Ежелгi Үндi философиясы туралы ақпарат

1. Ежелгi шығыс өркетиетiнiң ерекше белгiлерi. Философиялық ойлардың бастаулары.
2. Үндi философиялық ойларының негiзгi принциптерi, оның негiзгi мектептерi мен бағыттары.
Қолданылған әдебиет
Философия ғылыми көзқаралатын бастауы ретiнде б.з.д. ҮI-Ү ғ. қалыптасты, осы кезден бастап адамзат әлем туралы, ондағы өзiнiң орны мен тағдыры туралы рационалды көзқарасқа сүйене басталы. әлемнiң рационалды түсiндiрiлуiне ең алғаш қадам жасағандар дүние құрлымы туралы ерекше iлiмдi тудырду. Ежелгi Үндi астрономдары Жердiң шар тәрiздi екендiгi, оның өз осiнен айналуы туралы ойларды айтты, математиктерi санаудың мәндi жүйесiн, цифрларды белгiлеудi ойлап тауып, тригонометрия негiзiн қалыптастырды.
Әр дәуiрдiң, әр заманның өкiлi өз философтарын шығарды. Алғашқы кезде философия мифология байланысты болды. Философия бiр жағынан мифологияға, екiншi жағынан ғылымға сүйендi.
Философия өзiнiң зерттейтiн объектiсiн ерекше қарастырды, яғниғ математик бiрлiк санын неше түрлi сарапқа салып, зерттейтiн болса, философтар болмысты солай талдайтын болды. өмiр сүрудiң мәнi неде? Болмыс деген не? Философ пайда болған кезден бастап-ақ дүниекөзқарас ретiнде қалыптасты.
Философияның пайда болуы, оның дамуы бiр логикаға сүйендi.
1. Шығыс философиясы.
1) Үндi, Қытай, Египет, Вавилонда б.з.д. ҮIII-ҮI ғ. қалыптасты. Дүниетанымда, қоғам даму нәтижесiнде: прогрессивтiк, атеистiк, консервативтiк, мистикалық бағыттар дүниеге келдi.
2. Аникалық философия
1) Мифология
2) Жаңадан туындап келе жатқан ғылым.
3. Отрағасыр. Дiнге байланысты болды.
4. Қайта өрлеу дәуiрi ХIҮ ғ. ортасы –ХҮII ғ. басы.
Эстетикалық ой-пiкiрдiң әсерi арқылы дамыды.
5. Жаңа дәуiр философиясы (реформация)
Адам тағдырын, оның iшкi дүниесiн зерттеудi алға қойды.
1. Мәдени-философиялық энцеклопедиялық сөздік / Т.Ғабитов, А.Т. Құлсариева.-Алматы, Раритет 2004/
2. Нысанбаев Ә., ӘбжановТ. Философия тарихы Алматы 1999
3. Современная западная философия. Словарь М.,2000
4. Фрейд З. Тотем и табу. М.,1990
5. Философия (под ред. Никитич Л.А.) М.,2000
6. Философия (Құр. Т.Ғабитов Аламты, Раритет, 2005)
7. Филсофиялық сөздік. Алматы 1996
8. Фрейд З. Я и Оно. М., 1998
        
        Ежелгi Үндi философиясы
1. Ежелгi шығыс өркетиетiнiң ерекше ... ... ... Үндi ... ойларының негiзгi принциптерi, оның негiзгi мектептерi
мен бағыттары.
Қолданылған әдебиет
Ежелгi шығыс өркетиетiнiң ерекше белгiлерi. Философиялық ойлардың
бастаулары.
Философия ... ... ... ... ... ҮI-Ү ғ. ... кезден бастап адамзат әлем туралы, ондағы өзiнiң орны мен ... ... ... сүйене басталы. әлемнiң ... ең ... ... ... дүние құрлымы туралы ерекше iлiмдi
тудырду. Ежелгi Үндi астрономдары Жердiң шар ... ... оның ... ... туралы ойларды айтты, математиктерi санаудың мәндi жүйесiн,
цифрларды белгiлеудi ойлап тауып, тригонометрия негiзiн қалыптастырды.
Әр ... әр ... өкiлi өз ... ... Алғашқы кезде
философия мифология байланысты болды. ... бiр ... ... ... ... ... ... зерттейтiн объектiсiн ерекше қарастырды, яғниғ
математик бiрлiк санын неше ... ... ... ... болса,
философтар болмысты солай талдайтын болды. өмiр сүрудiң мәнi неде? Болмыс
деген не? Философ ... ... ... бастап-ақ дүниекөзқарас ретiнде
қалыптасты.
Философияның пайда болуы, оның дамуы бiр логикаға сүйендi.
1. Шығыс философиясы.
1) Үндi, Қытай, Египет, ... ... ... ғ. қалыптасты.
Дүниетанымда, қоғам даму нәтижесiнде: прогрессивтiк, атеистiк,
консервативтiк, мистикалық ... ... ... ... ... ... Жаңадан туындап келе жатқан ғылым.
3. Отрағасыр. Дiнге байланысты болды.
4. Қайта өрлеу дәуiрi ХIҮ ғ. ортасы –ХҮII ғ. басы.
Эстетикалық ой-пiкiрдiң әсерi ... ... Жаңа ... философиясы (реформация)
Адам тағдырын, оның iшкi дүниесiн зерттеудi алға қойды.
«Ежелгi Шығыс» деген не?
Географиялық жағынан «Ежелгi Шығыс», Таяу ... ... ... ... ... ... – Үндi, ... Афганистан;
Қиыр Шығыс – Қытай, Вьетнам, Корея, Япония.
Ежелгi Шығыс күрделi өркениет типi, оның жалпы белгiлерiнiң сипаты:
1. Ежелгi ... ... ... егiн ... жер өңдеу, бұл
жағдайда жер мен су мемлекеттiң меншiгiнде болды.
2. Мемлекеттiң ... ... ... және дамыған
бюрократтық (төрешiлдiк, кеңсешiлдi) өкiметi бар.
3. Мемлекеттi абсолюттiк ... ... ... патша,
император.
4. Халықтың көпшiлiгi тұйықтау, шашылған ауылдық ... өмiр ... ... тәуелдi болады.
5. Адам өзiне табиғат пен қоғамнан не объективтiк, не субъективтiк деп
бөлмейдi. Бұл жағдайда ... ... ... мәдениеттiң
спецификасын (ерекшiлiгiн) анықтайды.
6. Ежелгi Үндi мен Қытай философиясының ерекшiлiгi туралы, жүз жылдан
артық ... екi ... ... ... дискуссия жүрiп жатыр. 1)
Үндi мен Қытай нағыз философияны жасаған жоқ, олар оған ... ... ... ... ... ... (алдыңғы,
алдындағы) философия, немесе дiни философиялық көзқарас деп атау
керек дейдi.2) Үндi мен Қытай ең ... ... ... ... Батыс бұл деңгейге әлi жеткен жоқ дейедi.
Бұл секiлдi қарама-қарсы пiкiрдiң өмiр сүруiнiң себебi ... ... ... ... ... ... вариантының
алуына байланысы.
Ал, ендi, Үндi мен Қытайлықтардың ... ... бұл ... ... сондықтан алдыңғы немесе жоғарғы философия деп атауы,
Батысеуропалық философияны ... ... мен ... ... тәсiлiнiң Батысеуропалыққа сай келмеуң,
ерiксiз оларды «Шығыс» деген атпен бiрiктiрiп «Батысқа» қарсы ... ... ... ... ... көзi, екеу емес, оның үшеу ... ... ... пен Үндi және ... ... мен Үндi ... ... пен Үндiге қарағанда аз, Батыс пен Үндiлiктердi байланыстыратын
олардың арғы тiгi мен тiлi. Үндi мен ... ... ... ол ... II ... ... философия тарихын зерттеулiшер антикалық Батыс, Ежелгi Үндi
және ежелгi Қытай үш әртүрлi, ... ... ... ... ... қарайды.
Үндi, Қытай философиясының генезисi (пайда болуы) өте күрделi ... бай ... ... және оның ... ... ... мифологиялық сананы қатал салт-жоралар ығыстырады.
Философияда аңыз, ғылыми-теория, миф және ... ... ... Қытай философиясы мифтан ... ... ... ... ... оны тастап кетпейдi. Миф қытайлықтар үшiн
танымның, өнердiң ... ... ... ... және философияның
қалыптасуының негiзi болды.
Философияның философия болып қалыптасуы үшiн ол ... ... ... бөлек ерекше-шындықты ұқыну тәсiлi мен тiлiн жасайды.
Ежелгi Шығысқа өндiрiстi тәсiлдiң баяу қалыптасуы философиялық ойдың
дiни-мифологиялық көзқарастан, күнделiктi әдептiлiк ... ... ... ... ... ғана ... ... көзқарастың iлiм ретiнде, оның
негiзгi ерекшелiгiнiң бiрi сыни ... ... ... десек, оның пайда
болуын таптық қоғамынан пайда болуы кезеңiне ұзартуымыз керек. Таптық қоғам
еңбек ... ... жеке ... ... ... орнына жеке адам
санасының алдынғы қатарға шығуы болып табылады. Яғни ру ... оны жеке адам ... ... ... ... ... өзнерту әртүрлi деңгейдегi сыннан басталады, яғни мифологияның
жан ... ... ... оны ... ... ... бiлу ... ойлардың қалыптасуының белгiсi.
Алғашқы таптың құлиенкушiлiк ... ... ... ... IҮ мың ... ... ... болды. Алғашқы философиялық ойлар
алғашқы астрономия, космологмя, математика ... және ... ... ... ... ... сананың ерекше формасы
ретiнде әлi бөкiне ... жоқ. ... ... ... ... қажет еттi. Вавилон математиктерi алгебра мен геометрияның бастауын
жасады: квадраттық теңдеулердi шешу, қазiргi уақыт өлшемдерiн ойлап ... ... ... т.б.). ... мифтiк құдайлар туралы iлiмi
(теогония) дүниенiң пайда болуы iлiмiне (космогония) ұласты. Құдайлар атасы
– Ай, құдайлар – ... ... Күн ... сөндiретiн, өлiм әкелетiн
қаратүнек күш деп ... Ай өлiп ... ... ... ... бейнеледi.
Олардың мәңгi күресi жақсылық пен ... ... ... ... космогония астрологиялық iлiмдi тудырды, оның мәнi әлi күнге
дейiн сақталып отыр. Осы көзқарастарға ... сыни ... ... туды, оның
аса көрнектi әдеби мұрасы «Өмiрдiң мәнi туралы құл мен оның ... ... Оның ұмыт ... авторы дiни қағидаларды сынап, о дүниедегi өмiр
үшiн құдайларға құрбандық шалуды ақылсыздық дейдi.
Египеттiктердiң негiзгi шаруашылығы суармалы егiншiлi және мал ... ... ... ... тас қажау, қыштан ыдыс жасау кәсiптерi дамыды.
Олар алғашқы болы күн календарын жасап, жылдың 3651/2 ... ... «π» ... ... ... ... әртүрлi
пирамидалардың ауданын, көлемiн есептеп шығаруды еңгiздi. Мифологиялық
мазмүндарды дiни емес, философиялық тұрғыдан ... ... өсе ... ... ... ... ... сынап, еңбектi жеккөрушiлiктi жойып осы
дүниедегi өмiрдi түзеуге шаңыраулары бар шығармалар тарала бастады. ... бiрi ... ... о ... ... ... жоқ, ол ... адамның
сезiмi мен ақылы да еш дерек келтiре алмайды, сондықтан ол ертегiлерге
сенудi тоқтатып, жер ... ... ... деп ... ... «Өмiрден түңiлгеннiң өз жанымен әңгiмелеуi» еңбегiнде жан өлмейдi
деген қағида ... ашық және ... ... сақтай отырып
қатты сыналады, ол қағиданың әлеуметтiк-саяси ... ... ... байланыстытығы айтылады. Ежелгi Египте ... ... ... ... ... ... тiршiлiк салқын судан
пайда болды» деген пiкiр, грек ғалымы Плутархтың айтуынша, кейiн Милет
мектебiн ... ... ... ... ... ... ... II ... ... ... ... ... тайпалар қоныстана бастады, олар Орта
Азиядан, Ираннан; Волга бойынан ... едi. Олар ... ... ... жыл ... 3 ... жыл бұрын Ежелгi Үндi жерiнде
қауымдық қоғам ыдырап,оның орнына құлдық қоғам ... ... ... Үндi ... төрт ... ... Олар брахмандар (абыздар) кастасы,
кшатрийлар-әскери, аристоркартиялық ... ... - басы бос ... шудралар – төменгi каста – құлдар болады. Брахмандар – ой ... - ... ... вашилер ауылшаруашылық, қол өнер кәсiбi, сауда
мен айналысты, шудаларға қара ... қана тидi. ... Үндi ... осы кезiне сай мифологиялық, философиялық көзқарас қалыптасты.
Үндiдегi философиялық ойлау брахманизмге, яғни ... ... ... абыздар) байланысты қалыптаса ... ... ... ... ... ... ... –бiлiм, басқару)
сүйенедi. Үндi философиясы б.з.д. I мың ... ... ... ... пайда болды. Ол көлеледi ән ... ... ... ... ... ... ... бақылау,
әлемнiң пайда болуы мен жасалуы туралы турпайы түсiнiк болды.
Қазiргi кезде бiзге А веда белгiлi: ... ... ... Олар төрт бөлiктен тұрады.
1. Самхит – құдайларға арналған ән ұрандар (гимнедер) жинағы.
2. Брахман – кiтаптар, самхиттi түсiндiретiн ... ... ... (Үндi ... ... арналған салт
жоралар өткiзудiң ... және ... ... рәсiмдерi
туралы кiтаптары.
3. Араньяктар (дүниеден безген дуаналардың орман кiтабы брахманга тән
салт жоралардың ... ... ... сыйлап-құрметтеу, оларды
ойлап-толғану сияқты көзқарастар берiлген.
4. Ведалардың ең ... ...... ... Upa – ... ... сидеть с Учителем – Ұстаз қасында отырып дәрiс ... - ... ... ... игерi үшiн, ұстаздан сабақ алу.
Пуруша – мифологияда астан-кестеннен пайда ... ... ... ... ету ... ... болуына алып келедi (ол ... адам ... Оның ... жел, бiр ... күн, ... Ай ... пайда
болады. Пуруша философиялық түсiндiруде – бұл ... ... ... ... ... бастама.
Рита – қарыш тәртiбi, заң мен заттардығ заңдылық барысы. Рита ... ... ... ... ... ... заттар тек қана ританың
көрнiсi. Рита – бұл тек физикалық заң ғана ... оған ... ... бағынатын моральдықта болып саналады.
Сансара (сескрит дәлме-дәл бiрдемеден өту, ... туу) – ... ... ... тiрi ... ... ... және жаңадан
пайда болудың арқасында, олардың ... ... ... ... ... өсiмдiктер, тiптi құдайғада) айтады.
Карма (санскрит iс-әрекет, қимыл, iс, жеребе ... – iс ... ... я ... ... ... (және адамның) келешектегi
өмiрiн алдын ала анықтайды (толық ... Кең ... - ... ... ... ... жалпы қосындысы, оның жаңа ... ... ары ... өмiр ... кезеңдердегi сипатын анықтайды.
Үндi философиясының манызды ұғымдары ... ... ... ... ... ... ... заңына сай келедi. Карма ұғымы
ведалық түсiнiн «Ританың» негiзiнде қалыптасты.
Упанишад түн негiзi Брахман. ... ... ... ... ... жатыр. Сондықтан одан барлық заттар ... ...... бастамасы және соңы. Брахманның екi түрi бар: 1) қозғалмайды, нақты
өмiрсүредi, бiрақ жойылып кетуi мүмкiн –көптүрлi; 2) ... ... және ...... ... Брахман бұл дүниенiң рухани
бастауы, ол адамның рухани мәнi ... ... бiр ... ... екiншi жағынан рух секiлдi.
Брахман мен Атман туралы iлiм ... ... сәтi, және ... ... әлемдiк мәнмен сәйкестiгi бекiтiлдi.
Упанишадта сансара (қайта туылу жүйелерi) және карма (жазалау заңы)
iлiмдерi байланыста болады. Сансара туралы ... адам өмiрi ... ... ... түрi ... ... ... индивидтың дүниеге
келуi карма заңымен себептеледi.
Адамның келешегi оның өткен ... ... мен ... ... ... Тек өткен өмiрде сыпайы өмiр сүртендер ғана,
келешектегi қайта тууында жоғарғы варна (әулиелер), кшатрилер-әскерлер,
ваишьилер-қолөнершiлер, ... (шын ... өмiр ... ... ... ... ... Бәрiнен де қиынны оның атманының жануар денесiне
орналасуы болады.
Бостандыққа ұмтылатындар ... ... ... ... ... (өмiр жолы, әлде бiр өмiр салты) жүгiнуi керек. Упанишадта ... ... тану ... ең ... ... болып саналады. Алдымен
сезiмдiк және рационалдық таным туралы. Нағыз ... тану ... ... ... ... ... ... түсiну болады. Мұны кiм iстей алса, сол
шексiз ... туу ... ... ... ... жаны ... онда мәңгi қалады. Сонымен бiрге ол ... ... ... ең ... ... және ең ... жол – «құдайлар жолы».
Питрьяна (деваяна) әдеттi жолдан «әкелер Питрьяна жолына» ... ... пен ... ... ... ... Осылайша Упанишад
философиясында адам (христиан және iсләмнан айырмашылығы) басқа адамдармен,
бүкiл адамзатпен бiрге, өзара қатынаста ... Адам ... ... ... Адам ... ... пайда болған және бiр ... иесi ... оның өмiрi ... қайтадан туу. Оның сансара шеңберiн
үзу мүмкiндiгi бар, сөйтiп туу ... шығу және ... ... ... босануға жету. Сондықтан, өмiр, әртүрлi өмiрдiң ұзақ алмасу
үдiрiсi ретiнде қаралады, оларда тек ... өмiр сүру ... тек ең ... ... яғни ... ... ... – тiршiлiктiң негiзi, ал екеуi қосылып барлық денелердiң
iшкi бастамасы, негiзiмен соңы болады. Атман тек ... ғана ... ... тiршiлiк иесi, әлемдi жаратушы. Адамның ең маңызды мәселесi және
Упанишадтың негiзгi ... ... ... және ... - ... ... тұрақты әдепке жету, өнегелiктi жетiлдiру. Бүо
Мокша босану, атманның брахманмен бiрiгуi, өзiнiң жеке жанының ... ... тану ... iске ... ... өз бақытының Ұстасы, онығ
бақыты тәлiм-тәрбиесiне байланысты. «Упанишад»философиясында «тiрек» (опора
– сүйену, сүйеншi) түсiнiгi бар. адамның ... ... ... ... ... қай ... ... байланысты өмiр де тоқтайды. Демек, адамның
тiрегi ... оның ... тек ... ... ... тынысы – Прану»,
кейiннен Прануды Атманмен (жанмен) теңдестiру басталады. Атман түсiнiгi
жеке адамның ... ... ... ... ... ... өзiндi
жоқ себебiне Брахманға айналады.
Упанишад iлiмiнде Веда тақырыбы дами бастады: барлық тiршiлiктiң
бiрлiгi ... ... ... ... ... свлдарының
байланысын iздеу және тағы б. М: мына сұрақтар: «Түнде күн ... ... ... қайда кетедi?» Упанишадта бұрынғы мәтендерге қарағанда,
болмыс пен ... ... ... ... ... iшiне ... аудару
керек. Сонымен, назарды адамға, оның танымына және алдымен өнегелiк
жетiлуiне ... ... «Бiз ... ... ... ... ... -
мiне бұл сұрақтар Упанишад iлiмiне тән болады.
«Философия» терминi ... сүю, ... ... ... ... Ал, ежелгi Үндi ойшылардың дүние тануы мен
көзқарастарының жүйесiн белгiлеуге аз қолданылады.
Ежелгi ... ... ... ... жоққа шығару дұрыс
емес. Данышпандық бұл жерде, алдымен ... ... ... ... ... эмпирикалық және рациональдық тәсiл ретiнде бағытталған,
ал жоғарғы ... және ... ... ... арқылы, тiкелей брахман мен
даралықтың бiрлiгiне жетудi түсiну болды. Ақиқаттық жол – бұл ... жету ... ол ... ... жолы ... әртүрлi философиялыө жүйплпрге әсерiн тигiздi. Атап айтқанда,
индуизм мен буддизм. Олар Раммохон Рая, Ганди, Шопенгауэрге өте зор ... ... ... ... деп ... ... деген сөзден шыққан) осы кезде шыққан
эпостық поэмалар «Рамаяна» және «Махабхарата»ға байланысты, ол адамдық
қатыныстағы ... пен ... ... ... ... ... (б.з.д. ҮI ғ.)Үндi философиясының дамуы, Үндi ... ... ... ... және қол өнер өндурусу дамыды,
әлеуметтiк бөлшектену (дифференциация) ұлғайды, ... ... ... ... бастады. Интуицияның орына зерттеу, философия келдi.
Философия өзiнде де ... ... және ... ... мен ... ... ... сол кездегi өмiр шындығының қайшылықтары
көрiндi.
Жаңа көзқарастың жақтаушылары Веданың ... ... ... ... (материалистер), жайнизм, буддизм, ... ... ... – бұл ... Үндi iлiмi ... ... ... бiр түрi – Локаята. Сондықтан, бұл мектептi «Чарвака-
Локаята» деп атайды.
Чарвака брахман, атман, ... және ... ... ... ... ... ... ретiнде материяның алғашқы төрт
элементiн, жердi, суды, отты және ... ... ... және ... алғашқы элементтердiң туындысы ретiнде қаралады.
Негiзiн салушы Брихаспати (б.з.д. ҮII-ҮI ғғ). Оның ... ... ... ... ... ойлайалады. Ажал – сана мен жанның ... осы ... бар, бұл ... ... ... ожақтағы о дүние жоқ. Құдай
да, жан да және ... заңы да жоқ. ... ... ... ... ... тек тiкелей қабылдау арқылы танылады. Сондықтан,
сезiммен қабылдау ... емес ... өмiр сүру ... бар деуге негiз жоқ.
Ешқандай басқа әлемнiң бар ... ... ... Дiн – ... ... шалу, ақылға симайтын әрекет. Бiздiң жақындарымыз үшiн ... ... жоқ, ... ... болған, олардың дене құрлымы шiридi.
Құдайға және о ... ... бұл ... ... ... ақылының
кемдiгi, әлсiздiгi, жүрексiздiгiнiң белгiсi деп санайды.
Чарватардың этикалық концепциясының негiзiндi гедонизм (hedone ... ... ... ... өмiр ... ажал ... ... ешкiмнiң ондан құтылып кетуi қолдан келмейдi, ол бәрiбiр алып
тынады. Адам мақсаты байлық пен ... өмiр сүрi деп ... Бұл ... ... ... ... тiршiлiктiң қызыған қалауыңша көр деп
насихаттайды.
Материалистердiң iлiмiн бағалауда, олардың дiн мен ... ... ... ... және ... ... ... төгуде көп
еңбек еттi деп айта аламыз.
Бұл философияда бiржақты көзқарас болды. Танымда ... пен ... ... ... ... ... көзқарас тұрғысынан абстракты, жалпы
идеялар және ... ... ... ... мүше әр ... ... әр адамның өз ақиқаты болды. Бұл бiржақтылықтың нәтижесiнде,
олар жоғарғы әдептiлiк мақсаты және құндылықты жоққа шығарады.
Кейбiр маңызды кемшiлiктерiне қарамай, бұл ... Үндi ... ... ... беделi (түсiрiп, келтiрiп) философияның ары
қарай дамуына ... ...... әрi ... және ... iлiм – б.з.д. ҮI-
Үғғ. пайда болды. Оның негiзiн қалаушысы, дiндi уағыздаушы ... ... (Ұлы ... және ... (жеңiмпаз – қайту туу ... ... ... ... сияқты жанның ауысуы туралы iлiм, карма
заңына тән, бiрақ жанның мәңгiлiгiн мойындайды, Нирвана болса болмыс емес,
мәңгiлiк шаттық ... ... ... ... ... негiзгi құралы
аскетизм. әлем екi мәңгiлiк негiздiң өзара әркетiнен пайда болды. Тұлғаның
мәнi ... ... ... ... ... және материалдық
(аджива) болады. Екеуiн джива мен адживаны байланыстыратын Карма. ... өзi, ... ... жұқа материя, ол жазалау заңы емес
ретiнде ұғынылады.
Тiршiлiктiң, ... де жаны бар. ... ... тiршiлiк мәңгi, бiрақ,
ол материалдық денелер қабылданған көптеген жандарға бөлiнiп кетедi де, ... ... ... ... ... жетiмесе, оның жетiлген жағдайына өтуi үшiн өте қатаң ... ... ... Маншiктен кей жағдайда киiмнен безу, сонымен ... ... ... ... бiрлiгi). Негiзгi ұстанымы – қоршаған ортаға
залал жасамау принципiн ұстау. Құрт-құмырсқаға зияндық жасамау мақсатымен,
тiптi жер өңдеуге ... ... ... тiршiлiң иелерiн өлтiрмеу үшiн
жүрген жерлерiн сыпырып жүредi. Олардың апатқа ұшырауынан өз ... ... деп ... Бұл ... ... ... алып келедi.
Буддизм – буддизм (санскр. жарықтану, жарық болу).
Б.з.д. ҮI-Ү ғ дiни iлiм ... ... ... Оның ... салған
Сиддхартха Гаутама Будда (б.з.д. 563-483 жж). ... Үндi ... ... ... жанұясында дүние келген. Буддизм теориялық философиядан
гөрi дiни этикаға негiзделiнген. Буддизмде қаталдық жоқ, сенгiң ... ... ... ... Буддизм – адам қандай ... ... ... ... ... ... ... құдайға арналған құрбандық та
көмектесе алмайды. Азаптан құтылудың жолы сансардан (жанның бiр, денен бiр
денеге ауысып ... ... азат ... ... үшiн ... – Нирванаға
шегу құралы. Бiрақ, нирванаға жетпей тұрып, адам «төрт игiлiктi ... ... ... Адам өмiрi ... күнне аяғына дейiр азапқа толы.
2. Азаптың себебi бар. Ол – қанағатсыздық, ұдайы бола ... ... ... әуестiк болады.
3. Азаптан босану, оның себептерiн тоқтату мүмкiндiгi бар.
4. Азаптан құтылудың жолы бар: өмiрдi ... ... ... қабылдамау, нәпсiден ынғазарлықтан бас тарту, және өз жанын
өзi қинау.
Осымен байланысты буддизмнiң әдептiлiк концепциясы – төзiмдiлiк ... ... ... бұл ... ала ... әдептiлiктiң жалпы
мiндеттi емес, ол тек қоршаған ... ... ... Бұл адамның мiнез-
құлқының негiзгi принципi болады. ... ... ... ... және
қанағаттанушылыққа жеткедiк жатыр. Құштарлықтан құтылу оңай емес, ол үшiн
сегiз әдептiлiк қағиданы бұлжытпай ... ... ... таза ... ... ... түсiнiк – төрт ақиқатты дұрыс түсiну;
• Дұрыс сөз - өтiрiк айтпау, бiреудi басқа ... ... сөз ... ... ойлау – төрт ақиқатқа, өз өмiрiн өзгертуге бағытталған ерiк-
жiгер;
• Дұрыс жүрiп-тұру – ешқандай тiршiлiк иесәне жамандық ... ... ... ... ... ... – құмалықпен, жаман оймен күресу;
• Дұрыс ой бағыты – бұл дүниенiң жалған, алдамшы, уақытша екенiн
түсiну;
... ... бiлу - өз ... ... ... ... жолдың ең соңғы сатысына жеткен адамды архат ... ... ... деп ... және ... ... мүмкiн. Нирвана мокшаның
өзгерген түрi, оның мокшадан айырмашылығы, мокша жанды азаптан о ... ... ... – бұл ... азат етедi. Нирвана (санскр. дәлме-дәл-
суыну, ... ... бұл ... ең бiр ... ... күйiн бiлдiредi (сансараға қарама-қарсы). Қайта туудың және
сансаралық өмiр сүру ... ... ... өтудiң жоқ болуы сансара
тiршiлiк иелерiнен тек адам ғана нирванаға жетiп “Будда” бола ...... ... ... ... ... ... бұл қайта
тууды тоқтату, сансарадан, карма билiгiнен – шеңбер себебiнен шығу. ... бұл ... ... ... оның ... түрi және ... өмiр сүру тәсiлi,
ол «теңiз секiлдi терең, тау шыңындай биiк, бал секiлдi тәттi ж.т.б. Шын
мәнiсiнде ... ... адам тек ... ... ... I ғ. ... екi ағымға бөлiнiп кеттi.
Хинаяна ... ... ... тар ... «құтылудың кең ... ... ... шеңбер» немесе ... ... ... ... ... ... көп ... ... басының құтылуы) дың құтылуы ретiнде
Нирвананы ... ... болу ... мүмкiн кету ... в ... ... ... ... ... ... ... ... ... да ... ... Мәдени-философиялық энцеклопедиялық сөздік / Т.Ғабитов, А.Т. Құлсариева.-
Алматы, Раритет 2004/
2. Нысанбаев Ә., ӘбжановТ. Философия тарихы Алматы ... ... ... ... Словарь М.,2000
4. Фрейд З. Тотем и табу. М.,1990
5. Философия (под ред. Никитич Л.А.) М.,2000
6. Философия (Құр. Т.Ғабитов ... ... ... Филсофиялық сөздік. Алматы 1996
8. Фрейд З. Я и Оно. М., 1998

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгi Үндi және Ежелгi Қытай философиясы17 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы4 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Ежелгі үнді философиясы11 бет
Ежелгі үнді философиясы жайлы4 бет
Ежелгі үнді философиясы. Жайнизм және буддизм9 бет
Ежелгі дүние философиясы21 бет
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Философия пәні мен қызметі173 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь