Валюталық реттеу қызметі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
I Валюталық реттеудің мәні мен экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.1 Валюталық нарық ұғымы мен оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2 Валюталық реттеу мәні және механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
II Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу аспектісі ... ... ... ... ... 33
2.1 Валюталық реттеудiң мақсаты және әдiстерi ... ... ... ... ... ... ... . 33
2.2 Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 47
2.3 Шетел валютасындағы саудалық емес операциялардың есебі. 49
III Қазақстан Республикасының валюталық реттеу қызметінің даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
Валюталық реттеу – валюталық құндылықтармен мәмiлеге отыру тәртiбiмен есептердi регламинттеуге бағытталған мемслекеттiң қызметi. Егер валюталық реттеу көмегiмен мемлекет бақылауына валюталық операцияларды, шетел заңды және жеке тұлғаларға кредиттер мен қарыз берiлдi, валютаны әкелу әкету шетелге аударуды, сол арқылы валюталық тұрақтылығы мен төлем балансының тепе-теңдiгiн қолдауға тырысады.
Дағдарыс құбылыстарының тереңдеуiмен валюталық реттеу сферасының кеңею тенденциясы байқалады. Көптеген елдерде шетелге валютаның шығаруға лимиттер бекiтiлген, шетел заңды тұлғаларының кредит беруге рұқсатын арнайы жүйесi енгiзiлген.
Қазақстан Республикасы көбiне нормативтi болып табылатын яғни халықаралық валюталық келiсiмге отыру мен нормативтi актiлердi шығару арқылы жүзеге асырылады. Көптеген елдер өз елiнiң спартерлерiн олардың тапқан соммаларын шетел валютасын өткiзуге немесе белгiлi бiр банкте оны депонерлеуге мәжбiрлейдi. Батыс Европа мемлекеттерiнiң валюталық заң шығару органдары ұлттық валюталық нарықтар регламентациясын бекiтедi. Бұл елдердiң банктерi шетел қарыз алушыларына ұлттық валютада ұзақ мерзiмдi немесе орташа мерзiмдi валюта қаражатын беруге арнайы рұқсат алуы тиiс. Көп елдерде валюталық заң шығару валюталық шоттар режимiн бекiтудi, валюта әкетуге лемиттердi қарастырады.
Валюталық реттеудiң қажеттiлiгi елдер мен банктердiң валюталық тәуекелдердi азайтуға ұмтылуында. 2006 ж. қаңтарда Банктiк бақылау бойынша Базель комитетi әр валюта бойынша бөлек валюталық тәуекел және валютамен алтын бойынша аралас портфельдегi валюталық тәуекелдi есептеудiң жаңа методикасын жасады.
Валюталық шектеулер – бұл резиденттер мен бейрезиденттердiң валютамен басқа валюталық және басқа да валюталық құндылықтармен операцияларын заңды және әкiмшiлiк тиiм салу, шек қою және регламенттау.
1. Закон Республики Казахстан «О валютном регулировании от 30 января 2001 года №154-11
2. Статистический бюллетень НБРК, апрель 2003г
3. Программа действий по реализаций концепции либерелизации валютного режима в Республике Казахстан на 2000-2004гг,
4. Кодекс об административных правонарушениях 2004г
5. Вестник Национального банка РК,апрель 2004г
6. Банктегі бугалтерлік есеп Оқу құралы Қалғұлова Р.Ж.2005
7. Валютный дилинг Маргацкая Г.С, Маргацкий Р.В. 2004
8. Егемен Қазақстан .03.09.2005
9. Егемен Қазақстан 06.17.2005 “валюта заңы”
10. ҚР “Бағалы қағаздар нарығы”туралы Заңы. Егемен қазақстан 3 шілде 2003ж.
11. ҚР “Валюталық реттеу туралы” Заңы. 24 желтоқсан 1996ж.
12. У.М.Искаков, Д.Т. Бохаев, Э.А.Рузиева. Финансовые рынки и посредники. А., 2005.
13. Стайнер Б. Клчевые рыночные концепции. М., 2004.
14. К. Ж. Бертаева. Казахстанский валютный рынок. А., 2005.
15. Таран В.А. FOREX: фундаментальный анализ валютных рынков. М., 2005.
16. Ғ.С.Сейтқасымов. Ақша, несие, банктер. А, 2001.
17. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. А.,2004.
18. К.Ж.Бертаева. Валютный рынок и валютные операции. А., 2000.
19. Бюллеттень нормативных правовых актов. №26. А., 2001г
20. Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2006 ж.
21. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
22. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
23. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
24. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
25. Роде Э и др. / Банки, биржа валюта современного капитализма, - Москва, 1986 г.
26. Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
27. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
28. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша өлшемiнiң валюталық бағамын реттеу жөнiндегi валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы №1, 2003ж.
29. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2005 г. №10. 89стр
30. Постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан № 518 от 8 декабря 2004 года «Об утверждении Основных направлений денежно-кредитной политики Национального Банка Республики Казахстан на 2005 год»
31. Бункина М. К., Семенов А. М. Основы валютных отношений. М., 1998 г.
32. Ермаков В.А, Казахстан в современном мире. Экономико-географический очерк. Алматы, 2002.
33. Козырин А.Н. Валютный контроль внешнеторговой деятельности. М.: Новый юрист, 2000.
34. Красавина Л. Н. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. М. "ФиС", 1994 г.
35. Круглов В. В. Основы международных валютно-финансовых и кредитных отношений. М., 1998 г.
36. Наговицин А. Г. Валютная политика. М., 2000 г.
37. Носкова И. Я. Международные валютно-кредитные отношения. М. "Банки и биржи", 1995 г.
38. Нурсеит Н. А. Управление товарным обеспечением национальной валюты. Алматы: "Экономика", 1998 г.
39. Перар Ж. Управление международными денежными потоками. М.: ФиС, 1998.
40. Сабденов О.С. Экономическая политика переходного периода на рубеже XXI века. Алматы: Казахстан, 1997.
41. Сатубалдин С.С. "Драконы" и "тигры" Азии: сможет ли казахстанский "барс" пройти их тропами. Алматы: Fылым, 1998.
42. Семенов К. А. Международные валютные и финансовые отношения. М., 1999 г.
        
        Мазмұны
|Кіріспе |6 ... ... | |
|I ... ... мәні мен ... |10 ... | ... ... ... ... мен оның |10 ... | ... ... ... мәні және ... |26 ... | ... ... ... ... ... |33 ... | ... Валюталық реттеудiң мақсаты және |33 ... | ... ... ... ... реттеуді жетілдіру |47 ... ... | ... ... ... ... емес операциялардың есебі. |49 |
|III Қазақстан Республикасының ... ... ... даму |58 ... ... | ... |60 ... |
|.................................. | ... ... |63 ... ... | ... реттеу – валюталық құндылықтармен мәмiлеге отыру тәртiбiмен
есептердi регламинттеуге ... ... ... Егер ... ... ... бақылауына валюталық операцияларды, шетел заңды
және жеке тұлғаларға кредиттер мен ... ... ... ... ... ... сол ... валюталық тұрақтылығы мен төлем балансының
тепе-теңдiгiн қолдауға ... ... ... ... реттеу сферасының
кеңею тенденциясы байқалады. Көптеген елдерде шетелге ... ... ... шетел заңды тұлғаларының кредит беруге рұқсатын арнайы
жүйесi енгiзiлген.
Қазақстан ... ... ... ... табылатын яғни
халықаралық валюталық келiсiмге отыру мен нормативтi актiлердi ... ... ... ... елдер өз елiнiң ... ... ... шетел валютасын өткiзуге немесе белгiлi бiр банкте оны
депонерлеуге мәжбiрлейдi. Батыс Европа мемлекеттерiнiң валюталық заң ... ... ... ... ... ... Бұл елдердiң
банктерi шетел қарыз алушыларына ұлттық ... ұзақ ... ... ... ... ... ... арнайы рұқсат алуы тиiс. Көп
елдерде валюталық заң шығару ... ... ... ... ... ... ... реттеудiң қажеттiлiгi елдер мен банктердiң валюталық
тәуекелдердi азайтуға ұмтылуында. 2006 ж. ... ... ... ... комитетi әр валюта бойынша бөлек валюталық тәуекел және валютамен
алтын бойынша аралас ... ... ... ... ... ... ... – бұл резиденттер мен бейрезиденттердiң валютамен
басқа валюталық және басқа да валюталық ... ... ... ... тиiм салу, шек қою және ... ...... ... ... бiрi. Олар ... ... бекiтiледi, мемлекет аралық реттеудiң объектiсi.
Шетел валютасындағы құнды қағаздар мен ... ... ... ... капитал қозғалысымен байлансты валюталық
операциялар болып бөлiнедi.
Ағымдық валюталық операцияларға келесiлер жатады.
• Қазақстан Республикасына және елден ... ... ... ... пен
импортты бойынша төлемдi дер кезiнде есеп айырысу үшiн және 180 күннен
аспайтын мерзiмде импорт экспорт операцияларын ... мен ... ... ... ... үшiн ... валюталарын тасымалдау.
• 180 күннен аспайтын мерзiмде қаржы несиелеу алу мен беру.
• Қазақстан Республикасына және ... ... ... ... ... ... мен басқа операциялар бойынша
проценттердi, дивиденттердi және ... ... ... ... Республикасының және елден жалақы, зейнетақы, алимент, мұраны
т.б. қоса ... ... емес ... ... ... байланысы мен валюталық операциялар келесiде.
• Тiкелей инвестициялар, яғни табыс табумен кәсiпорынды басқаруға қатысуға
құқық алу мақсатында кәсiпорын жарғылық ... ... ... ... яғни ... ... алу.
• Жылжымайтын мүлiкке жататын ғимараттар, құрылыстарға, жермен ... қоса ... ... ... ... төлеуге тасымалдар.
• 180 күннен асатам мерзiмге тауарлар, қызметтер мен жұмыстар экспорт пен
импорттың бойынша ... ... ... ... беру мен ... 180 ... астам мерзiмге қаржы несиелерiн беру мен алу.
• Күнделiктi болып табылмайтын барлық валюталық операцияла
Кеңес одағы ... ... ... алған уақыттан бастап ұлттық
валютаны енгізу және ... ақша ... құру ... өтті. Кейбір
республикалар үшін бұл кезеңінен қиындықтарға алып ... ал ... ... бұл аса ... тұғызбады. Реформаның бастапқы шарттары бірдей
болғанымен, ақырғы нәтижесі түрлі болды. Бұрыңғы ... ... ... ... ішкі және ... тұрақтылық деңгейімен ерекшелінді. Бұл
ең алдымен ... ... ... және ... ... ... банктің ролі мен валюталық ... ... ... ... ... ... ... он төрт жылдам астам
уақыт өтті. Бұл үлкен мерзім емес, бірақ нағыз Қазақстан үшін оның ... ... ... ... үшін ... мерзім.
Валюталық нарық әрқашанда қарама-қайшы келетін ойлар мен экономикалық
қызмет ... ... ... экспортерлердің
импортерлердің, банктер, шет ел инвесторларының, халықтың және т.б. ... ... ... қиын болатын қиылыста болады. Сондықтан,
Қазақстан ... ... ... жүргізетін саясатына әр түрлі
сындардың тағылуына мән аудару қиын емес.
Валюталық реттеу валютасы іште ... ... ... ... ... болып табылады. Оның тактикалық
мақсаты – ... ... ... ... ... ... табылады.
Әдістемелік негіз ретінде “Валюталық реттеу туралы заң “, “Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкінің ережелері “, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қолдандым.
Дипломдық жұмыстың басты өзектілігі – валютаны заң жүзінде нормативке
сәйкес реттеу. Міне осы ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – ... ... ... ... ... төлем балансының ... ... ... ... валютаның конвертациялануын
қамтамасыз ету.
Міндеттері болып келесілер табылады:
1) Қазақстан ... ... ... ... белгілеу;
2) Қазақстан Республикасының дүние жүзілік эаномикаға одан әрі кіруі үшін
жағдайлар жасау;
3) Валюталық операциялар мен ... легі ... ... ... ету ... ... ... Республикасының ҰБ бекіткен нормативтері мен заң
актілеріне сәйкес келуі керек.
I Валюталық ... мәні мен ... ... ... ... ... мен оның ... нарық көпшіліктің пікіріне сүйенсек, дүние ... ... ірі және кең ... қаржы нарығы болып табылады. Валюталық нарық, ол-
бір елдің валютасы мен екінші елдің валютасын белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... “Валюталық бағам”
термині қолданылғанда екі ел валютасына қатысты ... ... бір ... бірлігінің көрсеткіші болып табылатын келесі бір елдің валютасын
айқындайтын номиналдық валюталық бағам туралы cөз ... ... ... шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты
валюталық жүйе құрылды. ... ... ... – бұл ... ... ... ... түрде қалыптасқан
валюталық-экономикалық ... ... ... ... – белгілі бір қоғамдық-экономи-калық формация шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Валюталық жүйелердің дамуы өз ... ... ... ... ... Валюта нарығы – FOREX (Foreign Exchange
Operations – шетелдік ... ... деп ... ... ... ... ең ... қаржы нарығы. Қазақстан
Республикасына бүгінгі таңда валюта ... ... ... ... ... жатыр.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай-
ақ бөлу, айырбас және ... ... ... ... қатынастарға делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік экономиканың
дамуына, ... ... ... ... күштердің арақатынасына тәуелді.
Қазақстан Республикасында КASE қор ... тек ... ғана ... ... ... валюталармен де операциялар
жасалады. Ұлттық валютамыз – теңге 1999 жылдан ... ... ... келе ... яғни оның ... ... пен ұсыныс арқылы
анықталатын болды. Еркін жүзу ... – ел ... ... ... ... ... ел экономикасын қан жүйесі секілді. ... ...... ел ... ... алғы шарты.
Валюта дегеніміз – мемлекеттердің заңды төлем ... ... ақша ... ... банкноттар, қазыналық билеттер мен тиындар,
соның ішінде қымбат металдардан жасалған тиындар (айналымнан ... ... ... ... ... ақша ... мен айырбастауға жататын
тиындар) түріндегі қолма-қол және аударым нысанындағы ... ... ... ... ... ... халықаралық ақша немесе
есеп айырысу бірлігіндегі қаражат.
Валюта арқылы ... ... мен ... ... ... ... жеке ақша ... және т.б. көптеген қызметтерді жасауға
болады.
Валюталық нарық ...... ... ... ... алып
сатқан кезде, ұсыныс пен сұраныс нәтижесінде қалыптасқан белгілі-бір ресми
орын.
Халықаралық есеп айрысу ... ... ... ... ... ... ... көбінесе шетелдік валютаны қолданады, өйткені әлі
халықаралық бүкіл мемлекетгерде алуға тиісті ... ... ... да ... ... ... ... мемлекет аралық есеп
айрысу үшін бір валютаны екінші валютаға сату ... ... ... оны сатып алу қабілеті арқылы белгіленеді.
Валюталық бағам дегеніміз – бір ақша бірлігінің екінші ақша ... ... ... Ол нарықты экономика жағдайында сұраныс пен ұсыныстың
нәтижесінде анықталады және экономиканың жағдайын көрсетеді. ... ... ... және ... қозғалысында өте үлкен роль атқарады.
Валюталық бағамның өзгерісін байқасақ, ол сол валютаның ... ... ... ... ... ... онда көбінесе нақты және номиналды
валюталық ... ... ... ... Екі елдің тауарларының қатынасы
негізінде (сол елдің ... ... ... ... ... ... болады. Мемлекеттің валюталық нарығында көрсетілген валюталық
бағамды – ... ... деп ... ... үш түрі бар:
➢ белгіленген;
➢ өзгермелі;
➢ аралас;
Белгіленген валюталық бағам деп – берілген мерзім ... ... ... сол бағамның өзгермеуіне мемлекет өзі ... ... ... ... ретінде Бреттон-Вудск жүйесі қалыптасқан.
Өзгермелі валюталық бағам кезінде ол сол валютаға ... ... пен ... нәтижесінде қалыптасуы.
Аралас валюталық бағамның мысалы ретінде көптеген дамыған елдерді
айтуға болады; ... ... ... да және кейбір жерлерінде белгіленген
валюталық бағам да бар.
Валюталық ... ... – ол ... құқығының және өзге де
құқықтардың валюталық құндылықтарға ауысуына байланысты ... ... ... кез келген тәсілмен Қазақстан Республикасына әкелу
және жөнелту, ... ... ... ... және жөнелту болып
табылады. Валюталық операциялар ағымдагы ... жане ... ... операциялар болып бөлінеді.
Ағымдагы операцияларға жататындар:
✓ тауарлар, жұмыстар мен ... үшін ... не ... ... 180 ... ... мерзімге ұзартуды көздейтін
экспорт-импорт мәмілелері бойынша есеп айрысуларды жүзеге ... ... 180 ... аспайтын мерзімге кредиттер беру және алу;
✓ салымдар ... ... заем және ... ... ... ... жөне өзге
кірістерді аудару және алу;
✓ гранттарды қоса алғанда, сауда сипатына ... ... ... ... зейнетақыны, алименттерді және
басқа соммаларды аудару;
✓ капитал қозғалысына байланысты ... ... өзге де ... ... ... ... операцияларға жататындар мыналар:
✓ инвестицияларды жүзеге асыру;
✓ интелектуалдық меншік ... ... ... ... ... ... ... есеп айрысуды
жүргізуге арналған аударымдар;
✓ жылжымайтын мүлікке мүліктік құқықтарды төлеуге аударымдар;
✓ тауарлар, жұмыстар және ... үшін ... не ... ... 180 ... ... мерзімге ұзартуды көздейтін
экспор-импорт мәмілелері бойынша есеп айрысуларды жүзеге ... ... 180 ... ... мерзімге кредиттер беру және алу3;
Валюталық нарығын реттеудің мағынасы мен ... әлем ... ... ... ... жүйесінің
дамуына әкеледі және олар мемлекет нарығының қалыптасуына әсер етеді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... байланыстарын кеңейтуге, экономиканың тез көтерілуіне
жәрдемдеседі. Мемлекетіміздің әлемнің сауда-саттық бірлестігіне кіруіне
жағдайна ... ... ... ... ... ... ... валюта бақылауы;
➢ қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын
жүргізуді бақылау;
➢ капитал ... ... ... ... ... нарығындағы субектілерге инспекция жүргізу.
Валюталық реттеу дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... балансын нығайту,
ұлттық валютаның тұрақтылығың, ішкі валюта рыногын дамытуды қамтамасыз ... ... ... ... ... белгілеу және оның
сақталуын бақылау жөніндегі қызметі.
Валюталық нарықты ... ... ... ... ... ... Қазақстанда қайшылық пен үдеріс ілесе жүрді. Кейбір
мекемелерге ... ... ... ... реформалаудың бастапқы
кезеңіңде. Валюталық саясаттың дұрыс болмауынан сыртқы сауда ... ... ... әкелді, ол экспорттық-импорттық операциялар
бойынша ереже мен нормаларды сақтауына теріс әсер етті. ... ... ... ... ... ... ... байқалды және
экспорттық түсімді жасыру, импортгық контракт есебінен аванс ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар орын
алды. Осындай жағдайларда мемлекет кейбір жерінде аталмыш жеңілдіктерді
толық жойып, ... ... ... ... бастады. Көкейтесті
мөселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ағуын сақтап қалуға багытталған, сонымен
қатар ол ... ... ... ... дамуына кедергі
жасайды. Сондықтан қойылатын сауал экономикалық дамудың қай ... ... ... ... ... дамыған елдер ДВҚ (дүниежүзілік
валюталық қор) қағидаларына ... ... ... ... тіптен
қолданбайтынына қарамастан, осы әдістерді ... ... ... ... ... әр ... еңгізуден толық жоюға дейін, үлгі
ретінде бола алады.
Валюталық реттеу органдарының биылғы жылғы алдына ... ... бірі – ... ... ... ... ... мақсаты валюта операцияларын жүзеге асырған кезде
Қазақстан Республикасының резиденттері мен ... ... ... ... ету ... ... Республикасында валюта операцияларын жүзеге ... мен ... ... ... ... ... мен ... жүргізген тексеру актілерімен
танысуға;
✓ Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген ... ... ... мен ... іс-әрекетіне шағым жасауға;
✓ Қазақстан Республикасының басқа да заңдары мен ... ... ... өзге ... ... асыруға құқығы бар.
Қазақстан Республикасында валюта операцияларын жүзеге асыратын
резиденттер мен резидент ... ... ... ... мен агенттеріне барлық сүраған
қүжаттар мен ... ... ... ... ... ... ... бақылауы органдары мен агенттеріне өздері жүргізген тексеру
барысында, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... бақылауы органдары мен ... ... ... баяндалған фактілермен келіспеген жағдайда, бұл ... ... бас ... ... ... ... ... өздері жүргізетін валюта операциялары бойынша есеи жүргізіп және ... ... ... бес жыл ... ... ... валюта бақылауы органдарының ... ... ... ... ... (нүсқауын) орындауға;
✓ Қазақстан Реслубликасының вапюта заңдарында ... ... ... ... ... құны ... ақша бірлігінде өссе, ол ... ... ... сөз, және де ... ... ... ... ақша бірлігіңде төмендесе, ол- ұлттық валюта құнының өсуі.
Валюталық нарықта сатылатын ақша ... ... ... ... сауда жүргізетін ірі банктерден қайтарып алынатын депозит түріне
ие. Тек нарықтың мардымсыз бөлігі ғана нақты ақша ... ие. ... ... валюталық нарықта валюталық бағамның негізгі
котировкалары ... ... ... ақша ағымының қозғалысына қызмет ететін ұлттық
валюталық нарықтар тауарлардың, қызмет ... мен ... ... ... ... ... мен ... жүргізілетін
дүниежүзілік валюталық нарыққа теңелген. Дүйсенбіден жұмаға дейін тәулік
бойы қызмет ететін дүниежүзілік валюталық нарық ... ... ... ... ... ... ... коммуникация құралдарының
көмегімен барлық ұлттық валюталық нарықтарды байланыстырып тұрады.
Валюталық нарық ... кең ... және ... ... ... ... ... ерекшелінеді.
Валюталық нарықта орталық және коммерциялық банктер, валюталық
биржалар, брокерлік ... ... ... мен ... қатысады. Валюталық нарықтың ... ... - ... ... активтерінің есебінен толтырып қана қоймай, сонымен
қатар экспортер, импортер ретіңде сыртқы ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер болып табылады. Әр елдің
қызмет көрсету мен тауарларды экспортқа шығару, импорттау бойынша валюталык
жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... тыс жерлерде жүрген саяхатшылар, ... ... ... жеке ... ... ... ... жекелеген
қатысушылары банктер мен банктік емес қаржы институттарының ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс арасында делдалдық
қызметтер атқарады. Банктің валюталық ... ... ... ... мен ... бір ... ... валютаға ауыстыруды
қамтамасыз ету. Бұл конверсия “ақшалай шарт жасау” немесе ... ... ... ... ... ... бұл саладағы іс-әрекеті дүние жүзілік
нарықтық орталықтарда бәсекелестік валюта ... бір ... ... тенденциясынан сырт қала алмайды.
Егер, бір мезгілде бір қаржы орталығында нарықтық баға орташа бағадан
тым алшақ кетсе, тұрақтылық осы жағдайдан ... көру ... ... ... орнатылады. Демек, валюталық бизнес ақша жүйесіңде маңызды
реттеуші ретінде қызмет ... ... ... ... бар ірі ... соңдай-ақ, жергілікті
бизнестің халыкаралық есептілікте қызмет ететін ... ... ... ... жұмыс істейтін валюталық бөлімдері болады.
Ал, тек өз клиенттерінің ... ... өз ... ... ... ... ... қызметіне мұқтаж емес. Бұл жағдайда
мұндай банктерге жалпы істің мән-жайын білетін қызметкері ... ... ... ... міндеті, клиент пен басқа банктің ... және ... ... кәсіби деңгейде орындауға ғана
әкеп соғады.
Валюталық нарыққа, сондай-ақ, ішкі ... ... ... ... ... Олар, шетелдік валютаға сұраныс және ұсыныс
жасайды, ... бос ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда, мұндай ұйымдар валюталық нарықпен тікелей
жұмыс істей алмайды. Сондықтан конверсиялық депозиттік ... ... ... ... ... ... ең ... экспортты-импортты операциялардың есептік
және валюталы-несиелік қызмет көрсетуін қамтамасыз етеді, соңдай-ақ, ұлттық
экономикадан ... ... ... ... ... ... басқа валюталық нарық валюталарды қауіптен сақтандыру
мүмкіңдіктерін ұсынады. Мұндай сақтандыру ... ... ... ... әсерін тигізуі мүмкін болатын валюталық бағамның құбылуымен
байланысты қауіпті азайту мақсатында шетел валютасымен таза ... ... яғни осы ... ... мен пассивтер арасындағы
балансты орнатуға тырысады.
Жоғарыда айтылғандармен қатар, валюталық ... ... ... ... ... яғни ... болашақтағы бағасына әсер етуге
мүмкіндік береді. Шетел валютасындағы ... ... ... - ... және ... валюталарындағы депозиттер бойынша пайыздық
бағам айырмашылығының ... ... ... құны қаншалықты
құлдырауымен байланысты ... ... ... ... ... мүмкін өзгерістерді нарық қатысушылары әділ болжай
білген жағдайда ғана пайда ... ... ең ... бірі - спот ... ... ... жеткізу (екі жұмыс қүнінің ішінде) нарығы болып ... ... ... ... ... ... ... алады.
Жедел валюталық шарттарға форвардты, фьючерсті шарттар, валюталық опциондар
жатады.
Форвардты секілді фьючерсті шарттар да ... ... бір ... ... ... ... белгілі мөлшердегі ... екі ... ... ... ... Екі шартта
орындалуға міндетті. Олардың арасындағы айырмашылық - форвардты ... тыс ... ... - валюта құнын ашық дауыспен ұсыну арқылы
белгілі ережелерді сақтау барысында тек қана валюталық биржаларда ... ... ... ... ... шарт валютаны нақты берумен
аяқталмайды, ал форвардты шарт кезінде ... 95%-да ... ... ... келісім-шарт пен сыйақының немесе дисконттың
жасалу ... спот ... сол ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі бар валюта ... ... ... қарағанда төмен пайыздық мөлшерлемемен сатылады
және керісінше.
Валютамен және валюталық деривативтермен (негізінде акция, облигация,
валюта секілді жай қаржылық құралдар ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, әсіресе, ... ... ... ... ... ... түрлерін
қарастырсақ, бірінші орында Лондон тұр. Ал, валюта айырбастаудағы ең ... ... ... ... операциясы бойынша бірінші орын Чикагоға
тиесілі .
Халықаралық тәжірбиеде пайыздық ... ... ... банкаралық депозиттер пайызы, яғни ЛИБОР
мөлшерлемесі қолданылады. Форвардты ... ... мен спот ... айырмашылық мына формула бойынша шығарылады:
Еs * (iВ - іА) *t/100*360
мұндағы: Еs - спот бағамы;
iВ, iА - ... және ... ... ... ... - Форвард мерзімі (құнмен).
Халықаралық несиелеу сондай-ақ, импорт шетел валютасына сұраныс және
ұлттық валютаға ұсыныс туғыза алатынын айта ... ... ... ... ... және шетелде сол елдің валютасына сұраныс туғыза алады.
Осылайша экспорт елге импортқа ... ... ... ... ... ... ... нарық валюталық қауіптен сақтандырумен қатар,
валютамен спекуляция жасауға мүмкіндік береді. Сол ... ... ... валюталық нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың өзара әсерімен анықталады.
Бағамы тг / долл
Сызба № 1
Валюталық нарықтағы сұраныс пен ... ... ... ... ... ... теріс ауытқулар көрсетуде. Доллар
бағамы өскен сайын импортерлер тарапынан долларға деген ... ... ... ... ... үшін ... түседі.
Доллардың ұсыныс қисығы оң ауытқулар ... ... ... өскен сайын,
қазақстандық тауарларға деген сұраныс та өсуде. Өйткені, олар шетелдіктерге
арзан түсіп тұр, ММ және ЕЕ ... екі ... ... ... мен баға ... үшін ... айта ... керек. Валюталық
бағамның екі қарама-қарсы жүйесі бар - ... ... ... жүру ... ... ... ... валюталық бағам бірқатар факторлар
әсерінен өзгеруі мүмкін. Осылайша, елдің тауарына ішкі әлемнің ... осы ... ... деген сұранысты да айтарлықтай өсіреді. Сонымен
қатар, елдің валюта бағамының деңгейімен шетел ... ... еді ... ЕЕ бұл ... оң жаққа орналасады). Нетижесінде елдің
валютасының құны көтеріледі. Отандық ... ... ... ... көшу валюта бағамының деңгейінде шетел валютасының көтерілуіне
әкеледі (қисық ММ бұл жағдайда оң ... ... Ал, бұл ... ... ... ... бағамының белгіленген жүйесінде
валюта деңгейінің өзгермеуін Орталық банк өз міндетіне ... ... ... ... ... банк ... отырады. Ол банк долларды
ұлттық валютаға айырбастау арқылы валюталық интервенция жүргізеді. Егер,
Орталық банк ... ... ... ұзақ ... ... қолдануға
қажетті резервтері жеткіліксіз болған жағдайында, ол ерте ме, кеш ... ... ... ... ... және ... (девальвация)
ресми түрде жариялайды. Валюталық резервтердің төмен деңгейі Орталық ... ... ... ... Бұл ... алып-сатарларға белгілі болса,
осы валюталық нарықта қалыптасқан тұрақсыз жағдайды пайдаланып, олар ұлттық
валютаны шетел валютасына тез арада ... ... ... ... ... ... жағдайда өзіне тиімді валюталық бағаммен ауыстыру.
Ұлттық валютаға ... ... ... ... ... банк өзінің қорындағы шетел валютасының резервтерін бірден жоғалтып
алуы мүмкін, сондықтан да, ... банк ... ... ... ... ... сақтауы қажет. Ол алдын-ала валютаның құнын түсіріп, алып-
сатарлық шабуылдың алдын-алуы ... ... ... ... ... ... сұраныстың оралымдылығы мен ұсынымдар - сұраныс ... ... және ... ... ... өзгерісіндегі
валюталық ұсыныстар. Тәжірибе жүзінде жеңілдікті мөлшерлеу үшін әдетте,
арналық жеңілдікті қолданады. Мұнда, валюта бағамы мен ... ... ... ... өзгерісін көрсетеді.
Бір мемлекеттің валютасына сұраныстары, оның өзге ... ... ... ... ... және ... ... сұраныс арқылы
анықталатын кез-келген елдегі валютаға деген сұраныстың параметрін білу -
оның ұсынысының параметрін ... ... ... экспортқа деген
өзге елдердің сұраныстарының оралымдылығы және ұлттық сұраныстың шетелдік
импортқа деген сұранысы ... ... ... ... Бұл ... ... ... алдын-ала жоспарланған девальвацияның
нәтижесінде ... ... ... құлдырауы сауда балансын жақсартуға
мүмкіндік бере ме, әлде жоқ па осы жайында ой таразылауға жағдай ... ... ... үш ... назары ауды -Альфред Маршалл,
Абба Лернен және Дж-Робинсон. Олардың жорамалдары келесідейі:
• Сауда балансы экспортпен импорттың жай ... ... ... ... ... ... Сондықтан шетел
валютасына ағымдағы сұраныс пен ұсыныс тек импортқа сұранныс
және ... ... ... анықталады.
• Резиденттің шетел тауарының сұранысына, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... құнына байланысты. Резидент еместердің экспортқа
шығаратын тауарға ұсынысы және оның ... ... тек ... ... ... Шетел валютасына ұсыныс шексіз оралымды деп ... ... ... ... ... ... айтарлықтай өсуіне
немесе төмендеуіне әкеледі - ұсыныстың графигі көлденең ... ... ... ... құны ... тең деп саналады, яғни экономика
тепе - теңдік жағдайында тұр.
Осы жорамалдарды қадағалау барысында ұлттық валютаның құнсыздануы
сауда балансын ... ... ... Егер Маршал-Лерненді ұстанатын
болсақ, ұлттық экспорттары импорт және шетел сұраныстары ұлттық сұраныстың
оралымдылық мағынасының абсалютті шамасы ... ... ... ... ... ... балансының жақсаруына мүмкіндік туғызады:
Гх=Ріm (2)
Мұндағы: Гх - экспортағы сұраныстың оралымдығы.
Ріm - импорттағы сұраныстың оралымдығы.
Егер ... ... ... артық болса, онда бұл девальвация
шетел валютасындағы кірістерді өзгеріссіз қалдырады деген сөз. Осы арқылы
екінші және үшінші ... ... ... жол ... импорттық
оралымдылығы бірліктен артық болса, немесе экспорттың да, ... ... 0,5 ... ... ... ... ... балансының
жақсаруына әкеледі. Елдегі экспорт пен ... ... ... аз ... ... ... ... балансының жағдайын
төмендетеді.
Маршал-Лерненнің шарты валюталық нарықтағы тұрақтылық ... ... ... ... ... ... тұрақты болып табылады: егер,
сұраныс пен ... ... ... жағдайымен тепе-теңдік деңгейіне
әкелетін ... ... ... әсер ... ... пен ... ... дисбалансты тереңдететін ортадан тепкіш күштер әсер еткен
жағдайда, валюталық нарық тұрақсыз болып саналады.
Ұлттық ... ... құны ... ... ... ... ... балансы уақытша нашарлауы мүмкін.
Менің көзқарасым бойынша, Қазақстанның валюталық нарығы ұлттық
экономикадағы бір ... ... ... сала деп қарастыруға болады. Ол
теңге енбей тұрып, яғни бұрыңғы СССР, кейінгі ТМД елдерінің рубльдік ... ... ... дами бастады. Ішкі саудадағы мемлекеттік
монополияның шеткерілеуі, арнайы ... ішкі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ заңды және жеке
тұлғаларға белгілі бір банктердің ... ... ... шек ... 2002 жылы бас ... ... нарықтың дамуына
қарқын берді. Қазақстан Республикасында ұйымдасқан ішкі валюталық нарықтың
жұмыс істеуі 2003 жылы ... Бұл ... ... ... ... ... сату жүргізіле бастаған.
Жеке валютасы ретінде өзге мемлекеттің ақша ... ... ... ... ... танытты, сондықтан теңгенің
енгізілуі қаржылық нарықтағы аталмыш сектордың дамуына жаңа ... ... ... ... валюталық операциялар Алматыда
жүргізіледі, ең маңыздысы ... қор ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейге көтерілді.
Ішкі валюталық нарық өзіне үш сегментті қосады:
• Біршіден, ұйымдасқан биржалық нарық:
• Екшіден, ... тыс ... ... ... ... қолма-қол шетел валюталық нарық.
Егер, ұйымдасқан биржалық нарықтың дамуы жөнінде айтатын болсақ,
теңгенің енгізілген сәтінен бастап Қазақстандағы ... сату ... ... ... Ол 2003 жылдың 17 қарашасында Казақстан
Республикасының Ұлттық Банкінің және 23 ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкінің құрылымдық бөлігі болып табылатын Қазақстан Республикасының
Валюталық биржасы өмір ... Жаңа ... ... - ішкі ... ... отырып, ұлттық валютаны - қазақстандық теңгені енгізу. Биржа
құрылғаннан кейін бастапқы екі ... тек ... ... ... ... ғана ... Одан кейін бағалы қағаздар нарығында
биржалық қызметтің дамуы басталды және ... ... ... нәтижесінде
“қорлық” (фондтық) деген сөз пайда болды. Бұл атау 2006 жылы ... қор ... ... атқа өзгертілді. Бұл өзін-өзі басқаратын
бірлестік қаржылық ... 54 ... ... ... ... қаржы нарығының көтерілуіне кең ... ... ... 2007
жылдың басында Қазакстанда үш қор биржасы болды: ... КАSЕ және ... ... кейіннен бірігіп кетті де, ал ЦАФБ-ң лицензиясын алып ... ... ... ... ... Алматылық қаржылық
құралдар биржасы бөлініп шықты. Бұл қорда шетел ... және ... ... ... сату жүргізілді. Басты атап көрсететін нәрсе,
Қазақстан Рөспубликасында "Қазақстан Республикасының ... ... ... карастыратын заңды актілерге өзгертулер мен толықтырулар
енгізу" туралы заң І998 жылдың 10 шілдесінде қабылданды. Бұл ... ... ... тек бағалы қағаздармен ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... берді. Бұл 2009 жылы көктемде КАSЕ
пен “Алматы құралдарының қаржылық ... ... ... ... өз ... ... бөлініп шыққан). Валюталық нарықтың биржалық
сегментінің динамикалық дамуын қорытындылай келе, екі негізгі кезеңді бөліп
қарауға болады: 2005 ж. ... ... ... ... ... ... өсу және саудалап сату көлемінің бірте-бірте
төмендеуі. ... ... ... ... 2005 жыл
макроэкономикалық тұрақтылық жылы болды. Ақшаның ... ... ...... 2005ж- 60,3%-ра төмендеді. Теңгеге ... ... ... ... төмендеуінен кейін арта түсті. АҚШ ... 2004 ... 2005 жылы ... ... жылы ... сегмент өз дамуының шыңына жетті деуге болады.
Негізгі институтционалды валюталық ... ... ... ... ... бұл республикадағы негізгі валюталық нарық статусын
алды. Осылайша валюталық биржадағы ... ... ... 2004 ... млн. АҚШ ... 2005 жылы 2,547 млн. долларға айналды, сонымен қатар
АҚШ доллары ... өсім ... ... ... -4,69 ... (яғни
369%) және ресей рубль бойынша 75,2%-ға өсті.
Банк пен заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... табылады. 2004 жыл барысында ішкі ... ... ... даму стадиясынан өтті, 2004-2005 жылдарда айырбас
пункттерінің саны күрт өсті.
2005 жылғы ... ... ... ... қорытындысы етіп, оның
ымырлануын атауға болады. Оның мәні 10 ... 30%-ға ... және ... ... ... түсімнің міндетті сатылуын жоққа шығарумен
байланысты. 2005 жылы жүзеге ... ... ... өзін-өзі басқару
белгілері осындай қадам жасауға алып келді. Ішкі ... емес ... ... ішінен доминант рольді АҚШ долларымен жасалған “спот”
келісімі алады, оның артынан ... ... да ... ... механизмi
Нарықтық экономика жағдайында валюталық қатынастарды нарықты және
мемлекеттiк реттеу жүзеге ... ... ... ... деген
сұраныс пен ұсыныс оның бағамдық ... ... Ол өз ... және нарықтық реттеу белгiлi деңгейде жүзеге асырылмаған
жағдайда терiс ... алып ... ... ... ... пен ұсыныс,
баға заңына тәуелдi болып келедi. Валюталық нарықтағы бәсекелестiк жағдайда
осы заңдардың iс-әрекетi валюта айырбасының қатысты эквиваленттiгiн, ... ... ... ... ... ... ... әлемдiк шаруашылыққа деген қажеттiлiгiнiң сәйкес келуiн қамтамасыз
етедi. Осы арқылы ... ... ... ... ... көзi
ретiнде қызмет атқарады.
Бiрақ, мемлекет валюталық қатынасқа бұрыннан араласып келедi- алдымен
жанама түрде, кейiннен оның ... ... ... ... маңызды
екенiн ескере отырып тiкелей араласатын болды. ... ... ... ... ... ... және әлемдiк экономикаға терiс әсерiн
тигiзедi.
Нарықтық және мемлекеттiк ... ... ... ... ... негiзделе отырып, даму ынтасын туғызса, ал екiншiсi
валюталық ... ... ... ... ... жағымсыз
нәтижелердi түзетуге бағытталған. Осы екi реттеушi арасындағы шекара нақты
бiр жағдайдағы пайда мен шығын арқылы анықталады.
Валюталық реттеу - ... ... iске ... ... болып
табылады. Валюталық саясаттың бағыттары мен ... ... ... жағдайымен, әлемдiк шаруашылықтың эволюциясымен анықталады.
Бiрiншi кезекке ... ... ... ... ... ... жеңiп шығу және тұрақтылықты қамтамасыз ету; валюталық
шектеулер, ... ... өту, ... ... ... ... валюталық құндылықтармен жасалынатын
мәмiлелердiң тәртiбiн және есеп айырысуларды регламенттеуге бағытталған
қызметi болып ... ... ... ... ... ... ... кешенiн бiлдiредi:
1. валюталық реттеу органдарының, ... ... ... ... ... ... және қамтамасыз етуге;
2. iшкi валюталық нарықтағы ... ... ... жүргiзiлу тәртiбiн, валюталық құнд
3. валюталық құндылыққа деген мүлiктiк құқықты қорғауды қамтамасыз ету;
4. Әлемдiк есеп айырысуларды регламенттеу;
5. елдiң ... ... ... ... ... болуын
қамтамасыз ету;
6. ұлттық валюта бағамының және төлем балансының тұрақтылығын ... ... ... ағымдағы валюталық операцияларды жүргiзу
кезiнде болатын төлем балансының дисбалансын қысқарту; ағымдағы операциялар
бойынша валютаның ... ... ... ... ... ... болып тиімді нақты айырбас бағамы
табылады. Бұл жерде макроэкономикалық тепе-теңдікке сәйкес келетін айырбас
бағамы туралы ... яғни ... және ішкі ... ... ... ... бағам туралы. Тіркелген бағам кезінде төлем ... ... ... ... ... қалқымалы бағамды сыртқы тепе-
теңдікке жету үшін қолданады. Ал, ішкі жағдайға бюджеттік-салықтық ... ... ... өз ... ... бір ... аралығындағы
бірнеше валютаға қатысты бір валюта бағамының орташа ... ... ... білдіреді. Ең алғаш рет тиімді валюта бағамы ... ... ... ... түсінігі арқылы пайда болды.
Орталық банк үш жылғы кезеі аралығындағы ... ... ... ... – Real ... exchange rate (REER) ... ... деп
санайды. Айырбас бағамының өзгеру индексін есептеу әдістемесі кезең бойынша
жүргізіледі:
1. ... ... ... ... ... ұлттық
валютаның айырбас бағамының өзгеру индексін есептеу:
( Si = Sit / Sio ...... ... ұлттық валюта бағамы;
Siо – кезеңдегі ұлттық валюта бағамы.
2. Номиналды тиімді айырбас бағамының индексі – NEER ... = 100*Пi (( ... Пі - ... W – республика тауар айналымындағы елдің үлес
салмағы.
3. Нақты тиімді айырбас бағамының индексін – REER есептеу;
REER = Пi [NEER* (Pd/Pif )], ... - ... баға ...... ... елдің ИПЦ.
Индекстің өсуі ұлттық валютаның ... да ... ... ... ... ... Индекстің өсуі немесе
төмендеуі басқа ел ... ... ... ... қамбаттауын немесе
арзандауын көрсетеді.
Валюта бағамын реттеуші әдістің бір түрі болып ... ... ... ... ... ... реттеуге қатысты қоятын
талаптары келесідей:
1. Валюта бағамын төлем балансын реттеу ... ... ... ... белгілі бір айырмашылықтар алу мақсатында
қолданбау ... ... ... ... мүше ... да елдермен қатар ұлттық
валюта ... ... ... ... тұру үшін ... нарықта
интервенцияны жүзеге асыру.
Валюталық интервенция мынадай үш нәтижеге алып келуі ... ... ... өзгеруіне;
2) валюта резервінің диверсификациясына;
3) ақша массасының өзгеруіне.
Валюталық ... ... ... «бағыт» критерйнің мәні мынада, егер валюта бағамының
қозғалысы интервенция бағытымен сәйкес ... онда ... деп ... «түзету» критерйі валюта бағамының құбылуын түзетумен
байланысты. Бұл ... ... ... ... ... өсуін баяулатқан кезде тиімді болады;
➢ «айналым» критерйі, бұл кезде тек 1-ші критери ... ғана ... ... ... ... валюта бағамының
құбылуы толығымен жойылған кезде тиімді деп саналады.
Интервенцияны жана және ... деп екі ... ... ... ... – қаржы құралдарының мерзімін, көлемін, табыстылығын пайдалану.
Тікелей интервенция – орталық банктің ресми бағамын, капитал ағынын ... ... ... ... үшін ... ... реттеудің кезең аралық объектілерін – резиденттер мен ... ... ... операциялар деп бөледі.
Валюталық реттеуді ұйымдастырудың негізгі қағидалары:
➢ аймақтық;
➢ экономикалық анықтылық;
➢ валюталық операциялардың негізділігі;
... ... ... ... банктердің
монополиялығы;
➢ резиденттердің шет елде авуарды иемдену құқығын шектеу;
➢ мерзімді ... ... ... валюталық позициясын бақылау;
➢ валюталық операцияларды категорияларға бөлу;
➢ алыпсатарлық операциялармен айналысуға тиым салу.
Валюталық реттеудің тікелей және ... ... атап ... болады.
Тікелей валюталық реттеу заң актілері және орындаушы ... ... ... ... ... ал ... валюталық реттеу – нарықтың
экономикалық ... ... ... ... ... валюталы-несиелік әдістерді қолдану арқылы жүзеге асырылынады.
Сондай-ақ, топтастыруды тағы да ... ... ... және ... ... мыналарды жатқызуға болады:
➢ девальвация;
➢ интервенция;
➢ валюталық шектеулер;
➢ ұлттық валютаның айырбасталуын реттеу.
Валюталық реттеудің негізгі органы болып Орталық банк ... ... ... болып коммерциялық банктер және кеден
органдары, ал субъектілері болып – орталық банк, ... ... ... ... ... үй шаруашылығы табылады.
Валюталық реттеудің әкімшілік әдісі валюталық бақылаудың ... ... ... ... органдары ретінде заңнамаға сәйкес валюталық
реттеу функцияларын ... ... ... бар мемлекеттік органдар саналады.
Ал, Қазақстан туралы айтатын болсақ, 2003 жылдың сыртқы экономикалық
қызметінің қорытындысы ... ... ... одан әрі ... екенін көрсетеді.
Аяқталған 2004 жыл қазақстандық экономиканың қалыптасуының тағы ... ... ... ... жағымсыз тенденциялардың өсуі
жағдайында, энергетика тауарларына деген сұраныстың сақталуы және жыл ... ... ... өсуі ... ... көрсеткішіне жетуін және
Қазақстанның сыртқы позициясының біршама күшеюін қамтамасыз етті. ... ... ... өсуі жыл ... созылды. Жалпы алғанда, 2004 жылғы
Қазақстанның экспортқа ... ... ... ... ... баға
индексі (кеден статистикасы тіркеген экспорттың 82%) 2003 жылға қарағанда
2,4%-ке өсті (3-ші қосымша).
Бағаның өсуі тенденциясы ... ... ... да ... Экспортқа деген сыртқы бағаның өзгеру қатынасының импортқа деген
сыртқы ... ... ... арқылы есептелінетін сауда шартының
орташа жылдық индексі 1,9%-ға өсті.
Есептік жыл ішіндегі баға ... ... ... ... ... деңгейге жетуіне әсер етті. Дайын өнімнің сыртқы өндірісінің
дамуы ішкі тұтыну нарығының динамикалық өсу ... ... ... ... ... ... мен ... айырбас бағамының тұрақты
динамикасы экспортқа шығарылатын тауарлардың және де ішкі нарыққа ... ... ... ... ... ... ... жылы теңгенің АҚШ долларына қатысты биржалық бағамының төмендеуі 3,25%-
ды құрады, ал 2004 жылдың желтоқсан айына есептелген нақты тиімді ... ... (REER) 2003 ... ... ... ... 7,3%-ға
төмен болды.
2004 жылдың аяғындағы республиканың ресми халықаралық резервтері,
оның ... ... ... ... Қорының қаражаттарын қосқанда
5 млрд. долларға бағаланды. Сауда балансының оң сальдосы 2420 млн. долларды
құрады, ол 2003 ... ... ... 1,8 ... ... ... ... қорытындысы бойынша 1018 млн. долларға тіркелген таза
ауыр экспортының көрсеткіші 2005 жылдан бері Қазақстанның ... ... ... ... ... ең ... болып
табылды. Ал, жалпы алғанда жыл бойғы сауда балансының оң салдьдосы 2003
жылғы нәтижеге жетті.
Экономикалық ... ... және ... нарығының тепе-теңдігі
Қазақстандағы валюта режимір либеризациялау бойынша қолданылатын шараларға
алып келеді. ... ... ... реттеу экономикалық өсу
тұрақтылығын қамтамасыз етуде қолданылатын маңызды құралдардың бірі ... ... ... ... ... ... реттеудiң мақсаты және әдiстерi
Валюта қатынастарын реттеу кезiнде ... ... ... валюталық
заңнама алады. Қазақстан Республикасындағы негiзгi заң болып 2001 ... ... ... ... реттеу туралы” Заң ... ... ... заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясы
және басқа да заң актiлерi мен валюталық реттеу ... ... ... ... ... реттеу және бақылау ... және ... ... ... ... ... ... жаңа қаржы
құралдарының дамуы және инвестициялау жағдайы мен конъюнктураның өзгеруi
есебiнен жетiлдендiрiлiпi ... ... ... ... ... ... кейбiр
заң актiлерiне өзгертулер мен толықтырулар енгiзу туралы” Заңды қабылдау
капитал ... жолы ... ... ... ... ... ... көбейтуге мүмкiндiк бередi. Шағын кәсiпкерлiк сферасынан банк ... ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесiнiң тұрақтылығыны күшейту ... ... ... ... ... ... ... өзгертуге мүмүкiндiк бередi.
Валюталық реттеу – бұл елдiң балансын күшейту мен ұлттық валютаның
тұрақтылығын ... ету ... ... iшкi ... ... мен оны ... ... ету мақсатында жүргiзiлiнетiн валюталық
операциялардың тәртiбiн белгiлеу бойынша өкiлеттi мемлекеттiк органдардың
атқаратын қызметi.
Еркiн қалқымалы айырбас ... ... өту ... ... ... жоғары болады.
Валюталық реттеудiң қарастыратын ... ... ... ... Қазақстан Республикасының территориясында валюталық операцияларды жүргiзу
қағидалары мен тәртiптерiн анықтайтын нормативтi-құқықтық актiлердi,
валюталық операциялар ... ... мен ... ... бұзғаны үшiн жауапкершiлiктерiн өңдеу;
• Валюта заңнамасының орындалуын бақылау;
• Валюта нарығы, жасалынатын валюталық ... ... ... ... ... ... ... негiзгi валюталық реттеу органы болып
ұлттық Банк табылады. Ол ... ... ... республика
заңнамасына сәйкес жүргiзедi. Үкiмет пен басқа ... ... ... ... ... ... шегiнде валюталық реттеудi
жүргiзедi. Валюталық реттеу бойынша негiзгi нормативтi акт ... ... 30 ... қабылданған “Валюталық реттеу туралы”
Заң табылады. Ол Қазақстан территориясында валюталық ... ... мен ... ... операция субъектiлерiнiң
құқықтары мен мiндеттерiн, валюталық заңнаманы бұзғаны үшiн ... ... ... Республикасының Елбасы халықаралық
мiндеттемелердi орнату мақсатында және ... ... ... кез-
келген валюталық операцияларды тоқтату немесе шектеуге ... ... бар. ... ... ... ... ... құндылықтар мен олар
бойынша жүргiзiлiнетiн операциялар табылады.
Сурет 2. Валюталық реттеу органының құрылымы.
Валюта – бұл мемлекет белгiленген заңды түрдегi ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз формадағы, банкнот түрiндегi, қазынашылық
билет пен монета, оның iшiнде ... ... ... ... шоттағы
қаражаттар, оның iшiнде халықаралық ақша және есеп айырысу ... ... ... ақша ... ...... Республикасының валютасы;
Шет ел валютасы – шет ел мемлекеттерiнiң валютасы;
Валюталық құндылықтар;
• Шет ел ... ... және құны шет ел ... ... ... ... және
төлем құралдары;
• Аффинирленген алтын құймасы;
Валюталық операциялар болып келесiлер табылады:
... ... және ... да ... ... ... ... операциялар;
• Қазақстан Республикасына валюталық құндылықтарды әртүрлi әдiспен алып
келу және ... ... ... ... ... ... алып келу және жiберу.
Валюталық заңнамада валюталық қатынастардың екi ...... және ... ... ... Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсiпкерлер, оның iшiнде уақытша
шетелдерде мемслекеттiк қызметте жүргендер;
• Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан ... ... ... ... тыс жерлердегi дипломатиялық сауда және басқа
да ресми өкiлдiктер.
Қазақстан Республикасының “резидент еместерге” ... ... ... ... ... және жеке ... ... реттеу мәселелерiн шешу үшiн Ұлттық Банк келесiдей негiзгi
әдiстердi ... ... ... субъектiлерi мен объектiлерiн, құқықтары мен
мiндеттерiн анықтауды қарастыратын, валюталық ... ... ... ... ... ... ережесi белгiлеудi
қарастыратын, валюталық операцияларды жүргiзу тәртiбiн белгiлеу;
• Валюталық шектеулердi енгiзу – ... бiр ... ... ... ... ... ... операциялар
көлемiне байланысты шектеулер қою.
• Шет ел валютасын қолданумен байланысты қызметтердi ... ... ... тiркеу;
• Валюталық операциялау туралы есеп берулердi жинау және оған талдау жасау;
• Валюта заңнамасының орындалуына бақылау жасау;
• Валюталық ... ... ... ... ... ... ... келесiдей мақсаттарға жету үшiн қолданылады:
• Төлем балансын ... ... үшiн ... ... мен капитал
аударымнан реттеу;
• Ұлттық валюта бағамын қолдау;
• Мемлекеттiң алтын-валюта резервiн жинақтау.
• Қазiргi таңда, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... жүргiзiлiнетiн операциялар бойынша төлемдердiң
барлығы Қазақстан Республикасының валютасында ... ... ... ... Ұлттық банкiнiң нормативтi-құқықтық актiлерiнде
және де салық пен кеден заңнамаларында көрсетiлген жағдайлардан ... ... ... мен ... ұйымдардан басқа, сондай-ақ банктiк
операциялардың бөлек ... ... және ... ... ... ... ... сатып алуға, сатып алуға айырбастауға
құқы жоқ;
• Резиденттердiң сатылған тауар және көрсетiлген ... үшiн ... шет ... ... ... ретiнде шет ел валюталары мiндеттi түрде
өкiлеттi банктердiң шоттарында тiркелуiт ... егер ... ... ... көрсетiлмесе;
• Операцияларды, ағымдағы және капитал қозғалысымен байланысты деп бөлу;
• импорттан және экспорттан ... ... ... ... алуы ... және ... түрде тауар экспортынан бастап 120
күн iшiнде серзiмде өкiлеттi банктердiң шоттарында тiркелуi қажет;
• Валюталық операцияларды лицензиялау тәртiбiн қарастыратын шектеулер;
... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан қолма-қол шет ел валютасын сыртқа шығаруға
байланысты шектеулер.
Ендi, валюталық операцияның ... ... және ... байланысты операциялар деп бөлiнуiн толығырақ қарастырамыз.
“Валюталық реттеу туралы” Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес,
ағымдағы операцияларға ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын, экспорт-
импорт мәмiлелерi бойынша ... ... ... асыру үшiн
аударымдардың мерзiмi 120 ... ... ... ... алу және ... ... 120 ... аспайтын аударымдар;
3. Салымдар, инвестициялар, қарыз және басқа да операциялар бойынша
алынатын дивиденттердi, сыйақыларды және ... да ... ... ... ... емес ... аударымдар, оның iшiнде гранттар, мұраға
қалған сомаларды, жалақыны, зейнетақыны, алименттi аудару;
5. Капитал ... ... ... жатқызылған
операцияларды қоспағанда, барлық басқа валюталық операциялар.
Капитал қозғалысымен байланысты операцияларға жататындар:
1. Инвестицияны жүзеге ... ... ... алу үшiн төлемдердi аудару;
3. Төлем мерзiмiн кейiнге қалдырып төлеудi ... ... ... бойынша есеп-айырысуларды жүзеге асыру ... ... 120 ... жоғары аударымдар;
4. Несиелердi алу және ұсыну мерзiмi 120 күннен жоғары аударымдар;
5. Өздерi тiркелген елдiң заңнамасына ... ... ... ... құқы бар шет ел банктерi мен ... да ... ... ... ... ... ... жинақталуымен байланысты мәмiлелер бойынша
халықаралық аударымдар;
7. Жинақтаушы сипатты қайта сақтандыру және сақтандыру шарты бойынша
халықаралық ... ... ... ... және ... мәмiлелер”
деген түсiнiктерге анықтамалар берiлген:
Инвестиция – пайыздар мен дивиденттер алу үшiн, ... ... ... ... ... ... алу ... активтер
құны өседi деген үмiтпен қаражатты қаржылық активке орналастыру.
Экспорт-импортты мәмiле:
- Тауарға деген ... ... ... ... емес ... ... ... резидент еместерге көрсететiн қызметтерiн
қарастыратын мәмiлелер.
Қазақстан ... ... ... Standard Poors ... ... емес ... бар, ... шет ел валютасы бойынша ашық валюталық
позиция ... ... ... ... күш үшiн ... ... ... позиция және нетто-позиция валютасы есеп берулер
аптаның үшiншi күнi берiледi. Ұлттық Банк ... ... ... ... есептiк кезеңдегi ашық валюталық позицияға белгiленген
лимиттердiң мөлшерден асып кетуi кезiнде, ... үш апта ... ... ... ашық ... ... үшiн ... лимиттен 5 %-ға төмен
анықталады.
Валюталық операцияларды ... ... ... ... ... ... нормативтi-құқықтық актiлерге сәйкес жүргiзiлiнедi.
Қазақстан Республикасының территориясында жүргiзiлiнетiн валюталық
операцияларды ... ... ... ... ... ... ... Республикасында валюталық операцияларды жүргiзу” Ережесi
табылады. Валюталық құндылықтарды пайдаланумен байланысты Ұлттық ... ... түрi ... ... пайдаланумен байланысты
қызметтi лицензиялау тәртiбi туралы” Ережемен ... ... ... ... ... “Валюталық реттеу ... ... ... ... ... Заңы ... ... валюталық құндылықтарды пайдаланумен байланысты қызметтердi лицензиялау
тәртiбiн анықтайды, оның ... ... ... ... құндылықтарды пайдаланумен
байланысты, қызмет түрлдерi;
- Лицензия алушыларға қойылатын талаптар, онiң ... ... ... ... ... тiзiмi, оны қарастыру тәртiбi мен мерзiмi;
- Лицензия бермеу себебiн негiздеу;
- Берiлетiн лицензия шарты, оның iшiнде кезеңдiлiгi және есеп ... ... ... етуiн тоқтату негiздерi.
Аталған Ереже нақты ... ... ... ... ... ... Бөлшек сауда қызметiмен айналысу және қолма-қол шетел валютасы үшiн
қызмет көрсету;
- Резиденттердiң шет ел банктерде және ... да ... ... ашу;
- Резиденттерден резидент еместердiң пайдасына берiлетiн валюталық
құндылықтарды қарастыратын, капитал ... ... ... ... еместерден несие түрiнде ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкiнiң валюталық реттеу қызметтерi
“Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” заңында бекiтiлген. Сонымен
қатар, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мен өкiлеттiлiгi “валюталық реттеу туралы” ... ... да ... жылы Ұлттық Банктiң валюталық реттеудi жүзеге асыру бойынша
атқаратын қызметтерi негiзiнен, валюталық ... ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiгiн және
оларға қойылатын талаптарды жоғарлатуға бағытталған болатын.
Ал, 2003 жыл валюталық заңнама либерализацияға ... ... ... ... ... ... ... нарығының негiзгi сипаттарына шет ел
валютасына деген сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... деңгейiнiң бақылануы, шет ел валютасына
қатысты теңгенiң аз көлемде құбылуы тән. Қаржы нарығының бұл ... ... ... ... ... ... мәлiметтерi дәл болып
отыр. Сондай-ақ, бұл Елбасының жыл сайынғы жолдамасында да көрсетiлген.
Ең алдымен, аталған мәселенi жүзеге асыру үшiн ... ... ... қажет. “Валюталық ... ... ... ... заң ... ... мен ... енгiзу
туралы” Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, ... ... ... ... құндылықтарды пайдаланумен байланысты, қызметтердi
лицензиялау Ережесiн бекiту туралы” ҚРҰБ Басқармасының №26, ... 18 ... ... 2002 жылдың 20 сәуiрiндегi №115 “ҚР-да валюталық операцияларды
жүргiзу Ережесiн бекiту туралы” ҚРҰБ ... ... мен ... енгiзу туралы” ҚРҰБ Басқармасының №24,
2002 жылдың 18 қаңтарындағы қаулысы;
- “Қолма-қол ... ... ... ... ... Ережесiн бекiту туралы” ҚРҰБ Басқармасының №487, 2001
жылдың 1 желтоқсанындағы қаулысы;
- 2003 жылдың 5 ... №343 ... ... ... ... ... ... туралы” ҚРҰБ Басқармасының
қаулысына өзгертулер мен ... ... ... ... №24, 2002 ... 3 ... ... “Қазақстан Республикасындағы валюталық заңнаманың ... және оған ... ... Ережелерiн бекiту туралы”
ҚРҰБ Басқармасының №229, 2002 жылдың 13 маусымындағы қаулысы.
- Сонымен қатар, 2004 ... ... ... ... ... және ... бақылау сұрақтары бойынша ... ... заң ... ... мен ... туралы” Қазақстан Республикасының Заң жобасы Қазақстан
Республикасының Үкiметiнiң талқылануына берiледi. Ол ... ... ... ... бпйлансты
қабылданған мақсаттарды жүзеге асыру үшiн жасалған.
Валюталық ... ... ... ... Ережесiне сәйкес лицензияланатын ... ... ... ... ... ... Экспорт-импорт мәмiлесi бойынша, 5 мың АҚШ ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының территориясында ... ... ... ... ... ... ... Резидент еместерден несие ретiнде алынған, шетел валютасының
үшiншi тұлғаның ... ... ... ... және ... ... Шетел инвесторлдарынан тартылған мемлекетпен кепiлдендiрiлмеген
несиелер;
... ... ... шет ел ... ... экспорт-импорт мәмiлелерiн қаржыландыру мақсатында
тартылған, мемлекетпен кепiлдендiрiлмеген ... ... ... бойынша қолданылатын шаралары,
нақты сектордың қаржы құралдарының дамуына және қосымша қаржы ... ... ... қаржы нарығының өсуiне әсер етедi.
Сонымен қатар, 500 АҚШ доллары эквивалентiнен жоғары соммада айырбас
операцияларын ... ... ... ... ... ... ету алып ... Қазiргi таңда, сертификат-анықтама қағазы
клиенттiң қалауы бойынша берiледi. Сонымен бiрге, жеке басты куәландыратын
құжат ... ... ... және ... ... ... тұлғалар үшiн iшкi валюталық нарықта шетел ... ... ... ... ал ... ... тұлғалардың
шексiз көлемде алуға құқықтары бар.
Нарықтың тұрақты дамуы, жеке тұлғалар үшiн қолма-қол шетел ... ... ... ... 3 мың ... 10 мың ... ... мүмкiндiк бердi, сондай-ақ өкiлеттi банктер арқылы бiр ... ... 10 мың ... дейiн көтерiледi.
Бұрын айтынлғандай, Қазақстанның валюталық реттеуiнiң ... ... ... ... шет ел ... ... ... табылады. Конвертациялануға көшу үшiн ... бiр ... және ... алғы ... ... ... Оны ... үшін кем
дегенде, резидент еместер үшін жеткілікті теңдестірілген және ашық тауар,
қызмет ... ... және ... болу ... ... ... мәртебесіне ие болу үшін қажетті
талаптарды ... ... ... ХВҚ ережесіне сәйкес, еліміз
ХВҚ Келісімінің ҮІІІ бабындағы міндеттемені өзіне ... ... ... ... мүше ... бірден бұл міндеттемені өзіне алуға міндетті емес,
бұл ... олар ХІҮ ... ... ... ережеге өтеді. Осы ережелерге
сәйкес ХВҚ-ға мүше елдер, ... ... ... ... қолданып жүрген
валюталық шектеулерін сақтап қалды.
2002 жылдың орта шеңінен бастап Халықаралық Валюталық ... ... ... ал 2006 ... 16 шілдесінен бастап, яғни мемлекет өзінің
валютасының айырбасталуын қамтамасыз ... ... ХВҚ ... ... ... ... ... теңгенің жағдайын қарастырайық. Теңгенің
құқықтық мәртебесі сорл уақытта, 2003 жылдың 29 эелтоқсанында қабылданған
валюталық ... ... ... ... анықталады. Бұл ережеге
сәйкес, резидент-заңды және жеке тұлғалар үшін теңгенің ... ... ... ... асырылды. Сонымен бірге, резидент жеке
тұлғалар үшін ... ... ... бойынша толығымен
конвертацияланады, ал резидент-заңды тұлғалар үшін экспарттан ... ... 50% ... ... ... ... ... қажет
болғандықтан, конвертациялаудың бір бөлігі міндетті болып табылды. ... үшін ... ... ... тасталынады:
• Ішкі нарықта валютаны тек, резидент еместер ... ... ... ... ғана сафтып алу
мүмкін;
• Тауар импортының құнынан аванстық төлем мөлшері ... ... ... ... ... ... Басқа резидент-заңды тұлғалардың келісімдерін төлеу бойынша
валюталық операцияларға тиым салынды.
Резидент емес-банктер үшін теңге ... ... ... Ол, ... валюталық операцияларды жүргізу үшін арнайы
лицензия алу қажеттігімен байланысты.
Заңды тұлғалар мен резидент емес ... үшін ... сол ... ... болып табылады, себебі ағымдағы операцияларға
және конвертация мөлшеріне ... ... ... ... ... ... операциялармен байланысты
ағымдағы есеп-айырысулар Ережеге сәйкес, тек резидент еместердің Қазақстан
Республикасындағы өкілетті банктердегі ... ... ... жүргізілуі
тиіс еді. Бірақ, бұл шоттардан ішкі нарықта шетел валютасын сатып алуға
тиым ... ... Бір ... ... ... үшін ... шоттағы шетел валютасына айырбасталу мөлшері ... ... ... ... ... ... ол келесіні
білдіреді:
1. Резидент еместер Қазақстаннан, оның дамуына салған ... ... ... ... ... сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтен
түскен теңгедегі ... ... ... тек ... ... ғана ... ... емес-жеке тұлғалар үшін теңге бөлшектеніп конвертацияланатын
валюта болып табылады. Себебі, Өкілетті банктерге шетел ... ... ... ... ... ... ... немесе айырбас
орындарцына сата алады.
Осыған орай, 2003 жылы ... ... ... ... теңге,
резидент емес-жеке тұлғаларды қоспағанда, конвертацияланбайтын валюта болып
табылады.
Керісінше, капитал қозғалысы ... ... ... жеке тұлғалары
мен заңды тұлғалафры үшін бөлшектеп конвертацияланатын ... ... Жеке ... үшін ... ... ... қарағанда біршама
тар болды, себебі біріншілер тек жекешелендіруге ғана қатысса, ал ... ... де ... ... ... үшін ... ... валюта болды,
себебі оларға шетел инвестициясымен байланысты ... ... ... теңгемен жүргізуге тиым салынады.
2009 жылы «Валюталық ... ... ... ... мен ... ... резиденттердің ішікі нарықта сатып
алғаг, бірақ қолданылмаған шетел валютасын аулару және сату ... ... ... ... 2006 ... 16 шілдесінде ХВҚ Келісімінің
ҮІІІ бабының шарттарына қосылу осы процестің логикалық аяғы болып ... ... ... ... ... теңгенің еркін айырбасталу және
шектеуден босатылған, көпжақты төлем ... өту ... ие ... ... ... ... ... деңгейі,
еліміздің әлемдік валюталық нарықтағы операцияларға тең құқылы қатысуын
қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... ... мәселелерге, теңгенің тек ішкі ғана емес, сондай-
ақ ... ... ... ... Осы ... жету ... ең ... қадам – ТМД елдерінің валюталық одақты құруы.
Осылайша, валюталық қатынастар ... ... ... ... бағалай отырып, Ұлттық Банк өзінің қойған мақсаттарына жетті
деуге болады: валюталық нарық белгілі бір даму ... ... ... ... ... тоқтатылды және оның тұрақтылығы қамтамасыз
етілді, теңге ХВҚ ... ... ... ... валюта
болды.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, Қазақстан Республикасының
валюталық реттеу жүйесі келесідей мақсаттарды көздейді: Ұлттық валютаның
тұрақтылығы, ... ... ... және ішкі ... ... дамуы.
Алға қойылған мақсаттарға қатысты, валюталық реттеудің негізгі бағыттары
болып, ағымдағы операцияларды бақылау және ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізген ақша нарығындағы тұрақтылық,
валюталық заңнаманың бөлек талаптарының күшін төмендетті.
2.2. ... ... ... ... ... жолдары
Нарыққа өту кезеңiнде қазақстан егемендi ел ретiнде өзiнiң саяси
дамуы кезеңiнде валюталық ... ... ... ... ... дербес валюта қатынастарын құрумен қатар ... ... құру оны ... ... ... ... бiрге шешу мiндеттерi
тұрады .
Қазақстан 2002 жылдың шiлдесiнде ХВК-ға мүше болып кiргеннен бастап
өзiнiң ... ... ... ... ... ... қағидаларымен
қордың жарғысына сәйкес қалыптастыруда .Валюта қатыныастарын ұйымдастыруы
үшiн 2003 ... 14 ...... ... ...... заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық ... ... ... болатын. Қабылданған заң бойынша
ырқына жiберу деңгейiне сәйкес келiп, кейбір жағдайларда дамып келе ... ... тiптi ... – қайшы сипатта болды . 2006 жылы ... ...... ... туралы ” жаңадан заң қабылданды
.
Жоғарыда аталған заңға қоса , “ Қазақстан республикасының ақша ... ” 2003 ... 13 ... заң ; “ ... Республикасының
ұлттық банкi туралы ” 2005 жылдың 30 наурыздағы заң; “ асыл ... ... ... ... мен ... қатынастарды мемлекеттiк реттеу
туралы ” 2005 20 шiлдедегi заң ; сонымен қатар ҚР Президентiнiң ... ... мен ... банк ... нормативтiк актiлерi .
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудін обьектiсi ... ... , ... ... бағалы қағаздар , валюталық құндылықтарды ,
аффинирленген ... мен ... да ... ... ... әкелу ,
алып кету және жiберу тәртiбiн белгiлеу болып «резиденттер» және «резидент
еместер» саналады.
Валюталық қатынастардың ... ... ... және
“резидент еместер ” саналады . Резидентке жататындар:
• Қ.Р. тұратын жеке ... , оның ... ... ... ... ... ... Қ.Р – ның заңдары бойынша құралған заңды тұлғалар , сондай-ақ олардың
Қазақстан территориясындағы ... және тыс ... ... ... Қ.Р тыс ... дипломатиялық, сауда және басқа ресми өкiлдiктер ,
сондай-ақ коммерциялық iспен шұғылданбайтын өкiлдiктер .
Қ.Р-дағы “ ... ...... ... ... ... ... және жеке тұлғалар жатады .
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық ... ... ... агенттерi жүргiзедi . Валюталық бақылау органдары болып заң ... ... ... ... ... , тап айтқанда , валюталық
операциялар жүргiзетiн өкiлеттi банктер жүргiзедi .
Валюталық бақылау негiзiнен мына бақылауда жүргiзiледi ... ... ... ... ... сәйкестiгiн анықтау және оған
қажеттi лицензиялар мен құқсаттың болуы .
• Резиденттердiң мемлекет ... ... ... ... тексеру ; сондай-ақ Қ.Р валюта нарығында шетел ... ... ... ... ; ... валютасымен жүргiзiлген
төлемдердiң дәлдiгi , валюта операциялары бойынша есеп пен ... және ... ... сонымен бiрге резиденттер
еместердiң теңгемен жүргiзген операциялары ... ... ... , ... ... ... ... саяси және
мәдени қатынастарға қызмет етiп, ол ... ... ... ... .
2.3. Нақты шетел валютасын сату және сатып алу ... ... ... ... сату және ... алу ... ... үшін
келесі шоттар ашылған:
060-«Банктің касса және қоймасындағы нақты ... ... ... ... ... елдерінің нақты валютасы»
063-«Айырбас бөлімдеріне аванс түрінде берілген валютасы»
Бұл шоттар бойынша шетел валюталары ... ... ... дипломы
бойынша есептеледі. Жаңа шот жоспары бойынша шетел валютасы мына ... яғни 060, 062-ші ... ... жаңа ... шот ... - ... ... және монеталар».
№1003 - «Айырбас бөліміндеріндегі нақты ақшалар».
Банктің валюталық сый-ақысының есебі үшін банкте 091-ші ... ... ... ... шот ... ... бойынша
сатып алынған валютаның бағасы, ал дебеті бойынша ... ... Жаңа шот ... ... ... ... ... валюталық сый-ақы».
2858-«Шетел валютасы бойынша ұзын валюталық сый-ақы».
917-ші шот «Шетел валютасының бақылау құны».
Шот активті-пасивті және валютаны сатып алу үшін ... ... ... ... ... ... ... түрінде көрсетіледі.
1859-«Шетел валютасының теңгедегі бақылау құны».
Берілген шоттар бойынша қозғалыс Ұлттық ... ... ... ... ... ресми және нақты диплом бойынша айырма
операция жүргізу барысында ... ... ... мен ... ... шотында бейнеленеді. Шетел валютасын сатып алу кезінде шынайлығы,
төлемділігі және оның Ұлттық банктің ... ... ... Ал банктерде шетел валютасымен операциялардың орындалуы
инструкцияға сәйкес, банктің екі ... ... ... ... безендіреді, ал екіншісі, ... ... мен ... Есеп ... ... клиенттер қабылданатын немесе берілетін
теңгедегі сомма журналда тіркеледі және кіріс шығыс валюталық ордер немесе
кіріс-шығыс ... ... ... ... алу кезінде:
1. Ресми диплом бойынша валюта соммасына нақты валюта қалдығын
көбейтеді және ... ... ... ... ... ... (2858)
2. Бір мезгілде шетел валютасын сатып алуға теңгедегі банк шотын
бейнелейміз және егер валюта дипломы бойынша ... ... ... ... ... сатып алу кезінде ресми диплом нарықтық дипломқа сәйкес келмесе,
онда дипломдық ... 960 ... 970-ші ... Егер ... алу ... ресми дипломтан төмен болса, онда:
Дт-917 (1859)-(ресми диплом бойынша)
Кт-031 (1001)-(теңгедегі нақты төленген соммаға)
Кт-960 (4530)-(айырма соммасына)
№4530-«Шетел валютасын сатып алу және ... ... ... ... Егер ... алу ... ресми дипломтан жоғары болса, онда айырма
банк шығынына жіберіледі:
Дт-970 (5530)-(айырма соммасына)
Дт-917 (1859)-(ресми диплом бойынша)
Кт-031 (1001)-(нақты төленген соммасына)
Шетел ... ... алу ... ... ... ... ... банктің ішкі нарықта одан әрі валютаны қайта сату мүмкіндігі
нашарлайды. Валюта иесіне екі ... ... ... ... Оның ... ... беріледі және ол ... ... ... ... құқық беріледі. Валюталық операция бойынша барлық
құжаттар іс-құжатта болады және сақтау мерзімі - ... ... ... сату ... банк:
1. Ресми диплом бойынша шетел валютасын сату ... ... ... ... (1858)
Кт-061,062 (1001)
2. Сату бойынша алынған қаржылар кассаға кірістеледі және ... ... ... ... банк ... ... ... болса, операциялардың
жүргізу есебі үшін активті шот ашылған:
919-«Айырбастау бөлімдеріне ... ... ... шот ... ... нақты ақшалар».
Күнделікті аванс валюта және теңгеде берілгенде валюталық шығын және
кассалық ордер негізінде келесі жазба құрылады:
Дт-063 (1003)
Кт-060,062 (1001)
Кассадағы ... ... ... ... (1001)
Күн соңында айырбастау бөлімі қалған қалдықты банкке өткізуі тиіс. Ол
үшін айырбас бөлімінің қызметкері күн соңында ... есеп ... ... ... күн ... ... қалдық валюта түрінің қозғалысы және күн
соңында қалған қалдық пен ... ... ... көрсетіледі.
Шетел валютасы бойынша аванстық есеп қабылдаған кезде нақты ... ... 063-ші шот ... және ... банктің валюталық
позициясы бойынша көрсетіледі.
Егер нақты ақша есеп берілгендерінде көп болса, онда келесі ... ... ... ... егер аз ... болса, онда:
Дт-060,062 (1001)
Дт-091 (1858)
Кт-063 (1003)
Бір уақытта нақты ақшаның қалдығын теңгеде тапсыру керек, яғни касса
бойынша ... және 919-ші шот ... Ал оның ... 917-ші ... көрсетіледі. Егер айырбастау орнымен тапсырған теңге есеп беруден
көп болса, онда
Дт-031 ... ... ... аз ... ... (1859)
Кт-919 (1003)
Айырбастау бөлімінде касса қалдығын қабылдаған кезде ... ... ... ... ... таза ... дұрыстығын, теңгемен валюта
бойынша түскен пайданың есебін береді.
Айырбастау бөлімінде түсімді есептеген кезде келесі ... ... ... және ... есепке алынғаны;
- қанша валюта сатылғаны және сатып ... ... ... ... ... берілетіндегі.
Мәліметтер бойынша екі данада кіріс кассалық ордер және валюталық
ордер толтырылады. Оның ... ... ... ... ... ... ... іс-құжатқа тігіледі. Бас банк өзінің ... ... ... кассасына айырбастау операцияларын жүргізу үшін екі
сатылы келісім негізінде ... ... ... ... ... ... үшін ол төмендетуге алынғанға дейін, ... ... ... есептеледі».
Дт-061 (1002)
Кт-060 (1001)
Филиалда алынған валюта акт бойынша балансқа кірістеледі және
076-«Бас банктен алынған консигнация шотында ... да ... ... ... ... ... сатып алу және сату операциялары бас банкте
сияқты жүргізіледі. Белгіленген мерзімде филиал бас ... ... ... қарызды өшіру үшін аударады.
Валютада:
Дт-076 (2860)
Кт-091 (2858)
Теңгеде:
Дт-917 (1859)
Кт-1351
Бас банкте филиалдың ... шоты ... ... ... және ... валютаны өшіреді:
Дт-886 (2154)
Кт-061 (1002)
Нақты ақшасыз шетел валютасын сату және ... алу ... ... ... емес ... ... ... Ұлттық Банк арнайы есептелген қаржы
соммасы заңды тұлғаның ... ... ... ... және валюталық
позицияда өзгерістер көрсетіледі.
Дт-091 (0858)
Кт-070 (2203)
Сатудан алынған сомма бір уақытта клиенттің ағымды шотынан өшіріледі
және ... ... ... ... ... ... және ... диплом әртүрлі болса; онда дипломдық айырма банк ... ... ... ... ... ... аудару
Банктің аудару дегеніміз – ол бір банктің екінші банкке алушыға
белгілі-бір соммаға төлемді аударуға ... ... ... ... операцияларда банктің аудару фомасы түріндегі есеп айырулар
келесі түрде ... ... ... оған қол ... ... экспортер
белгіленген мерзімде тауар тиеуді жүргізеді және ... ... ... оны ... да құжаттармен бірге алушыға ... ... ... яғни ... ... алып және келісім шартының
орындалғанына көзі жеткеннен кейін тауарға ... ... ... ... үшін төлеуші өзінің банкіне керекті қаржыларды аудару туралы өтініш
әкелуге міндетті. Аудару туралы өтініште алушы банктің ... ... ... және ... ... ... ... керек. Аудару туралы
өтініш 3 данада толтырылады. Оның біреуі аударудың тәсілімен ... ... ... ... Өз ... ... ... құжаттың және
шетел валютасындағы ағымды шоттағы қаржылардың нақтылығын ... ... ... қаржы жеткіліксіз болса, онда оның өтініші керекті валютаға
теңгенің конвертациясы жүргізіледі. Валюта сатып алуға жіберілген ... ... 906 (2870) – ... ... алуға жіберілген қаржылар»
деген транзитті ... ... ... ... (2870)
Банк сатылған валюта соммасына валюталық позицияны азайтады және
қаржыларды 070-ші ... ... ... шотқа аударады:
Дт-091 (1858)
Кт-070 (2203)
Бір уақытта эквивалент теңгеде көрсетіледі, яғни қаржылар транзиттік
шоттан өшіріледі және алынған қаржылар 917-ші ... ... ... ... банк ... туралы өтінішті
орындауға қабылдайды. Аударылған қаржылардың қозғалысы 072-ші ностро шоты
арқылы ... яғни «А» ... ... ... бір ... ностро
шоты мен төлеушінің шот қалдығы азаяды:
Дт-070 (2203)
Кт-072 ... ... үшін ... SWIFT аудару соммасына белгілі ... ... ... ... ал қосымша белгілі бір сома Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банк дипломы бойынша. ... ... ... соммасына валюталық мемориалды ордер ... ... ... 091-ші ... ... (2203)
Кт-091 (2858)
Бір уақытта эквиваленттік негізінде теңгеге аударулар түскен түсімді
960-ші банктің ... ... ... ... ... ... ... қызметі үшін комиссиондық кіріс шотына аударылады.
Дт-917 (1859)
Кт-960 (4601)
Алушы банкте аудару соммасына ностро шоты ... ... ... алушының ағымды шотына аударылады:
Дт-072 (1052)
Кт-070 (2203)
Банктің есеп айыру формасындағы есеп ... ... ... ... және ... жүргізуде арзандылығымен
ерекшеленеді.
Алдын-ала акцептелген инкассо.
Алдын-ала акцептелген инкассо ішкі саудада көп таралған. ... ... ... ... ... банк арқылы импортерден тауардың бағасы
белгіленген мерзімде төлейтіні туралы қаржы және растау алуға тапсырысы.
Инкассо опреацияларын жүргізу құжаттары екіге ... ... ... (шоттар, төлеу құжаттары және меншік құқығы
туралы құжаттар).
2. Коммерциялық құжаттар (аудармалы және жай ... ... ... ... ... тиеу ... алып, құжаттар жобасын жинайды және
инкассо тапсырысын банкке береді.
Халықаралық ережелердің ережесіне байланысты ... ... ... ... ... деп ... Ал ол төлемдерді
инкосациялау операцияларын жүргізуге сенім білдіретін банк ... ... ... ... ... ... банк, оларды импортердің еліне
корреспондент банкке аударады (инкассолайтын банк).
Төлем немесе ... алу ... ... банк құжаттарды
алғаннан кейін төлеушіге хабар береді. Егер импортер ... ... ... ... берсе, онда оның ағымды валюталық шотынан қаржы
қаржы аудару үшін мемориалды ордер жазады.
Қаржыларды аудару ... ... ... ... ... ... Есеп айырудың инкассолық формасы импортер үшін пайдалы,
өйткені банк оның тауарға ... ... ... ... оны ... дейін қорғайды. Импортерға нақты тауар түскенде төлем жүргізген
пайдалы.
Инкассоның жақсы жақтарынан ... да ... ... де ... ... ... және банк арқылы құжаттар жүгірісінің ұзақтығы.
2. Импортер ұсынған ... ... бас ... ... ... ... валюталық реттеу қызметінің даму жолдары
«Валюталық реттеу ... ... ... ... және 2003 жылы ... валютаны енгізгеннен бастап
республиканың валюталық режимі төлем балансына әсер еткен сыртқы және ... және ішкі ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде әлсіреу немесе ... ... ... ... ... ... тұрақты валюта нарығы
жеткілікті құрылды. Осы уақыт ішінде біздің ... ... ... ... ... бай тәжірбие ... ... ... ... ... жетуге ұлттық валюта тұрақтылығы және ... ... ... ... ... балансының нығаюын қамтамасыз етудің
кәзіргі уақытта ... ... ... банк ... валюталық саясаттағы теңгенің нығаюына
әректтелуі, оған ... ... ... есеп ... валюталық
төлем ретінде пайдалануға, әсіресе Қазақстан мен шекаралас ... ... ... жылы ... айырбасталуы еркін қозғалу режимін сақтады,
сұраныспен ... ... ... ... Бұл ... ... нарықта бағалық бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... ... нарығында минемалды қатысуын
жүзеге асырады, ... ... ... алып ... ... ... ғана ... қаулысымен 25.06.2004 жылы бекітілген Қазақстан
Республикасында валютаны ... ... ... ... қарастырылды. Яғни ол
2005-2007 жылға дейін дамуы керек.
2007 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... мақсаты айқындалды.
Қорыта келіп айтқанда ұлттық валютаны дамыту ел үшін өте қажетті
жағдайлардың бірі. Валютаны ... ... ... әсер етеді және ол заң
жүзінде қарастырылып отырылуы тиіс.
Қорытынды
Нарықты экономикаға өту ... ... ... ақша ... жүйесiнiң түбегейлi өзгеруiн талап еттi. Баға либерализациясы және
сыртқы сауда демонополизациясы өз ... ... ... валюта
бағамын белгiленудiң және валюталық ... ... ... өзгеруiне алып келедi. Валюталық шектеудi және тенгенiң қатаң
тiркелген бағамен алып тастау, оның құлдырауының негiзгi себебi болды.
Валюта жүйесi өндiрiстiң өсi ... ... және ... дамуымен тығыз байланысты. ол тек қана елдiң экономикасына ғана
әсер етiп қоймайды, сондай-ақ оның әлемдiк аренадағы “орнын” анықтайды.
Қазiр қазақстанның ... ... ... көрсеткiштер бойынша
әлемдегi “үшінші” елдер деңгейiнде тұр. Валюталық ... ... ... ... қарама-қайшы келуi, бұл этаптың қиыншылық
жағдайда болуының негiзгi себебi. Теңге бағамын көтеру тұрақтандырушы шара
болып табылады. ... бұл шара ... ... ... ... етедi, ал
ол кезегiнде өндiрiстiң, ақша ... ... және ... ... алып ... Сондай-ақ, бағамды төмендету де
бiрқатар қиындықтар туғызды: ақша ... ... ... ... т.б. ... та, ... ... жақсарту үшiн белгiлi бiр ... ... ... ... және ... лицензиялау, валютаны
резервтеу жүйесi, ұлттық валютаны сақтау шаралары.
Қорыта келгенде экономиканы, ондағы валюталық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ұлттық экономиканың тұрақты дамуын,
шетелдермен қарым-қатынаста ұлттық валютаның мәртебесін сақтау, ... ... ... ... ... ... табылады.
Аталған валюталық реттеу мен қадағалауда мемлекеттің ... ... ... ... ... ... операциялары мен
шараларының орны ерекше. Сондай-ақ еліміздегі екінші деңгейлі банктерде
валюталармен операциялар ... ... бір ... ... ... қызметтермен саудаласқанда, капиталдар мен несиелердiң
қозғалысы кезiнде, ... және ... ... ... сонымен
бiрге әр алуан елдердiң ұлттық немесешетелдiк валюталарға шаққандағы ... ... ... ... ... аса қажет. Валюталық
бағам дегенiмiз – бұл бiр елдiң ақша ... ... бiр ... бiрлiктерiне бейнеленген бағасы. Әрбiр елдiң ұлттық ваюталарын
салыстыру ... ... және ... процесiнде пайда ... ... ... ... ... ... ... пен ұсынысқа ықпал етушi көптеген ... ... ... жүйесi дүниежүзiлiк валюта жүйесiнiң құрылымдық
принциптерiне сәйкес қалыптасты. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ақша бiрлiгi құрайды. Қазақстанның ұлттық
валютасы Елбасының 1993 жылғы 12 қарашасындағы “Қазақстан ұлттық ... ... ... ... 1993 ... 15 ... бастап
айналымға теңге енгiзiлдi. /9/
Жалпы валюталық қатынастардың дамуы елiмiздiң ... ... ... ұлттық экономикамыздың орнын көрсетедi.
Сондай-ақ атап өтетін тағы да бір маңызды жағдай ол биылғы 2007 ... ... ... ... айналысқа жаңа теңге валюталарының шығуы.
Ұлттық Банктің жаңа ... ... ... ... ... ... заманғы ерекше қорғаныш белгілерінің нашар болуы. ... ... жаңа ... ... ... ... бар ... жасанды жасап шығару мүмкін емес, сонымен қатар жаңа теңгелерді жай
ғана тексерулер арқылы шынайы екендігіне көз ... ... Яғни ... ... жаңа теңгелерге ауыстыру шарасыда валюталық реттеу мен
қадағалаудың бір жолы ... ... , ... күнi ... ... валюталық реттеу
жүйесi құрылған. Валюталық реттеу ережесiн анықтайтын нормативтi – ... ... ... бұзушыларға белгiлi бiр санкиялар қолданылады.
Жалпы алғанда, шектеулердi бiртiндеп алып тасатауды және валюталық
бақылау жүйесiн жеңiлдетудi, ... ... ... бақару
шараларын қысқартуды және экономикалық еркiндiктi ... ... ... ... ... ... ... жақөсартатын
факторлардың бірін және ұзақ мерзімді перспективада ағып келуіне мүмкіндік
береді деп қарастырады.
Сонымен, валюталық реттеу ... ... ... жүйе ... институтының негізін қалаушы болып табылмайды және оның дамуы
толығымен ... ... және ... климатына байланысты, елдің
валюта жүйесі ақша-несие жүйесінің, ... және ... ... ... ажырамас бөлігі болып табылатын деген ... ... ... ... қарама-қайшылықтар валюта
қатьынаситарына да әсер етеді. Валюталық реттеу кейбір мәселелерді ... ... ... ... ... ... реттеу тек
экорномиканы кешенді түрде ұйымдастыру кезінде ғана мүмкін болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Закон ... ... «О ... регулировании от 30 января 2001
года №154-11
2. Статистический ... ... ... ... ... действий по реализаций концепции либерелизации ... в ... ... на 2000-2004гг,
4. Кодекс об административных правонарушениях 2004г
5. Вестник Национального банка РК,апрель 2004г
6. Банктегі бугалтерлік есеп Оқу құралы Қалғұлова ... ... ... Маргацкая Г.С, Маргацкий Р.В. 2004
8. Егемен Қазақстан .03.09.2005
9. Егемен Қазақстан 06.17.2005 “валюта заңы”
10. ҚР “Бағалы қағаздар нарығы”туралы Заңы. ... ... 3 ... ҚР ... ... туралы” Заңы. 24 желтоқсан 1996ж.
12. У.М.Искаков, Д.Т. ... ... ... ... ... А., ... ... Б. Клчевые рыночные концепции. М., 2004.
14. К. Ж. Бертаева. Казахстанский валютный ... А., ... ... В.А. FOREX: ... анализ валютных рынков. ... ... ... ... банктер. А, 2001.
17. ... С.Б. Ақша ... және ... А.,2004.
18. К.Ж.Бертаева. Валютный рынок и валютные ... ... ... ... правовых актов. №26. А., 2001г
20. ... Ш.М. ... ... және оның ... ... ... экономикалық қызметiне әсерi” // Банки
Казахстана. №1.- 2006 ж.
21. “Қ.Р-да ... ... ... ... Қ.Р. ... заң ... жарлығы // 12.11.1993.
22. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И ... ... - ... ... ... М.А., ... Л.С. / Финансы, денежные обращение и
кредит. ... ...... , 1996г.
24. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва,
1994 – 173 ... Роде Э и др. / ... ... ... ... ... - Москва,
1986 г.
26. Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық
құқық: Оқу құралы. – ... ... ... 2004. – 302 ... «О ... ... и ... базе» // (Национальный Банк РК
Пресс-релиз №33 от 17 ... 2005 ... ... Казахстан, 2005 г.
№10. 65стр
28. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша ... ... ... ... ... ... // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы №1,
2003ж.
29. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2005 г. №10. 89стр
30. ... ... ... ... ... ... 518 от 8 декабря 2004 года «Об ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан на
2005 год»
31. Бункина М. К., Семенов А. М. ... ... ... М., ... Ермаков В.А, Казахстан в современном мире. Экономико-географический
очерк. Алматы, 2002.
33. Козырин А.Н. ... ... ... ... М.: Новый
юрист, 2000.
34. Красавина Л. Н. Международные ... и ... М. ... 1994 ... ... В. В. ... международных валютно-финансовых и кредитных
отношений. М., 1998 г.
36. Наговицин А. Г. Валютная политика. М., 2000 ... ... И. Я. ... ... ... М. ... и
биржи", 1995 г.
38. Нурсеит Н. А. Управление товарным обеспечением национальной валюты.
Алматы: "Экономика", 1998 ... ... Ж. ... ... денежными потоками. М.: ФиС, 1998.
40. Сабденов О.С. Экономическая политика переходного периода на рубеже XXI
века. Алматы: Казахстан, ... ... С.С. ... и ... ... ... ли ... пройти их тропами. Алматы: Fылым, 1998.
42. Семенов К. А. Международные ... и ... ... М., ... ... ... валюталық бағам
М
Е
Е
М
132
Шетел валютасының саны, доллар.
Валюталық реттеу органдары
Қазақстан ... ... ...... ... ... органы
ҚР басқа да мемлекеттiк органдары (Кеден бақылау агенттiгi, Қаржы
Министрлiгi)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта нарығы және валюталық реттеу туралы жалпы түсінік43 бет
Валюталық бағамның экономикадағы орны және оны экономикалық реттеу34 бет
Валюталық операция түрлерін жүргізетін және реттеу органдары мен ұйымдары30 бет
Валюталық реттеу және валюталық бақылау10 бет
Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы Қазақстан Республикасының заңы4 бет
Валюталық реттеу және оның тәртібі9 бет
Валюталық реттеу механизмі және оны жетілдіру53 бет
Валюталық реттеудің экономикалық мазмұны14 бет
Валюталық қатынастарды реттеу5 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің валюталық операциялары мен реттеу шаралары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь