ҚР-ның зейнетақы жүйесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ШЕТЕЛДІК ТӘЖІРИБЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Зейнетақы жүйесінің қалыптасуы және даму теориялары ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Зейнетақы жүйесін реформалаудың шетелдік тәжірибелері ... ... ... ... .11


2 ҚР.НЫҢ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІН РЕФОРМАЛАУДЫҢ ДАМУЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2.1 ҚР .да зейнетақы реформасының даму барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.2 ҚР.да зейнетақы жүйесінің даму мәселелері және оны шешу
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3 Зейнетақы жүйесін дамытудың халықты әлеуметтік қорғаудағы рөлі .28


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Тәуелсіздік туы желбіреп, ата-бабамыз армандаған егемендігімізге ие болдық. Олар ғасырлар бойы тәуелсіздік үшін жанын пида етіп күресіп өткені тарихымыздан белгілі. Халқымыздың тарихының жаңа белестері, яғни бұқпасыз тарихы осы бостандығымен бірге десек қателеспейміз. Қазақстан жеке ел ретінде қалыптасқаннан кейін ендігі кезекте ел өмірін жандандыру мақсатында түрлі жұмыстар атқарып, экономикалық және стратегиялық бағыттарда жұмыстар атқарып отырғандығы белгілі. Оған дәлел, Қазақстанның болашағы мен дамуына арналынып жасалынған "Қазақстан 2030" деп аталынатын бағдарламасын атап айта аламыз.
Тақырыбымызға арқау болып отырған іс-шаралардың ішіндегі маңыздыларының бірі Қазақстан Республикасындағы зейнетақы қорларының дамуы барысы мен реформалау жүйелері болып отыр. Осыған орай, жоғарыда аталған Қазақстанның 2030 жылғы даму стратегиясында да жинақтау зейнетақы мәселесі де сөз болады.
Тақырыбтың өзектілігі. Республикамыздың "Қазақстан- 2030" бағдарламасында барлық. "Қазақстандықтардың" әл-ауқатын, қауiпсiздiгiн жақсарту гүлдену, даму стратегиясында президентiмiз Н.Назарбаев атап өткендей елiмiздiң дамуының басым бағыттарының бiрi тұрғындардың материалдық және әлеуметтiк әл-ауқаты болып табылады. Тұрғындарды зейнетақымен қамтамасыз етудiң деңгейi мен сапасы-елiмiздiң азаматтарының әлеуметтiк және экономикалық жағдайының маңызды құрамдас бөлiгi. Жинақтаушы зейнетақы жүйесiнiң тұрақты түрде дамуы Қазақстан Республикасының экономикалық дамуын жылдамдатуға ықпал етедi. /1/
Республиканың әлеуметтiк-экономикалық жүйесiнде неғұрлым қарқынды дамушылардың бiрi зейнетақы жүйесi болып табылады. Сонымен қатар, әрекет етушi жинақтаушы зейнетақы жүйесiне зерттеулер жүргiзу оның тереңдеуi нарықтық экономикалық жағдайындағы Қазақстан экономикасына бейiмделуi және оның әрекет етуiнiң қысқа мерзiм iшiнде пайда болған пiкiрталастағы және шешiлмеген көптеген мәселелер мен сұрақтардың бар екендiгi жөнiнде белгiлi бiр тұжырымдар жасауға мүмкiндiк бередi. Атап айтатын болсақ, еңбек етiп болғаннан кейiнгi кезеңде қалыпты өмiр сүрудi қамтамасыз етуге зейнеткерлердiң жинақ қорларының саны емес сапасының жеткiлiксiздiгi, тендерлiк мәселелердiң шешiмiн таппауы, өмiр сүру ұзақтығының әр-түрлiлiгi, еңбек ақы теңсiздiгi нәтижесiнде әйелдер мен ерлер арасындағы зейнетақы мөлшерiндегi теңсiздiктiң болуы, өндiрiстiк мүгедектiк мәселелерi және т.б. Қазақстан экономикасының даму ерекшелiктерi зейнеткерлiкке шыққан мерзiм iшiнде тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту мен қолдау мақсатында тұрғындарды зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiн дамытуға бағытталған кешендi шаралардың жүзеге асырылуын қолдайды. Сондықтан, Қазақстан Республикасының тұрғындарын зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiн жаңғырту және әрi қарай дамытудың экономикалық тетiктерiн зерттеу өзектi мәселелердiң бiрi болып табылады.
1 ҚР-сының «ҚР-да зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» Заңы
2 Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Астана, 2005ж ,
3 Н.Ә. Назарбаевтің «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 2007 жылғы, 3 Наурыз.
4 Н.Ә. Назарбаевтің «Қазақстан-2030» даму стратегиясы
5 Экономическая теория. Под. ред. Грязновой. //М.-1989.-б.415-416
6 Қонысбаев А. Н Реформирование системы пенсионного обеспечение: опыт Казахстана и зарубежных стран //Материалы семинаров Всемирного банка.-1995-1998 гг. б 57-60
7 Нурмуханбетов.Е Пенсионное страхование и пенсионный аннуитет //Рынок ценных бумаг Казахстана.-2005.-№1.б21-26
8 Карагусова Г.Д Пенсионная система РК: опыт реформирование //Экономист.-2003.-№11.-б99-103
9 Адамбекова.А. Анализ пенсионного рынка Казахстана //Финансы Казахстана.-2005.-№5.б77-82
10 Бекбердиев Б.Д ҚР-да зейнетақымен қамтамасыз ету проблемалары //Қаржы қаражат.-2001.-№3 69-77б
11 Аманжолов С.А Накопительная пенсионная система в Казахстане: первый этап и новые проблемы //Вестник КазНУ.-1999.-№4 б86-90
12 Алибаев.А Накопительная пенсионная система необходимый поиск эффективных решений //Рынок ценных бумаг Казахстана.- 2003.-№6.б46-49
13 Брежнева Н.А Перспективы совершенствование и оптимизации накопительной пенсионной системы Казахстана // Мир финансов.-2006.-№1 б23-26
14 Джумабеков А. Накопительная пенсионная система Республики Казахстан //Рынок ценных бумаг Казахстана.-2005.№16 б13-17
15 Сүлейменов Ж Пенсионная система: настоящее и будущее //Финансы Казахстана.-2001.-№2.-б21-23
16 Нурмуханбетов Е Рынок пенсионных услуг в 2006 году //Рынок ценных бумаг Казахстана.-2007.-№3 б16-23
17 Исахова П Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің әлеуметтік-экономикалық тиімділігі және оны реформалау бағыттары //АльПари.-2004.-№3 17-22б
18 Отаров А.К, Алиева З.А Мергенбаева А.Т Негосударственные пенсионные фонды как институциональные инвесторы социальной сферы //Вестник КазНУ.-2005.-№5 б12-17
19 Молдағалиев Н.Ы Жинақтаушы зейнетақы жүйесі: жағдайы мен болашағы //ҚазҰУ хабаршысы.-2003.-№5 б112-115
20 «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2008 ж. 5 ақпан.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.................................................................
................................................3
1 ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ
ШЕТЕЛДІК ТӘЖІРИБЕЛЕРІ ..................................5
1.1 Зейнетақы жүйесінің қалыптасуы және даму теориялары
........................5
1.2 Зейнетақы жүйесін реформалаудың ... ... ... ... ... РЕФОРМАЛАУДЫҢ ДАМУЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН
ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ ..........................................14
2.1 ҚР –да зейнетақы ... даму ... ... ... ... даму ... және оны ... Зейнетақы жүйесін дамытудың халықты әлеуметтік қорғаудағы рөлі .28
Қорытынды
........................................................................
................................31
Қолданылған ... туы ... ... ... ... ие
болдық. Олар ғасырлар бойы тәуелсіздік үшін жанын пида етіп күресіп өткені
тарихымыздан ... ... ... жаңа ... яғни ... осы ... ... десек қателеспейміз. Қазақстан жеке ел
ретінде қалыптасқаннан кейін ... ... ел ... ... ... ... атқарып, экономикалық және стратегиялық бағыттарда жұмыстар
атқарып отырғандығы белгілі. Оған дәлел, Қазақстанның болашағы мен ... ... ... 2030" деп аталынатын бағдарламасын атап
айта аламыз.
Тақырыбымызға арқау болып отырған іс-шаралардың ішіндегі маңыздыларының
бірі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Осыған орай, жоғарыда аталған Қазақстанның
2030 жылғы даму стратегиясында да жинақтау ... ... де ... ... ... "Қазақстан- ... ... ... ... қауiпсiздiгiн
жақсарту гүлдену, даму стратегиясында ... ... ... ... ... ... бағыттарының бiрi тұрғындардың
материалдық және әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... деңгейi мен сапасы-елiмiздiң азаматтарының
әлеуметтiк және экономикалық жағдайының маңызды құрамдас бөлiгi. Жинақтаушы
зейнетақы жүйесiнiң ... ... ... ... ... дамуын жылдамдатуға ықпал етедi. /1/
Республиканың әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... бiрi ... жүйесi болып табылады. Сонымен қатар, әрекет
етушi жинақтаушы зейнетақы ... ... ... оның ... ... ... Қазақстан экономикасына бейiмделуi және
оның әрекет етуiнiң қысқа мерзiм iшiнде пайда болған пiкiрталастағы және
шешiлмеген ... ... мен ... бар ... ... белгiлi
бiр тұжырымдар жасауға мүмкiндiк бередi. Атап айтатын болсақ, ... ... ... ... қалыпты өмiр сүрудi ... ... ... қорларының саны емес сапасының ... ... ... ... өмiр сүру ұзақтығының әр-
түрлiлiгi, еңбек ақы теңсiздiгi нәтижесiнде ... мен ... ... ... теңсiздiктiң болуы, өндiрiстiк мүгедектiк мәселелерi
және т.б. Қазақстан экономикасының даму ерекшелiктерi зейнеткерлiкке
шыққан мерзiм ... ... ... ... мен қолдау
мақсатында тұрғындарды зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қолдайды. Сондықтан,
Қазақстан Республикасының тұрғындарын зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiн
жаңғырту және әрi қарай ... ... ... ... ... бiрi болып табылады.
Республикада соңғы жылдары жүзеге асырылып келе жатқан ... ... ... оның ... ... ... ... келесі ғалым экономистердің еңбектерінен ... ... У.Б., ... М.Б., ... А.К, Исахова П, Алибаев А,
Нурланова Н.К., Зейнельгабдина А.Б., ... К.К., ... ... А.Е., ... және ... Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы жүйесiнiң қалыптасуына
арналған ғылыми ... ... ... ... ... емес қаржы тетiктерi, жинақтаушы зейнетақы ... ... мен оны ... ... ... портфельдi инвестицияларының пайда болуы, оны оңтайландыруға
байланысты ұсыныстар әзiрлеу, сондай-ақ ел ... ... ... ... ... келешегi туралы сұрақтар
қарастырылған.
Жұмыстың мақсаты нарықтық экономиканың тереңдетiлген ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiнiң
қазiргi жағдайын кешендi ... ... ... ... ... ... ... инвестициялардың
пайда болу процесстерiн және оны ... ... ... ... және ... ... ... әрекет етуiнiң
экономикалық-ұйымдық тетiгiн жаңғыртудың ғылыми негiзделген ... ... ... ... ... ... ... үшін келесi
мiндеттердi шешудi қажет етедi:
1) тұрғындарды зейнетақымен ... ... ... ... ... ... ... зейнетақымен
қамтамасыз етудiң мәнiн нақтылай түсу;
2) ... ... ... ... ... ... ... етудi реттеудегi мемлекеттiк саясаттың ролiн
анықтау;
3) нарықтық ... ... ... ... ... ету ... оны Қазақстанның ерекшеліктеріне байланысты
қолдануына талдау жүргізу;
4) жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметтерiне талдау жүргiзу ... ... ... ету ... ... ... және ... тұрғындарын зейнетақымен қамтамасыз етудiң мемлекеттiк
емес секторларының даму ... ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету ... және ... ... негiзгi бағыттарын анықтау, зейнетақы
жүйесiнiң тиiмдi әрекет етуiн ... ... және ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз етудiң сақтандыру тетiктерiн әзiрлеу және
келешекте зейнетақымен қамтамасыз ету мөлшерiн анықтау ... ... ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ТӘЖІРИБЕЛЕРІ
1. Зейнетақы жүйесінің қалыптасуы және даму теориялары
Күнделікті өмірде әрбір адам ... және ... ... көзі жалақының жойылуына байланысты әр түрлі жағдайларға душар
болуы мүмкін. Бұл ... ... ... кәрілік, мүгедектік,
науқасқа шалдығу, асыраушысынан айрылу және т.б. ... көп ... жеңу ... емес, сондықтан олар әлеуметтік-экономикалық
талаптармен анықталғандықтан және өндірістік іс ... ... ... жеке ... еркіне тәуелсіз болып келеді. Адамзат дамуында
қоғамның жарымжан және кәрі ... ... ... ... отырды, алғашқы кезде бұл шіркеулерден қайырымдылық түрінде
жүргізілсе, ... ... адал ... үшін ... ... ... бұл адамның бүкіл өмір бойы жинақтаған қаржысын
зейнетақы түрінде ... ... ... ... жүзеге асты.
Алғашқы мемлекеттік зейнетақы жүйесі Германияда княз Отто ... ... ... ... ... ... алғашқы кезде
науқастарға және ... ... ... ... ретінде жүргізілсе (1883-
1888жж) кейіннен 1889 жылдан ... ... ... ... ету
жүзеге аса бастады.
Өткен ғасырдың зерттеушілері қарт адамдарды ... ... ... қарастырды. Либералды ... ... ... ... өзінң өміріне қор жинау арқылы лайықты қарттық
шағын өзі ... етуі тиіс ... ... ... Ал ... жеке жинақтардан бөлек қарт адамдарға ... ... және ... да әлеуметтік төлемдер түрінде жәрдем көрсетілуі қажет
екенін айтты.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің дамуына сүбелі үлес қосқан 20 ғ ... Джон ... ... Милтон Фридман , Франко Модильяни, Моррис
Алле және тағы басқалар болды.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің мәніне талдау ... ... ең ... ... анықтама беру қажет. Жалпы зейнетақы ұғымы (лат. Pensio)
төлем деген мағынаны береді. Тарихи дамудың нәтижесінде бұл ... ... ... ... Алғашқыда ол мемлекетке адал қызметі үшін
жалақы ... ... ... ... ... қарт ... етуінің қажетті көзі болып табылады. Қазіргі уақытта зейнетақының
мәнін талдаудың бастапқы кезінде қызмет ететін жалпы қабылданған зейнетақы
анықтамасы жоқ. ... де ... ... кездесетін зейнетақы
анықтамасына сәйкес келетін негізгі пікірлерді көрсетіп кетуге болады.
Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... және ... зейнетақы түсінігі ғылыми зерттеу пәні ретінде біршама ... ... Енді ... ... кейбір шетел экономистерінің анықтамаларына
көз жүгіртсек: Дж. Кейнс зейнетақыны ... ... ... шағын
қамтамасыз ету үшін жинаған жеке жинақтары және сонымен қатар мемлекеттің
зейнеткерлік жасқа жеткен кезде ... ... ... бір ... деп түсінді. К. Маркс ... ... ... ... үшін ... қорларын атап көрсетті. Тұтыну қорларының қызметі
азаматтарға қарттық шағында, мүгедек болған жағдайда және жұмыс істеу
қабілетінен ... ... ... ақша ... ... ... зейнетақы деп мемлекеттердің және
басқа да субьектілердің азаматтарға белгілі бір жасқа келген кезде, мүгедек
болған кезде және тағы ... ... ... ... ... ... «ҚР-да зейнетақымен қамсыздандыру» туралы заңында зейнетақыға
келесідей анықтама ... ... бұл ... ... қорларынан төленетін зейнетақы төлемдерінің жиынтығы». [1.]
Менің ойымша ... ... ... ... ... ашып
көрсететін сияқты: «Зейнетақы-бұл адам өмірінде белгілі бір жағдайлар
болған кезде яғни ... ... ... ... ... еңбек өтілі
болғанда, мүгедек болған ... ... ... ... белгілі бір категорияларына байланысты көп жылғы сіңірген
еңбегі үшін азаматтарға заңды негізде ... ... бір ақша ... анықтамалардан байқалып отырғанындай зейнетақының әлеуметтік-
экономикалық мәні бұрынғы өмірді ... ету үшін ... ... ... ... толықтыру.
Зейнетақымен қамтамасыз етуді әр түрлі аспектілерде қарастыруға болады.
Зейнетақымен қамтамасыз ету юридикалық мағынада қоғамның еңбекке қабілетсіз
мүшелерін күтумен байланысты қатынастарды реттеуші заң ... ... ... ... ... – бұл ... істеу қабілетінен айырылған кезде, зейнеткерлік жасқа жеткен жағдайда
қоғам есебінен асыраудың формалары мен ... ... ... ... ... мағынасында – бұл қоғамның
еңбекке қабілетсіз мүшелерін асырау ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің мәні оның қызметтерінен көрінеді:
1) Әлеуметтік қызметі – ... ... және өмір сүру ... ... ... ... – халықтың өмір сүру деңгейін жоғарылатуға,
экономиканы тұтастай дамытуға бағытталған;
3) Ақпараттық ...... ... жүйесінің дамуы және жай-
күйі туралы сенімді ақпаратты берумен көрінеді.
Зейнетақы жүйесінің басты ... ... ... ... ... ету ... ... кезде кепілдендірілген табыспен
қамтамасыз ету;
3) инфляцияның нәтижесінде ... өмір сүру ... ... ... ... қамтамсыз ету жүйесі әр түрлілігімен ерекшеленеді. Әрине
қағидалары және ұйымдастырушылық негіздері және тағы ... ... ... сәйкес келетін екі жүйе табылмауы мүмкін. Осыған
байланысты ... ... ету ... ... бөліп көрсетуге болады:
Енді зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің классификациясын ... ... ... ... ... және ... бөлу
принциптерін пайдалануға байланысты.
Кесте 1 - Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... | ... ... ... ... айналдыру|Жинақтаушы. ... ... бөлу ... ... ... ... ... ... жүйесінің моделіне |Беверидж моделі. ... ... ... |
| ... зейнетақы сақтандыру |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... және ... |
| ... ... ... |
| ... қамтамасыз ететін |
| ... ... ... салу әдістеріне байланысты ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |
| ... кейбір категориялары |
| ... ... ... қатысу айырмашылығына|Міндетті. ... ... |
| ... ... ... ... ... ... бөлу ... алғаш рет неміс
канцлері Отто фон Бисмарктың енгізгенін мен жоғарыда атап ... ... ... ... жүйесі ұрпақтар ынтымақтастығы
қағидасына ... ... мен ... ... әлеуметтік
бағдарламаларды қаржыландыруға жалақының бір бөлігін төлеген ... ... ... қамтамасыз ету үшін жұмысшылардың
зейнеткерлікке шығар кездегі кепілдендірілген ... ... ... Жас ... пен қарт ұрпақ арасындағы трансферттерге
сүйенетіндіктен жүйе ортақ деп ... ... ... ... ... ... ұрпақтың ағымдағы жалақысына байланысты либералды
рыноктық реформа идеологияларына жауап бермейді.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... елеулі түрде көбеюі.
Екіншіден, ұрпақтар ынтымақтастығы қағидасы жеке тұлғаның мемлекетке
және өзінің ... ... ... ... жеке ... ... жеке тұлғаның капитал жинақтауға және еңбек етуге
белсенділігін төмендетеді.
Үшіншіден, бөлуші зейнетақы жүйесі сақтандыру ... ... ... ... қорларындағы салымдарының төлеуіне кепілдік
бере алмайды, тіпті кейбір жағдайларда зейнеткерлердің өмір ... ... де ... ете ... ... ... ... бойынша:
а)Бөлу(қорланбайтын) әдісі. Бұл бойынша зейнетақы шығындарын ағымдағы
түсімдердің есебінен төлейді. Шет ... бұл әдіс ... you go ... ... барда төле деп аталады.
Зейнетақы жүйесі –бұл еңбекке жарамсыз, жасы келген ... ... ... ол жүйе ... ... және
зейнетақы салымдары мен төлемдерінің эквиваленттілік, яғни ... ... Бұл жүйе ... ... жаста тұтыну үшін
жиналған азаматтардың ақшалай қаражаттарының құрылуы мен жұмсалу механизмін
білдіреді.
Зейнетақы жүйесінің мәні мен оның ... ... ... ... үшін ең ... ... ... негізгі
принциптерін анықтау қажет.
«Кеңестік зейнетақымен қамсыздандыруда» төмендегі ... ... ... ... ... қамсыздандыру шарттарының біркелкілігі;
3) Зейнетақы мен әлеуметтік көмектің мемлекет есебінен төленуі;
4) Зейнетақымен қамсыздандырудың жоғарғы деңгейлігі және ... ... ... ... ... ... ... байланысты дифференциялануы.
Жоғарыда аталған зейнетақымен қамсыздандыру қағидалары тек жоспарлы
экономика жағдайында ғана жүзеге аса ... ал ... ... ... ... жүргізудің рыноктық жағдайына сәйкес
принциптер болуы тиіс.
Жалпы алғанда әлеуметтік қызметтерді қаржыландыру ... ... ... ... ... болады: сақтандыру ... ... ... Сақтандыру принципі. Бұл принцип бойынша көрсетілген көмекті
қаржыландыру салымдар есебінен жүргізіледі және ... ... ... ... ... ... орнатылған. Көмектің көлемі ... ... ... яғни ... ... ... ... байланысты сақтандыру принципі жеке сақтандыру компанияларында
және әлеуметтік сақтандыру ... ... ... мынадай түрде іске
асады: сақтандырушылар өздерінің жалақысының белгілі бір бөлігін ... ... ... және ... ... ... енбекақысының
көлеміне байланысты компенсация алады.
Сақтандыру принципі ең ... ... мен ... ... ... ал өзін қарттық кезеңінде қамсыздандыру үшін арнайы
қорларға өмір бойы ... ... ... адамдар үшін әділ прнцип болып
табылады.
2) ... ... Бұл ... ... ... ... есебінен қаржыландырылады. Көмек бұрын төленген
салымдарға байланыссыз көрсетіледі. Мұндай көмек жалақыдан айырылған немесе
жеке отбасылық ... ... ... ... ... бұл көмектің
көлемі алдын –ала анықталған, оған көмек алушының табысы мен ... еш әсер ... ... ... ... ... зейнетақының төленуі бюджеттің жағдайына байланысты. Егер әлеуметтік
көмек жүйесінің айтарлықтай бөлігі ... ... ... ... ол ... ауырлық тигізуі мүмкін. Бірақ кейбір қатаң шектелмеген
жерлерде әлеуметтік көмектің қамсыздандыру принципін ... ... ... ... бұл принцип сақтандыру қолдану мүмкін емес жағдайларда
қолданылады. ... және ... ... жүйесі тек аралас
қаржыландырылатын көп укладты моделдің негізінде ғана құрылуы ... ... ... ... ... элементтері мен жинақтаушы ... ... ... ... қатынастардың дамуы жасы келген, еңбекке жарамсыз адамдар үшін
зейнетақымен қамсыздандыруды ... ... ... ... Жасы ... ... ... адамдарды зейнетақымен
қамсыздандыруда өтпелі экономика кезінде ... ... ... ... ... оны ... ... істейтін жинақтаушы зейнетақы жүйесі қамтамасыз
ете алады.
Зейнетақы басқа әлеуметтік төлемдерден айтарлықтай ерекшеленеді. Мұнда,
халықтың ерекше бір ... ... яғни жасы ... еңбек
қабілетін жоғалтқан адамдар. Қамсыздандырудың негізі мақсаты қоғамдағы
еңбекке қабілетсіз адамдарды ... ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге болады:
1) Жасы бойынша еңбекке жарамсыз ... яғни өмір бойы ... ... зейнет жасына жеткен азаматтар;
2) Уақытша еңбекке жарамсыз адамдар, яғни өзінің еңбекке қабілеттілігін
еңбек және қоғамдық ... ... ... жоғалтқан азаматтар;
3) Бала кезінен еңбекке қабілетсіздер, яғни бала ... ... ... ... ... көрсетілген адамдардың еңбекке қабілетсіздік деңгейіне қарай
және оларды ... ... ... үш ... ... ... ... болады:
1) Жасы бойынша еңбекке жарамсыздар үшін, яғни жасы ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... Еңбекке қабілетсіздер үшін оның себептеріне байланысты өтемақы
төлеу.
3) Бала кезінен мүгедектермен ... ... ... ... үшін
минималды өмір деңгейін қамтамасыз ету.[7,21б]
Жинақтаушы және ... ... ... ... қамсыздандыру жүйесі арасындағы айырмашылық ... ... ... ... ... жүйесін қаржыландырудың екі
тәсілі бар:
1) Бөлу (қорланбайтын) ... ол ... ... шығындары ағымдағы
түсімдердің есебінен өтеледі. Бұл әдіс PAYG (PAY –as –you –go) ... ... ... ... ... ... зейнетақы төлемдерін қажетті көлемде
төлеу үшін қаржыларды жинақтай алу мүмкіндігімен анықталады. Зейнеткерлер
өздерінің зейнетақыларын жұмысшылардың есебінен ... ... ... ... ... түрдегі теңдік балансы сақталып отырады.
Баланстың сақталуы ... ... ... ... ... іске ... ... жас, зейнетақы көлемі,
сақтандыру тарифтері. Олар ... ... ... жалпы х Е орта ЗС қойылымы = З орта
(1)
Мұнда:
Ж – ... ... ... ... ... орта – ... ... теңге
ЗС – зейнетақы салымдарының қойылымы, теңге
З – орташа зейнетақы, теңге.
Бөлу әдісінің ... ... ... ... ... бөлу жүйесінде ұрпақтардың ынтымағы принципі іске ... ... ... жас ... ... ... ... ересек ұрпақты
қолдау жүгін өз мойындарына алады. Болашақта демографиялық ... ... ... келетін жұмысшылардың саны азая бастайды (тиісінше
зейнетақы салымдарын төлеушілер саны да азаяды). Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қатысты зейнетақы көлемінің қысқаруы болжануда.
Зейнеткерлердің әл –ауқатын қалайда баса қолдау үшін ... ... ... зейнетақы жүйесіне алып тұруға тура келеді. Бұл
көптеген елдердің тәжірибесінде кездескен жағдай. Бай ... ... ... ... ... ... ... төлей
алмайды.
Зейнетақы жасын көбейтудің теориялық мүмкіндігі де бар, бірақ ... ... ... ... Демек бөлу жүйесі бойынша зейнетақымен
қамсыздандыруға әлемнің барлық мемлекеттері реформа ... ... ... ... ... қаржылар осы кезде ... ... ... ... ... ... ... қорлардың
құрылуына жіберіледі.
Жинақтаушы зейнетақымен қамысздандырудың қызмет етуі ұзақ мерзімді
инвестициялық процесс болып ... Ол үш ... ... Бірінші кезеңде жинақтаушы зейнетақы қорына құйылатын салымдар
түрінде болады.
- Екінші ... ... ... ... ... ... процесі салымдар мен ... ... ... ... Үшінші кезеңде зейнетақыны мерзімді төлеу іске асырылады.
1.2 Зейнетақы жүйесін реформалаудың шетелдік тәжірибелері
АҚШ-тың зейнетақы жүйесі азаматтарды ... ... ... ... ... жетекші орын алады. Бұл елдегі зейнетақымен
қамтамасыз ету жүйесі 3 деңгейден тұрады:
1) Бөлуші және жинақтаушы схема бойынша мемлекеттік сақтандыру;
2) Түрлі ... ... ... жеке ... сақтандыру;
3) Жеке жинақтаушы есебінен ерікті ... ... ... Бір айта кететін нәрсе жеке ерікті сақтандырулардың барлығы да
жинақтаушы принципімен құрылған. ... ... ... жүйесі
бірнеше зейнетақы бағдарламаларын жүзеге асырады, соның ішінде ... ... ... ... ғана бөлу ... құрылған.
Оның негізгі мақсаты қарттарға, кедейлерге, жұмысқа қабілетсіз адамдарға,
асыраушысынан айырылғандарға және ... ... ... ... ... ... ... бірге міндетті медициналық ... ... Medicare ... ... ... шығындарын
жабуын қамтамасыз етеді. Бағдарлама келесі негізде жұмыс жасайды: жылдық
табысы 65000 доллардан аспайтын әрбір жұмысшы жалақысынан 7,65% ... ... ... ... Оның 6,2% ... ... қорына
түссе, 1,45% қарттарды медициналық сақтандыруға кетеді. АҚШ-та әлеуметтік
салықтардың жалпы көлемі 15,3%-ды құрайды. ... ... ... ... ... табысы 65000 доллардан асатын жұмысшылар әлеуметтік
қамтамасыз ... ... ... ... ... бұл ... ... медициналық сақтандыруға ғана төлем жасайды. Бұл категориядағы
жұмысшылардың табысының жоғары болуынан, олардың жарналық ... ... өте ... ... ... Америкалық жұмысшылардың тағы бір бөлігі
жеке кәсіпкерлер өздерінің ... 15,3% ... ... ... ... ... оның ... еткен жылдарындағы алған
жалақысының ең жоғарғы мөлшерімен есептеледі. Бірақ мемлекеттік зейнетақыны
толық көлемде алу үшін ... ... жас 65-ке ... ... ( ... әйелдер де ) және сонымен бірге 26 жыл еңбек өтілі болуы талап етіледі.
Рас, америкалықтарға заң шеңберінде зейнеткерлікке сәл ... 62 ... ... ... Бірақ бұл жағдайда зейнеткерлікке ерте шыққан тұлға
қалған 3 жыл көлемінде толық мемлекеттік зейнетақы көлемінен 20% мөлшерінде
аз ... ... ... ... өзінің заңды зейнетақысын алумен бірге
қызметтік карьерасын жалғастыра беруге тиым ... ... ... ... ... уақытта ( 62- 65 жас аралығы ) ... ... оның ... ... бір ... ... ( заңмен
белгіленген ) шегерім жасайды. Зейнеткерлік жасқа жеткеннен кейін мұндай
шегерімдер алынып тасталады.Әлеуметтік ... ... ... негізінде әлеуметтік салық төлеуші жұмысшының өзінен басқа
оның ... ... 50%-ы оның ... ... ... ... және ... есептеледі. Егерде жұбайлардың екеуі де
әлеуметтік сақтандыру бағдарламасы негізінде ... ... ... ... ... ... ... мен күйеуінің қосымша 50% зейнетақасының
біреуін таңдауға тура ... Бір айта ... жайт ... ... ... ... америкалықтарды түгелдей
қамтымаған. Бұл экономиканың жеке секторындағы жұмысшыларға қатысты.
АҚШ-та жеке зейнетақымен ... ... ... ... Дегенмен де жеке зейнетақымен сақтандыру схемасы әрбір 3-ші
жұмысшыны ғана ... ... емес ... ... ... жүзеге
асырылады, сондықтан да жеке сектордың көптеген жұмысшылары Жалпы ... ... бір ... ... жеке ... ... емес зейнетақымен сақтандыру ұжымдық негізде құрылады, яғни кез
келген ... ... ... бір ... бірден бірнеше зейнетақы
бағдарламаларын ұсына алады. Әдетте зейнетақы бағдарламаларын іріктеу және
потенциалды инвесторларды іздеумен арнайы менеджерлер айналысады.
АҚШ-та ... ... ... ... бірі – ол ... Олар 401(к) және 403(в) ... шеңберінде бірнеше
қызметтер ұсынады. Солардың ішінде кең таралғаны сақтанушының зейнеткерлік
жасынан өмірінің ақырына ... ... ... ... ... ... көзі – ... мен облигациялар.
2000ж аяғында сақтандыру компаниялары 70 млн. астам америкалықтарға қызмет
көрсеткен.[30]
Қазіргі уақытта Голландияда да 3 деңгейлі зейнетақа ... ... ол ... ... ... ... Елдегі зейнетақы жүйесінің 1-
ші деңгейі базалық болып табылатын мемлекеттік зейнетақымен ... ... ... ... ... ... етуге қосымша кәсіби
зейнетақымен қамтамасыз ету. Ал ... 3-ші ... ... ... ету. ... ... ... негізгі көзін
мемлекеттік зейнетақы құрайды. Оның зейнетақыдағы үлесі 50%-дан астам.
Кәсіби ... ... 30%. ... 10%-ы ... ... ... ... келеді. Нидерландыдағы зейнеткерлік жас ерлерге де әелдерге
де 65 жас. Осы жасқа келген кезде кез ... ... ... ... ... ... бар. Мемлекеттік зейнетақының мөлшері еңбек
өтіліне де, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде мемлекеттік зейнетақыны осы елдің кез
келген азаматы ала алады. Мемлекттік ... ... бір ... ... тағайындалады. Жалғызбасты ... ... ... ... ... көп алады. Егер жалғызбасты
зейнеткерге оның еңбек еткен жылдарында ... ... 70% ... белгіленсе, ал ерлі-зайыптылардың әрқайсысы жалақысының ... ғана ала ... ... ... жинақтарын шоғырландыру үшін арнайы
мақсатты қор құрылған. Бұл қорда жинақталған ... ... ... өсіп ... ... ... шығындарын жабуға пайдаланылады.
Бұл қордың құрылуы зейнетақымен қамтамасыз етуге жұмсалатын мемлекеттік
шығындарды ... ... ... ... ... ... ... қағаздарға инвестицияланады, соның ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесі кең тараған. 2001 ж мәлімет бойынша
кәсіби зейнетақы схемасына голландиялық жұмысшылардың 91% ... ... ... жүйесі жұмыс берушілердің ықылас ... ... және ... ... ... келісімі негізінде құрылады.
Мемлекет кәсіби зейнетақы жүйесінің дамуына ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетеді. Мұндай қолдауға салықтық
жеңілдіктер жатады. Кәсіби зейнетақы ... ... ... ... ... қорлар Нидерландыда көптеп саналады. Зейнетақы жүйесіндегі
Германия моделі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... істейді. Бұл мемлекеттің де ... ... ... ... (Өздеріңіз көріп отырғандарыңыздай дамыған мемлекеттердің
барлығында зейнетақы жүйесі 3 ... ... ... ... ... етудің міндетті жүйесі;
2) Кәсіпорындардан берілетін зейнетақы;
3) Ерікті жеке зейнетақымен қамтамасыз ету;
Германияда мына типтегі 4 «міндетті жүйелер» ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер
үшін, сонымен қатар жұмыспен ... ... ... ... ... жазушылар, үй шаруашылығында жүрген адамдар) ... ... ... ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІН РЕФОРМАЛАУДЫҢ ДАМУЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН
ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ
2.1 ҚР –да зейнетақы реформасының даму барысы
Қазақстанда жаңа ... ... ... ... мемлекеттік жүйесінен халықты ... ... ... өтуіне алып келді. Зейнетақы реформасын жүргізуге түрлі
себептер болды. Бұл ... ... ... ... ... ... етілмеуі, салық төлеушілердің азаюы, түскен
салықтардың ағымдағы жылдағы зейнетақы мен жәрдемақыларды төлеуге жіберілуі
және ... ... ... мен ... алушылардың санының өсуі
себеп болды.
Бұл процесс 1991 - 1997 ... ... ... ... ... азаюынан, жұмыссыздықтың ... ... ... ... кезінде жүргізілді. Жинақтаушы зейнетақы
жүйесі кезінде әркім өз ... ... ... ... ... ... мақсаты – мемлекеттің зейнетақы берудегі, -мемлекеттік
бюджетке түскен ауыртпалығын төмендетуге, ... ... ... ... қартаюы, бала туу көрсеткішінің төмендеуі, зейнетке шыққан
соң өмірдің ұзақтылығына байланысты шығындарды ... ... ... ... болып табылады. Одан басқа жинақтаушы жүйе
әр қатысушының салымдары мен ... ... ... ... нарығын дамытуға, салымдарды, экономикаға берілетін
инвестицияларды көбейтуге ... ... ... ... ... екі ... симбиозы –қосындысы жұмыс істейді, ынтымақтастық
зейнетақы жүйесі және жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... қамсыздандырудың басқа нысандарының компоненті болып
қала береді, ал жинақтаушы зейнетақы жүйесі мемлекеттің ... ... ... табыс көзі болады. [17,17-22б]
Ынтымақтастық зейнетақы жүйесі 1,5 миллион азаматтарды зейнетақымен
қамсыздандырудың негізгі тұтқасы болып ... және ... әлі 20 ... ішінде өте маңызды рөл атқарады. Келешекте бұл ... ... ... үлес ... ... ... жүйесінің
дамуына байланысты төмендей бастайды. Қазіргі ... ... ... ... ... және ... да төлемдер арқылы
қаржыландырылады Зейнетақымен қамсыздандырудың ұрпақтардың ... ... ... ... тұрған зейнеткерлерге зейнетақыны
жұмыс істеушілердің ... ... ... ... төлеуге
негізделген. Бұрынғы зейнетақы жүйесінің сипаттамалары мыналар ... ... ... ... ... қартайғанда өзін-өзі материалдық қамсыздандыру үшін азаматтардың жеке
жауапкершілігінің болмауынан міндетті ... ... жүйе ... ... экономика, еңбекке қабілетті халықтың
іш жүзінде жұмыспен толық қамтылуы, ... ... ... және ... ... ... ... қалыптасқан ара
салмағы жағдайында ғана тиімді болды. Сондықтан ... ... ... жоғарғы деңгейін қамтамасыз етті - оның мөлшері жұмыс
істеген соңғы жылдары алынған жалақыға еңбек стажы мен ... ... ал ... ... ... ... қызықтырды.
Экономикалық жағдайдың өзгеруі қалыптасқан зейнетақы ... ... ... ... ... бір жағынан көптеген зейнеткерлердің ең
төмен деңгейдегі қажеттерін қамтамасыз ете алмайтын ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру қолданылып жүрген
жүйесінің түбірлі кемшіліктері айқын анықталды.
1)Жарналардың мөлшерімен ... ... ... ... ... жоқтығы байқалады. Зейнетақы қорларына жарналар негіздікпен
төленеді, бірақ жұмыс ... ... ... ... ... және
толық аударған -аудармағанына қарамастан әрбір қызметкердің зейнетақы алуға
құқығы бар. Мемлекет өз тарапынан жұмыс беруші мемлекеттік зейнетақы ... ... ... ... ... алдыңғы зейнетақы
тағайындау міндеттемесін орындауға тиіс.
2) Зейнетақы жарналарының ... ... ... жалпы
экономикалық себептерге де, ... ... ... ... ... ... жоқтығына және қызметкерлердің
мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандыруды ... ... ... де
байланысты болып отыр.
3) Зейнетақы жарналарының жоғарғы ... ... ... ... тағайындау кезеңіндегі жеңілдіктер санының көптігі
мемлекеттік ... ... ... салмақ түсіреді.
5) Қызметкерлердің ... ... ... ... аударымды көбейтуге және азаматтардың жеке ... ... ... ... ... бақылауға
ынталандырмайды.
6) Зейнетақымен қамсыздандыруды басқарудың тиімсіз жүйесі түрлі ұйымдық
құрылымдар бойынша зейнетақы қаражатын жинау мен ... ... ... ... сай ... жол ашық ... қаржы
ысырабына әкеліп соғады /14/.
Ұрпақтардың ынтымағы принциптерінен ... ... ... кешу ... ... негізгі принципі болуы тиіс. Басқа
принциптер мыналар болып табылады:
1) зейнетақы жүйесін ... ... ... ... жинауды мемлекеттік жинақтау немесе мемлекеттік
емес зейнетақы қорларында жүзеге асыруды таңдап алу ... ... ... ... ... ... ... зейнеткерлікке шығуға
құқық беретін еңбек стажынан кем ... ... ... ... ... ең төмен зейнетақы күнкөрісін минимум қамтамасыз ету ... ... ... ... ... азаматтардың қартайғанда өзінің зейнетақымен
қамсыздандыруы үшін жеке жауыпкершілігі;
2) ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... мұраға алу құқығын қамтамасыз ету;
4) әрбір ... ... ... ... ... ... зейнетақы салымын инвестициялау арқылы экономикаға үлес
қосу;
ҚР-да зейнетақы тағайындаудың ... ... ... жасы (63/58), ... ... қоспағанда:
1) жұмыс істегендегі өтілі 20/25 жыл;
2) зейнетақыға тағайындау үшін ... ... кез ... 3 жыл ... үшін ... орта ... табысы (15 айлық көрсеткіштен аспауы тиіс);
3) орта айлық табысының 60% есептеп ... ... ... ... үшін ... Жыл ... ... минималды көлемі заңмен
бекітіліп отырады.
ҚР-сының заңына сәйкес міндетті зейнетақы салымдарын төлейтін агент –ҚР-
да тұрғылықты ұйым ... ... ... шет ... ... ... қосқанда заңды тұлға немесе жеке тұлға жатады, олар ҚР-сының
заңнамасымен анықталған ... ... ... ... ... ... бері оның ... мен жинақталған тәжірибені
қортындылау үшін жеткілікті уақыт өтті, оның ... ТМД ... ... ... 1-ші ... енгізілді.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары үшін әсіресе қызмет етудің алғашқы
кезеңдерінде, яғни ... бөлу ... ... ... ірі ... ... ... орын алды. Өйткені ол қызмет масштабын ... ... ... ... ... мен ... ара ... әр түрлі болып келеді. Кәсіпорындар өз салымдарын
жабық типтегі қорларға ... ал ашық ... ... ... ... аз
болып келеді.
Зейнетақы жүйесін реформалаудың бастапқы кезеңінде қажетті нормативтік-
құқықтық база құрылды және мемлекеттік жинақтаушы ... қоры ... ... ... ... бес ... емес жинақтаушы
зейнетақы қорларына лицензия берді: ЖАҚ "Қазақтелеком", "Үміт" корпоративті
жинақтаушы зейнетақы ... ЖАҚ ... емес ашық ... ... ... ЖАҚ ... емес Д. ... атындағы ашық
зейнетақы қоры", ЖТАҚ ... ... қоры ашық ... ... ЖТАҚ "Ашық жинақтаушы зейнетақы қоры «Жәрдем»
Зейнетақы реформасының негізгі үш ... бар: ... ... ... ... басқару бойынша кампаниялар. Бұл үшеуі
реформаның бас кезінде бірден үш ... ... ... ... ... ... ... қорлары ең алғашқы айдағы салымдарын ... ... ... ... Сонымен қатар индивидуалды әлеуметтік
кодты беру жұмысы да баяу, әрі ауыр ... ... ... ... жатқызуға болады:
1) жұмыстың басталуына кеткен ... ... ... ... ... ... ететін біркелкі және унифицирленген бағдарламаның
болуы;
3) комиссиондық өте аз болу;
4) тәжірибенің жоқтығы, кадрлардың жетіспеушілігі;
5) ... ... ... ... ... пен түсініспеушіліктің болуы. [15.21б]
Бұл мәселелер мен қиыншылықтарды біздің ... ... ... ... Біріншісіне зейнетақы реформасының кәсіби қатысушысының ішкі жұмысына
байланысты сұрақтар: жұмысты жүргізу, ... мен ... ... ... ... ету, ... ... табыстарды
аудару, ақпаратты сақтау мен есепке алу, филиалдар мен агенттік жүйесімен
жұмыс істеу және тағы ... ... ... ... ... ... ... "ноу-хау"-ды қолдана алатын барлық жұмыстар
кірді, нәтижесінде дұрыс ... ... ... ... ... барлығы үшін жалпы сұрақтардың барлығы кіреді, яғни:
мемлекеттік органдар мен ... ... ... пен ... ... ... ... мен алмасу, мамандандыруды
жоғарылатуға арналған семинарлар мен курстарды ... ... ... құру және ... ... ... мәліметтер
банкін жасау, зейнетақы қызметінің ... ... және ... сақталуы жақын және шетелдегі осыған ұқсас ұйымдармен байланыс
жасау және тағы басқа көптеген сұрақтар. Олай ... ... ... ... ... ... оған баға беру ... шығармауымыз қажет.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің (Бұдан кейін ЖЗЖ) ... ... ... ... ... жыл ... отыр. Осы аталынып отырған қысқа
мерзім аралығында ЖЗЖ ... ... және ... ... дамып отыр.
9 жылдың ішінде зейнетақы ... ішкі ұзақ ... ... ең ... бірі ... яғни басқа институционалды
инвестицияларға қарағанда ЖЗҚ ең көп ... ... және ... ... ... иемденгендігін байқатып отыр.
Алғашқы бес жылдықта (1998-2002жж.) ЖЗЖ-ның құрылымы ... ... ... ірі қаржы және өнеркәсіп топтары зейнетақы қорларының негізгі
қатысушылары ... ... ... ... ... ... бақылау мен қадағалау құрылымы, нормативтік-құқықтық базасы
толығымен қалыптасты. Жалпы қаржы рыногының және зейнетақы ... ... өсуі және ... да ... ... ... жылдары ЖЗЖ
үшін ең табысты және рентабельді кезең ... ... 2003 ... ... ... ... кезеңін басынан өткерді және
бұл процесс қазіргі күнге дейін жалғасын тауып ... Ал ЖЗЖ- нің ... ... ... сияқты қарқынмен өсуде. ЖЗЖ-нің сапалық жағы
қатты төмендеген. Қаржы рыногындағы табыстарының төмендеуіне және 3 ... ... ... ... ... ... бекітілуіне
байланысты зейнетақы активтерінің нақты табыстылығы теріс болып отыр. (яғни
ол өсумен көбейту туралы айтпағанда инфиляция деңгейінің өзін таба ... ... ... ... ... ... ... мұнда
теңгелік инструменттер мен ... ... ... алға ... ... және инструменталдық диверцификациясы төмендеді
және тәуекелділік жоғарылады)[8,99б]
Үкіметтің МЖЗ қорын жекешелендіру туралы уәдесі ... ... ... ... ... ... ... көре тұра
инвестициялық ... ... ... ... ... бойынша
инвестиционалдық және пруденциялдық нормативтерді либерализациялау бойынша
ешқандай шара қолданбады. ЖЗЖ-нің және ... ... жеке ... ... сұрай бастады. Олар жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
өмір сүруіне ... ... ... ... ғана өмір сүруі ғажап
еместігі болжанып отыр.
Екі жылдық таныстықтан кейін мемлекет өзінің уәкілетті ұйымдары арқылы
2005 жылдың ... ... ... ... ... объектілерді
кеңейту мен инвестициялау ережесіне өзгерту енгізеді. ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
өмір сүруі де қиындап кеткендігі байқалады. Сонымен 2005 жылдың ... ... ... 10 жылдық айналу мерзімі бар ұзақ мерзімді
жинақтаушы қазыналық міндеттемелердің (МЕУЖКАМ) ... ... ... ... ... ... жаңа түрін
зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін 2005 жылға дейінгі Қазақстанның
гидроэнергетикасының даму ... ... ... ... облысындағы Кербұлақ және Мойнақ ГЭС-і) құрлысын
қаржыландыру мүмкіндіктерін қарастыра ... ... ... ... ... қорларының зейнетақы активтерінің есебінен агенттік
облигацияларды сатып алу мүмкіндігінің негізі жасалды.
Сонымен қатар зейнетақы активтерін Чаркек-Өскемен темір жол ... ... ... ... ... Бірақ та аз уақыт бұрын
қаржы министрлігі жинақтаушы зейнетақы ... ... шешу үшін ... ... ... ... болатын. Бұл сенімділіктің себебі мұндай облигацияларға берілетін
мемлекеттік кепілдеме болып отыр. Егер 2004 жылы ... ... 50 млн ... ... 2005 ... кепілдік 100 млн ... үшін тағы бір ... ... ... ... бағалы
қағаздарды эммиссиялау көлемінің өсу және олардың айналым мерзімінің өсуі
болып табылады, ... ... ... зейнетақы қорлары барлық
мемлекеттік бағалы қағаздарға міндетті лимит бойынша салым жасаулары ... 2005 ... ... бағалы қағаздарды эмиссиялау көлемі былтырғы
жылдан төмен болмауына барлық күшін салуды міндетке алды.
Әрине зейнетақы рыногының дамуына ... ... мен ... ... ... ... ... рыногына шыға алған
жағдайда айтарлықтай тиімді әсерін тигізетін еді. ... ... ... ... ... ... рыногы зейнетақы рыногына
сәйкес дамымай отыр. 2004 жылдың аяғында Қазақстанда 2,8 мың ... ... ... ... қор ... тек 76 ... ... яғни жалпы акционерлік қоғамдардың санынан 3% ... ... ... ол ... ... ... байланысты.
Көптеген мамандар акция рыногының стагнациясының негізгі себебі ретінде
заңнамалық ... ... ... ... қағаздарымен жұмыс
істеуінің аздығын, халықаралық аудиттің қымбаттығын айтады. ... ... ... тәлейтін ең негізгі проблема меншік құрылымында, ... ... тобы ... ... ... ... ... және сапалық көрсеткіштеріне әсер ететін жүйелі
факторлардың бірі ... ... ... ... әлемдік валютаға әсіресе
долларға қатынасы ... ... ... ... Аз ғана ... ... теңгенің бағамы 2003 жылдың басында 155,85 ... ... ... 130 ... ... бекітілді. Яғни оның екінші
жылдағы номиналды ... ... 25,85 ... орта ... ... 8,3 % ... 2004 жылы ... жоғары қарқында болды. Жылдық
қорытынды бойынша номиналдық түрдегі тенге долларға қатынасы ... ... Ал оның ... ... ... ... ... қарағанда ұлттық
валютаның бекітілуі тенгенің сатып алу қабілеттілігінің ... ... ... сияқты. Бірақ зейнетақы рыногының қатысушыларымен
зейнетақы жүйесінің салымшылары үшін тенгенің ... ... Ол ... ... портфельдеріндегі валюталық қаржы
инструменттерінің құнсыздануына алып келеді және ... ... ... төмендетеді. Сонымен барлық ЖЗҚ-ры екі жылдың ішінде
долларлық инструменттерден құтылды., ол өз ... ... ... ... ... алып ... яғни ... тенгелік болатын болды.
Егер валюталық бағам өзгеріп, әлемдік валюталарға ... ... ... барлық жинақтаушы зейнетақы қорлары бағамдық айырмашылық
салдарынан үлкен шығынға ... 2004 ... ... ... ... жинақтаушы қорын жекешелендіру күтілді. Қазақстан үкіметі
халықаралық қаржы институттарының қатысуымен 2004 ... 1-ші ... ... ... ... ... ... Өкінішке орай
көрсетілген мерзімде бұл шешім қабылданбады, ... оның ... ... зейнетақы қорын жекешелендірудің болашақ схемасы анықталды. 2004
жылдың ... ... ... ... ... ... 25пайызын
Европалық қайта құру және қайта даму банкіне (IBRD) және халықаралық қаржы
корпарациясына (IFC) ... ... одан ... ... қатысуымен МЖЗҚ
акцияларының бақылау
Келесі болатын шаралар IBRD, Қазақстан Республикасы үкіметі және ұлттық
банктің арасындағы мимориандумға қол ... ... ... қосымша эмиссия
жүргізуге рұқсат алуы және IBRD ... 10% ... ... ... ... ... Егер МЖЗҚ ағымдары жылда сату ... ... ... ... өзі (үкіметтің қаулысы) екі-үш айдың ішінде нарыққа шығуы мүмкін,
ал жылдың ортасында МЖЗҚ ... сату ... ... ... мүмкін.
Бұл мәселенің 2008 жылға дейін МЖЗҚ-ның кейбір көрсеткіштерінің
жақсаруына дейін қалдырмауы ... ... ... МЖЗҚ ... банкінің ЖЗҚ-
нан активтері бойынша артта қалуда, ал ... ... ... орында.
2005 жылдың зейнетақы рыногында айтарлықтай құрылымдық өзгерістер болған
жоқ. Ал екінші жартысында ... ... ... ... әсерін тигізетін бірнеше маңызды өзгерістер болды.
Ал 2006 жылдың ... ЖЗҚ ... ... ... өз ... ... алды, ол пайда болғаннан бері "Испат -КАРМЕТ" ірі
өндірістік ... ... ... ... ... де
атқарған. Бұл қор Қазақстанның Халық ... ... ... ... өз ... басқаруға лицензия алған Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... Қазақстанның Халық Банкі ЖЗҚ
2006 жылдың ортасында ... ... 2007 ... басында зейнетақы
активтерін өз бетінше басқаратын ЖЗҚ ... ... ... ... ал ЖЗҚ ... және ЖЗҚ "Құрмет" қосылғаннан кейін 2008 жылдың
басында 54 %-ке ... өсуі ... ... ... туындап отыр. Егер барлық
ЖЗҚ Қазақстанның Халық Банкі және ЖЗҚ "Қазақстан" мысалы бойынша жүретін
болса, онда ЗАИБЖҰ/ЗАБК ... 20-25% ... ... ... зейнетақы
рыногының сегментті ретінде жойылып кетуі мүмкін [22,9б]
2007 жылы ... тағы бір ... ол 2-ші ... ірі банктердің
бірі АҚ "Банк Туран Алем Казахстан" және "Құрмет" зейнетақы ... ... ... болып табылады, өйткені бұл қорлардың бақылау
пакетін осы банк ... Бұл ... "RESMI Group" ... өндірістік
тобының ЖЗҚ "Құрмет" үлгісіндегі өзінің ... ... Алем ... кейін мүмкін болды. ЖЗҚ "Қазақстан" зейнетақы активтерін өз
бетінше басқаруға лицензиялғанынжәне ЖЗҚ "БТА ... ... ... ... ... ... "RESMI Group" компаниясының рыноктық
жағдайы минимумға өзгеруі мүмкін. "RESMI Group" компаниясы тек ЖЗҚ ... ... ... ... ... ... ... 8,8%-тен 1,5
пайызға дейін қысқарып отыр.
Кесте 2- 2007 ... 1-ші ... ... ... ... ... құрылымы [11.26б]
|ЖЗҚ/ЗАИБ |Шет |Шетелдік ... ... ... аттары |мемлекеттер|эмитенттердің |депозитте|нген ... |дің ... ... |р, ... ... ... |
| ... ... ... | | ... |
| | ... | | | |
| | ... | | |
| | | |я | | | ... ... ЖЗҚ | | |13,84% |17,66% |1,73% | ... ЖЗҚ | ... |14,41% | | ... Үміт ЖЗҚ | | |3,65% |17,08% | | ... ... | | |7,56% |18,42% | | ... | | | | | | ... ЖЗҚ | | |4,55% |16,08% | | ... АЖЗҚ |0,58% |0,51%|2,03% |6,62% | |0,17% ... | | |5,43% |8,14% | | ... ЖЗҚ | | | | | | ... ЖЗҚ | | |0,57% |17,03% | | ... ЖЗҚ | | | |11,87% | | ... ЖЗҚ | |1,06%| |25,91% |0,59% | ... ЖЗҚ | | |1,65% |13,03% | | ... АЖЗҚ | | |2,67% |11,46% | | ... ЖЗҚ | | | |19,50% | | ... ат. АЖЗҚ | | | |17,29% | | ... | ... |15,96% |0,49% |0,01% ... жылдың 1 қаңтарына дейін ... 14 ЖЗҚ ... ... оның
ішінде 1 мемлекеттік, 1 карпаративтік және 12 ашық ... ... ... 2001 ... басымен салыстырғанда ЖЗҚ-ның саны
біреуге ... ... ... ... ЖЗҚ "Филип Моррис
Казахстан" жазылмаған, яғни ол 2005 жылдың ... "ABN ... ЖЗҚ" ... қосылған.
Арнайы мәліметтер бойынша 2007 жылдың бірінші қаңтарында ... ... ... ... ... ... саны
6 974 437 адамды ... 2006 ... ... ... ... ... саны 810121 ... көбейді (өсімі+13,1%). Ал ерікті түрде
зейнетақы салымдарын салушылардың саны 2006 жылдың ... 2 793 ... 2006 ... ... қаңтарында 30157 адам болды. Олардың индивидуалды
шоттарындағы зейнетақы жинақтары 0,4 млрд ... ... ... ... таза зейнетақы активтерінің жалпы сомасы 909696573
теңгені құраған.Оны мына төмендегі кестеден байқауымызға болады:
Кесте 3- 2008 ... 1-ші ... ... ... ... ... ... |Таза зейнетақы | |Мемлекеттік |ҚР ... ... ... ... ... ... емес|
| | | | ... ... ... ЖЗҚ ... |4,12% |20,91% | |28,08% |13,66% ... ЖЗҚ |163695040 |0,44% |20,19% |0,04% |23,63% |31,13% ... Үміт ЖЗҚ ... |0,44% |30,53% | |24,46% |23,84% ... ... ЖЗҚ ... |1,34% |17,66% | |23% |32,02% ... ЖЗҚ |58812935 |1,17% |22,34% | |12,26% |43,60% ... АЖЗҚ ... |0,43% |27,17% | |12,17% |50,32% ... Қор ... |2,35% |24,55% |1,7% |23,71% |34,12% ... | | | | | | ... ЖЗҚ ... |1,21% |27,75% | |23,57% |29,87% ... ЖЗҚ ... |5,51% |26,71% |0,11% |10,93% |44,87% ... ЖЗҚ ... |1,57% |20,72% | |21,20% |28,95% ... ЖЗҚ ... |1,03% |22,44% | |14,66% |47,19% ... АЖЗҚ |19580847 |1,22% |27,09% | |20,15% |37,41% ... ЖЗҚ ... |0,36% |18,86% | |14,16% |47,12% ... ат. АЖЗҚ |4247933 |2,49% |23,07% | |31,99% |25,16% ... ... |1,87% |23,09% |0,08% |23,07% |27,66% |
Үшінші кестеде көрсетілгендей 2008 ... ... таза ... 909696573 теңгені (2,570 млрд. доллар) құраған, яғни 12 айдың
ішінде таза ... ... 115,643 ... теңгені (1,153 млрд доллар)
құраған. Зейнетақы активтерінің өсімі 2004 ... ... ... ... 31,4 ... есептегенде 44,4 процентке өскен .
2008 жылдың басынан ... ... 380,1 млрд ... құраған және
өткен жылмен қарағанда 37,6 процентке өскен. Таза инвестициялық табыс 2006
жылдың бірінші ... 114,7 млрд ... ... бір ... млрд ... өскен. Жалпы зейнетақы жинақтарындағы үлесі 2007 жылдың
басында 23,7 пайызға жеткен.
Кесте 4 - 2007 ... ... ... ... ... ... |Жыл басындағы өсу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... активтерінің |
| |% ... |
| | ... ... |
| ... |2007 ... |3 ... |5 ... |
| | | ... ... | | | |007) |007) ... |9,20% |39,93% |30,73% |63,59% |95,21% ... | | | | | ... Банк |9,09% |15,08% |5,99% |28,89% |55,99% ... | | | | | ... |7,20% |13,87% |6,67% |28,21% |60,04% ... |9,95% |12,83% |2,88% |32,34% |60,04% ... |8,11% |12,59% |4,48% |29,48% |51,40% ... ат. |9,01% |10,93% |1,92% |26,77% |48,36% ... | | | | | ... |10,03% |10,31% |0,28% |26,40% |52,42% ... Үміт |8,45% |9,73% |1,28% |24,66% |49,08% ... |9,55% |9,62% |0,07% |27,59% |49,09% ... |6,38% |9,61% |3,23% |22,33% |47,68% ... |7,89% |9,22% |1,33% |21,04% |42,44% ... |3,54% |7,52% |3,98% |12,95% |41,07% ... |5,91% |-2,27% |20,30% |43,65% ... |3,22% |-5,05% |17,00% |39,67% ... | | | | | ... | |12,69% | |25,38% |50,64% ... | | | | | ... | | | | | ... | |8,40% | |24,45% |41,69% ... | | | | | ... | | | | | ... ... және ... ... ... байланысты
доллармен шектелетін зейнетақы активтері екі еселенген жылдамдықпен өсуде.
Егер 3,723 млрд. долларды ЖЗҚ жеті ... ... ... ... қарасақ
онда жыл сайынғы өсім 532 млн. долларды құрайды, ал 2005 ... ... ... өзі 1,150 млрд долларды құрайтынын ... ... ... ... ... ... 100 ... теңгеге көбейген, яғни
ай сайынғы көрсеткіш 7-8 млрд теңгенің шегінде болғанын көрсетеді.
Егер 2007 ... ... ... ... ... мәні 23 млрд ... ... 2007 жылдың қорытындысы бойынша ол
(32,3млрд) теңгеге дейін ... ... төрт ЖЗҚ ғана ... ... орта ... жоғары, демек зейнетақы активтері ірі ЖЗҚ-
ның қолында жинақталған.
2.2 ҚР-да зейнетақы жүйесінің даму мәселелері және оны шешу жолдары
Қазақстан ... ... ... ету ... ... ... сферасында негізгі ... ... емес ... зейнетақы қорларын, зейнетақы активтерін
басқару компаниялары және кастодиан ... ... ... ... ... 1-2 ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларының қажетті
талаптарымен мемлекеттік реттеудің деңгейіне байланысты экономикаға қажетті
инвестиция мен қамтамасыз ету мүмкіншілігі бар ... ... ... ... ... ... ... біреу-ақ
қарттарды әлеуметтік қорғау және экономикалық дамуға әсер ету. Осы ... ... ... ету ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіншілігі болмады.
Қазақстан Республикасында зейнетақы реформасының үкімет қабылдаған
концепциясы үш деңгейлі зейнетақы жүйесінің даму ... ... ... ... емес ... ... ету ... де бар:
ол банк және сақтандыру жүйесінің қызметтері арқылы - ... ... ... ... ... асырылады .
Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары халықтың қартайған шағында, жұмысқа
қабілеті жойылған кезде материалдық негізін ... ... ... ... ... ... қорларының активтері кәсіпорындар мен ұйымдардың міндетті
зейнетақылық ... ... жеке ... және де осы
төлемдерді инвестициялаудан түсетін ... ... ... ерекшелігі - ұзақ мерзімнен кейін көп жылдар есебі бойынша
төленді, сондықтан жарнаның төлеу ... ... ... ... ету ... ... мерзімін ұзаққа болжамдау осы факторға
байланысты. Сондықтан қаражатты инфляциядан қорғау мақсатында олар ... ... ұзақ ... активтерге немесе инвестициялық
бағдарламаларға да салуға болады.[11,96б]
Жинақтау зейнетақы қорлары қызметінің ерекшелігіне ... ... ... ... қолдану қажет, жинақтау зейнетақы
қорлары қаржы нарығының ұзақ мерзімді секторының қатысушысы болып ... ... ... ... қорлары ең қуатты, сенімді ... ... ... ... қаржы институттары болып табылады.
Ұзақ мерзімді қызмет атқаратын ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттері одағының ... ... ... 1993 жылы 1,2 млн доллардан ... Ал ... ... қоры 1995 жылы 12,6 ... ... ... емес зейнетақы қорларының инвестор ретіндегі ... үлес ... ... ... ... ... кейбір
мемлекеттерде мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ол ... ... қалай әсер етсе, инвестициялардан ... да ... әсер ... Бұны ... үшін ... ... ету ... дамыған болуы керек, ол мемлекеттік ауыртпашылықты
төмендетуге жол ... ел ... ... емес ... ... қаражаттарын
қатыстыру қордың өсуіне және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес зейнетақы қорларының
инвестициялық шегі 40-60 жыл. Ал ... ... ... ... мен
қаржы ұзақ мерзімді инвестициялар 12-15 жылға дейін ғана ... емес ... ... ... ... ұзақ ... табылады да, қаржы инструменттеріне инвестицияланады және күнделікті
айналымнан алынып тасталынады. Зейнетақы қорларының ... ... ... өзге де ... болып табылады.
Осыдан барып мынадай қорытынды жасауға болады: зейнетақы қорлары
қаржыны жинақтауға және ... ... оны ... ... ... алады.
Ұзақ мерзімді айналымды дамытуға арналған мемлекеттік емес зейнетақы
қорларының ... ... ... ең ... ... ... және де ... қор нарығының өзгеше стаблизаторы
бола алады.
Осы жүйедегі зейнетақы жүйесі ары ... ... ... қала ... ол дағдарыстың шиеленісуіне және күйреуіне әсер етеді. Бұл жайсыз
жағдайдан ... өту үшін 1997 жылы 20-шы ... ... ... ... ету туралы" Қазақстан
Республикасының заңы ... ... ... 1998 ... ... ... экономикасынң барлық талаптарына сай жаңа зейнетақы жүйесі
енгізілген. Зейнетақы қорының ары ... ... үшін осы ... ... ... зейнетақы көлемімен оған түскен ақшаның
сақталуын ... ету ... ... жеке ... ... зейнетақы жарналарын бекітті.
Зейнетақы жүйесінің тағы бір ерекшелігі зейнетақының жиналуы тек қана
жарна ... ... ғана ... әр ... инвестициялардың алынатын
табысынан да құралады.
Зейнетақы төлемдері бағалы қағаздарға инвестициялауға зейнетақы
активтерін ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы реттейді. Қазіргі
кезде зейнетақы жарналарын жинақтау және ... ... ... заңмен бекітілген тәртіп бойынша бір мемлекеттік, 13 ... ... ... ... ... емес ... қорлары мен мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы
қоры акционерлік қоғам нысанында ... ... ашық ... ... ... ... ... құрылтайшылары заңды және жеке тұлға бола алады.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметін реттеуші комиссия
қорларының әр бір түріне ... ... ... ... лицензия беру,
реттеу және бақылау қызметі ... ... ... ... және ... ... ... зейнетақы агенттігінің
талаптарына сәйкес әр қор ... ... ... ... ... бойынша зейнетақы жарналарына бір ... ... ... он ... ... ... қамтамасыз етуге
комиссиондық алым алуға болады.
Зейнетақы активтерін басқару компаниясы Акционерлік қоғам нысанасында
құрылады. Құрылтайшылар резидент және ... емес ... жеке ... ... емес ... қоры - коммерциялық ұйым, оның қызметі
кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың ерікті ... ... ... ... ... ... ... арқылы
инвестициялау және зейнетақы жүйесінің қатысушыларына ... ... ... етуді жүзеге асыруға бағытталған.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорларынан мемлекеттік емес жинақтау
зейнетақы қорының айырмашылығы - мемлекет зейнетақы ... ... ... ... ... аз және ... ... аз
тетіктерді инвестициялайды.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының активтерінің негізгі
бөлігі ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды
және банк депозиттеріне инвестициялау арқылы жұмсайды. ... ... қор ... "А" листингі бар кәсіпорындарға халықаралық аудит
стандартына өткеніне екі жылдан асқан ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жинақтау қорларына қарағанда
инвестициялық табыстан жоғары процент мөлшерінде табыс беріп отыр.
Мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... сақталуы
Үкіметтен қабылданған шаралар арқылы қамтамасыз етіледі.
Ең маңызды сақтау деңгейі зейнетақы активтерінен бөлек заңды тұлға ... ... ... ... ... жүзеге асыруын
айтуға болады. Одан басқа, барлық ... ... ... бар ... ... ... ... өз кезінде кастодиан банктер және зейнетақы активтерін басқару
компаниялар ... ... ... асыратындар. Еңбек және әлеуметтік
қорғау министрлігінің жинақтау зейнетақы қорларының қызметін реттеу қызметі
Бағалы қағаздар бойынша Қазақстан ... ... ... ... ең ... деңгейде сақталуын қамтамасыз етеді. Бірақ сонымен
қатар жинақтаушы зейнетақы жүйесінде орын алып отырған проблемалар да ... ... - ... қорларға сенімнің бірден қалыптаспауы. 2000
жылдан бастап қана жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушылары көбейе
бастады. 2006 ... ... ... ... саны 3359 ... ... Бұл көрсеткіш 2005 жылмен салыстырғанда 12,2 пайызға көп. Ерікті
зейнетақы жарналарын салушылардың да саны өсуі ... он мың жеке ... 43 ... ... зейнетақы жарналарының сомасы 77,7 млрд теңге болды, соның ішінде
2006 жылдың бірінші жартысында 21,1 млрд теңге салынды.
Қазақстанның 2030 жылғы даму ... ... ... ... зейнетақы активтерінің айналымын арттыру, халықаралық ... ... ... ... ... ... мадақтау және
зейнетақы қорларына жоғары сапалы шетел қаржы ... ... беру ... ... ... және ... ... басқару компанияларының
қызметін дамыту үшін ішкі нарықта ... ... ... қаржы инструменттерінің тізімін ұлғайту қажет
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық қызметін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларының қаржы нарығының жеткіліксіз
дамуы инвестициялаудың ... ... ... және ... ... ... қызметінің мүмкіншілігі
шектелген.
Жалпы ... ... ... ... ... ... салушылардың қаражатын сақтауға бағытталған. Осыған ... ... ... ... сенімділігіне байланысты
жүргізіледі. Қаражатты сақтау мақсатьында төмен ... өзі ... ... ... Және де, ... қорларының
инвестициялық мүмкіншілігінің дамуына әсер ететін тағы бір жағдай қаржы
нарығындағы ... ... ... бағынуы. Мұндай жағдайда
инвестицияның қандай инструменттеріне ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайдан шығу үшін
портфель құрылымын тез өзгерту қажет. ... бұл ... ... ... ... өз ... таралмайды, ал активтерді ... ... ... ... ... асырылады және ... ... ... ... ... ... ... дамыту қазір орынды және инвестициялық саясатты
басқару кампаниясымен бірлесіп ... ... және оның ... ... қайта-қайта қарастырылуы қажет.[13,23б]
Мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы қорларының инвестициялық қызметінің
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... қорларының
қаражатын ел экономикасы үшін өте ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесінің қызметін
реттейтін нормативтік құжаттардың зейнетақы ... ... ... ешқандай жағдай жасалмағанын көрсетеді. Мұндай жүйенің
артықшылығы ретінде инвестициялық ... ... ... ... ... ... тәуекелділіктен сақтандыруды қарастыруға болады.
2.3 Зейнетақы жүйесін дамытудың халықты әлеуметтік қорғаудағы рөлі
Еліміздегі әлеуметтік ахуал да тұрақты қалпында. 2000 ... ... ... білім беруге, денсаулық сақтауға және ... ... ... 5 ... ... ... 5 миллионнан аса
біздің азаматтарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып отыр. Бұл
көрсеткіш– осыдан бес жыл бұрынғыға ... екі ... ... ... қолдау көлемін ұдайы арттырып келеміз.
Халықтың зейнетақылық жинақтаулары тұрақты ... ... оның ... ... ... асып ... Әлеуметтік инфрақұрылым нығайып отыр. ... ғана ... ... 76 ... пен 23 ... сақтау нысаны
салынды.
Біз демографиялық құлдырауды тоқтатуға қол жеткіздік.
Мемлекеттік ... үй ... ... ... өткен үш жыл ішінде
18 млн. шаршы метрден астам тұрғын үй ... ... бұл ... 2,2 млн. ... ... ... 2008 ... 5-ші ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын
арттыру - мемлекеттік саясаттың басты ... атты ... ... ... ... арналған 2006 және 2007 жылдарындағы
Жолдауларымда мен ағымдағы міндеттер туралы ғана ... ... ... ... да ... ... ... орай әлемнің бәсекеге қабілетті 50
елінің қатарынан нық орны алу мен 30 ... ... ... елді ... ... біздің басты
стратегиялық мақсатымыз болып қала ... ... ... ... ... ... басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауында атап өткендей
елімізде ... ... ... ... ... ... ... жинақтары тұрақты түрде көбеюде, оның көлемі 1,1 триллион
теңгеден асып кетті. ... ... ... ... ... ... ... мен зейнетақы мөлшері кезең-кезеңмен өсіп отыруы
қарастырылды.
Қазақстан халқына арналған 2006 және 2007 ... ... ... ... ... ғана ... біздің дамуымыздың келешегі
жайында да айтқан едім. Осыған орай, әлемнің бәсекеге қабілетті 50 ... нық орын алу мен 30 ... ... ... елді ... ... ... басты стратегиялық
мақсатымыз болып қала бермек.
Үстіміздегі жылы Үкімет олардың орындалуы жөнінде есеп беруі қажет.
Өткен жыл ... үшін ... ... әлеуметтік және саяси
жаңару жолында тағы бір сенімді ілгері қадам жасаған жыл ... 2008 ... жаңа ... жетістіктерімен, жаңарған саяси
құрылымымен қарсы алды.
Ел Конституциясына енгізілген өзгерістер ... пен ... ... ... ... ... ... түсті. Тәуелсіз
Қазақстанның тарихында тұңғыш рет теңдестірілген негізде парламент сайлауы
өткізілді. Сайлауда «Нұр Отан» партиясы ... ... ... жетіп,
алғаш рет Үкіметті қалыптастырды.
Әкімшілік реформа жалғасын тауып, оның аясында мемлекеттік органдар
аппараттарының тұрақтылығын нығайтатын жауапты ... ... ... ... экономикамыздың өсу қарқыны 8,5 процентті құрап отыр.
Жалпы алғанда ел ... 2001 ... ... жылына орта есеппен 10
процентке өсіп отырған. Бұл өте үлкен де жедел өсу болып ... ... ... ... ... резерві қалыптастырылып,
Ұлттық қор қаражатын қоса есептегенде ол ... 40 ... АҚШ ... отыр. Осындай елеулі жинақтаулардың болуы еліміздің ... ... ... ... ... рөл ... 2008 жылы жаңа экономикалық, әлеуметтік және саяси
жетістіктерімен жаңарған саяси ... ... ... ... ... ... айтарлықтай резерві қалыптастырылып, ... ... ... ол шамамен 40 млрд. АҚШ долларына жетті. Осындай елеулі
жинақтардың болуы еліміздің ... ... ... ... етуде
өзекті рөл атқарады.
Еліміздің әлеуметтік ахуалы да тұрақты қалпында 2000 жылдан бастап
мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... шығындары 5 еседен астам ұлғайды. Біздің 5
миллионнан ... ... ... ... қорғаумен қамтылып
отыр. Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл бұрынғы көрсеткіштерге қарағанда екі ... ... ... ... ... арттырып келе жатқандығы
айтылады. Халықтың зейнетақылық жинақтары тұрақты түрде көбеюде, ... 1,1 ... ... асып ... жылдан бастап ынтымақшыл зейнетақының орташа мөлшері тағы да
арттырылады және ол 13604 ... ... 25% -ға ... Ал зейнетақының ең
төменгі мөлшері 2008 жылдан бастап 1500 теңгеге немесе 15%-ға көбейді. Ал
2008 ... ... ... ең ... ... 21713 теңгеге дейін
немесе 76% -ға өсті. Осылайша зейнетақының мөлшері ең ... ... ... сақталуы қамтамасыз етіледі. Соның нәтижесінде Қазақстандағы
зейнетақымен ... ету ... ... ... ... ... ... алу қабілетін
тұрақтандыру үшін зейнетақы төлемдерін индекстеу сақталады және ол тұтыну
бағалары индексінің болжамды өсімінен 2%-ға ... ... ... ... нығайып отыр. 2007 жылы ғана республика бойынша 76
мектеп пен 23 денсаулық сақтау орны ... ... ... ... барлық салаларында ілгерлеу серпіні ... ... Бұл ... ... ... ... ... бен дұрыс
қалыптастырылған мемлекеттік бюджеттің негізінде іске асып ... ... ... ... ... қарастырылған:
1) мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және арнаулы мемлекеттік
жәрдемақылардың мөлшерін 2009 ... ... жыл ... орта ... ... ... ... сәби бір жасқа толғанға дейін күтіп-бағуға ... ай ... ... ... ... өсіруді, орта есеппен
алғанда 2007 жылғы жәрдемақының мөлшерін 2,5 ... ... ... саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңмен өсіру арқылы
2012 жылы 2 есе деңгейге, оның ішінде 2009 жылы – 25 %-ға, 2010 ... 25 %-ға, ал 2011 жылы 30%-ға ... ... ... тиіс.
Сонымен қатар Жолдауда нақты көрсетілгендей бюджеттің нәтижелігін
арттыру қарастырылды. Оның негізі ... ... ... ... ... шығындарды қысқарту керек. Орталықта
нәтижелікке бағытталған бюджетті өмірге ... ... ... ... ... асырылып жатыр. Бұл жұмысты жергілікті жердегі дейгейде де
дамыту керек. Яғни, тұрғындар өңірлік биліктің нақты ... ... ... ... ... ... салаларындағы ілгерілеу
серпіні – біздің ... ... ... ... және ... саяси жүйеміздің тиімділігінің айқын айғағы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен Қазақстанда ... ... ... жаңа ... жүйе енгізілді. Зейнетақымен қамтамасыз етудің бөлу жүйесі
өзінің іс ... ... ... Зейнетақы реформасының
жүргізілуіне елдегі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... халықтың азаюы, халықтың
тез қартаюы, туу көрсеткішінің төмендеуі, салық төлеушілердің азаюы,
салықтардан ... ... ... ... зейнетақы мен
жәрдемақыларды ... ... және ... ... ... ... алушылардың санының өсуі, соның нәтижесінде ынтымақтастық
зейнетақы жүйесінің қаржымен қамтамасыз етілмеуі себеп болды.
Реформаның негізгі мақсаты мемлекеттік ... ... ... ... ауыртпалығын төмендетуге демографиялық үрдістердің, соның
ішінде халықтың қартаюы, бала туу көрсеткішінің төмендеуі, ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға арналған
қаржы міндеттемелерін қысқарту болып табылады. Одан басқа жинақтаушы жүйе
әр қатысушының ... мен ... ... арасындағы
қатынасты, капитал нарығын дамытуға, ... ... ... ... жағдай жасайды. Сондықтан Қазақстанда ... екі ... ... ... жұмыс істейді, ынтымақтастық
зейнетақы жүйесі және жинақтаушы зейнетақы ... ... ... әлеуметтік қамсыздандырудың басқа нысандарының компоненті болып
қала береді, ал жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... ... көзі болады.
Ынтымақтастық зейнетақы жүйесі 1,5 миллион азаматтарды зейнетақымен
қамсыздандырудың негізгі ... ... ... және ... әлі 20 ... ... өте маңызды рөл атқарады. Келешекте бұл ... ... ... үлес ... ... ... жүйесінің
дамуына байланысты төмендей бастайды. Қазіргі жағдайда ынтымақтастық
зейнетақы жүйесі ... ... және ... да ... ... ... ойлау және азаматтардың еңбек етуі барысында қаржы
жинақтау жеке жауапкершілігі барлық жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ... ... ... ... зейнетақы жүйесі де тыс қалған жоқ: ... ... ... сақталуына кепілдік береді және әмбебап
базалық ... ... ... ... ... ... әрбір
жұмысшы зейнетақы жүйесіне қатысуға міндетті, зейнетақы жарналарын өзінің
дербес шотына төлеу арқылы дербес жауапкершілік ... ... ... Қазақстанда 9 жылдан бері жұмыс істейді,
бұл ... ... ... ... көп ... және олар 2006 жылы ... 10 % -ын құрады. Қазіргі жағдайда жинақтаушы зейнетқы жүйесіне
қатысушылардың нақты көрсеткішін айту ... ... ... ... жүйе 6, 7 ... ... қамтып отыр, бұл жұмыспен қамтылған адамдардың
85% -ын ... ... ... 2003 жылы 41 % -ға ... ... ... ... ... қарыздары бар.
Бұл жерде халықтың кейбір топтарының еңбекақысы жоғары болмағандығын
ескерсек, күндердің күнінде зейнетақы төлеу үшін ... ... ... жетпей қалуы мүмкін. Оларға еңбекақысы төмен халық санаттары,
соның ... ... ауыл ... ... ... ... болады. Осыған байланысты халықтың аз қамтылған айлық жалақысы
төмен топтарына ... ... ... ... ... жөн.
Қазіргі кезде 6,7 миллионнан астам жеке зейнетақы шоты ашылған, ал таза
инвестициялық табыс 107, 4 ... ... ... Бұдан басқа зейнетақы
қорлары мен аударуды қосқанда, жалпы құны 25 ... ... ... және ... ... жарнасы есебінен зейнетақы төлемдері
жүзеге асырылған. Өз кезегінде, 2008 жылы ... ... ... ... ... ... деп ... отыр.
Міндетті зейнетақы жарнасын төлеудің тиімділігін арттырудың нақты
тетіктерін әзірлеу, мемлекеттік кепілдікті сақтауды жүзеге ... ... ... ... ... деңгейін есептей отырып енгізілген
зейнетақы жарнасын, сондай –ақ ... мен ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету үлкен мәселеге айналып отыр.
«Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы ... ... ... атап ... ... ... ... ұдайы арттырып келеміз. Халықтың
жейнетақылық жинақтары тұрақты түрде көбеюде, оның көлемі 1,1 ... асып ... ... ... ... ... жылдары жалпы
мемлекеттік қызметкерлер мен зейнетақы мөлшері ... өсіп ... ... барысында бюджетті жоспарлаудың үшжылдық жоспары
көрсетілген. Жаңа үшжылдық бюджет:
1) тұтас алғанда 2007 ... ... ... ... ... жылға қарай 2,5 есе өсуі;
2) мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын кезең бойынша өсіріп ... жаңа ... ... ... салықтық түсімдерді қадағалауды
жетілдіру;
4) мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік арналымын кеңейту және ... ... ... жақсарту болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 ҚР-сының «ҚР-да ... ... ету ... ... ... Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан экономикалық,
әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». ... 2005ж ,
3 Н.Ә. ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына
Жолдауы Астана, 2007 жылғы, 3 Наурыз.
4 Н.Ә. Назарбаевтің «Қазақстан-2030» даму ... ... ... Под. ред. ... ... ... А. Н Реформирование системы пенсионного обеспечение: опыт
Казахстана и ... ... ... семинаров Всемирного банка.-1995-
1998 гг. б 57-60
7 Нурмуханбетов.Е Пенсионное страхование и пенсионный ... ... ... Казахстана.-2005.-№1.б21-26
8 Карагусова Г.Д Пенсионная система РК: опыт реформирование //Экономист.-
2003.-№11.-б99-103
9 Адамбекова.А. Анализ пенсионного рынка Казахстана ... ... ... Б.Д ... зейнетақымен қамтамасыз ету проблемалары //Қаржы
қаражат.-2001.-№3 69-77б
11 Аманжолов С.А Накопительная ... ... в ... ... ... ... ... //Вестник КазНУ.-1999.-№4 б86-90
12 Алибаев.А Накопительная пенсионная система необходимый поиск эффективных
решений //Рынок ценных бумаг Казахстана.- 2003.-№6.б46-49
13 Брежнева Н.А Перспективы совершенствование и ... ... ... ... // Мир ... ... ... А. Накопительная пенсионная система Республики Казахстан
//Рынок ценных бумаг Казахстана.-2005.№16 б13-17
15 Сүлейменов Ж ... ... ... и ... ... ... Е Рынок пенсионных услуг в 2006 году //Рынок ценных бумаг
Казахстана.-2007.-№3 б16-23
17 Исахова П Халықты ... ... ... ... және оны ... ... //АльПари.-2004.-№3 17-22б
18 Отаров А.К, Алиева З.А ... А.Т ... ... как ... инвесторы социальной сферы //Вестник КазНУ.-
2005.-№5 б12-17
19 Молдағалиев Н.Ы ... ... ... ... мен ... хабаршысы.-2003.-№5 б112-115
20 «Қазақстан халқының әл-ауқатын ... ... ... басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана,
Ақорда, 2008 ж. 5 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жинақтаушы зейнетақы қоры қызметінің қызметін талдау34 бет
Кадрлық саясат78 бет
Корпорацияның жүйелік тәуекелділігін талдау26 бет
Қазақстан Республикасының зейнетақы жүйесі36 бет
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь