Ежелгі дәуірдегі Қазақстан туралы

Кіріспе 3
1 Ежелгі тас ғасыры (палеолит) дәуіріндегі Қазақстан 4
2 Ежелгі палеолит 4
3 Мезолит 7
4 Жаңа тас ғасырындағы Қазақстан 10
4.1 Неолит 10
4.2 Энеолит 12
Қорытынды 16
Қолданылған әдебиеттер 17
Планетамыздың барлық түкпірлерінде адамның шығуы мен даму тарихында, сондай-ак оның еңбек қызметінің іздерінде ортақ нәрсе көп және олар өзара тағыз байланысты. Алайда адамзаттың ежелгі өткен заманының көптеген бетгері осы кезге дейің ашыладн жоқ, анықталған мәселелер мен даулы қағидалар әлі де көпбіміздің ертедегі бабаларымыздың емірі туралы қазіргі түсініктер адам еңбегінің калдықтары - тас құралдар, оларды дайы-ндаған кездегі қалдықтар, тамақ калдықтары - жануарлардың сүйектері сақталып, үнгірлерді, үнгіме қуыстарды зерттеуге негізделеді. Осы заманғы «мешеу халықгар» дейтіндердің өмірінен алынатын этнографиялық дерек-тердің де маңызы аз емес. Олар ежелгі адамзаттың материалдық және руха-ни мәдениетінің кейбір жақтарын жақсырақ түсіндіруге мүмкіндік береді. Бірақ басты ақпаратты дегенмен де алғашкы қауымдық қоғамның ең көп таралған материалы - тастан жасалған еңбек құралдары береді.
Ежелгі адам өз дамуында бірінен кейін бірі келетін бірнеше кезеңдерден өтті. Олардың негізіндетасты өндеу техникасының жетілдірілуі және соған байланысты еңбек өнімділігінің, материалдық және рухани мәдениетгің өсуі жатыр. Археологияда қабылданған кезеңдерге бөлуге сәйкес адамзат тарихы тас, қола және темір дәуірлеріне бөлінеді. Аталған дәуірлердің әрқайсысы өз кезеңінде хронологиялық ірі кезеңдерге бөлінеді. Тасғасыры үш кезеңнен тұрады. Палеолиттің ерекшелігі Евразия мен Африка аймақтарының сол дәуірдегі мәдениетгерінің едәуір ұқсастығы болып табылады. Палеолиттің кеңінен мәлім кезеңге бөлінуі) соңғы жылдарда жеткілікті дәрежеде елеулі өзгерістерге ұшырады. Қазір палеолиттің бірінші, ең ертедегі мәдениеті деп олдувай мәдениеті дейтін танылады. Осыған байланысты Қазақстанның палеолитің кезеңдер¬ге бөлу де басқаша көрінеді.
Қазақстанның соңғы палеолиттік мәдениеттері өмір сүрген кездің палеогеографиялық жағдайлары қандай болған? Сібір, Қазақстан, Орта Азия үшін қабылданған уақыт аралығы кері қарай 10 мың жылға дейінгі 40-30 мың жыл аралығында белгіленеді. Қазақстан үшін бұл уақыт лаңдшафтағы, палеоклиматтағы, жануарлар мен өсімдіктер дүниесіндегі үлкен өзгерістермен сипатталады. Бұл кезге қарай Қазақстанның жер бетінің құрылысы қазіргісіне жақын болды. Негізгі ареалдарда тас ғасыры мәдениетінің дамуы өзгеріссіз жүрді.
1) Қазақстан тарихы. 9 класс.
2) В.П. Гребенюк-«Пособие по истории Казахстана»
3) Издательство «Дарын» - «История Казахстана» (карманный справочник)
4) Кан - «История Казахстана»
        
        Жоспар
| |Кіріспе |3 |
|1 ... тас ... ... ... ... |4 |
|2 ... ... |4 |
|3 ... |7 |
|4 ... тас ... ... |10 ... ... |10 ... |Энеолит | 12 |
| ... |16 |
| ... ... |17 ... ... ... адамның шығуы мен даму тарихында,
сондай-ак оның еңбек қызметінің іздерінде ортақ нәрсе көп және олар ... ... ... адамзаттың ежелгі өткен заманының көптеген бетгері
осы кезге дейің ашыладн жоқ, анықталған мәселелер мен ... ... ... ... ертедегі бабаларымыздың емірі туралы қазіргі түсініктер адам
еңбегінің ... - тас ... ... дайы-ндаған кездегі қалдықтар,
тамақ калдықтары - ... ... ... ... ... ... негізделеді. Осы заманғы «мешеу халықгар» дейтіндердің
өмірінен алынатын этнографиялық дерек-тердің де маңызы аз емес. Олар ежелгі
адамзаттың ... және ... ... ... ... ... ... береді. Бірақ басты ақпаратты дегенмен де алғашкы
қауымдық қоғамның ең көп ... ... - ... ... еңбек
құралдары береді.
Ежелгі адам өз дамуында бірінен кейін бірі келетін бірнеше ... ... ... ... техникасының жетілдірілуі және соған
байланысты еңбек өнімділігінің, ... және ... ... ... ... ... кезеңдерге бөлуге сәйкес адамзат ... қола және ... ... ... ... ... ... өз
кезеңінде хронологиялық ірі кезеңдерге бөлінеді. Тасғасыры үш кезеңнен
тұрады. Палеолиттің ... ... мен ... ... ... мәдениетгерінің едәуір ұқсастығы болып табылады. Палеолиттің
кеңінен мәлім кезеңге бөлінуі) соңғы ... ... ... ... ... ... палеолиттің бірінші, ең ертедегі мәдениеті деп
олдувай мәдениеті дейтін ... ... ... Қазақстанның
палеолитің кезеңдерге бөлу де басқаша көрінеді.
Қазақстанның соңғы палеолиттік мәдениеттері өмір ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия
үшін қабылданған уақыт аралығы кері қарай 10 мың жылға дейінгі 40-30 ... ... ... Қазақстан үшін бұл уақыт лаңдшафтағы,
палеоклиматтағы, жануарлар мен өсімдіктер ... ... ... Бұл кезге қарай Қазақстанның жер бетінің құрылысы қазіргісіне
жақын болды. Негізгі ареалдарда тас ғасыры ... ... ... ... тас ... ... дәуіріндегі Қазақстан
Ежелгі тас ғасыры дәуірі - адам мен оның ... ... ... ... ... ... жабайы өсетін дәндерді, жеміс-
жидектерді ... ... ... ... ... адамдардың
қоғамдық ұйымы күрделі де ұзақ даму ... ... Оның ... ... ... ... ... және шабуыл жасау, аң аулау және жиып-теру
үшін ... ... Бұл ... ... бейнесіздігімен, қоғамдық
қатынастардың жетілмегендігімен ерекшеленеді. Сонымен бірге оған неке
байланыстарының кейбір ... тән ... ... төменгі палеолиттің алдыңғы кезеңдерінін бірі - ашель
дәуіріне сәйкес келеді. Ашель уақытында жаңа әлеуметтік организм - ... ... ... ... ... Ал ... ... мен жасына карай табиғи еңбек бөлінісі болады, қауымның бастапқы
нысандары шыға бастайды. ... ... ... ... ... ... алғашқы қауымның толысқан нысандарының қалыптасуымен ... ... ... бұл ... секіріс осы заманғыдай
дене бітімі бар адамға айналуымен тұстас қеледі.
Келесі дәуір – ... ... ал одан ... ... пен ... және ... ... салтындағы аңшылар мен балықшылар мәдениетінің
қалыптасу және даму уақыты ... ... ... Ал ... ... бізден қаншалықты қашық болғанымен, біз алғашқы қауым
аңшылары мен ... ... ... ... аймақтардың
мәдениеттерімен өзара тығыз әсер ету ... ... деп ... ... ... ... және ертедегі гоминидтер мекендеген орта
Евразияның кең-байтақ кеңістіктеріндегі шел, шөлейт аймақ пен далаларда
қейінгі 35 жыл ... тас ... ... ... ... зерттелді.
Евразияның куаңшылық аймағы бетінің ... ... биік ... ... бастап ойпат далаға дейінгі мейлінше алуан түрлі жер бедерлері
бар. Әлбетте, жер бедері мен көрінісінің бұлайша ... ... ... мен
олардың қуаң аймақта орналасуы ертедегі гоминидтер ... ... ... ғана ... ... ... ұқсас болуына да жағдай жасады. Қуаңшылықты
өңір аймақтарына эволгоциядағы айырмашылық пен оның ... ... ... ... бастапкы қезеңіндегі ерекшеліктер, сондай-ақ гоминидтердің
шығуы мен эволюциясы тән. ... қуаң ... бір ... ... бар,
ол ашық (жер бетіндегі) үлгідегі тұрақтардың өте басым болуы. Олардың көбі
кешенді болып ... және ... ... ... ... ... ... өте ұзақ уақыт (екінің бірінде жүз мыңдаған
жылдар бойы) болған іздерін көрсетеді. Өзінің куаң ... ... ... ... және табиғи-ландшафтық өңірінің алуан түрлі, жер бедері
үлгілерінің көп мөлшерде болуына қарай Қазақстан Евразияның куаң ... ... ... бола ... ... аумағында ежелгі
гоминидтер пайда болуының ... ... ... ... және ... ... геологиялық-географиялық жағдайларды негізге ала отырып
іздестіру ... ал ... ... ... ... ... ... табылады.
Ең ертедегі гоминидтердің Африка құрылығынан бастап қазіргі қуаң өңір ... ... ... ... ... ... іздері алғашқы
адамдардың өте ауқымды кеңістікте қоныстанғанын дәлелдейді. Қазір бір нәрсе
айқын: 1,5-1 млн жыл ... ... маңы ... ... Тұран далаларында, Монголия мен ... ... ... ... ... ... ... біршама аласа және ... ... Азия ... ... алыс ... ... ... жәрдемдесе алды деп санауға
мүмкіндік береді. Ол ... ... ... мен Солтүстік Қытай
Евразияны қоныстанудың алғашқы кезеңдері үшін ең ... ... ... ... мен жазықтардың ұштасуы төн, түбі жайпақ қең аңғарлары бар
Сарыарқа геоморфологиялық жағдайлары жағынан мейлінше ... ... ... және ... ... қала да ... ... палеолиттің эволюциясы
ашельдің едәуір соңғы кезеңінен басталып, соңғы палеолитке ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері ежелгі адамдардың
Сарыарқаның негізгі су айырығының бойымен өтіп, одан соң ... ... ... мүмкін екенін көрсетеді. Палеографиялық жағдайлардың
тұрақтылығы, ... ... ... және ... ... ... жолдарының орнығып, тегінде, өзгермеуі, тас шикізаты ... және ... су ... көп ... ... әр түрлі
мәдениеттерін таратушы алғашқы ұжымдардың белгілі бір тұрақтарда ұзақ уақыт
мекендеуіне мүмкіндік жасады. Олар қені ... ... ... ... ... ... немесе тұщы сулы бұлақтар жанына жайғасты, қазіргі
сияқты, бұрын да тұрақтардың орналасқан жері мен жүретін ... ... ... арқылы белгіленді. Өте суық әрі ... ... ... ... ... жағдайлар ғана су жүйесін біржола бұзды.
Көпжылдық тонданудың өрістеуі жағдайында Сарыарқаның көптеген ... ... ... мен бір ... тұрақты мекендейтін осы
жерлерден біржола кетіп қалған ... ... ... қалпына қелмеді. Тек өтпелі аймақтарда, Сарыарқаның шығысындағы
Ертіс өңірінде ғана ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінетін объект болып келді. Қаратау жотасы осындай
өте ... ... ... бірі ... ықтимал. Оның географиялық
жағдайының өзіндік ерекшелігі мынада: ол, бір жағынан, Солтүстік ... ... ... ... және ... тән ... ... бар, ал
ең суық дәуірлерде, сірә, онда мұзарттар болса керек. Екінші жағынан, ол
екі ірі аймақты - Орта ... ... ... мен ... ... ... бөліп тұр. Климаты жағынан Қаратау жотасының жағдайы ерекше
қолайлы. Қаратау жотасының мұңдай жағдайы ұзақ ... ... кем ... ... бастап сақталып келген. Мұны неоген ... ... ... ... мен ... дүниесі дәлелдейді.
Екінші жағынан, Қаратау жотасының шел дала аймағындағы табиғат жағдайы
мұнда алыс жақтарында, қалың ... мен ... сары ... ... да ... ... ... жотасының көптеген
аудандарының геологиялық құрылысы да мұнда ... ... ... ... ... ... болды, олардың қалдықтарының
Көшқорған, Ш.Уәлиханов атындағы және т. б. елді ... ... ... ... ... ... бәрі бұл арадан тамақпен су ... өзен ... ... және сары ... ... ... орындар тапқан ежелгі гоминидтердің осында мекендеуіне
себепші болғаны қайран қалдырмайды.
Алайда, өтпелі (шекаралық) ... ... - ... мен
құбылыстардың қалдықтық және алуан түрлі болуы. ... ... ... ... ... да ... екі ... болуы да мүмкін)
бағытымен сипатталады. Бірінші жол Кіші ... ... тән ... мен ... ... қара ... ... Ең
ежелгі тұрақтар мүйісті-қыратты биіктеріне байланысты. Неғұрлым ... ... ... және ... ... ... тау ... орналасқан
және Бөріқазған мен Тәңірқазғанның алдыңғы палеолиті жайғасқан жерден
хронологиялық алшақтығы басым ... ... ... ... қасиеттері бар және өңделгеңдерінен
неғұрлым ... ... ... ... ... ашық-сұрғылт түсті
шақпақтастар негізінде дамыды. Негізгісі Ш.Уәлиханов атындағы ... ... Оның ... мынада: оның өмір сүруі өзендердің аңғарлары
кесіп өткен сары ... ... ... ... даму ... немесе құмайттарда даму бағытының іздері де бар.
Ш.Уәлиханов атындағы тұрақ ауданында және баска да ... ... ... ... саяқ мәдениетіне ұқсайтын соңғы палеолит
үлгілері жиналды.
Соңғы, былайша айтқанда, осташковтық-сартаңдық мұздану және ... ... ... ... бөлігі үшін қиын жағдай ... ... ... ерекшелігі сонда: бұл өте суық және кұрғақшылық кезең
болды. Маңызды палеогеографиялық екі оқиға - ... ... ... таулы аймақтың пайда болуы және Қазақстанның батысы мен шығысында
палеогеографиялық жағдайлардың айқын ерекшеленуі осы ... ... ... екінші оқиға - кең-байтақ Сарыарқа ... ... ... мен ... жануарлар мекендейтін ежелден қалыптасқан
аймақты бұзған тондану жағдайларының пайда болуы. ... ... ... ... ... ... ... Сарысуды, Торғай
ойпанының құрғақшылық жайлаған аңғарлары мен көлдерін жағалай, Сарыарқаның
шет жақтарындағы көлдердің ... ... ... ... ... қоныс аударған іздері жануарлардың соңынан кетуге ... ... ... ... Жалпы алғанда Солтүстік Қытай мен
Монғолия сияқты аудандарда ... ... ... орын алуы мүмкін еді.
Қуаң аймақты аталған тұрақты ландшафт-климат жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан үшін бұл
мынадай аса маңызды үш буын:
а) Сарыарқаның, Бетпақдаланың кең-байтақ шөл ... ... және ... шелі - қуаң ... ... ірі ... алғанда
суық ... ... ... ... аудандар (орманды дала, дала) - ыстық кезде мекендейтін
аймақтар;
б) таулы аймақтар - дағдарысты ... ... ... мекендейтін өңір.
Әзірше Қазақстанның таулы аймақтары мейлінше аз зерттелген ... ... ... ... ... іздестірудің қиыншылықтары жауын-
шашынның мол жиналу ерекшеліктерімен және жер бедерінің тез ... ... ... бір аймағының географиялық және ... ... әр ... табиғи жағдайлар приматтардың әр жерде
адамға айналуының негізгі факторлары болды. Әр ... ... ... ... мен ... ... ... көп
жағынан айқындап, адамзат пен өркениеттің кейінгі даму қарқындарына ... де ... ... ... ... ... осы ... дейін аз зерттелген. Бұл
уақыттың материалдық мәдениеті туралы алғашқы ақпарат ... ... ... В.Ф.Зайберттің Есіл өңірінде, В.Н.Логвиннің
Қостанай маңы мен Торғайда жүргізген далалық зерттеу жұмыстары ғана ... оның ... ... ... ... ... ... сипатта алғашқы
түсініктер алуға ... ... ... аяғы мен ... ... және ... Қазақстанда археологиялық ... ... жаңа ... ... ... ... «мезос» - орта деген сөзден шыққан) көшу
климаттағы өзгерістермен ерекше болды. Бірінші ... бұл ... ... Бұл ... ... ... гидрографиялық желі
орнығып, ... мен ... ... ... ... ... «Мамонттық» жануарлар түрлерінің жойылуы тамақ табудың бұрынғы
әдістерін (қамалап аулау және т. б.) жарамсыз етіп, ... ... ... жаңа ... ... іздестіру қажеттігін туғызды.
Мейлінше ... ... ... ... бір ... ... ... шаруашылығы элементтері пайда болып, басқаларында ... ... ... - ... ... ... ... мезолиттің мейлінше әр түрлі
хронологиялық шеңберлері мегі оның ерекше сипаттамалары бар. ... ... ... үшін ең ... ... ... ... бойы болуын мойындау керек. Садақ пен жебенің ... ... ... ... сына ... таралуын,
халықгың орын ауыстыруының артуын мезолиттің ең жалпы ерекше белгілері деп
санауға болады. Мәдени-шаруашылық үлгілердің және ... ... ... ... аймақтық ерекшеліктері археологиялық мәдениетті
бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Тас ғасырының аяғына ... ... ... ... ... түр құрамы едәуір артып: жылқы, қоян, сутышқан, кұндыз,
қасқыр, түлкі, аю, кабан, елік, ... ... ... бизон, тур болды.
Олардың арасында жануарлар ... саны ... ... ... дәуірінде қалыптасқан тобырлы түрде қамалап және қуалап аулау
дағдысы жойылмады. Бірақ Қазақстан тұрғындарының өмірінде аң ... ... ... ... ... тұрақтар өзендер мен көлдердің жағасына орналасатын. Жоғарыда
айтылғанындай, тұрғын үй құрылыстарының қалдықтары сақталмаған. Есіл ... ... 40-60 ... ... ... ... ... көмілмеген жеңіл, тік бұрышты кұрылыстар болған деп жорамалдауға ғана
болады. Сондай-ақ лашық тәрізді тұрғын жайлар салынған, олардың ... ... ғана ... ... ең ... өнертабысы - садақ. Шынына келгенде адамға
ол жоғарғы палеолитте мәлім ... ... оның қең ... жеке аң аулауға
көшуге байланысты ғана мейлінше қажет болды. Садақ пен ... ... ... ... ... шын ... ... еді. Сайып келгенде
бұл ежелгі адамның шаруашылық өміріндегі түбірлі өзгерістерге ... пен жебе ... ... ... тез ... Ол 10 мың жылдан астам
уақыт бойы ең тез ... және ең жаңа қару ... Оның ... ... ... нысананы алыстан атуында ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... та, ... та, ... та атуға
болатындығында еді.
Мезолитте еңбек құралдарын дайындау техникасында да одан әрі принципті
өзгерістер болды: олардың ... ... ... ... ... ... қыстырма техникасының арқасында мүмкін болды. Оның мәні ... ... ... қанжардың, жебе мен найза ұшының) негізі сүйектен ... ... ... ... ... қиықтар-саңылаулар жасалып,
оларға ұзындығы 2-1 см ... ... тас ... істелген өткір ұш
салынып, қара маймен немесе қара майлы затпен ... ... ... бейімделген нұсқаның түпкі тұріретін-де (оның ... ... ғана ... іс ... ... ... ... таралды. Бейімделген
нұсқаны қосымша өңдеу және оларды негізге немесе сапқа бекітудің әр түрлі
әдістері ... іс ... кез ... еңбек құралын дайындауға болатын еді.
Сол қезде олардың жаппай таралғандары мыналар: ... ... ... тері ... ... ... мен сүргілер, пышақтар,
әр түрлі түйреуіштер, теріні, сүйек пен ағашты ... ... ... ... мен ... кескіштер, жебе сабын өндеуге арналған
қырғылар. Тас сынықтарынан көбінесе қырғыштар жасалған.
Қазақстан мезолиті ... ... ... қалдықтар
кешенінің Оңтүстік Орал, Батыс Сібір, Шығыс Каспий маңы ... ... ... жоқ. ... ... ... ... нұсқаны қосымша өндеу ... ... ғана атап ... ... ... ... Дүзбай-6, Дачная
тұрақтарындағы геометриялық нысанда қыстырмалар жоқ. ... ... ... ... тым ... ерекшеленеді, сондықтан
«микролиттер» деп аталған. Бұл ерекшеліктер аумақтық та, ... ... ... еді. ... ... ... мәдениетінің қалыптасуы
туралы мәселе адамның Арал-Каспий су айырығын игсру тарихымен өзара тығыз
байланысты. ... ... ... ... және ... ... ... тобы) және Оңтүстік-Батыс (Дефе-Шығанақ) Үстірттің
соларға жақын ескерткіштері ұшты қырғыштардың үлкен тобымен, жиектері ұсақ
оймалы және ... ... ... және ... болса да
симметриялы ... ... ... ... ... ... сияқты жебе ұштарымен, қыстырмалармен, ұшы қиғаш өтқір
бізімен, қалақшалармен және ... ... ұшы бар ... Жаңа тас ғасырындағы Қазақстан
4.1 НЕОЛИТ
Бұл дәуірдің басы шамамен б. з. б. VII мыңжылдықтың екінші ... ... ... ... ... ... Бұл тас ... техника гүлденген кез
болды. Еңбек құралдарын өндіру барған ... ... ... ретушь
техникасының жетілдіруімен қатар тас өндеудің ... ... ... ... жаңа ... ... шықты. Тас балталар, ... ... ... ... ... Нефриттен, яшмадан,
серпентенютен, басқа да тастардан әшекейлер-білезіктер, алқалар жасалды.
Неолит ... аса ... ... ... дайын өнімдерін иемдену
орнына - жиын-терін мен аң аулаудың орнына келген ... ... ... мал ... мен ... тууы ... табылады.
Шаруашылықгың жаңа түрлері шығуының адамзат қоғамының дамуы үшін орасан зор
маңызы болды, адамның ... ... ... ... ... ... оның
сипатын сапасы жағынан өзгертті. Адамның экономикалық қызметінің одан кейін
талай мың ... ... ... ... ... ... осы екі
шаруашылықтың даму, жетілу тарихы болып табылады.
Неолит дәуірінде алғашқы адамдардын қолы ... ... ... деңгейі басқа да мәдени-тұрмыстық жаңалықтардың шығуына себепші
болды. ... ... ... кен ... ... шықты.
Қыш құмыра ісі, тоқымашылық дамыды.
Әлеуметтік жағынан алғанда неолит дәуірі рулық қауым дәуірі болды; онда
ұжымдық еңбек және ... ... ... ... ... болды.
Сонымен бірге мұның өзі ... ... ... неғұрлым жоғары
дамыған уақыты болды: тайпалар ... ... ... ... ... ... карай және шаруашылығының біртекті
сипатына қарай біріккен ... ... ... ... ... уақытта Қазақстан аумағында 600-ден аса ... ... ... ... ... ... орналасу сипатына карай
-бұлақтық, өзендік, көлдік, үңгірлік ... деп терт ... ... ... ... ... көлдік үлгідегі тұрақтарда едәуір көп заттар
табылады; мұның езі бұл жерлерде адамның тұрақты немесе ұзақ уақыт ... ... ... ... ... - ... ... және солардан жасалған заттар.
Батыс Қазақстанда неолиттің бұрын кельтеминарлық-батыс қазақстандық
нұсқасы бөліп ... ... ... ... ... ... б. з. б. IV мыңжылдықтың аяғы - II ... басы ... және ... мен Орта Азияның едәуір аумағын қамтиды. Тас
иңдустриясы көлемі орташа қалақшалар мен ... ... ... мен ... ... ... туріңдегі бейімделген нұсқалармен
сипатталады.«Атырау облысынан табылған неолиттік ... ... ... ... Жыланқабақ, Қойқара, Сарықамыс, Шаянды
тұрақтары. Көптеген бұйымдар арасында жүздері ... ... ... де бар ... тәрізді қалақшалар, сынық тастар мен қырғыштар,
кескіштер, жебелердің екі жағы да қырланған сүйек ... ... ... - ... ... ... сынық тастар мен призма түріндегі
нуклеустер бөліп көрсетілген. Қерамика фрагменттерінің көпшілігінде, ... тек ... ғана ... ... ... ... бар, олардан
төмен қарай тура немесе тік сызықтар жүргізілген.
Жыланқабақ және Қойқара ... ... және ұсақ ... ... керамика фрагменттерінің болуы тән. Тас ... ... ... ... ұқсас.
Тұрақтардың тас индустриясы мен орналасқан жерлері жөніндегі
тұжырымдарды жинақтай ... ... және ... алу сипаты жөнінен
оларды: жиегіндегі, бір жағындағы, екі жақты ретушь жөнінен ... ... ... және бір не екі жағы кесілген немесе тік ұшы бар ... ... ... сынық тастар мен қырғыштар кең таралған деуге болады.
Соңғылары сүргі рөлін атқарған.
Шақпақ тас саймандар кейбір жағынан ... ... ... тас бұйымдарымен және Өзбекстанның егіншілік неолитімен ұштасып
жатыр.
Маңғыстауда мезолиттік материалдар негізінде б. з. б. VI-V ... ... ... және ... ... ... болып
табылатын жергілікті неолит қалыптасады. Бозащы түбегі (Шебір-7) мен
Орталық ... ... ... -4, -5, -8) құмдарында табылған
ойықты үлгілі тұрақтар едәуір көп. ... ... ... ... ... асимметрияпық ұзынша пропорциялы үш бұрыштардың,
ірі параллелограммалардың, ұшы шабылған қыстырмалардың, өткір ұшты және
бірлі-жарым ... ... ... ... ... ... құралдарының
ерекшеліктері болып саналады. Керамика аз табылған. Бұлар - қолдан жасалған
ыдыстардың сынықтары. ... ... ... ... ... ... және кеуде кесхіні аздап ішке карай тартылған болып ... ... ... ... да ... Ыдыстардың жоғарғы жағы қарапайым
әдіспен орындалған геометриялық өрнектермен безендірілген. ... ... ... құм ... Б.з.б. V мыңжылдықтың орта шеніндегі
өрнектерде тарақ тәрізді штамп, бос жер ... ... ... ... үш ... бар техника пайда болады. Бұл белгілер
ойыктылардың Оңтүстік Орал және Еділ-Жайық өзендері аралығындағы неолит
тұрғындарымен ... ... ... ... ойықты мәдениетін ұстанушылардың аң аулаумен
және жиын-терінмен айналасқанын дәлелдейді. Олар тұрмыста теріні, сүйек ... ... ... ... ал теңіз тұздары мен қазып алынатын
моллюскалардан әсемдік заттар ... ... ... ... ... Қазақстаннан әзірше
неолиттік бірнеше қабір табылды. Қабірлердің ... жер ... ... жоқ. ... ... ... ... жебелердің табылуы
бабаларымыздың аң аулаумен айналысып қана қоймай, ... ... ... ... да ... ... керамика өте аз, ал кейбіреулерінде
ол мүлде жоқ.
Аңшылар мен балықшылар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Мұндай
байланыстарды Орта Азияның солтүстік аймақтарын мекендеген келтеминар
мәдениетінің немесе ... ... ... ... ... ... Ол байланыстар бәрінен де Оңтүстік Қазақстанның және әріресе Батыс
Қазақстанның тайпаларында анық көрінеді. ... ... ... алыс
солтүстік пен солтүстік-батыстағы Орал өңірі мен Батыс Сібірге жетіп ... және ... ... тайпаларының мәдениеті Орта Азия халқының
мәдениетіне ұқсас белгілерін аңғарта отырып, сонымен ... жаңа ... ... мен Байкал өңірі тайпаларына неғұрлым жақын болды.
Сонымен, Қазақстанның ... ... ... дәстүрлерінің ерекшелігі
мен өзгешілігін сақтай отырып, ... ... мен ... ... байланыста дамыды.
4.2 Энеолит
Археологиялық кезеңдерге бөлу өлшемдеріне сәйкес, адамдар өміріне мыс
құралдар енген дәуірді энеолит деп ... ... ... бұл жалпы алғанда
шақпақ тас индустриясының құлдырап, тас құралдар жиынтығының қемуіне өкеп
соғады. ... ... ... ... ... ... ... өрнегі бай керамика, ұсақ қалақша, тұрғын үйлер
айкын көрінеді. Мыс қосылған шақгіақ тас бұйымдарымен ұштасқан бұл ... ... ... археологиялық кешендерді сипаттайды.
Энеолиттік кешендер ... ... ... ... ... ... мыс
құралдардың енгізілуі егіншілер мен малшыларға өндірісті ... ... қол ... мүмкіндік берді. Энеолиттік дәуір мал шаруашылығы
басым дамыған далалық ... де ... рөл ... ... даласындағы
энеолит мүлде басқаша көрінеді. Мұнда табиғи-экологиялық орта ... ... оны ... үшін адам ең оңай ... жүре ... ... ... тандап алды. Бұл жолда тас индустриясы қері қете ... ... ... да ... ... ... Адам тасты өндеудің
(тесу, өздігінен ... ... ... ... ... ірі ... ... және т. б.) мүмкіндіктерін ақырына дейін
жүзеге ... қана ... ... ... өндірістік-шаруашылық (соның
ішінде керамикалық және сүйек) саймандарының түр-түрін де ... ... Рас, бұл ... қалақша-қыстырма индустрия өз мәнін жоғалтқан
еді. ... ... ... ... ... Сол ... ірі ... белсенді түрде табиғи өсуіне, көбеюіне мінсіз жағдай жасалды. Бұл
кезде мұнда жылқы да ... ... Бұл ... ... тепе-теңндікті
бұзбай күрт көбеюі, аң аулайтын алқап көлемінің бөлінісіне шаққанда оның
мөлшерінің ұлғаюы ... ... ... ... ... ұжымдардың
өздері көшіп жүретін аумақты қысқарту, ал кейде оны толық тоқтату есебінен
өз алқаптарының ... ... ... ... ... бірге бір жерде
ұзақ уақыт бойы шоғырлана да білді. Тарылған аң ... ... ... ... ... өз ... табиғи өсу есебінен ғана
емес, сонымен катар аңшылардан босаған ... ... ... ... де ... асып ... ... Көкшетау облысындағы Ботай бекеті жанындағы қоныстың
атымен ... ... ... ... ... ... ... сипатгайды және мерзімі б. з. б. ІП-
ІІ мыңжылдықтармен белгіленеді. Демек, ол бір мың жыл ... ... ... ... ... және маханжар
мәдениетін құраған тайпалар ... Оның ... ... ... ... өңірі мен Оңтүстік Оралдың сырттай ықпал жасағаны жөнінде ... ... ... ... ... ... С.Қалиева оның батыстық
нұсқасын, терсек мәдениетін бөліп ... ... ... басқа
мәдениеттің ықпалы айқын аңғарылады және оның кейбір ескерткіштері б.з.б.
IV мыңжылдықпен белгіленетін алдыңғы ... ... ... ықтимал.
Бірқатар қоныстар: Қостанай және Торғай облыстарында - Бестамақ, Тұздыкөл-
1, Ливановка, Құмкешу, Қожай, Дүзбай-3; Көкшетау ... ... ... Васильков-4 қоныстары ашылды; барлығы жиырмадан астам қоныс белгілі.
Бірақ далалық энеолит қауымының өз ішінде де ... бір ... жоқ және даму мен ... ... ... түрлі деңгейінде болған.
Тегінде, Еділ ... және ... ... ... ... қалыптасқан екі орталықты атап өтуге болады. Энеолиттің орта
шенінде афанасьев және усть-нарым ескерткіштеріне ботай мәдениетінің ... ... Ал екі ... ... ... шет аймақтарда, соның
ішінде шаруашылықты жүргізу тәсілі ерекше өзгеріс-терге ұшырамаған орманды
аймақтар тұрғындарымен (Батыс ... ... ... ... ... Тек ... орта шенінде ғана ... ... ... ... ... басқан құбылыстар байқалады.
Зерттелмегендігі себепті, әзірше келтеминар тұрғындарымен өзара байланыс
және өзара ықпал ету ... ... ... ... тас ... ... ... далалық өңірінің аумағына тұрақты түрде ... ... ... маңы ... ... ... ... асырылғанына күмән
жоқ.
Маңғыстау тарихындағы энеолит көп ... ... ... ... жалпы жұрт қабылдаған кезеңдерге белуге сәйкес келеді. Бұл аумақ
үшін б. з. б. V мыңжылдықгың аяғы - IV ... ... да ... ... ... байланыстары немесе ең ... пен ... ... ... екі толқынның жергілікті
ортаға құйылып-қосылуы тән ... ... ... ... ... ... мәдениетіне жататын шебір үлгілес ... ... ... ... ... орталық және жағалау
бөлігінде тұрақтар мен жекелеген олжалар табылған. Ең ... ... ... құм ... ... елді ... маңынан табылды.
Мұнда шақпақ тас пен керамика фрагменттерінің екі үлкен ... ... өте ... ... ... жер ... сияқты сақталмаған
құрылыстар шегін ... ... ... ... ... аршу ... мақсатында және сыпырып тазартылған шұңқырлар мен шағын құдық -
қызыл бояулы топырақпен, 105 ұсақ ... және ... ... мәні бар ... ... үлгісіндегі шақпақ тастар жиынтығы қалақшалар мен оларға арналған
құралдар көлемінің ірі болуымен ерекшеленеді. Құралдар жиынтығы ... ... үшін ... ... тері ... үрдісін тездетуге мүмкіндік
беретін бүйірлі қырғыштар басым бола ... ... ... ... бір
жүзді пышақтар, иінді бұрғылар ... ... ... ... ... жоқ. ... күрделі құралдар қыстырмаларының көп
табылуы арқылы орны толтырылғанмен, жебе ұштары жоқ деп ... ... ... ... мен ... ... үшін жергілікті
кеніштердің шақпақ тастары шикізат ретінде пайдаланылған.
Ыдыстар саз ... ... ... ... түбі дөңгелек конус
тәрізді етіп, жұмыртқа сияқты жабық түрде істелген. ... ішкі ... бар жаға ... ... жиек ... ... үшін негізінен тарақ
сияқты қалып пайдаланылған. Ыдыстың ... және ... ... ... әшекей салынған. Ыдыстың ішкі жағы да нақ сол
тарақша ... ... Саз ... ... ... ... ұсақталып
ұнталған кабыршақ қосылған. Ыдыс жұқа болған жағдайда олардың сыйымдылығы 6-
7 литрге жетеді.
Шебір халқы теңіз моллюскаларының қабықтарынан жасалған ірі ... ... 3-6 мм ... ... ... ұсақ моншақ сияқты жаңа
әшекейлер туғызды. Соңғылары теңіз қабыршақтарының ... ... ... ... ... ал тесіктері қарсы бұрғьшау
әдісімен жасалған.
Шебір тұрағынан кішкене металл біз табылды. Бұл ... ... ... металл бұйымдарға қайшы келмейді. - Келімсектердің екінші толқыны
Орта Азияның екі ... ... ... Ол ... Жыңғылды-6
үлгілес келтеминар тұрағының олжаларына байланысты, бұл тұрақ Қошқарата
құйылысының ... ... ... ... тас ... ... ойыққалақша ұштар, асимметриялы ойықтары бар қырнауыштар, ... шеті бар және іші ... ұшты ... үш ... бұрғы мен
кішкене бұрғы сияқты бұйымдар ереқше қөзге түседі. Бұл құралдар келтеминар
мәдениетінің дамыған және ... ... ... ... Маңғыстаудың хвальш және келтеминар мәдениетінің
ескерткіштері ұқсас. Келтеминар белгілері бар ... ... ... ... ... ... ... белгілері бар, бірақ
олардың түбі жалпақ. Өз кезегінде, бұл мәдениеттер жергілікті ойыкты ... ... ... ... мұны ... ... ... шебір
үлгілес керамика растайды.
Б.з.б. IV мыңжылдықтағы үрдістерді түсіну өндіруші экономика (мал
шаруашылығы) негіздерінің таралуындағы ... ... маңы ... ... ... ... ... Егер бұрын Таяу Шығыс мәдени ошағы
аудандарынан қойдың таралуына бұл аймақ шешуші рөл ... ... ... ... соңғы кезде бұл қағидаға М. И. Итина мен ... ... ... Олар ортаазиялық қосөзен аралығына мал шаруашылығының
неғұрлым солтүстік, далалық өңірден енуі ... ... ... ... ... ... ... жағынан кешігуі
мен Орта Азиядағы өндіруші шаруашылықтың таралу өңірінің ... ... орын ... (б. з. б. III және II ... ... Еділ-
Жайық өңірінің б.з.б. V және IV мыңжылдықтар шебінде дамыған ... ... ... ие ... хвалын тайпаларының неғұрлым прогресшіл
дамуы ... ... ... ... Сонымен, Маңғыстау түбегінің
археологиялық кезеңдерге ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрі -жылжымалы мал шаруашылығының ... ... ... келген тайпалардың жергілікті неолиттік
тұрғындармен неғұрлым ... ... ... өте келе ... ... ... жаңа мәдениетінің пайда болуына жеткізді. Алайда бұл
кезеңнің уақыт шегі өзі де дәл анықталған жоқ.
Қорытынды
Негізгі ареалдарда тас ... ... ... өзгеріссіз жүрді.
Қазақстанның соңғы палеолиттік ... өмір ... ... ... қандай болған? Сібір, Қазақстан, Орта ... ... ... ... кері ... 10 мың жылға дейінгі 40-30 мың
жыл аралығында белгіленеді. Қазақстан үшін бұл ... ... ... мен ... ... ... ... Бұл кезге қарай Қазақстанның жер бетінің құрылысы қазіргісіне
жақын болды.
Ежелгі қараүңгірліктер ... аю, ... ... ... ... ... кекілік, қырғауыл, тасбақа сияқты жануарларды аулаған. Мұны үңгірден
табылған сүйек қалдықтары көрсетеді. ... жас ... ... ... б. з. б. 5000 ... қазба жұмыстары көптеген тас сайман тапты, олар өте
ерекше және оған ұқсастарын табу ... ... ақ ... пен сарғылт-сұр
құмдақ басым шикізат пайдаланған.
Соңғы палеолиттік мәдениет ареалы Қазақстан ... үшін өлі ... ... жоқ, ... бола ... да ... ала ... тұжырымдар
санының аз болғанына қарамастан, ескерткіштерді географиялық жағынан кең
таралған деп үміттенуге мүмкіндік береді. Біздіңше, олардың саны аз ... ... ... Нақ сол кезде күн салқындап,
қуаңшылық туған, мұның өзі адамдардың мекендеуіне қолайсыз ... ... ... Қазақстан тарихы. 9 класс.
2) В.П. Гребенюк-«Пособие по истории Казахстана»
3) Издательство «Дарын» - «История Казахстана» (карманный справочник)
4) Кан - ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі дәуірдегі Қазақстан5 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
Алтын адам10 бет
Саясат тарихы жайлы мәлімет17 бет
Қазақ хандығы туралы ақпарат15 бет
Қазақ әдебиеті тарихы пәні4 бет
Қазақ әдебиттану ғылымында көне түркі ескерткіштерінің әдеби тұрғыдан зерттелуі77 бет
Ұлы жібек жолының Қазақстандық бөлігінің туристік әлеуетін бағалау және оның Қазақстан Республикасы туризмінің дамуындағы маңызын анықтау66 бет
Әль-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы29 бет
Гистология-ежелгі дәуір ғылымы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь