үшін ... ... ... Ірі кәсіпорындардың өздері де әлеуметтік
жауапкершілік алулары керек.
Алтыншы. Экономиканың қосымша көздерін, алдымен ... ... ауыл ... ... тың ... ... ... инвесторларының назарын аударатын тартымды жобаларды тездетіп
іске асыру керек. Тұрақсыздық жағдайында мемлекеттік активтерді ... ... ... ... ... маңызды. Сол мақсатта
Президенттің жарлығымен «Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» құрылды. ... ... ... осы ірі ... жұмысына Премьер-
Министрдің өзі ... ... ... ... ... ... 5 миллиард АҚШ долларын бөлуге шешім қабылданды.
Жетінші. Экономикалық қиындықтарға қарамастан әлеуметтік сала дами
береді. ... ... ... 2009, 2010 ... 25 ... 2011 жылы 30 ... ... көзделген. Әлеуметтік міндеттемелер
орындалып, жаңа мектептер, ауруханалар мен басқа да ... ... ... ... ... шектеліп қалмай, алған бағытпен
«Қазақстан - 2030» бағдарламасы сөзсіз іске асып, еліміздің 2020 ... даму ... ... ... ... «Нұр ... ХДП-ның Көшбасшысы партияның алдына биліктің
барлық тармағының қалыпты да үйлесімді жұмыс істеуіне жәрдемдесу, ... ... ... тиімділігін арттыру міндетін қойып отыр.
Қажетті де маңызды заңнамалар дер уақытында ... ... ... ... ... бірі аумақтардағы тұрғындармен тұрақты түрде
жұмыс істеу болып табылады. «Нұр Отан» партиясы экономикалық қиын кезеңде
халық ... ... және ... өз ... ... алатын партия
болуы тиіс.
Біздің елімізде Ұлттық қор, даму ... мен ... ... ... экономика, өз мамандарымыз, қажетті резервтер бар. ... ... ... жаңа даму жолына түсетін әлеует жеткілікті.
Әлемдік экономика сипатының ерекшелігі оны дамытудың циклділігі болып
табылады. Кез ... ... ... ... ... экономикалық
өрлеу болады.
Сондықтан Қазақстанның ең маңызды міндеті әлемдік экономикалық
дағдарыстың жағымсыз салдарының ... алып қана ... ... ... экономиканы нығайту мен дамыту үшін беретін мүмкіндіктерін оның
дағдарыс өткеннен кейінгі  ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Осы міндеттерді шешу ... ... «2030 ... ... ... ... мен азаматтарының әл-ауқатын
қамтамасыз ету жөніндегі бағытты жалғастыруға мүмкіндік береді. 
Валюталық ... ... ... құндылықтармен жасалатын
мәмілелердің тәртібін және есеп айырысуларды регламенттеуге бағытталған
қызметі болып табылады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... валюталық бақылау органдары мен
агенттерінің қызметін құруға және қамтамасыз етуге;
2. ішкі ... ... ... ... ... ... тәртібін, валюталық құндылықтарды шет елге
шығару тәртібін, шет елдік инвестицияларды жүзеге ... ... және іске ... валюталық құндылыққа деген мүліктік құқықты қорғауды қамтамасыз ету;
4. әлемдік есеп айырысуларды регламенттеу;
5. елдің әлемдік нарықпен ... ... ... ... ... ... ... бағамының және төлем балансының тұрақтылығын қамтамасыз
ету.
Валюталық нарық қатысушылары жүзеге асыратын операцияларға қолданыстағы
бақылау жүйесін бекітпеген уақытта, ... ... ... ... болар
еді. Валюталық бақылаудың экономикалық маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті
орындау, ішкі валюталық нарықтың дамуы, капиталдың сыртқа ағу масштабының
қысқаруы - ... ... бәрі ... ... ... ... бақылау
қызметтің заңдылығын ғана қарастырмайды, сондай-ақ кейбір валюталық
операциялардың мақсаттылығын да ... ... ... жеке
кәсіпкерлердің валюталарды пайдалану мақсаттарын бақыламайды, бірақ шет ел
банктерінде шот ашу кезінде, Ұлттық Банкке сол ... ... ... ... валюталық бақылауды - мемлекеттің, ... ... мен ... ... ... қызметі
ретінде анықтаймыз. Функционалды ұйымдастыру тұрғысынан валюталық бақылау,
валюталық нарық қатысушыларына қойылатын талаптар жиынтығын білдіреді.
Аталған міндеттемелерді орындау, өкілетті ... ... ... ... функциясымен байланысты емес. Өкілетті банктер валюталық
бақылау агенті ... ... ... ... валюталық
заңнамаға сәйкес келуін бақылайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекеттік валюталық реттеу мәселесі, ... ... ... ... және ... валюта нарығында оның тұрақты жұмыс істеу
проблемалары Қазақстандағы ... ... ... ... ... оның ерекшелігі болып саналады. Сондықтан да, ұлттық валюталық
айырбас бағамын тұрақтандыру және ... ... ... зерттеу
нәтижесі келесі қорытындылар мен ұсыныстарды жасауға жағдай жасайды:
Мемлекеттің валюталық реттеу салықтық-бюджеттік және ... ... ... экономикалық саясаттың негізінде қалыптасады. Валюта ... шығу мен ... ... ... ету, валюталық шектеу,
валюталық бақылау, ұлттық валютаны айырбасталымдылық ... ... ... ... ... ... ... нақты міндеттері болып
табылады.
Ұлттық, халықаралық, аймақтық деңгейде жүзеге асырылатын халықаралық
есеп айырысуларды және ... ... ... ... ... ... саясатын іске асыру құралының бірі болып – валюталық реттеу
саналады. Тікелей валюталық реттеу заң актілерімен және монетарлық ... ... ... ал ... ... ... соның
ішінде валюта нарығы агенттерінің ... ... ... ... пайдалану арқылы атқарылады.
Ұлттық валюта қызметіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ... ... ... ... бақылау саласында Қазақстанның валюталық
режимді одан әрі ырықтандыруға және ... ... ... реттеу үшін жаңа тәсілдер ойлап табуға бағытталған саясатына
сипаттама ... ... ... жүйесінің тиімділігі мен қауіпсіздігін
одан әрі арттыру, тәуекелдерді басқару және төлем жүйелерін ... ... құру ... ... ... ... төлем
жүйелерінің үздіксіз жұмыс істеуі мен қауіпсіздік деңгейін көтеруді
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... валюта саясатының басымды бағыты болып, ұлттық валютаның
сыртқы және ішкі тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақша айналымын ұйымдастыру,
елдің банк жүйесінің қызметін жетілдіру арқылы ... ... ету ... ... ақша ... ... ... тәсілі Ұлттық банктің
ноталарын эмиссиялау болып саналатыны ... және ... ... үшін ... құралдарына валюталық шектеу мен валюталық бақылау
жататыны дәлелденді.
Мемлекеттік валюталық реттеумеханизміне сай ... ... ... ... ... валюта қаражатының
қайтарылуының бақылау ... ... ... бақылау резиденттің
экспорттан түсімді немесе импорт бойынша пайдаланылмаған ... ... ... ... сауда келісім-шартында көзделген ... ... ... ... ... талаптарының негізінде
құрылатын болады.
Мемлекеттің қаржы және сыртқы ... ... ... ... ... Олардың барлығы өзара байланысты болып,
экономикалық мақсаттардың жалпы ... ... ... мемлекеттік
саясат үшін өзіндік жеке жүйе құрылып, оларды іске ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк ойластырып, ол
заң негізінде бекітіледі. Валюталық саясат валюталық стратегияның валюталық
реттеуімен ұштастырылуы ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасын, сол бағамға ықпал ету әдістерін
таңдау ... ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Сондықтан да ... ... ... ... ... арасында туындайтын экономикалық қатынастарды ... ... ... ... ... ... және коммерциялық
банктер, сақтандыру компаниялары, корпорациялар ... ... ... бағалары сол тауарға сұраныс пен ұсыныстың өзара
әрекетінің нәтижесінде ... ... ... ... асыру
үшін валютаны сатып алатын және сататын валюта нарығының ... ... ... ... ... бағамдары анықталған.
Қазақстан нарықты ... ... ... ... ... ... халықаралық ережелер мен белгіленген
жағдайларға сәйкес шетел валюталарымен еркін ... ... ... ... құру ... ... Сол ... жетудің талаптары мынадай:
тәуелсіз қаржы-несие мекемелерінің жүйесін ... ... ... ... ... ... ... иеленуіне және пайдалануына
құқық беру; халықаралық практикаға ... ... ... және қаржы
қызметтері, соның ішінде төлем балансы, алтын-валюта қорлары, халықаралық
несиелер және тағы басқалары ... ... ... ... қол ... халықаралық қаржы ұйымдарымен ... ... ... ... ырықтандыру шеңберінде соңғы жылдары
жүргізілген жұмыстың негізгі мақсаты валюталық операцияларды ... ... жою, ... ... ... ... ... үшін жағдайлар жасауға тәуелді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2009 жылдың 6
наурыздағы “Дағдарыстан ... мен ... атты ... жолдауы
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030.-Алматы:Баспа, 1999 ж.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... жаңа ... атты 2007 ... 28 ... ... ... Косой А.М. Денежная эмиссия: сущность, ... и ... и ... 2004, № 5. - С. ... ... Г. Операции Репо. Обзор международного опыта // Рынок
ценных бумаг, № 16, 2004.
6. Хэррис Дж. М. ... ... М. ... 1996.- С. 345.
7. Хэррис Л. Теория денег. - Москва, 1990. – С. ... ... ... реглирование в РК» Оқу құралы 2007ж.
9. Доллан Э.Дж. и другие. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная
политика.- Л., 1991. - 448 ... ... И.Я. ... ... ... Учебное
пособие. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995. - 208 с.
11. Артемов Н.М. ... ... - М.: 2004. – 102 ... ... Д.В. ... ... и экономика России: механизмы
взаимодействия // ... и ... 1995, № 2. – С. ... ... Д.В. Международный валютный фонд: современные тенденции и
наши интересы. - М.: Финансы и статистика.- 1993. - 221с.
14. Власова Л.А. ... ... и ... ... во ... Банковские услуги, 1996, № 10. - С. 37-40, № 11. - С. ... ... ... ... ... / Под общ. ред.
Кушлина В.И., Волгина Н.А. М.: ОАО “НПО “Экономика”, 2000. – ... ... Д.В. ... ... ... ... капитализма и
буржуазная политическая экономия.- М.: Наука, 1979. - 423 с.
17. Вернер Ф. Эбке. Международное валютное право. - М.: ... 1997. - 335 ... С. ... Р. ... Р. ... Экономика.- М: Дело, 1997.-335с.
19. Кассель Г. Основные идеи теоретической экономии. Пер. с немецкого
Б.М. Жолковой. - Прибой, 1929, Гос. ... ... ... ... - ... Наговицин А.Г. Валютная политика. - М.: “Экзамен”, 2000. - 512 с.
21. ... В.В. ... ... в ... ... ... ... отношения, 1986.- 176 с.
-----------------------
Мемлекеттік валюталық реттеу
Құрылымдық валюталық ... ... ... ... ... ... ... (девальвация)
Ағымдағы валюталық
саясат
Девиздік валюталық саясат (валюталық басқыншылық)
Валюталардың айырбастылығын реттеу
Бағамды көтеру (ревальвация)
Валюта ... ... ... ... валюталық реттеу құралы
Валюталық реттеудің
өзге органдары
Валюталық бақылаудың негізгі органы – Ұлттық банк
Қазақстан Республикасының резиденттері (заңды және жеке ... ... ... ... ... және ... ... долл.
монетарлық алтын
Қаржы нарығының
құралдары
Облигациялар және басқа да бағалы қағаздар
Қолма-қол валюта және валюталық ... ы л д а р

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы валюталық операцияларды реттеу36 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу мәселелері93 бет
Қазақстан республикасындағы валюталық реттеуді жетілдіру жолдары және оның даму перспективасы21 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау93 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің валюталық операциялары мен реттеу шаралары23 бет
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар туралы84 бет
Валюталық реттеу және оның тәртібі9 бет
Валюталық реттеу қызметі47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь