Биосфера – ғаламдық жүйе

Кіріспе

1. Биосфера . ғаламдық жүйе
2. Биосфераның шекаралары.
3. Тірі заттың негізгі қасиеттері
4. Тірі заттың негізгі биологиялық функциялары:
5. Биосфераның энергетикасы
6. Биосферадағы биохимиялық циклдер және айналымы.
7. Ноосфера

Қорытынды
Тірі ағзаларға тән қасиеттердің біріне зат айналымы жатады. Биосфераның пайда болуы және оның тұрақтылығы әрі біртұтастығы барлық ағзалар мен айналадағы орта арасында болатын биологиялық айналымға тікелей байланысты.
Табиғатта болатын зат айналым ағзалардың үш тобының қатысуымен жүреді. Біріншіден, продуценттер (жасыл өсімдіктер) күннің жарық энергиясын сіңіру арқылы бастапқы өнім болып саналатын — органикалық заттарды түзеді. Ол заттар негізгі тіршілік тірегі болып саналады. Екінші, консументтер (әр түрлі сатыдағы) дайын органикалық заттарды пайдаланып, оларды бір түрден екінші түрге айналдырады да, Жер бетінде тіршіліктің жандана түсуіне және олардың ұрпақтарының үнемі алмасып отыруына жағдай жасайды. Үшінші, редуценттер — органикалық заттарды минералды заттарға ыдыратады және сол арқылы табиғатта кажетсіз қалдықтардың жиналуына жол бермейді.
Табиғатта болатын биологиялық зат айналымын сызбанұска арқылы көрсетуге болады:
жасыл өсiмдіктер жануарлар ұсақ ағзалар
(продуценттер) (консументтер) (редуценттер)
Жер бетінде тіршілікті Күн энергиясы мен жасыл өсімдіктерде болатын хлорофилдер қамтамасыз етеді. Ал басқа ағзаларда болатын зат айналымы продуценттерге тікелей байланысты және олардың тіршілігіне өз көмегін тигізеді.
Кез келген биогеоценозды құраушы бірнеше түрге жататын популяциялар арасында өзара тығыз қарым-қатынас болумен бірге өзара аса күрделi карама-қайшылықтар да болып тұрады. Ағзалар өзара қоректену тізбегі арқылы және айналадағы өлі табиғатпен (жарық, су, жылу, ауа, химиялық элементтер, т. б.) үнемі болып түратын зат алмасу арқылы тығыз байланысты болады. Зат алмасудың нәтижесінде ағзалардың құрамындағы әр түрлі элементтер кайтадан айналадағы ортаға беріледі де, бұл әрекет үнемi қайталанып отырады. Міне осылай табиғатта үздіксіз зат айналымы болады. Табиғатта болатын зат айналым әрбір биогеоцеиозды және биосфераны тұтасымен камтиды.
Биосферада тұрақты түрде су мен тірі ағзалар кұрамына кіретін химиялық элементтер арасында да үздіксіз айналым болып тұрады. Ағзалар өз жасушасындағы цитоплазманы синтездеу үшін 40-қа жуық элементтерді пайдаланады. Олардың ішіндегі ең негізгілеріне көміртегі, азот, сутегі, оттегі, фосфор және күкірт жатады. Ал басқа злементтер аздаған мөлшерде болса да өте қажет. Оларға кальций, темір, калий, натрий, т. б. жатады. Ағзалар мен айналадағы орта арасында болатын зат айналым биосферадағы тіршiлікті қамтамасыз етеді. Биосферадағы зат айна-лымында тірі ағзалардың атқаратын қызметі ерекше.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Биосфера – ғаламдық жүйе
2. Биосфераның шекаралары.
3. Тірі заттың негізгі қасиеттері
4. Тірі ... ... ... ... ... ... Биосферадағы биохимиялық циклдер және айналымы.
7. Ноосфера
Қорытынды
Кіріспе
Тірі ... тән ... ... зат айналымы ... ... ... және оның ... әрі ... ... мен айналадағы орта арасында болатын биологиялық айналымға тікелей
байланысты.
Табиғатта болатын зат ... ... үш ... ... ... ... (жасыл өсімдіктер) күннің жарық энергиясын
сіңіру арқылы бастапқы өнім болып саналатын — органикалық ... ... ... ... ... ... ... саналады. Екінші, консументтер (әр
түрлі сатыдағы) дайын органикалық заттарды ... ... бір ... түрге айналдырады да, Жер бетінде тіршіліктің жандана түсуіне және
олардың ... ... ... ... ... жасайды. Үшінші,
редуценттер — органикалық заттарды минералды заттарға ыдыратады және сол
арқылы ... ... ... ... жол бермейді.
Табиғатта болатын биологиялық зат айналымын сызбанұска арқылы
көрсетуге болады:
жасыл өсiмдіктер (жануарлар ... ... ... ... бетінде тіршілікті Күн энергиясы мен жасыл өсімдіктерде ... ... ... Ал ... ағзаларда болатын зат айналымы
продуценттерге тікелей байланысты және ... ... өз ... келген биогеоценозды құраушы бірнеше түрге жататын популяциялар
арасында өзара тығыз қарым-қатынас ... ... ... аса ... ... да болып тұрады. Ағзалар өзара қоректену тізбегі арқылы ... өлі ... ... су, ... ауа, ... элементтер, т.
б.) үнемі болып түратын зат ... ... ... ... болады. Зат
алмасудың нәтижесінде ағзалардың құрамындағы әр түрлі элементтер кайтадан
айналадағы ортаға беріледі де, бұл ... ... ... ... ... ... үздіксіз зат айналымы болады. Табиғатта болатын зат
айналым әрбір биогеоцеиозды және биосфераны ... ... ... ... су мен тірі ... ... кіретін
химиялық элементтер арасында да үздіксіз айналым болып ... ... ... ... синтездеу үшін 40-қа жуық ... ... ... ең негізгілеріне көміртегі, ... ... ... және ... ... Ал басқа злементтер аздаған ... да өте ... ... ... ... ... ... т. б. жатады.
Ағзалар мен айналадағы орта арасында болатын зат ... ... ... етеді. Биосферадағы зат айна-лымында тірі ағзалардың
атқаратын қызметі ерекше.
Табиғатта болатын зат айналымында тірі ... ... ... ... газдық, қаныкпалық, тотығу-тотықсыздану және биохимиялық
қызметтер жатады.
1. Биосфера – ... ... ... тірі ағза еркін күйде болмайды. Барлық ағзалар қоршаған
материалдық-энергетикалық ортамен, ең алдымен қоректену мен ... ... ... тығызбайланыста болады және одан тыс табиғи жағдайда
тіршілікке алмайды.
XIX ғасырдың басында ғылымға «биосфера» ... ... ... ... ... ... ... терминің тіршілік бар жердің
қабықшасын аңықтау үшін «гидросфера», «литосфера» ... ... ... ... ... ... ... Э. Зюсс (1831-1914) ұсынады.
В.И. Вернадский биосфера деп планетаның тіршілік бар немесе болған, үнемі
тірі ағзалардың әсеріне ... не ... ... айтады (литосфераның
жоғарғы бөлігі, гидро және тропосфера). Ағзалардың ... ... ... ... ... Жер ... ұзақтығымен, биохимиялық қызметінің таңдамалы сипатымен және
табиғаттың басқа компоненттерімен ... ... ... болуымен аңықталады.
Планетадағы ағзалардың барлық жиынтығын В.И. Вернадский тірі зат деп
атады. Оның ... ... ... ... ... ... мен
энергиясының жиынтығын кұрастырды. В.И. ... ... заңы ... биосфераның тірі затының мөлшері (берілген
геологиялық кезен үшін тұрақты (константа) шама болып табылады.
Әр түрлі
зат табиғат
бөліктері
Жер ... ... ... ... типтері
Биосфераның динамикалық жүйе ретіндегі ерекшелігі оның тепе-теңсіздігі
және оның тірі затпен ... Күн ... ... ... ... ... ... бірі ондағы судың болуы. Биосфераның
тағы бір белгісі - оның ... ... ... ... ... жылы Швейцария астрономы Р. ... ... ... ... ... болу циклдігіне тәуелді екенін есептеп шығарды.
2. Биосфераның шекаралары.
1926 жылы В.И. Вернадский биосфераның шекаралары туралы ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады?
1. Көмірқышқыл газы мен оттегінің жеткілікте мөлшерде болуы.
2. Судың жеткілікті болуы ... ... ... ... ... ... тым жоғары (акуыздардың ұюына экелетін)
және тым төмен (ферменттердің ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті болуы.
5. Су ортасының белгілі бір тұздығы.
Қазіргі ... ... жер ... жоғарға бөлігінде (литосфера), жер
атмосферасының төменгі қабаты (тропосфера) және ... сулы ... ... ... ең ... тау ... мен жер асты суларының
температурасы шектейді. Ол ... ... ... да. 1,5-15 км
тереңдікте +100°С-дан асады. Жер қыртысында бактерияларды табуға болатын
тереңдік – 4 км. ... кен ... 2-2,5 км ... ... көп ... ... тіршілік 10-11 км тереңдікке таралады.
Атмосферадағы тіршіліктің ... ... ... ... ... артуымен анықталады. Озон қабаты күннің
ультракүлгін сәулелерінің көп ... 22-25 км ... ... мен ... ... 20-22 км биіктіктен табылған.
Аэропланктонның негізгі бөлігі 1-1,5 км ... ... ... ... ... деңгейімен салыстырғанда 6 км биіктікте
өтеді.
Биосферадағы тіршіліктің таралуы біртекті емес. Тірі заттың шоғырлануы,
негізгі орталардың бөліну ... - ... яғни ... ... ... мұхиттың жоғарғы қабаттары, су қоймаларының түбінде,
әсіресе - литоральда ... ... ... ... - жағалау)-толысу
кезінде су астында қалатын және қайту кезінде ... ... ... лимандарда және эстуарияларда - өзен жағалауларында өте көп
жоғары болады.
Тірі ... ... ... ... кең ... ... ете
алады. Жерден алғашқы тіршілік иелері оттексіз ортада өмір ... зат ... ... ... ... ішінде көп жасушаларға тән.
Бірқатар микроорганизмдер ... ... ... ... ете ... Кейбір тұрақты түрлер иондаушы радиацияның әсері
жағдайында да тіршілік ете ... ... ... ... ... ... ... табиғи денгейінен 3 млн. Есе ... ... ... ... ... ... ... да табылған.
3. Тірі заттың негізгі қасиеттері
Биосфера және космос. Тіршілік космостың құбылыс болып ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын Күн энергиясының көзі болып табылады.Биосфе-раны
қауіпті космостық сәулеленуден магнит өрісі мен озон қабаты қорғап тұрады.
Ұзақ ... бойы ... ... әсері фотосинтез процесімең жердегі
белгілі бір жылу режимін ұстап ... ... деп ... ... ... ... экожүйенің тіршілігіне күшті әсер етеді.
Космос сәулелерінін ... ... ... көп, ... бөлшектердің 90% құрайды. Гелий ядролары шамамен 10 есе кем, ... ... ... үлесіне шамамен 1 % келеді
Космос кеңістігінде күрделі ядролық реакциялар нәтижесінде гамма-
кванттар түзіледі. Олардың өзі жер атмосферасына ... соң ... ... ... ... ... 0,1 ангстремнен (10-9 см) кіші
электромагниттік сәулелерді ... ... ... ... ... жарықпен салыстырғанда ондағаң жүздеген есе қысқа.
Жер интенсивті космостық радиациядан магнит өрісімен қорғалған. Егер ... ... ... ... ... уақыт аралығында атмосфераның барлық
ауасын иондар мен электрондарға ыдыратып жіберер еді. ... ... ... ... болмайды.
Жердің магнит өрсінің сызықтары энергиясы аз ... ... да олар ... ішкі ... ете алмайды. Тек
энергиясы жоғары космос сәулелері ғана жердің ... ... жер ... ... ... мұндай кұбылыс өте сирек кездеседі.
Магнитосфераға енген Күн плазмасының зарядталған бөлшектері негізден
магниттік өрісінің сызықтарымен ... ... ... ... ... келіп түскенде, олардың бір бөлігі
атмосфераға өтеді. Бұл плазма электрлік ағыстар түзеді де, ... ... ... ... ... өрісінің өзгеруіне жауап береді. ... ми ... қозу мен ... ... ... қан ... қанның құрамы өзгереді. Жарықтық және дыбыстық ... ... ... төмендейді. Бұл әр ағзада болатын ... ... ... ... ... заттардың молекулаларын магниттік
қасиетінің болуымен байланысты. Сыртқы магниттік өріс биотоктардың күші мен
бағытын өзгертеді.
Тірі заттың жалпы массасы ... т ... ... ... ... массасының (3*1018 т) тек болмашы бөліпн ғана құрайды. Егер тірі
затты планета бетімен біртегіс етіп орналастырсақ, оньң ... ... 2 см ... тірі ... ... (Н. И. ... т.б. бойынша)
|Орта |Ағзалар тобы ... (1012) ... (%) ... ... өсімдіктер |2,40 |99,2 |
| ... мен |0,02 |0,8 |
| ... | | |
| ... |2,42 |100 ... |Жасыл ... |0,0002 |6,3 |
| ... мен |0,0030 |93,7 |
| ... | | |
| ... |0,0032 |100 ... ... ... |2,4232 |- ... ... ... маңызды фактор тіршілік болып табылады. Оның
ерекшелігі тек химиялық реакциялардың жылдамдығына ғана ... ... ... қалыпты температура мен қысымда, ағзадан тыс жүрмейді.
Л.С. Берг ... ... ... ... ... ... емес ... асырды». Майлар мен көмірсулар ағзада 37°С шамасында тотығады, ал
ағзадан тыс тек 400-500°С жүреді. Молекулалық ... ... ... жағдайда 500°С температура мен 300-500 атм. ... ... Ал ... бұл ... қалыпты температурада және
атм. кысымда жүзеге асырылады.
В.И. Вернадский биосфераның Жердің ғаламдық біртұтас ... ... ... Бұл ... ... және ... ... тіршілікпен анықталады.
Жердің биосферасы ғаламдык, ашық жүйе болып табылады. Ол ... күн ... ... тіршілік қызметінде түзілген заттарга
дейін тең болады. Биосфера өздігінен реттелетін кибернетикалық жүйе. Оған
гомеостаз қасиеті тәң.
Жер планета ... ... ... ... ... оның шар ... ... Күнді және өзінің есінен айналуымен
анықталады. Өз ... ... күн ... ... және ... бойынша
интенсивтілігінің өзгеруін қамтамасыз етеді. Табиғат ... ... ... ... ... де ... Бірақ Жер
биосферасының негізгі көптүрлілігін тірі ағзалар ... ... ... ... ... тірі ағзалардың шамамен 2 млн. түрі
бар.
Озон қабаты биосфераны космос сәулелерінен қорғайды. Стратосферада ... Күн ... ... сәулелерін сіңіреді. Мұндай қорғансыз
сәулелер биосферадағы бүкіл тіршілікті ... ... еді. ... ... ... әсерден молекулалық оттегінің бос
оттегі атомдарына ыдырауы нәтижесінде түзіледі. Бірақ бос ... ... ... ... екі молекула оттегін түзеді. Оттегі ... ... ... орын ... О2 + О = ... + О = 2О2
О ... = ... ... ... озонның ыдырауын жылдамдатып, реакцияның тепе-
теңдігін оттегінің түзілу жағына қарай ығыстырады.
Биосфера космоспен тығыз ... ... ... энергия ағыны
тіршілікті қамтамасыз ететіндей жағдайларды жасайды.
Тірі зат бірқатар өзіне тән қасиеттерге ие бола ... ... ... ... ... атқарады.
Тірі затқа тән қасиеттер:
1) биосфераның тірі заты энергияның үлкен қорымен сипатталады;
2) тірі және өлі заттың айырмашылығы химиялық реакциялардың
жылдамдығынан көрінеді ... ... ... ... ... миллион есе
жылдам жүреді);
3) тірі затты құрайтын химиялық косылыстар - ақуыздар, ферменттер
және т.б. - тек тірі ... ғана ... ... ерікті козғалу биосферадағы кез келген тірі затқа тән бөлігі;
5) тірі зат өлі затқа қарағанда біршама жоғары морфологиялык және
химиялық көптүрлілігімен ... Тірі ... ... ... 2 ... астам органикалық қосылыстар белгілі, ал өлі табиғаттың ... саны ... 2 ... ... тірі зат ... әр ... жеке ағзалар түрінде болады.
Ең ұсақ вирустардың мөлшері 20 нм-ден (1 нм=10-9 м) аспаса, ең ірі жануар -
киттердің ... 33 м-ге, ең биік ағаш ... - 100 м-ге ... Тірі ... негізгі биологиялық функциялары:
1) энергетикалық функциясы.Биосфералық-планеталық кұбылыстардың ... ... Күн ... ... ... ... ... негізінде жасыл өсімдіктердің фотосинтетикалық қызметі жатыр.
Фотосинтез процесінде Күн энергиясының ... және онын ... ... ... ... ... Күн энергиясының жинақталуы есебінен жердегі барлық тіршілік
кұбылыстары жүреді.
газдық ... ... ... мен ... ... асыра
отырып, биосфераның газдық құрамын қамтамасыз етеді. Жердегі ... ... шығу тегі – ... тірі ... ... процесінде
негізгі
газдар, азот, оттегі, көмірқышқыл газы, күкірт-сутек, метан және т.б.
түзіледі;
концентрациялық функция. Қоршаған ... ... ... жинауынан кершеді. Тірі заттың құрамында жецш элементтердің
атомдары: сутек, кеміртек, азот, оттегі, натрий, магний, калий, кальций,
кремний, күкірт, хлор, алюминий басым ... Бұл ... ... ... концентрациясы сырткы ортамен салыстырғанда
жүздеген және мыңдаған есе артық. Биосфераның химиялың құрамының
біртектісіздіп мен оның елі ... ... осы ... ... ... ... атомдары бар заттардың химиялың өзгерістері
(темір, марганец және т.б.)- Жер бетінде тотығу мен тотықсызданудың
биогенді процестері басым ... ... ... соң ... ... ... нәтижесінде органикалык заттың минерализа-
циясы жүреді. Нәтижеде биосфераның биогенді және биокостық заттары
тузшеді;
орта ... ... ... ... ... ... өлшемдері де өзгереді. В.И.Вернадский: «Ағза ортаға тек
өзі бешмделш қана коймайды, ол да ағзаға бешмделеді» -деді;
тасымалдаушы функциясы. Ауырлық күшіне ... ... ... ... жүзеге асырылады..Тірі заттардың кері-
теменнен жоғары, мұхиттан континенттерге тасымалдауын қамтамасыз
ететін бірден-бір фактор. Осының нәтижесінде олар ... ... ... жүзеге асырады.
5. Биосфераның энергетикасы
Күннің энергиясы – Жер биосферасының жылу балансы мен ... ... ... қуат көзі ... Күнді айналуына байланысты. Жер бетіне
түсетін Күн сәулесінің интенсивтік ... ... ... жыл бойы ... ... Жер мен Күннің ең аз ара қашықтығы 147
млн. км - ... ... ... ал ең ... ара қашықтығы 152 млн. км -
шілденің басында байқалады. Ара қашықтыңтың өзгеруі Жер ... ... ... ... ... Жер Күн ... тек 5-10 ... ғана алады.
Бұл радиацияның жиынтығы 5,42- КДж жылына құрайды. ... ... ... ... мұхит және құрлық бетін қамти отырып таралады. Жердің
Күннен алатын энергиясының 33% бұлтпен ... ... ... ... ұсақ ... ... (бұл ... Жер альбедосын құрайды)
шағылысады. 67% энергияны атмосфера мен жер беті ... бір ... соң ... ... ... ... ... барысында тірі ағзалардың көбеюі, есуі зат алмасуы
мен белсендігі, планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске ұшыратты.
Ағзалардың түрлерінің барлық массасын В.И. ... ... тірі ... атаған.
Тірі заттың химиялық құрамына елі табиғатты құрайтын атомдар кіреді,
бірақ олар басқаша қатынаста болады. Зат ... ... тірі ... ... ... ... ... отырады. Осылайша
биосфераның ... ... ... жылдар барысында
фотосинтездеуіп ағзалар Күн энергиясының орасан мол шамасын ... ... Оның ... бір ... көмір кен орындары және басқа ... ...... торф т.б. ... жиналады.
Фотосинтез есебінен атмосферада оттегі жиналады. Жердің ... ... ... басқа газдар басым болды: сутегі, метан,
аммиак көмірқышқыл газы. Оттегіден озон кабаты пайда болды. Ол ... ... ... әсер етуі ... түзіледі.
Тіршіліктің өзі ультракүлгін сәулелердің басым бөлігін ... ... ... қабатын жасады.
Қазіргі атмосферадағы көміркышқыл газының көп бөлігі ағзалардың ... ... ... отынның жануы нәтижесінде түзілген.
Атмосфералық азот та тіршіліктіктің нәтижесі, ол бір қатар топырақ
бактерияларының ... ... ... ағзалардың әсерінен Жердегі тау жыныстары т.б. ағзалар жекеленген
элементтерді қоршаған ортадан ... ... ... көп ... ... сіңіріп, өз денесінде жинай алады. Мысалы, көптеген теңіз
жануарлары өздерінің қаңқасында кальций, кремний ... ... ... соң су ... ... жұмыстарды: ізбестас, бор, фосфориттер т.б.
түзедк Оларды органогенді элементтер деп атайды.
Тіршіліктің ... ... ... ... қабаты қалыптасқан.
Топырақтағы минералдық компоненттер, ыдырап жатқан органикалык заттар ... ... және ... ... ... байланыстылығы
сонша, В.И. Вернадский оны ерекше, табиғаттың ... заты деп ... ... ... да ... ... заты болады.
Тірі ағзалар құрылыктың тау жыныстарының желденуі мен бұзылуында ерекше рөл
аткарады. Олар өлі ... ... ... ... ... ... ... суының құрамын өзгертіп, өзен қабатың топырақ
көптеген тау жыныстарын жасады.
Тау жыныстарының желдену ... ... ... ... үлкен рөл атқара бастады, Жердің климаты да өзгерді.
Тіршілік ... ... зат ... ... асыра отырып,
өзінің және адамның тіршілік етуше кажетті ... ... ... ... ... ... және айналымы.
Тірі ағзалар биосферада маңызды биогенді элементтердін зат
жүзеге асырады. Олар кезектесш тірі ... ... ... өтіп
отырады. Бұл циклдер екі негізгі топқа бөлінеді: ... ... ... ... ... ... ... негізгі көзі –атмосфера
(көміртегі, оттегі, азот) екіншісінде – таулы ... ... ... және т.б.) ... табылады.
Көміртектің айналымы. Фотосинтез үшін көміртегінің көзі атмосферадағы
немесе суда еріген көмірқышқыл газы ... ... ... ... заттың құрамында көміртегі қоректену тізбегі бойынша тірі не
өлі өсімдік ұлпалары арқылы өтіп, тыныс алу, ашу ... ... ... ... газы ... атмосфераға кайтады. Көміртегі
циклының ұзақтығы үш-төрт жүзжылдыққа тең.
Азот айналымы. ... ... ... өлі ... ... ... ... азотын өсімдіктер сіңіре алатын түрге айналдырады.
Атмосферадағы бос азотты өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... атмосфералық азотты байланыстырып, топыраққа өткізеді.
Көптеген өсімдіктер олардың ... ... ... ... ... ... ... Өлген есімдіктерден немесе
жануарлардың өлекселерінен бактериялардың ... ... ... бос ... етеді де қайтадан атмосфераға кайтады.
Фосфор мен күкірттің зат айналымы. Фосфор мен күкірт тау ... Тау ... ... мен ... ... топыраққа өтеді
де, оларды өсімдіктер пайдаланады. Редуцент-ағзалардың ... ... олар ... ... ... Азот пен фосфор қосылыстарының
бір бөлігін жауын сулары өзендерге, одан теңіз және ... ... ... ... ... Ең ... өлі ... заттың құрамында олар
су түбіне шөгіп, кайтадан тау жыныстарына кіреді
Оттегінің циклі. Жердегі оттегінің циклі ... 2000 ... ... 2 млн. ... ... ... Бұл ... атомдары Жер шарында әр
түрлі тірі зат арқылы өткен.
Биосфера ұзақ даму ... ... ... Бұл ... ... ... ... құрлыққа шығып, зат айналымның жүйесін өзгертті.
Атмосферадағы оттегінің мөлшері біртіндеп артты. Сонгы 600 млн. ... ... ... мен сипаты казіргі кездегі ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Ондағы
ағзалар тек қоршаған ортаға бейімделіп қана коймай, өздері де ... ... ... ... ... ... рет ... философ, математик,
палеонтолог және антрополог Эдуард Леруа және палеонтолог Пьер Тейяр Шарден
(1927 ж.) ... ... ... ... ғалымдары адамның санасы пайда
болған кездегі табиғаттың эволюциялық сатысын атады. П. Тейяр ... ... жылы ... ... «Адам феномені» деген
еңбегінде ноосфераның «жаңа қабат», «ойлайтын қабат» деп анықтады.
Вернадский бойынша ноосфера «адам санасының рөлі және ол ... ... ... өсіп келе ... ... ... айналатын
биосфераның даму сатысы болып табылады.
В. И. Вернадскийдің сөзі бойынша: ... ... ... ... күш ... ... Оның алдында, адам ойы мен еңбегі алдында
еркін ойлайтын адамзат қызығушылығындағы биосфераны қайта құру туралы сұрақ
койылып тұр. Бұл ... жаңа ... ... біз ... ... жақьңдап келеміз».
Биосфера дамуының казіргі сатысын В. И. Вернадский ... ... ноо – ... деп ... яғни ... басқарылатын биосфера. Бұл
кезде мәселе адам ... ... өзін ... қана ... сонымен
бірге өзін басқара да алатындығы туралы болып ... та ... ... ... ... ... өмірге күнделікті
ендіру алыс, өкінішке орай, қазіргі кезде биосфераға адаммен енгізілген
барлық өзгерістер қаншалықты ... ... ... ... өмір сүру үшін ... ықпал етуі, оны қайта құруы қажет.
Сондықтан да табиғатты «жаулап ... және оған ... ... да бір ... келу ... кезде нақты географиялық жағдайда қоршаған ортаны аймақтың қорғау
проблемасы төртінші ...... ... ... ... ... ... себептері:
1 )демографиялық жарылыс;
2)тұрғындар урбанизациясы;
3)энергияны, өнеркәсіптің өнімді ... өсуі және ... ... артуымен байланысты ... ... ... ... және ауыл шаруашылық қажеттілігіне жерді
кеңейту ... ауыл ... ... ... экологиялық тұрғыдан тиімді жүргізбеу, жоспарлау
қателері;
-авариялар, катастрофалар, ... ... ... ... ... ... ... білімнің
жеткіліксіздігі. Табиғат пен коғамның өзара әрекетін ... ... ... жасауға болады.
1)Кез-келген қызмет экологиялық тұрғыдан алғанда қуаттылық жөнінен;
2)Табиғатты пайдалану процесінде жаңа технологияларда, ... ... ... қолдану кезінде олардың экологиялық әсерін алдын-ала
болжау қажет.
3)Экологиялық ... ... шарт ... Оның ... ... ... ... пайдалануда ескерілуі кажет;
4)Қоршаған ортаны корғаудың мәні арнайы ... ... ... ... ... әкелу болып табылады.
Адам өз қызметінде 60 жылдары американ биологы Б. Комманер
Құрастырған, экологияның төрт ... ... ... ... ... ... бір ... жіберілуі тиіс.
3)Табиғат жақсы біледі.
4)Ештеңе тегін берілмейді.
Күрделі және тармақталған экологиялық тізбектердің тірі динамикасы
бірінші ... ... Бұл ... заттар мен құбылыстардың жалпы
байланыстары ... ... ... сәйкес келеді.
Екінші заң - бұл материяны сактаудың негізгі ... ... ... яғни ... қиын проблемаларының бірі адам ... ... ... ... ... заң - табиғи экожүйемен қатынастар сақтыққа шақырады.Эволюцияда
миллион. жыл ішінде күрделі құрылған және ... ... ... ... адам ... ... ... агроценоздардан артық
екендігі белгілі.
Төртінші заң - бұл ... үш ... ... ... ... ... тұтастықты көрсетеді, оның ішінде ештеңе ұғылмайды ... ... ... ... ... табылмайды, одан адам еңбегімен
алынғанның бәрінің орны толтырылуы керек. Мұндай тұжырым бойынша төлемнен
қашуға болмайды, ол тек ... ... ... - деп ... ... ... ... әрекеттері энергияны пайдалану арқылы
ғана жүреді. Бір мезгілде ағзалар энергияны пайдаланып, әрі қайтадан бөліп
шығарып отырады, сондықтан ... ... көзі де ... зат ... болады. Биосфера өзіне ... ... Күн ... ... ... ... ... заттар табиғатта өздігінен
үнемі ыдырап, энергия бөліп шығарады. Жер ... ... ... кезде
радиактивті жылу қазіргі кездегіден едәуір көп ... ... ... дейін
3 млрд жыл бұрын қазіргі кездегіден 18 есе артық болды. ... ... ... ... болған ағзаларға әсері оншалықты білінбейді. Мысалы,
қүрылысы қарапайым балдырлар (ертеде пайда болған) радиация әсеріне шьдамды
келеді. Жер ... ... ... ... ... ... сатылы
жануарларға және адамдарға радиация әсерi ... ... ... ... ... Жер ... ... белгілі дәрежеде
бейімделген. Ал соңғы кездердегі атом ... ... ... ... ... ... сынау (Семей, Қызылқұм, Нарын,
Маңғыстау, Тайсойған, Жем ... ... т. б.) ... ... ... асып ... айналадағы тіршілік атаулының ... ... ... ... Тек Казакстанның 34 өңірінде осындай сұрапыл
сынақ, жарылыстары ... ... ... ... отыр. Жерге түсетін
Күн сәулесінің жылуы Жерден бөлiнетін ішкi жылудан орасан көп.
Жер ... ... ... Күн ... пайдаланады.
Ғалымдардың есептеулері бойынша Жер бетіндегі ағзалар фотосинтез әрекеті
үшін Күн знергиясының 1%-ін ғана пайдаланады, ал 42%-і әлем ... ... ... мен топыраққа сіңедi.
Жер шарындағы жасыл өсімдіктер Күн сәулесін пайдалана отырып жылына
101) млрд тоннадай органикалық, заттар ... ... ... ... заттардың құрамында орасан мол энергия көзі жинақталады және
осы мезгілде атмосфераға өте көп ... ... ... ... ... ... ... жүретін фотосинтез әрекеті кезiнде атмосфера
құрамындағы оттегі мен көмiркышкыл ... ... ... ... ... Ауа қүрамындағы оттегі мөлшерінің қалыпты жағдайда болуына
Жер бетіндегі жасыл балдырлар мен басқа да жасыл ... ... бар ... ... ... шығаруға болмайды. Органикалық заттардың
пайда ...... ... ... олардың тотығуы — экзотермиялъщ
әрекет болып саналады. Бұл екі әрекет кезінде жалпы энергия мөлшері шамалас
болады. Тотығу ... ... ... ашу, шіру ... ... ... бұл кезде жылу энергиясы, су және көмірқышқыл газы ... ... ... ... ... ... Жер ... ағза
қалдықтары — көмір, мұнай, сапропель (лай) және ... ... Күн ... ... заттарды түзуге қатысуымен қатар,
жер бетінде өте үлкен климаттық, геологиялық және ... да ... ... ... Тірі ... ... — әрекеті арқылы күн
энергиясы әр түрлі энергия формаларына айналады және заттар айналымына ... ... ... ... ... ... ... энергиясының арқасында биосфера үнемі дамып, өзгеріп келеді.
Биосфера ... Жер ... ... ... ең ... ... тіршілік
деңгейі болып саналады. Оның құрамына барлық экожүйелер мен биогеоценоздар
кiреді. Жеке биогеоценоздардағы, экожүйелердегі кез ... ... әсер ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз
байланысқан.
Биосфера — Жер бетіндегі тірі ... мен ... ... жүйесі, бірақ ол әрі өте күрделі көп сатылы ашық жүйе, өйткені
оған сырттан үздіксіз күн ... ... ... Адам өзі өмір сүріп
отырған биосфераны қорғауға және оны жасампаздықпен ... ... ... ... ... ... ... зат
Космостық табиғаты бар зат

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Биосфера – ғаламдық экожүйе5 бет
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Биосфера туралы В. И. Вернадскийдің ілімі6 бет
Жалпы экология175 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі22 бет
Табиғатты қорғау 4 бет
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы.В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь