Дидактикалық ойындар-кiшi мектеп жасындағы оқушылардың бiлiмдерiн арттыру құралы

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3. 7
I бөлiм. Бастауыш мектеп оқушыларын дидактикалық ойын
арқылы дамытудың теориялық негiздерi
1.1. Дидактикалық ойынның мәнi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.18
1.2. Кiшi мектеп жасындағы оқушыларының дидактикалық
ойын арқылы дамуының педагогикалық, психология.
лық ерекшелiктерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.21
II бөлiм. Дидактикалық ойындар арқылы оқушылардың
бiлiмдерiн артыру жолдары мен әдiс тәсiлдерi
2.1. Дидактикалық ойындардың үлгiлерi және оны өткiзу ... ... ... 22.33
2.2. Тәжiрибелiк . эксперименттiк жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... . 34.37
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38.39
ІV. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40.52
V. Ұсыныстар
Ойын- жалпы адамдық мәдениеттiң ерекше құбылысы, негiзгi бастауы және шыңы. Басқа ешқандай iс-әрекет барысында адам баласы ойындағы сияқты өзiнiң психо-физиологиялық және интелектуалдық мүмкiндiктерiн көрсеткен емес. Сондықтан да ойын оқытады, тәрбиелейдi және дамытады, әлеуметтендiредi. Белгiлi орыс жасушысы Ногибин ойынның маңызы туралы былай дейдi:”Ойын кезінде баланың мiнезi,өмiрге деген көзқарасы айқындалады. Көптеген өмiрлiк күрделi мәселелердi бала ойын процесiнде жеп-жеңiл шешiп отырады. Балалық шақты ойынсыз және ойыннан тыс алып қарауға мүмкiн емес.”
Халқымыз бала психологиясының қалыптасуында ойын әрекетiде елеулi рөл атқаратындығын аңғарған, ойынның маңызын жөнiнде мақал-мәтелдердiң түйетiнi мыналарды:
Ойында баланың ортамен қарым- қатынасы кеңейiп, таным қабiлетi өседi, мiнез-құлқы қалыптаса түседi. Бала ойынының түрi де мазмұны да сан алуан. Ойын үстiнде бала достыққа, жолдастыққа, тапқырлыққа,ептiлiкке,iскерлiкке,адамгершiлiкке балуында.
Бала табиғатынан қимыл-қозғалысына құмар, ойын балалық шақтың басты ерекшелiгi. Мәселен «Баланың iстегенi бiлiнбес,» «Баламен ойнама, шаршарсың», «Қыз қуыршақ дейдi, ұл құлыншақ дейдi»,«Ойнай бiлмеген, ойлай бiлмейдi», - деген мақал-мәтелдерде баланың ойынға аса құмар екендiгi, ұл мен қыздың ойыны да түрлiше болатындығы ойын арқылы баланың сана-сезiмi ақыл-ойы өсiп жетiлетiндiгi дұрыс көрсетiлген.
Баланың дүниетанымында оның психологиясын қалыптасуында оқу бiлiмiнiң ерекше маңыз алатынығыңда мақал-мәтелдерден дұрыс көрсете алған.
1) Аникеева Н.П. Воспитание игрой. М.Просвещение: 1987
2) Архипенко Ф. Игра в учебной деятельности младшего школьника. «Начальная школа» 1989 № 4.
3) Ахметов С. «Қуыр-қуыр, қуырмаш» Алматы, Жалын 1993
4) Бабанский Ю.К. «Педагогика»
5) Бедарев Г.К. «Организаторам велого досуга» М.Советская Россия 1979
6) Большая Советская Энциклопедия. Под ред. Прохорова А.М. М. Советская Энциклопедия.
7) «Бастауыш мектеп» журналы 2003 №5,12,1998 №8,9,1997 №4
8) Бержанов Қ. «Педагогика тарихы» Алматы 1984
9) «Балабақшада оқыту және тәрбиелеу бағдарламасы» Алматы 1989
10) «Возрастная и педагогическая психология» Под ред.А.В. Петровского
11) Газман О.С. «Каникаулы, игра, воспитание» 1988
12) Дүкенбаева Г. «Жасырынбақ» Алматы, Рауан 1994
13) Дамыта оқыту технологиясы
14) Жарықбаев Қ. «Қазақ тәлім-тәрбиесі» Алматы 1995
15) Жайлауова М.К. «Дидактикалық ойындар және оны пайдалану тиімділігі»
16) Жедек П.С. «Подготовка учителя начальной школы к применению игровых методов обучения» Начальная школа 1987 №9
17) Жуковская Р.И. «Игра и ее педагогическое значение» Педагогика 1995
18) Иенбаева Б.Қ. «Мен - адаммын» Алматы 2000

19) Крупская Н.К. «Мектепке дейінгі тәрбие туралы» Алматы 1988
20) Короткова Н.А. «Как играть с ребенком» Педагогика 1990
21) Кіші мектеп жасындағы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту , Алматы 1997
22) Қоянбаев С. «Педагогика»
23) «Қазақтың ұлттық ойындары» Алматы 1978
24) Қосанов Б.М. «Математикада дидактикалық ойындар және қызықты жаттығулар» Атамұра 1998
25) «Қазақстан мектебі» журналы 2002 №5
26) Меңжанова Ә. «Мектепке дейінгі педагогика» Алматы 1982
27) Менджерицкая Д.В. «Воспитателю о детской игре» М. Просвещение 1982
28) Нүсіпбекова М.И. «Педагогический сундучок» Алматы 2003
29) «Ойнайық та, ойлайық» Қазақстан
30) «Психология» Под ред. Петровского 1990
31) Сейталиев А. «Тәрбие теориясы» Алматы 1986
32) «Современная западная философия» Под ред. Малахова В.С. 1991
33) Сансызбайқызы М. «Баланы отбасында ойнауға үйрету» Рауан 1995
34) Толыбаев А. «Кел, ойнаыйқ»
35) Эльконин Д. «Детская психология» М. 1960
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және бiлiм министрлiгi
М.Өтемiсұлы атындағы
Батыс Қазақстан мемлекеттiк университетi
Педагогика ... ... III ... ... ... ойындар-кiшi мектеп жасындағы оқушылардың бiлiмдерiн арттыру
құралы.
Орал 200
Мазмұны:
Кiрiспе.....................................................................
............................. 3- 7
I бөлiм. ... ... ... дидактикалық ойын
арқылы дамытудың теориялық негiздерi
1. ... ... ... Кiшi ... ... ... дидактикалық
ойын арқылы дамуының педагогикалық, психология-
лық
ерекшелiктерi...............................................................
.... 18-21
II бөлiм. Дидактикалық ойындар арқылы оқушылардың
бiлiмдерiн ... ... мен әдiс ... ... ... ... және оны ... 22-33
2.2. Тәжiрибелiк - эксперименттiк жұмыстар.................................
34-37
III.
Қорытынды...................................................................
............... 38-39
ІV.
Қосымшалар..................................................................
.............. ... ... ... ... ... ... ... негiзгi бастауы және
шыңы. Басқа ешқандай iс-әрекет барысында адам баласы ойындағы сияқты өзiнiң
психо-физиологиялық және ... ... ... ... да ойын ... тәрбиелейдi және дамытады, әлеуметтендiредi.
Белгiлi орыс жасушысы Ногибин ойынның ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы айқындалады. Көптеген өмiрлiк
күрделi мәселелердi бала ойын процесiнде жеп-жеңiл шешiп отырады. Балалық
шақты ойынсыз және ... тыс алып ... ... емес.”
Халқымыз бала психологиясының қалыптасуында ойын әрекетiде елеулi рөл
атқаратындығын аңғарған, ойынның маңызын жөнiнде мақал-мәтелдердiң түйетiнi
мыналарды:
Ойында баланың ортамен ... ... ... таным қабiлетi өседi,
мiнез-құлқы қалыптаса түседi. Бала ойынының түрi де мазмұны да сан алуан.
Ойын ... бала ... ... балуында.
Бала табиғатынан қимыл-қозғалысына құмар, ойын балалық шақтың басты
ерекшелiгi. Мәселен «Баланың iстегенi ... ... ... «Қыз қуыршақ дейдi, ұл құлыншақ дейдi»,«Ойнай бiлмеген, ойлай
бiлмейдi», - ... ... ... ойынға аса құмар екендiгi, ұл
мен қыздың ойыны да түрлiше болатындығы ойын арқылы баланың ... өсiп ... ... көрсетiлген.
Баланың дүниетанымында оның психологиясын қалыптасуында оқу бiлiмiнiң
ерекше маңыз алатынығыңда мақал-мәтелдерден дұрыс көрсете алған.
«Бiлiмнен асар байлық ... ... ... алмағанды, бiлiм
сүрiндiредi», «Бiлiмдiден өнер құтылмас» деген мақалдардан осы идеяны ... ... ... жасындағы балалар үшiн- сабақ, олар үшiн ойын тәрбиенің
маңызды түрi. Ойынды ... ... ... ... да ... ... өте ... Ойын процесiнде бала қиындықтарды жеңуге үйренiп,
айналадағы дүниенi танып ... ... ... ... ... ... ... тежеп, ынта-ықыласын түсінуге,
танытуға тиісті емес. Ол бұл жағдайда ... ... ... және тағы ... ... ... ... жіберуге ғана тиіс. Ойын жай ермек
ғана емес, балалардың рухани жетілуі мен табиғи түсуіне қажетті алғы ... ... ... мен ой ... өркен жолы ойынға тікелей ... өте ... ... ... ... ... үшін ... шақты бастан
кешуі міндетті, егер ойын мен қызыққа толы балалық шақ болмаса, ол ... ... ... ... деп К.Чуковскийдің бала мен ойынды теңестіре
жоғары бағалауын да ... ... ... мән ... Адамзатты балаларсыз
елестету қаншалықты мүмкін болмаса, ... ... ... де
соншалықты мүмкін емес. Ойын балалар үшін өмірмен тең. Сондықтан ... ... ... ... күш жоқ. Ол халықтың сандаған жылдар
тәрбиесінің нәр ... ... ... ... Ойын еш уақытта да
дамудың бір сатысына ... ... ... ... ... түседі.
Сондықтан да педагог балалар ... ... ... қатысуын
қамтамасыз етуге міндетті. Сондай жағдайда ғана өз мақсатына ... ... ... арта түседі.
Педагогикалық процесте ойын басқа түрлерiмен байланысты.Ойын мен еңбек
арасындақы байланыс ұқсастығы мен ... да ... ... ... жұмсалады.
Ал айырмашылық ... ... ... ... яғни ... ... көзделмейді, тек баланың өзі үшін
пайдалы.
Сонымен бірге ойын мен ... ... ... бір тұрғыда
байланыс ... Бұл ... ... ... ... ... Мұндай құралдар жасау балаларды еңбектенуге әкеледі.
Сондықтан басқа мысал келтіретін ... бала ... ... ... игереді.Бала игерген білімдерін, яғни оқу үстінде ... ойын ... ... ... ... болуы
мүмкін.Ойын арқылы білімдерін тереңдетіп ... ... ... ... орын берілуі, ойын
мазмұнын одан әрі терең ... ... ... ... ... әлеуметтік сипатын, өмір құбылыстарын ... ... ... ... балалар үшін ойын, оқу,
еңбек – тәрбие құралы” деді. Бұл ... ... ... ... ... бала қай ... өмір сүрсе, сол қоғамды ... ... ... ойынның айналасындағылармен қарым-қатынас жасайды
және ұмтылады.Осындай қарым-қатынас жасау барысында балалар ... ... ... ... бұл ... ... әлі де ... мүмкіндіктер
жетіспейді.Міне сондықтан да балаларға үлкендер ... ... ... қана ойын ... бейнелеуге тура келеді.Кіші мектеп жасындағы ... ... түрі – ойын бала ... ойнның негізі деп ... ойын ... ... ... білім алады.Бала ойынға көп
уақытын бөледі.Ойынның негізгі құрылымдық эелементтері ... ...... ... ... ойын ... рөлдік нәтижесі.
Ойынның түпкі ниеті – бұл балалардың нені және қалай ойнайтындарының
анықтамасы. Кіші жастағы ... ... ... дамытуға
Швейцарияның аса көрнекті педагог-демократы Генрих Песталоцци (1746-1827)
үлкен үлес қосты.
Г.Песталоццидің ... ...... болды.Яғни әрбір балаға
әуел басты оның ... ... ... ... ... қасиеттерінің нышаны
тән деп есептейді.Сонымен оқу процесінде бөлшектерден бүтінге, жақыннан
алысқа, қарапайымнан ... ... ... ... өзінде
үздіксіздік пен дәйектілікті сақтауды ұсынады.
Г.Песталоцци тәрбие ... ... ... ... ... еңбек,
адамгершілік, ақыл-ой жағынан үйлесімді даму міндетін қойды.
Соның ... ... ... ... ... ... ... екі қағиданы:
1) оқыту процесінде ойынды кеңірек қолдану қажеттілігін насихаттау болды;
2) дамыта отырып оқыту ... ... ... ... сәтті сезімдік қабылдау деп есептеді
және балалардың ... ... ... ... ... ... да ... ең әуелі сөйлеуге ... ... ... ... өздігінен қызмет етуге даярлануы тиіс ... Бала ... ... мен ... ... мағлұматтарды,
білімдерді игереді.
Кіші мектеп жасындағы ... ... ... ойын түрі
балалардың алған білімдерін бекітіп, ... ... ... ... ... ... ... ойындардың әрбір әрекеттері мазмұнға айналып, ... бір ... ... ... ... ... талап баланың жеке басының белгілі бір ... ... ... ... ... ... және баланың танымын дамытады, ойын
үстіндегі қарапайым еңбек ... ... ... ... ... ойын ... ... құралдар ата-
ана, ұстаз,тәрбиешілердің көмегімен жүргізіледі.
Мәселен, “Жыл мезгіліне саяхат”, “Табиғат ... ... ... ... тағы ... ... ойындар кезінде балалар
жыл мезгілімен, табиғи құбылыстармен жақын танысып, ... ... ... ... ... ... ... баланың ептілігі,
қабылдауы көрініс тауып, бірінің қиялын ... ... ... ... ... ... дамытады.
Ойыннан кейінгі көрнекіліктерді орын-орнына реттеп қою сияқты ... ... ... ... ... бастаған істі ақырына ... ... ... ... ... ... қалыптасып, өз
бетінше еңбек әрекеттерін ... ... ... ... ең ... – оқушының ойлау қабілетін
дамыту және оқуға деген ынтасын қалыптастыру.
Грамматика және ... ... ... әр ... кітапшалар, орфографиялық лото тағы басқа қажетті
құралдарды, ... ... ... ... үнемді пайдалануға
оқушылардың дара ойлау қабілетін есепке алуға септігін тигізеді.
Оқу материалын терең меңгеруге тек ... ... ... нәтижесінде дидактикалық ойындар арқылы қол жеткізуге
болады.Сондықтан да ... ... ... ... ... ... рөл ... көкейтестілігі. Жеткіншек ұрпаққа саналы ... ... ... ... сай, ... дамып жетілген, ... ... етіп ... ... кең ... және ... іс ... болсаң, оның ішінде келесі мәселеге айналып отырған
дидактикалық ойынның орны ... ... да осы ... ... мен ... адам адам ... ... қарым – қатынасты,
білім-білік дағдыны, дамуын, қалыптасуын бала жастан бастауды көздейді. Сол
себепті үкімет ... ... ... ... ... ... үлкен мән
беріліп, айрықша назар аударуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы” заңының 21-бабында “Жалпы
білім ... ... ... білім беру бағдарламасымен белгіленеді”
делінген.
Бағдарлама- мемлекеттік құжат ол әр пәннен оқудың әрбір жылы ... ... ... ... оны ... ... қол ... билік пен
дағдылар жүйесін белгілейді және белгілі бір тәртіпке сай ... ... ... ... сай ... беру жүйесін дамытпалы оқу
техналогиясы- оқытуының іс-қимыл үрдісінің қиындық-тәжірибелік қажеттілігін
нәтижеге бағдарлау, оны ... ... Бұл ... ... ... көрнекеліек оқытудың ең негізгі мақсаты-байқағыштыққа, логикалық
түсімділікке және, өзінің ... ... ... ... ... ... ... класс оқушыларының ойын әрекетін ұйыдастыруда зертеудің
актуалдығын әсіресе қазіргі ... өсіп ... ... ... ... балалардың оқу процесі арқылы ... ... ... ... ... дидактикалық ойындарды қолдану
жолдарын қарастыру;
Зерттеудің міндеттері:
1) Кіші мектеп жастағы балаларға ... ... ... ... ... ... ... мәні мен мазмұнын айқындайтын ұғымдарды ғылыми,
теориялық негізде қарастыру;
2) Дидактикалық ойынның балаға білім, ... ... ... ... Кіші ... балаларға дидактикалық ойындарды таныстыру арқылы жан-жақты
білімділігін, ой-өрісінің дамуын,есте ... ... ... ... ... Кіші ... жасындағы балаларға дидактикалық ойын арқылы тәрбие беру,
білім беру жұмысының жүйесін құрып, ... ... ... ... және оны ... ... ... зерттеу проблемасы ... ...... ... талдау ... ... кіші ... жасындағы балаларды
дидактикалық ... ... ... ... әдістемелік нұсқауларды,
құралдарын зерттеп қорыту; ... ... ... баға ... ... көздері: философтардың, психологтардың, педагогтардың білім
беруге арналған еңбектері, ... ... ... “Білім
туралы Заң”, кіші мектеп жасындағы тәрбие бағдарламалары, оқулықтары,
диссертанттың білім жетілдіру институтындағы ... ... ... № 38 ... орта ... бөлім
Бастауыш мектеп оқушыларының дидактикалық ойындар арқылы дамытудың
теориялық негіздері.
1. Дидактикалық ойынның мәні
Ойынның пайда болуына байланысты көптеген құпияларды шешу мақсатында
зерттеуші ... ... ... ... ... ... ең алдымен бос уақытты өткізу адамдардың демалыс
сауығын ұйымдастыру проблемасы ретінде қарастырылды. Жалпы ойын ... ... ... және ... ... ... ... Сол сияқты ойын теорияның дамуына Фрейд, Пияже, Дьнои, Штерн,
Фрамм тағы басқа да ғалымдар еңбектерін сіңірді. ... ... ... ... ойын ... қарастырғандар К.Д.Ушинский,
П.П.Плонский, С.Л.Рубинштейн, Л.С.Выготский, Н.К.Крупская, ... ... ... ... ... ... ойынның психологиялық
негіздері» деген еңбегінде рөлдік ойынның пайда болуын қарастырады.
ХІХ ғасырда ... нерв ... ... ... ... ... ... болды. Яғни ойын, белсенділікті композиция
жасайтын ... ... ... Бұл теорияның негізін салушы
белгілі ағылшын философы Спенсер болды (1820-1903).
Спенсердің ... ... оәын ... ... ... ... ... тағы бір бағыт ұлдар ойынының, қыздар ойынының өзіндік
ерекшелігіне байланысты олардың ойыны балашақтағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... былай деді:«ойын үнемі бір мезгілде екі түрлі уақыт өлшемін
көрсетеді.Болашақта және ... ... ... ойын ... ... етеді және қазіргі
кезеңге қызмет етеді.
Ойын теориясына байлансты келесі бір ағым – психоанализ ағымы.
Бұл теорияның авторлары А.Адлер, ... ... ... ... ... және ойын ... қажеттіліктердің санасыз көрінісі деп
есептеледі.
А.Адлер (1870-1937) ойынның пайда ... ... шын ... ... жоқ нәрсе көрсетуі арқылы өз тілегінің бейнеленіу деп
қарастырылады.
Ойын ... ... ... дамуы теориясын К.Д.Ушинский
қарастырады.Бала ойын кезіндегі стихиялы әрекеті деген ... ... ... ол ... тәрбие құралы ретінде пайдалануды ұсынды.Сол сияқты
көптеген ғалымдар ... ... ... ... тағы басқалары ойынның
пайда болуын баланың рухани түсінігіне тығыз байланысты қарастырды.
Ойынның пайда болуы ... ... ... ... ... қарастырады.
Ойынның пайда болуын көптеген ғалымдар қоғамдық санамен байланысты
қарастырады.Олар ойынның ... көзі ... ... алады.
Ойынның қоғамдық мәні туралы теорияны зерттеп дамытқандар: Выготский,
Эльконин, ... тағы ... ... ... ... қолданылады.Әсіресе кіші жастағы
балаларды оқытудың әдістеріне көп көңіл ... ... ... ойын деген аты ғана, ал шынында ол сабақтың,
еңбектің жиынтығы.
Дидактикалық ойын түрлерін ... түп ... ... ... ... ... ... сыйлауды, үлкендерді құрметтеуді, мектеп
мүліктерін қадірлеуді үйренеді. ... ... ... ... ... ерлікке, батылдылыққа ден қояды.
Оларды адамгершілік қасиеттерге, ерлікке, шындыққа, кішіпейілділікке
тәрбиелейді.
Бастауыш класс оқушыларының ойын әрекетін ... ... өсіп ... ... ойын мектеп жасындағы балалар үшін қызықты
бола тұра ... ... ... ол ... ... ... ғана тәрбие құралы бола алады. Бұл ... ... әр ... ... ... ... ... балаларға беретін
негізгі мақсаты; ойынның қандай бағытта ... неге ... ... шарт.Ойынның мәні мынадай екі бөлімнен тұрады:
1)түсіндіруші, яғни ойын кезінде нені балаларға үйретуіміз ... ... ... ... ... ... басқа адамдармен қарым-қатынасын нығайту.
Ойын ережесі екі бағытта болады:
1) қатынас-ережесі;
2) дұрыс пайдалану ережесі.
Ойын балаларға тартымды да, қызықты болу үшін ... ... ... ... ... ... ойын ережесінің сақталуы,
ұйымдастырылуы, ұйымшылдық, белсенділік, ойын құралдарының дұрыс алынуы,
балалар арасындағы қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз болуы да мүмкін.
Н.К.Крупская былай деп ... ... ... ... нерв жүйесіне жаман әсер ететін құмарпаздық
менмендікке тәрбиелейтін ... ... ... ... ... құралы есебінде ақыл-ой тәрбиесінің
міндеттерін ... ... ... ... ... ... білімдер қалыртастырады, дене тәрбиесі міндеті – ойын кезінде ... ... ... ... ... ... ... керек.
Эстетикалық тәрбие – көрнекі құралдар, таныс әндер, рөлдер болуы.
Оқу мен ойын арасындағы байланыс бала ... ... яғни ... ... білімдерін ойын арқылы көрсетпесе, бұл керісінше сипатта
болуы мүмкін, яғни ойын арқылы білімдерін тереңдетіп отырады.
Ойындарды екі топқа ... ... ... ... ... ойындар;
2) ережелі ойындар.
Ережесіз ойындар – бұл көбіне өздері ойлап шығарады, ал ... ... ... ... ... ... ... ойындар
ережелі ойындарға жатады. Ережелерді оқыту міндеті ... ... ... ... ... ... балаларға не істеу, ... ... ... ашса, ұйымдастырушы ережелер ойын тәртібін, жүйелілігін
балалар арасындағы қарым-қатынасты реттейді. Ойын ... ... ... ұтып шығу емес, балалардың білімді қаншалықты игергенділігі ақыл-
ойын, тілін дамытудағы өзара қарым-қатынас жасаудағы жеткен ... ... ойын ... ... дамытып, танымдық түсінігін
кеңейтеді. Дидактикалық ойынның тәрбиелік, білімділік құндылығы, қоршаған
орта туралы түсініктерді молайтады, бекітеді. Мысалы: әр ... ... ... жаңа білімдер алады. Ойлау қабілетін ... ... ... ... ... ... өткізген кезде мұғалім ойын мақсатын сақтай отырып, балаларды
оқытады. Ойынға балалар қызығатындай ... ... сол ... ... ... ... Мұғалім белгіленген ережені қатал түрде
орындауға талап ету. Барлық балалардың ойынға тегіс ... яғни ... ... ... Дидактикалық ойын ұйымдастырылуы бала жасына сай
бейімделуі қажет. Мысалы: табу, ... ... ... ... ... ойын ... ... тәрбиелеу, өзін-өзі жетілдіре түсу
құралы. Сондықтан да әрбір ұстаз балаларға арналған дидактикалық ойындарды
ұйымдастыруға аса мән беру ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге болады:
1) ойыншықтармен ойналатын дидактикалық ойындар;
2) үстел үсті ойндар;
3) сөздік ойындар.
Ойыншықтармен ойналатын ойындар өзіне тән сипат сол ... ... ... ал ... үсті ... ойындарында заттардың деректі бейнесі
мысалы: суретті тағы басқа.Ал сөздік ойындарда ... бала көз ... ... ... ... ... ойындар.
Мұндай әр түрлі ойындар ... ... да ... ... ... ... ... танысады. Ойын барысында
салыстыру, топтастыру ... ... ... ... жайындағы
білімдерді меңгеруге қарай ойын міндеті де ... ... ... ... ... ... ... ал да атын айт», «Не өзгерді»
тағы басқа.
Үстел үсті баспа ойыны – ... ... ... ... ... ... балаларға сол зат өзі емес, бейнесі суреті
беріледі.
Бұл ... ... да әр ... Бұған балалар үшін қызықты лотолар,
доминолар, кубиктер, ... ... Бұл ... ... ... шешеді, балалардың тілін ғана емес, шығармашылық қабілетін
танытады. Сөздік ойындар басқа ойындарға ... ... ... зат, ... арқылы емес, тек қана сөз арқылы, зат ... ... ... заттар туралы білімдерін тереңдете отырып, заттарды ... ... ... ... ... біліп, сөзбен
айтуға жаттықтыру.
Сөздік ойындардың ерекшелігі тілді дамытудың негізгі міндеттерінің
бірі – ... ... ... сөздік қорын анықтау әрі бекіту және
айналадағы заттарды дұрыс танып, білуге ... ... ... дұрыс
әрі тез жауап табуға, өз ойын ... анық ... ... ... ... ... дидактикалық ойындарды сабақтан тыс
уақыттарда,сабақпен байланыстыра өткізуге болады.
М.Горький айтқанадй: «Ойын баланы ... ... өзі өмір ... ... ... ... және оны өркендетудің жолын ұғындыруға
мүмкіндік береді».
Жалпы ойындарға қарағанда дидактикалық ойындардың айырмашылығы үлкен.
Дидактикалық ойындардың тағы бір ... – бұл ... ... ... қиын жағдайда бір-бірін құтқаруға және бір-біріне жақсы жағдай
жасауды қалыптастырады. Дидактикалық ойын ретінде ... ... ...... Бұл ... ... ... жасырып, шешкізу,
санамақтар оқып, ... ... тағы ... ... ... сөйлеу қабілеттілігін арттырып, балалар дұрыс шешім ... ... ... ойын түрі – жарыс-ойын.
Бұл ойын кезінде әр түрлі қиыншылықтар болады. ... ... ... ... ... қызықпайтын балаларды ойынға ... тууы ... ... да балаларды толық қатыстыру үшін әр қатарды
топтастыру арқылы өткізуге болады. Мұндай ... ... ... ... «Өрт ... тағы басқа болады.
Дидактикалық ойындарды тек таңдау емее, оны жақсы ... ... ойын ... ... әзірлеп алу қажет. Ойынды таңдаған
кезде оны ... ... ... оның ... ... ... мәнін қарастыру керек. Ойын кезінде балалар бір-бірін тыңдап
отыру керек. Ойын осылай ... ғана ... ... ... ... ... көркемсөз енгізгенде ғана балаларда жаңаша көзқарас
қалыптасып, ... ... ... арта ... ... ойынның
маңызын ескере отырып, оларға мынадай талаптар қойылады:
1) кез-келген дидактикалық ойын баланың ақыл-ой дамуына ... және ... ... ... беруі қажет.;
2) дидактикалық ойындар міндетті түрде қызықты тапсырмаларға құрылуы
керек.Осы тапсырмаларды орындай отырып, ақыл-ой күші ... ... ... ... ... ойындағы дидактизм қалжыңмен, қызықты жағдайлармен толық топтастыру
керек;
4) ... ... және ... ... мен ... ... дайындалып, оңтайлы жерге қойылуы керек;
5) ойынға кірісер алдында оның жүргізілу тәртібі оқушыларға әбден
түсіндірілгенділігі жөн;
6) ... ... ... ... ... ... ету керек;
7) ойынның жүру барысында мұғалім балалардың түгел қатысуын қадағалаумен
қатар,олардың ойын үстінде шешім қабылдай білуіне, ... ... ... жылы ... ... уақыт ішінде бастауыш кластар мұғалімдері
жыл бойы программалық материалға ... ... ... ... құрал жабдықтарды жинақтауы, олардың негізгі түрлерін жан-
жақты зерттеп, өзгешеліктері мен ерекшеліктерін анықтауы, демонстрациялық
және ... ... ерте ... ... алғаны жөн.
Дидактикалық ойынның мәні мынада:
1) дидактикалық ойын баланы қоршаған дүние туралы түсінігін кеңейтіп
және оны ... ... ... Бала ... ... ... ертегі арқылы айналасын таниды. Олардың түсінігі алғашқы
кезде айқын болмайды. Мұғалім баланың ... ... ... ... ... ... ... түсінуін өрістетеді.
Мысалы, бір заттың түсін атаңдар. Боядың қандай түрін білесіңдер?
Үй жануарларының үшеін ... ... ... ... ... затқа байланысты жаңа білімдер меңгеріп, түсінігін тиянақтайды.
Әрбір дидактикалық ойын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады.Ойынның шартын орындау баланың
сақ отыруын, өзінің еркін меңгеруін, қабылдаудың, ... ... ... , тиісті қортынды тұжырым жасай білу керек етеді.
Дидактикалық ойын баланың ... ... ... ... Осының бәрі баланы мектепке, ... ... ... ... ойын адамгершілікке тәрбиелеудің құралы
болып табылады.
Ақыл-ойды шынықтыратын жаттығуларының ... ... ... болмайды. Дидактикалық ойын ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
ойынның көпшілігі ойынға қатысушылардың көлденең іс ... ... ... ... ... тежеуді талап етеді. Ойын ... ... білу ... ерік – мінезін ,адалдылығын, шыншылдығын
тәрбиелеуге ... ойын ана ... ... ... ... ... әр алуан заттардың ... ... ... ... ... кіші ... жасындағы
балаларға арналған бағдарламаларда ... Ол ... ... ... ... ... мұғалім
педагогикалық процеске енгізе отыра А.С.Макаренко сөзімен айтқанда
“жақсы ойын ... ... ... ойындарға мынадай сапалар тән. Мазмұнындағы тәрбиелік,
білімділік ... ойын ... ... , ... ойын құралдарының дұрыс алынуы және балалар арасындығы
қарым- ... ... ... үлгіге айналдырмай балалардың ... ... өте ... ... ... ұйымдастырып, өздерінің
мақсаттарына қол жеткізуі маңызды.Балалар жоспар құрып, оны іске ... ... Ойын ... ... ... ... ... іздейді.
1.2. кіші мектеп жасындағы оқушылардың дидактикалық ойындар арқылы дамуының
педагогикалық – психологиялық ерекшеліктері.
Көптеген психологтардың және ... ... ... ... ... ... және ... ойлау дамиды.Бұның себебі, бала ойын
кезінде қоршаған ... ... ... жеке практикалық іс-
әрекетініен тыс ... ол ... ... шартты түрде
бейнелейді.
Ең алдымен бұндай іс-әрекеттерге ойыншылардың орындарынан әрекеттерді
алуға болады. Ойын сонымен қатар баланың ... да ... ... ... ... Бала сол ... ... отырып, оның
сол ережелерін және әрекет тәсілдерін меңгереді. Ойын ... бала ... ... ... ... және оны басқа адамдардың әрекеттеріне
үйлестіруді үйренеді.
Дидактикалық ойындар оқыту формасы ретінде қарастырылады. Оның ... ... ... алынады. Бұл ойындар түрлі қимылдармен,
әндермен толықтырыла ... ... бір ... ... ... ... және ... санау ойындарын пайдалана отырып,
үлкендер баланың көңілін қоршаған ... ... ... орта
құбылыстарын, заттарын ойната отырып таныстырады. Дидактикалық ойындарда
ойынға қажетті негізгі ... ... ... ... ... ... ережесі және ойынның нәтижесі. Дидактикалық ойынның
маңызды эелементтернің бірі – ереже. Бұл ережелер оқыту мақсаттарына сәйкес
және ... ... ... ... Сол ... ... іс-
әрекеттері бағытталып, тәртіптері сақталынып отырады. ... ... өз ... ... және оны ... ... ... үйлестіреді. Ойын ережелері үйретушілік,
ұйымдастырушылық және тәртіптенушілік қызметін атқарады.
Дидактикалық ойын ... ... ... түрлі міндеттер
қойылады. Сол міндеттерді шешу барысында ... ... ... ... бір ... ... Ойындар сонымен қатар,
балалардың ойын ... ... ... ... қарастыруға көмектеседі.
Бұның өзі ойынның дамытушылық рөлін көрсетеді. Бала үшін ойын ... Ол ... өз ... қызыға араласады. Ойын кезінде ... тең ... ... ... ... өздері ойын міндеттерін шешуге
мүмкіндіктері болады. Ойын арқылы балалар ... ... ... ... ... басшылық жасау үшін бұл ойындарды дұрыс
таңдаудың да маңызы зор. Ең ... ... ... мазмұны және
міндеттері айқындалады. Сонымен қатар ойынды өткізу орны мен уақыты ... ... ... ... ... ... ... әсер
етудің әр түрлі құралдарын қарастырады.
Мысалы: ойынға тікелей араласа отырып, мұғалім ... ... ... және ... ойын ... ... жасап отырады. Кей
жағдайда мұғалім ойынға ... өзі ... да сол ... ... балалардың ойын әрекетінің дұрыс дамуына ... ... ... ойын ... ... және ... ... мұғалімнің
дұрыс басшылығына байланысты. ... ... ... ... ... бірі – ... берудегі ойындар технологиясы болып
отыр.
Адамдар ойынның құрылымдық жүйесі жөнінде кеңестік дидактикада ... ... ... ... ... өте ерте ... өзінен - өзі бастала отырып, адамның
кәсіпті толық ... ... және ойын ... алдңғы
технологиялардың маңызды бөлігі болып табылады.
Адамзат ойынының сан ... ... ... білімдік құндылығын
дәлелдеді.Оған балалық кезеңдері ақыл-ойды дамыту ... ... ... және ... ... ... ... даярлауға
байланысты бағдарламаларды игеру барысындағы ойындар жатады. ... ... ... мен ... және ... қарапайым
сылдырмақтармен қозғалыстар жасаудан ... ... ... ... ойындарға дейін ауысады.
Адам ойының оқу үрдісіне қалай ендіруге болады? Адам ойын әрекеті
негізгі үш түрі даму ... ... ... ... ... және ... ... ойындары.
Ойын - оқыту үрдісінде оқытудың әрі ... әрі ... ... ... категория бола алады.Сонымен бірге ойын оқытушылар мен
студенттердің, мұғалімдер мен оқушылардың, мектеп жасына дейінгі ... ... ... оқу ... өзара байланысты технодогиясы
ретінде де қолдануға болады. Балалар ойынында да, ... ... ... ... мәнді әрекеті ретінде қарастырылады. Адам ... ... ... ... бақылай,талдай, қорытындылай отырып, оны
өзінің жақсы да жаман да істерінде ұтымды қолдануға ... ... ... ... ... ... ... белсенді
бірлескен оқу және оқыту әрекеті – оқытудың ойын формасы деп аталады. ... мен ... ... және ... ... психологтар,
социологтар зерттеуде. Мысалы, ... ... ... ... ... ... атты еңбектері жазылды. ... ... ... И.П.Пидкасистый. Қазақстандық
ғалымдар: Н.К.Ахметов, Ж.С.Хайдаров тағы ... ... ... ... ... оқушыларының
меңгеруіне қиындық келтіретін ... ... өз ... әр ... ... ... Бұл ... бастауыш мектеп
оқытушыларының жүргізіп жатқан іс-тәжірибелері айтарлықтай. Алайда, ... ... ... сыныбындағы оқу-тәрбие жұмысының ұйымдастыруын
ұзақ ... ... ... ... және ... мақсаттары үшін
жеткіліксіз пайдаланып келе жатқаны. Сонымен ... ойын ... ... ... ... әлі де ... түсудің қажеттілігін
түсінеді.
Ақыл-ой тәрбиесінің ... ...... психологиялық
процестерді дамыту, қиялды,ойды, түйсікті, есте сақтауды, тілді дамыту.
Айналадағы ... ... ... ... пен қабылдау үлкен рөл атқарады.
Егер балада түйсік пен ... ... ... ... ... ... ... өте жақсы дәрежеде біледі. Қоршаған ... танп ... пен ... ... ... сигнал жүйесі – тіл басты рөл атқарады.
Бірінші сигнал – ... ... ... ... тіл арқылы жеткізеді,
немесе тіл арқылы әр түрлі хабарлар алып отырады.Бала ... ... бала есі мен ойы ... байланысты танымы дамиды. Міне
балаларға ақыл-ой тәрбиесінің дамуына ... ... ... ... ... ойын - бұл ... ойындармен және әртүрлі бағытта
жүргізілуімен өткізіледі.
ІІ бөлім
Дидактикалық ойындар арқылы оқушылардың білімін арттырудың
жолдары мен ... ... ... ... және оны ... еліміздің білім беру жүйесінде болып жатқан оң өзгерістер
қоғамның жас ұрпақ тәрбиесі үшін ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру бағытында барлық
мүмкіндіктер мен ресертарды пайдалануды ... ... ... ... ресурстар толық қолданыс таппай келеді. Тәрбиенің осындай
сирек қоланылатын құралдарының бірі – ... ... ... мектепке келгенге дейінгі негізгі әрекеті –
ойын десек, ... ... олар ... ойын ... ... ... бейімделуі тиіс. Ол сабақ барысында дидактикалық ойындар
арқылы ... ... ... ... ... көздейді және нақты міндеттерді
шешеді. ... ... ... ... білім, білік, дағдылар
жайында түсінік беру, оларды қалыптастыру, тиянақтау және ... ... ... сипатында болап келеді. Ойынның міндеті баланың қызығушылығын
оятып, белсенділігін арттыру ... ... ... ... ... Әдістемелік әдебиеттерде берілген және бастауыш ... ... ... ... дидактикалық ойындар өте
көп. Алайда олардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... өзгерістеріне,сондай-ақ оқушылардың жас және
психологиялық ерекшеліктеріне сәйкес келе бермейді. ... ... ... дидактикалық ойындар түрлелін сұрыптап, ой елегінен
өткізе отыры, ойындар ... және ... ... ... ... қажет.
Дидактикалық ойындар балалар үшін ... тән жүру ... бар ... ... ... ... ... да
төмендегідей екі мақсатты көздейді:
1) танымдық, яғни ... ... ... ... ... өз ... қарым-қатынас
жасағанда қажетті негізгі дағдыларды, адамгершілік ... ... құру мына ... сүйенеді:
1) балалардың іс-әрекетінде ойын элементтері мен оқуды байланыстыру және
біртіндеп қызықты, жеңіл ойындардан ойын тапсырмалар ... ... ... ... ... мен оқу міндеттерінің біртінеп күрделенуі;
3) берілген тапсырмаларды шешуде баланың ақыл-ой белсенділігінің күшеюі;
4) оқу мен тәрбие ... ... ... ... мынада:
1) дидактикалық ойын арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... нақтылай түседі;
2) әрбір дидактикалық ойын оқушыны ойнай ... ... ... қорын
молайтады, ақыл-ой қызметін қалыптастырады;
3) дидактикалық ойын – адамгершілікке тәрбиелеу құралы болып табылады.
Дидактикалық ойынның ... ... ... ойын элементтері
мұғалімнің түсініп ... ... ... аса зор ... ... ... ықпал етеді. Бастауыш сынып оқушылары жас
ерекшелігіне ... ... өте ... ... тез ... ... дұрыс орындайтын болады. Дидактикалық ойындар оқушыларды
өз бетінше жұмыс ... ... ... ... ... арттырады, сөздік қорын молайтуға көмектеседі.
Сабақта дидактикалық ойынды қолдану бастауыш сынып оқушыларының сол
пәнге ... ... ... ... ... ... қажетті меңгеруіне ықпал етеді. ... ... ... ... әр ... орын мен ... мақсатын дәл
анықтауға оны қолданудың теориясы мен пратикасын бастауыш сынып мұғалімінің
жетік меңгеруіне шеберлік ... ... ... ... ... ... ойын ... оқушыларды белсене қатыстыруына байланысты.
Төмендегі шарттар орындалған жағдайда ғана дидактикалық ойындарды ... ... ... ... мұғалімі балалардың ойын ... ... ... ... түрлі типтерінің өзара әрекеті қамтамасыз
етілсе,бастауыш сыныптарда ... ... ... ... ... ... ... ойындар өткен материалдарды
пысықтауға, қайталауға, қолдануға тиімді.
Ойын сабақ ... ... ... ... ... істеуге ойлау
қабілетін дамытып, өздігінен қорытынды жасай алады.Сөздерді дыбысқа талдау,
сөз құрастыру жұмыстарына ... ... ... ойын ... ... дыбыстар” – бұл ойынды дұрыс ұғып, оны таңдай білуге
дыбыстарды ... ойда ... сөз ... олардың ой-өрісін дамытуға
пайдаланылады.Дыбыстарды ажыратып, ауызекі сөйлеуге төселдіруге, ... ... да ... мен ... ... ... келеді”, “Кім не
істеді?” тағы басқа.
Тіл дамыту сабақтарында көп қолданылатын ойындардың бірі – ... ... ... ... ... және ... ... санағыш
жатады.Берілген тапсырмаға сәйкес дұрыс ... ... ... таяқшаларды
салып отырады. “Кім жылдам?” ойынын ойнауға болады.Бұл ... да ... ... сөз ... ... байланысты “дөңгелек” сөзін айтып, бір
балаға доп беріп, дөңгелекке ұқсайтын заттарды атайды: күн, ай, шар.
Квадрат түрін айтса, ... ... ... ... ... ойын тіл дамытуында дүниетанымын кеңейтуге жәрдемдеседі. “Кім
көп біледі?” ойыны балалардың адамдардың мамандығына ... ... ... білуге, шапшаң ойнауға, сөздік қорын байытуға
тәрбиелейді.
Ойын ережесі – мұғалім.Мамандық ... ... ... ... олар ... ... укол салады, тағы басқа сөз тауып айт. ... ... ... киім ... ... тігілуі немесе тоқуы арқылы
жасалғанын айтады. “Жануарлар шақыру” ... ... ... ... атын ... немесе оларды шақырып, сөздерді айту.
“Суретке қарап әңгіме құра”.Мұнда әрбір ... ... ... мен ... ... ... қарап, бір заттың алғашқы буынын
жазып, жалғасын табуды оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... “Қасқырдан құтқарайық” ойынын ойнауға болады.Бұл
ойында орманда жайылып жүрген ... мен ... ... ... ... ... ... оқу.Бұл ойында сонымен қатар жануарлардың қалай
дыбыстайтынын білуге болады. “Суретті би” ... ... ... ... ... осы ... қозғап, өтілген тақырыпқа
байланысты сөздер,сөйлемдер құрайды. “Әріптер ... ... да ... ... , “е” әріпін алсақ, сол “е” әрпі бар көп сөз ... ... ... “з” ... ... жазу.
Сабақтың мақсаты: “з” дыбысы мен “з” әрпін меңгеру. Әліппе ... ... ... ... сөз ... ... Ұйымдастыру бөлімі.
-Балалар,бүгін бізге Жұмбақ атай келді,ол сендерге жұмбақ атайды.
1. Суға батпайды,
Отқа жанбайды.
(Мұз)
2. Көк лағым көгенде жатып семірді.
(Қарбыз)
Мұғалім: ... ... ... ... дыбыс естіліп тұр?
Оқушылар: “з” дыбысы естіліп тұр.
Кеспе әріптерден з дыбысын көресете отырып, оның ... ... ... ... Оқушылардың өздеріне кеспе буыннан қаз, аз,
өзен, зере сөздерін ... ол ... ... ... ... ... ... қаз, сазан, жазу сөздерімен таныстыру. Кісі аттары
әрқашан бас әріппен жазылатынын айтып, жазу жұмысы ... з ... ... кіші ... ... ... тақтаға з әріптері кездесетін
сөздер жаздыру. Сюжетті ... ... з ... ... ... ... шақыру”, “Сөз құра” дидактикалық ойындары арқылы оқушылардың
жаңа тақырыпты меңгеруін тексеру.
Математика сабағында ... ... ... ... ... ... кім көп тереді”, “Үндемес”, “Күн мен ... ... ... ... ойындарды қызыға ойнайды.
“Дүкен” ойыны барысында ... әр ... ... , открыткалар,
ойыншықтар, зат бағасы көрсетілген ... ... Бұл ... ... ... ақша ... Олар өзіне ұнаған затты ... ... ... басшылығымен бір-екі затты, кейін бірнешеуін сатып
алуға дағдыланады. ... әр ... ... ... теңгені уақтап
береді.
10 = 1+1+1+1+1+1+1+1+1+1
10 = 5+5, 10 = 3+3 +3+1 ,
10 = 2+3+2+3 , 10 = ... әр ... ... ... ... ... ееп ... Бұл ойынды түрліше түрлендіріп өткізуге болады. Ойын үнемділікке,
қажетін ғана ... ... ... ... ... ... ... ойындар сонымен қатар оқушының білімін тиянақтауға және
өз бетімен қорытынды жасауға дағдыландырады. Баланың білімге ... мән беру ... ... ... ... ... ... орташа оқушының өзі де ойын кезінде белсенділік ... арта ... ... дидактикалық ойындарды ұйымдастыруда,
педагогикалық және ғылыми әдістемелік ... ... ... талаптар орындалуы керек:
1) Ойынның мақсаты неде? Оқушылар ойын барысында қандай математикалық
білік дағдыларды алады? ... қай ... ... мән беру
қажет? Ойынның басқа қандай тәрбиелік мақсаттары бар?
2) Ойын өткізуде қандай дидактикалық материалдар, көмекші ... Ойын ... ... ... ... ... ... қатысуын
қалай ұйымдастыруға болады?
4) Оқушылардың белсенділігін, қызығушылығын арттыру үшін, ... ... ... ... Ойын ... пайдаланылатын дидактикалық материалдар қолдануға
ыңғайлы, математикалық мазмұны жағынан оқушыларға түсінікті болғаны
жөн.
6) Ойынның ережесі мейлінше дәл ... ... ... ... Ойын кезінде оқушылардың өз тұжырымдарын, ... ... ... айта ... ... сөйлеу мәнері қысқа,
анық, дұрыс болуы керек.
8) Командалар сайысымен байланысты ойындарды өткізгенде ойын нәтижесін
оқушылар ұжымы немесе ... ... ... ... қорытындысы ашық, әділ, анық бағалануы керек. Бағалауда
әділетсіздік болған жағдайда оқушылардың сенімі жойылады.
9) ... ... ... белсене араласуы керек.Кезек күтіп отырып қалуы
әдетте, оқушының ойынға деген қызығушылығын төмендетеді.
10) ... сол ... ... оның жетістіктерін, кемшіліктерін
барынша талдай көрсетіп, ... ... ... ғана ... үшін оң ... ... ... ойынның түріне, сабақтың кезеңіне байланысты әр
түрлі болып, ... ... ... мен ... ... ... ... «Эстафеталық ойындар», «Математикалық домино» сияқты
түрлерін жиі пайдаланып жүрмін.Сөзіме дәлел болу ... осы ... ... ... толығырақ тоқтала кетейін.
Мысалы, «Алма теру» ойыны.
Магнит тақтаға үлкен алма ағашының суреті орналастырылады.Шәкірттер
ағашта ілінген алмалардың суретін алып,
артындағы тапсырмаға ... ... кім ... ... сол ... ... ... берілген кейбір мысалдар:
9+2 ... ... ... ... ... ... ... 2-ден 5-ке дейінгі сандардың байқау және есте
сақтау қабілетін дамытуға арналған.Мұғалім тарапынан ... 2 ... 2 рет үн ... барлығы неше дыбыс берілгенін
айтады.Осыған байланысты ... ... ... ... неше ... шығарса, сонша санды алдарындағы полотноға салып, орындайды.Егер
мұғалім тақтаға бормен 3 ... ... 2 рет ... ... полотноға 3 санын, одан кейін екі санын, нәтижесінде 5 рет
дыбысталғанын айтып,5 цифрын ... ... “Не ... ... ... ... сәйкес ойын.Бұл ойында алма, шие, жапырақ суреттері
қолданылады.Ойын ... ... ... тақтаға ілінген заттарды бір қарап
алып,көздерін жұмады.Осы кезде мұғалім сол ... ... ... тез
тығып тастайды. “Көздеріңді ашыңдар,не өзгерді?” деп ... ... алма ... ... әрі ... ... ескерілетін бір
жайт, алғашқыда заттар саны аз ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға, көргенін есте
сақтауға көмектеседі.Оқушылардың сабаққа ... ... тез ... ... “Жүлдеген” ойынын ойнауға болады.
Мұғалім:
Бізде қызық ойын бар,
Ал ықылас қойыңдар.
Кәне тәртіп ... ... ... ... алайық.
-деп балалардың зейінін аударады.Тақтаға екі жағынан ... ... ... ... ... бастап мысалдарды жарыса
шығарады.Жарыста жеңген оқушы жоғарғы басқышта ... ... ... ... ... ... ... секіру”, “Жұлдызшаға жету”
тағы басқа түрде атап, түрлендіріп өткізуге ... ... ... ... белсенді қатысады. “Үндемес” ойынға барлығы бірдей
қатысады.
Мұғалім: 5+4 неше болады?
Балалар ... ... ... ... ... ойнатқанда қай
баланың қалай есеп шығаратынын байқауға болады.
“Саңырауқұлақ жинау” ойынында үш қатарға бөлініп орманнан кірзеңкеге
қай қатар көп саңырауқұлақ ... ... ... ... қай ... тез ... ... , сол қатар жеңіске жетеді.
Кіші мектеп жасындағы балаларға арналған дидактикалық ойын ... ... ... бекітіп, көңілдерін көтеріп, ... ... ... ... ... ... әрбір әрекеттері мазмұнға арналып, бала белгілі бір
мақсатқа бағытталған тапсырмаларды орындауға ұмтылады. ... ... жеке ... ... бір мөлшердегі білім мен ... ... ... және ... ... ... ойын үстіндегі
қарапайым еңбек дағдыларын жетілдіреді. Табиғаттың ... ... ... ойын ... ... ... ата-ана, ұстаз
тәрбиешілердің көмегімен жүргізіледі. Мәселен, ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді тап” тағы басқа
дидактикалық ойындар кезінде балалар жыл ... ... ... танысып, бөлме өсімдіктерінен дәрілік өсімдіктерді ажырата алады.ойын
барысында баланың ептілігі, қабылдауы ... ... ... қиялын екіншісі
дамытып, өздігінен ойлауға бейімделіп, сөйлеу қабілетін дамытады.
Ойыннан кейінгі көрнекіліктерді орын-орнына реттеп қою сияқты ... ... ... ... ... ... істі ... дейін жеткізу,
берілген тапсырманы тиянақты аяқтау әдістері қалыптасып, өз ... ... ... үйретеді.
Жыл мезгіліне саяхат.
Мақсаты: әңгіме мазмұнын тыңдай отырып, жыл мезгілдерін дұрыс таба
білу.Жыл мезгілдерінің алмасып отыратынын ұқтыру. ... ... ... ... ... ... таныстыру.
Керекті құралдар: жыл мезгілдерін бейнелейтін мазмұнды суреттер.Әр
баланың жауабына сай салынатын асықтар,қалташалар.
Ойынның шарты: жыл мезгілдеріне сәйкес ... ... ... қалташаларға салынған асықтар жату керек.
Ойынның барысы: Жүргізуші: Қазір біз жыл мезгіліне ... ... ... ... көптеген аялдамаларға тоқтап, демаламыз.
1 аялдама.Балалар,айналаға қараңдаршы,айнала ақ көрпе жамылған,
өзендер қатып ... ... ... ... ... жүр. ... Саяхатымызды одан әрі жалғастырамыз.
2 аялдама. Аспанның түсі суық, сұр бұлт жиі-жиі торлайды.Тырналар ... жылы ... ұшып бара ... ... ... ... ... жауабы)
3 аялдама. Сай-салада сылдырап сулар ... ... ... ұшып ... ... ұя ... ... жауабы)
4 аялдама. Айнала қызыл-жасыл гүлге бөленген.Көбелектер.Аралар гүлден-
гүлге қонып жүр.Балалар өзен жағасында күнге қыздырынып жатыр.
(балалардың жауабы)
Осылайша суреттеу барысында ... әр жыл ... ... ... ... ... қарай жауап береді.Дұрыс жауап
берген балалардың қалташаларына асықтар салынады.Асықты кім көп жинаса, ... ... ... мен ... өсімдіктерді ажырат.
Мақсаты: бөлмеде өсетін өсімдіктер мен ... ... ... ажрата білу, қандай мақсатта өсірілетінін анықтау.
Көрнекі құралдар:бөлме өсімдіктері мен ... ... ... ... ... көрінетін жерге бөлме өсімдіктері мен
дәрілік өсімдіктер аралас салынған сурет ілінеді.Жүргізуші балалардан бөлме
өсімдігін көрсетуін сұрайды.Бір бала ... ... ... ... қай ... қандай мақсатқа өсірілетінін сұрайды.ойын
осылайша жалғаса береді.
Жапырағына ... ... ... ... ... жапырақтарды таба білуге жаттықтыру.
Балалардың ... ... ... ... ... ... ... құралдар: әр түрлі жапырақтар.
Ойынның шарты: жапырақтарды салыстыру, қай ... ... ... ... ... бала жеңіске жетеді.
Ойынның барысы: жүргізуші серуен кезінде балалармен аулада өсіп тұрған
ағаштардың ... ... ... ... ... ... жапырағын
алады. Балалар жарты шеңбер жасап, жүргізушінің жанына тұрады. Жүргізуші
ауладағы ағаштардың атын сұрайды. Әр ағаштың ... ... ... ... ... ... басқа ағаштардың жапырағымен салыстыруды
сұрайды. Балалардың жауабына қарап, оның ине ... ... ... ... жапырағын салыстыра отырып,оның жүрекшеге ... ... ... және ... арқылы жүргізуші балалар
ағаштар жөніндегі білімін анықтайды. Жүргізуші ... ... ... ... өзіне бірнешеуін қалдырады. Өзіндегі бір
жапырақты көрсетіп, ... ... ... ... ... ... ... мақсатында балалардағы жапырақтарды бір-бірімен ауыстырып
ойнауға болады.
Тәжірибелік – эксперименттік жұмыстар.
Бұл жұмыс үш бағытта жүргізілді: ... ... және ... кезінде ойын үстінде өзін әуелгі ұстау дағдысын, икемділігі
мен ... жаңа ... ... ... сөз ... ептілігін
тексеру мақсатында анкета жүргізілді.
Анықтау.
Анкета екі класта жүргізілді: ... және ... ... ... 27 оқушы, ал бақылау класында 28 оқушы.
Әрі қарай эксперименттік клас ... ... ... ... келтірілген.
|Сұрақтары ... ... ... ұнай ма? ... (27) ... ойындардың қандай |Жарыс (8) ... ... |Сөз ... (6) |
| ... ... (4) |
| ... ... құру (4) |
| ... ... (5) ... ... ... |1.Жоқ (20) ... ... ... ... |2.Иә (3) ... алмай қалған кездерің болды |3.Түсіндім, тек шапшаң жауап бере ... ... (4) ... ... ... ойындар |1.100% - 15 ... ... |2.50% - 10 |
| |3.10% - 2 ... ... кеткен |“Бәйге” (5) ... ... ... ... (7) |
| ... ... (15) ... ... ... ... жүргізілген анкетамен
салыстырдым.Төменде бақылау класының оқушыларының ... ... ... ... ... ұнай ма? |1.Ұнайды. (28) ... ... ... |Жарыс (9) ... ... |Сөз ... (6) |
| ... ажырату (3) |
| ... ... құру (5) |
| ... ... (5) ... ойынның шартын |1.Жоқ (18) ... ... ... ... |2.Иә (4) ... ... ... кездерің болды |3.Түсіндім, тек шапшаң жауап бере |
|ма? ... (6) ... ... ... ... |1.100% - 18 ... ... |2.50% - 6 |
| |3.10% - 4 ... ... ... ... (11) ... ... ... ... (6) |
| ... шақыру” (8) |
Екі ... ... ... айта кететін жағдай, екі класта да
нәтижелер негізінен ... ... ... ... ... қолданылудың нәтижелері айқын байқалды.
Қалыптастыру.
“Ғажайып жетілік” тақырыбында дидактикалық ойындар жиынтығымен
жоспарланған білімдерін, ... ... ... ... тексеру
мақсатында сайыс- сабақ өткізілді.
Жұмыс нәтижесі.
Дидактикалық ойындар арқылы білімді қалыптастыру мұғалімнің ... ... ... меңгертудің мақсатында біз дәстүрлі емес сабақ
түрлерін көмекші құрал ретінде ... ... ... ... жете ... мақсаттарға жете аламыз. Балалардың сабаққа
дайындылығы , жаппай ... ... ... ... ... ... сабақтар балалардың есінде ұзақ сақталады. Сондықтан да дәстүрлі ... ойын ... ... ... ... ... өте
қажет.
Бақылау.
Бұл бөлімде анкета жүргізілді. Ол анкета жоғарыда аталған кластарда
жүргізілді.
|Сұрақтар ... ... ... |1.Иә (27) ... көп қолдану қажет пе? | ... ... ... ... ... (11) ... ... ... (14) |
| ... үсті (2) ... ... ойындарды |1.Иә (3) ... аз ... ... ... (24) ... | ... ... ... ... жүргізілген анкетамен салыстырдым.
|Сұрақтар ... ... ... |1.Иә (28) ... көп ... ... пе? | ... ... ойындардың қандай |1.Заттық (12) ... ... ... (14) |
| ... үсті (2) ... ... ... |1.Иә (3) ... аз ... қолдану қажет|2.Жоқ (25) ... | ... ... ... ... ... қызыға қабылдады.
Ойынға қатыспай, қызығушылығы төмен отырған оқушылар байқалған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... жуығы
жеткілікті тереңбілімдерін көрсетті. Оқушылар ... ... ... уақытта да ... ... ... ... бойынша эксперименталдық клас оқушыларының ... ... ... ... терең меңгергендігі айқын көрініп тұр.
Қорытынды.
Бүгінгі Қазақстанға қалыптан тыс ойлай алатын, шұғыл шешімдер
қабылдай ... ... ... ... қажет.Сондықтан сабақтарда
тек білімділік мақсаттарды шешіп қоймай, балалардың жекелік ... ... ... ... ... үшін ... түрлі
қызықты ойындар, ойын есептер, шығарма-тапсырмалар, логикалық жаттығуларды
пайдаланудың мәні зор.Қорыта келгенде, дидактикалық ойын оқушылардың ... ... ... ... ... табалдырығын аттаған
бастауыш сынып оқушылары әлі ойын баласы.Сондықтан да ... ... ... ... ойынды көп қажет етеді.Оларға пайдаланылатын
ойындар оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай күрделеніп ... ... ... мен ... ... ... ... жеңіл болады, ал сыныбы
жоғарлаған ... яғни 2-3-4 ... бұл ... ... күшейе
түседі.Мұндай ойынның көптеген түрлері бар.Сондықтан да мұндай ойындарды
балалардың жас ерекшелігіне және әр ... ... ... сай етіп алған дұрыс. А.С.Сухомлинскийдің ... ... ақыл - ... ... ... да жоқ және ... да ... емес. Ойын
дүниеге қарай ашылған үлкен, жарық терезе іспеттес. Ол ... ... ... ... ... ... өзін қоршаған дүние туралы түсінік
алады. Ойын дегеніміз – ұшқын білімге құмарлықпен еліктеудің маздап жанар
оты». ... ... ... ... ... уақытында өткізіледі.
Сонымен бірге балалардың ойын уақытында дидактикалық ойындарды пайдалануына
мүмкіндік ... Бала ... ... оның ойлауына, дұрыс шешімге
келе алуына мүмкіндік жасау керек. Мұғалім кейде баланың ... үшін ... ... ... ... ... өткізілетіндіктен, оқу
жүйесіне саналады. Ойын ... ... ... ... көрнекілік
сөздік, іс-әрекеттік міндеттер атқарады. Бірақ мұның өзіне тән әдістемелік
жолдар бар:
1)дидактикалық ойынды өткізген кезде ... ойын ... ... ... оқытады. Бұл үшін алдымен мұғалімнің өзі көңілді, қызықты ... ... ... ... ... ұмытпауы керек: күлкі, қалжың,
әзіл, юморға негізделген ойын балаларды тез еліктетеді. Мұғалім ойынды тек
ұйымдастырып қана қоймай, өзі де ... ... ... ... мақсаты мен
міндетіне қарай құрылады.
2)дидактикалық ойынды ұйымдастыруда тәрбиеші ... ... ... мүмкіндік жасауы керек. Сол негізде ... ... ... ... қызықтыратын ойыншықты, суретті, әсіресе,
ойынның мазмұны мен ережесіне берілген тапсырманы орындау әрекеттерін ... ... ... орындауды ұмытуға болмайды.
3)мұғалім белгіленген ережені орындауын қатаң түрде талап ... ... ... ... ережені бұзбауға үретеді. Тапсырманы ар-
ұжданымен орындауға ұмтылады.
4)егер барлық бала ... ... ... ... ғана ... ... ... қойған мақсатына жете алады. Бала өмірінде ойын олардың өзін-
өзі тәрбиелеу, өзін-өзі жетілдіре түсудің ... ... Сол ... ойын ... ... пікір алмасып жаңа материалдар көзқарастар
жинақтап ... ... ... ... ... ... ... әрекеті
Міндеті ... ... ойын ... ... ... үсті ... ойын
Сөз арқылы
Дидактикалық ойындарға қойылатын талаптар
Қолмен сызбай, әр сызықтың қай ... ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... Н.П. ... ... ... 1987
2) Архипенко Ф. Игра в учебной деятельности младшего школьника.
«Начальная школа» 1989 № ... ... С. ... ... ... ... 1993
4) Бабанский Ю.К. «Педагогика»
5) Бедарев Г.К. «Организаторам велого досуга» М.Советская Россия ... ... ... ... Под ред. ... А.М. ... Энциклопедия.
7) «Бастауыш мектеп» журналы 2003 №5,12,1998 №8,9,1997 №4
8) Бержанов Қ. «Педагогика тарихы» Алматы 1984
9) «Балабақшада оқыту және ... ... ... ... ... и ... ... Под ред.А.В. Петровского
11) Газман О.С. «Каникаулы, игра, ... ... ... Г. ... ... Рауан 1994
13) Дамыта оқыту технологиясы
14) Жарықбаев Қ. «Қазақ ... ... ... ... М.К. ... ойындар және оны ... ... П.С. ... ... ... ... к применению игровых
методов обучения» Начальная школа 1987 №9
17) Жуковская Р.И. «Игра и ее ... ... ... ... Б.Қ. «Мен - адаммын» Алматы 2000
19) Крупская Н.К. «Мектепке дейінгі ... ... ... ... Короткова Н.А. «Как играть с ... ... ... Кіші ... жасындағы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту ,
Алматы 1997
22) ... С. ... ... ... ... ... ... Қосанов Б.М. «Математикада дидактикалық ойындар және қызықты
жаттығулар» Атамұра 1998
25) «Қазақстан мектебі» ... 2002 ... ... Ә. ... ... педагогика» Алматы 1982
27) Менджерицкая Д.В. «Воспитателю о детской игре» М. Просвещение 1982
28) Нүсіпбекова М.И. «Педагогический ... ... ... ... та, ойлайық» Қазақстан
30) «Психология» Под ред. Петровского 1990
31) ... А. ... ... Алматы 1986
32) «Современная западная философия» Под ред. Малахова В.С. 1991
33) Сансызбайқызы М. «Баланы отбасында ойнауға ... ... ... ... А. «Кел, ойнаыйқ»
35) Эльконин Д. «Детская психология» М. 1960
-----------------------
Шешім қабылдауын
Салыстыруын
Қорытынды жасай білуін
Сөздік қорының ... ... ... ... ... нақтылайды, анықтайды
Айналасын таниды
Зейінділігін дамытады
Ойлай білуге қалыптастырады
Ақыл-ой қызметін қалыптастырады
Байқағыштығын қалыптастырады
Еркін меңгеруін қалыптастырады
Өзінше талдауын қалыптастырады
Дағды
Серігуге ықпалын тигізеді
Оқу мен ... ... ... ... қалыптастырады
Қызықты, жеңіл ойын тапсырмаларын оқу- тәрбие мәселеріне көшу
Іздемпаздығын арттыру
Сақ отыруын қалыптастырады
Ақыл-ой қызметін қалыптастырады
Ойлай білуге баулиды
Тәрбиелік
Іздену
Тану
Танымдылық
Ақыл-ой белсенділігін күшейту
Біртіндеп күрделендіру
+3
Ойын ... ... ... ... ... қабылдай білуіне көмек көрсетуі тиіс
Оқушылар түгел қатысуы қамтамасыз етілуі тиіс
Оқушыларға әбден түсінуі тиіс
Мақсаты нақты, алдын-ала материалдары даярлануы ... ... ... толықтырылуы тиіс
Қызықты, қиындықтарды жеңуге талпынатындай болуы тиіс
Ақыл-ойын дамытуға пайдалысын қарастыру
+2
+5

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепалды даярлық тобында серуенді ұйымдастыру және оны өткізу әдістемесі6 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
1 сынып Ана тілі оқулығының құрылымы мен құралысы35 бет
2011 жылғы «Азиада» ойындарының туризмдегі рөлі78 бет
3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы28 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
Delphi бағдарламалық ортасында «Pascal бағдарламалау тілінде файлдармен жұмыс істеу» электрондық оқу құралынжасап шығару19 бет
PHP- мен бірге жұмыс істейтін сервердің классикалық құралы- APACHE +PHP+MySQL44 бет
VІІ қысқы Азия ойындары5 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь