Жаңажол мұнай-кен орнының радиациалық жағдайын бағалау

КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . 3
I. ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1. Радиоэкология . шығу, жинақталу жолдары. . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . 5
1.2. Радиоэкология. қазақ жерінде және техникада. . . . . . . . . . . . . . . ... . . . 9
1.3. Радиоактивті элементтермен ауыз судың ластануы және тірі
организмдеге әсері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . ... . 13
1.4. Радиацияның адам денсаулығына әсері. . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . ... . . 15
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Қазақстандағы мұнай кен орындарының шығу тарихы. . . . ... . . ... ... . . 17
2.2 Мұнай өнімдері және олардан пайда болған экологиялық проблемалар.19
2.3 Жаңа жол мұнай кен орнының шығу тарихы. . . . . . . . . . ... . . ... ... . . . . . 22
III. ЗЕРТТЕУ МӘЛІМЕТТЕРІ МЕН ӘДІСТЕРІ.
3.1 «Мұнайгаз кешендерінің нысандарына радиациалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық.эпидемиологиялық талаптар» туралы ережелер. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . . . . . ... ... ... ... ... ... . . . . . . . .24
3.2 Жаңа жол мұнай кен орнының радиациалық жағдайын экологиялық бағалау. . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . 37
3.2.1 Жаңа жол мұнай кен орнынан сынама алу . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3.2.2 Өлшеулерге аспаптарды дайындау. . . . . ... .. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
3.3.3 Мұнай құрамындағы радиациялық қалдықтарды анықтау. ... ... ... .. . . 42
3.3.4 Топырақ құрамындағы радиациялық қалдықтарды анықтау. ... ... ... . . 43
ҚОРЫТЫНДЫ . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . 51
ҚОСЫМША МӘЛІМЕТТЕР
Қазақстан өнеркәсібі дамуының басты бағыты – кен байлықтарымызды игеру, оның ішінде айрықша басымдылық мұнай мен газға берілген. Пайдасы мен бірге мұнай және газ өндірудің қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсерлері де аз емес. Мұнай өндіру, тасымалдау және өңдеу көлемдерінің үздіксіз дамуынан Жаңажол кен орыны және тағы басқа мұнай газ кен орындарын игеретін Ақтөбе облысының экологиялық жағдайының нашарлауы белең алуда. Жерге төгілген мұнай қалдықтары мен алаулы оттықтар төңірегіндегі топырақты барынша ластауда, ол өз кезегінде өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне ғана емес, адамдардың денсаулығына да үлкен қауіп төндіруде.
Сонымен қатар, қазір күн тәртібінде Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру мәселесі тұр. «Ол үшін Қазақстанның энергия ресурстарын әлемдік рынокқа жеткізу, мұнай-газ кешендерін осы заманғы инженерлік және бағдарламалық қамтамасыз етумен қатар, халықаралық стандарттарға сай қоршаған ортаны қорғау қажет» - делінген Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жылғы халыққа жолдауында. Кез-келген кен орындардың радиациялық жағдайы, олардан шығарылатын қалдық заттардың зияны, мұнай құрамындағы ластайтын заттар мен олардың көздерімен, оларды азайтуға арналған шаралармен танысып, экологиялық бағалауды үйрену қазіргі күннің өзекті мәселесі болып табылады.
Зерттеу нысаны. Жаңажол мұнай кен орнының өндірістік қызметі.
жұмыстың негізгі мақсаты. Жаңа жол мұнай кен орынының радиациялық жағдайы, олардан шығарылатын қалдық заттардың зияны, мұнай мен топырақ құрамындағы ластайтын заттар мен олардың көздерімен, оларды азайтуға арналған шаралармен танысып, қаншалықты тұрғылықты халыққа, жұмысшыларға зиян екенін анықтап, экологиялық жағынан бағалау.
1. Алматова Б.Г., Алдамжаров Н.Н. Первая горизонтальная скважина, пробуренная на месторождении Кенкияк-подсолевой // Научно-техническийсборник, «Проблемы комплексного освоения природных ресурсов Западного Казахстана и Южного Урала., 2003. С.114-117.
2.Алматова Б.Г., Алдамжаров Н.Н. Разработка месторождений с использованием скважин с большой протяженностью горизонтального ствола. // Научно-технический сборник Проблемы комплексного освоения природных ресурсов Западного Казахстана и Южного Урала., 2003г.-с.
3.Алматова Б.Г., Оразбекова Р.Ж. Экологические проблемы нефтедобывающих отраслей Мангистауской области // Материалы региональной научно-практической конференции «Реализация стратегии индустриально-инновационного развития Республики Казахстан: проблемы подготовки инженерно-технических кадров», Актобе, -2006.- С. 117-119.
4.Алаев Б.С, Маньковская Н.К., Шиман А.И. Производство синтетических жирных кислот. М.:Пищепромиздат, 1960.
5.Березин ИВ., Денисов Е.Т., Эмануэль Н.М. Окисление цикло-гексана. М.:Изд-во Моск. ун-та, 1962. 302 с.
6. Вещества из нефтяного сырья. М.: Химия, 1971. 488с. Зб.Эстль М.
7. Г'олодец Г.И. Гетерогенно-каталитические реакции с участием молекулярного кислорода. Киев: Наукова думка, 1977. 359 с.
8.Денисов Е.Т., Мицкевич Н.И., Агабеков В.Е. Механизм жидкофазного окисления кислородсодержащих соединений. Минск: Наука и техника, 1975. 336 с.
9.Зейналов Б.К. Кинетика и химизм окисления парафинистого дистиллята и использование продуктов окисления на практике. Баку.: Изд-во АН АзССР, 1959. 342 с.
10. Катализ в нефтепереработке. Части 1 и 2. Алматы, Казак университеті, 2001. 78с.
11.« Қазақстан мұнайына 100 жыл» Нұрпейісов К.Н
12.«Қандыағашмұнай» МГӨБ мәләметтері.
13. Магарил Р.З. Теоретические основы химических процессов переработки нефти. М.: Химия, 1976
14.Нұрпейісова М.Б., Алматова Б.Г. «Қоршаған ортаны қорғау мәселесі» // Материалы между. Научно-практической конференции, посвящают 25-летию КазГАСА, Алматы, 31 октября 2005г. С. 1192-195
15. Нұрпейісова М.Б., Сахатова Г.С., Алматова Б.Ғ. Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану // Горный журнал Казахстана, № 4, 2006.- С. 120-124.
16.Нурпеисова М.Б., Алматова Б.Г. Методика проведения мониторинга недр в нефтеносных регионах // Труды международной научно-практической конференции, посвященной 100-летию со дня рождения А.Ж.Машанова, Алматы, 2006.- С.363-365.
17.Нурпеисова М.Б., Алматова Б.Г., Сахатова Г.С. Оценка экологического состояния Актюбинской области // Международная научная конференция ученых - и специалистов «Проблемы освоения недр в XXI-веке глазами молодых ученых», М: ИПКОН, 2005.- С.133-136.
18. Нұрпейісова М.Б., Алматова Б.Г. Қоршаған ортаны қорғау шараларын жетілдіру //А.Ж.Машановтың туғанының 100-жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-тәжрибелік конфер. еңбектері, Алматы, 2006.- С.369-373.
19. Нұрпейісова М.Б., Алматова Б.Г. Табиғатты қорғау – тіршіліктің кепілі // Горный журнал Казахстана, №7, 2006. С.21-22.
20.Магарил Р.З. Теоретические основы химических процессов переработки нефти. М.: Химия, 1976
21.Новейшие достижения нефтехимии и нефтепереработки. Пер. с англ. Т. 1-10. М., 1961-1970.
22.Новые нефтехимические процессы и перспективы развития нефтехимии. М., 1970. 328с.
23.Основы технологии нефтехимического синтеза. Под ред. А.И.Динцес и Л. А. Потоловского. М.: Гостоптехиздат, 1960.
24.Петров Ал.А. Химия нафтенов. М.: Наука, 1971.15.Радченко Е.Д.,Поезд Д.Ф., Колеснико ИМ Промышленные катализаторы для нефтепереработки и нефтехимии. М.:
25. Рихе А. Основы технологии органических веществ. Пер. с нем. М.: Госхимиздат, 1959.
26. Синев М.Ю., Корчак В.Н., Крылов О.В. Механизм парциального окисления метана// Успехи химии.1989. Вып. 1. С.38.
27.Суербаев Х.А., Жубанов К.А., Шалмагамбетов К.М.
28.Уотерс У. Механизм окисления органических соединений. М.:Мир, 1967. 175 с.
29.Фонкен Г., Джонсон Р. Микробиологическое окисление. М.: Мир, 1976.239 с.
30.Цысковский В.К. Синтез жирных кислот и спиртов окислением жидких парафинов. М.:Госхимиздат, 1960. 144 с.
31.Штерн В.Я. Механизм окисления углеводородов в газовой фазе. М.:Изд-во АН СССР, 1960. 496 с.
32.Эмануэль Н.М., Заиков Г.Е., Майзус З.К. Роль среды в радикально-цепных реакциях окисления органических соединений. М.: Наука, 1973. 280 .
33.Эмануэль Н.М., Денисов Е.Т., Майзус З.К, Цепные реакции окисления углеводородов в жидкой фазе. М.: Наука, 1965. 329 с.
34.Эмануэль Н.М., Блюмберг Э.А. Окисление бутана. М.: Наука, 1970.
35.«Экология негіздері»Жексенова , Жунісова
36.«Экология» БейсеноваӘ,Шілдебаев Ж.
37.« Қазақстан мұнайына 100 жыл» Нұрпейісов К.Н
38.«Мұнай және газ өндіру» Ы. Ноғаев
39.«Қандыағашмұнай» МГӨБ мәліметтері.
        
        «Жаңажол мұнай-кен орнының радиациалық жағдайын бағалау»
ЖОСПАР
КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ....... . . 3
I. ... ... ...... ... ... . . . . . . . . . . . .
. . . ..... . . ... Радиоэкология- қазақ жерінде және техникада. . . . . . . . . . .
. . . . ..... . . ... ... ... ауыз ... ластануы және тірі
организмдеге әсері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . ... . . . . . . . . . ... . ... ... адам ... ... . . . . . . ..... . . . . . . .
. . . . . .... . . ... ... БӨЛІМ
2.1 Қазақстандағы мұнай кен орындарының шығу тарихы. . . . .... . ... . ... ... ... және ... ... болған экологиялық проблемалар.19
2.3 Жаңа жол мұнай кен орнының шығу тарихы. . . . . . . . . . .... . ... . . . . . ... ... ... МЕН ... ... ... нысандарына радиациалық ... ... ... ... ... туралы
ережелер. ................................................ . . . . .
....................... . . . . . . . ... Жаңа жол ... кен ... ... ... ... ... .
........... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . ... Жаңа жол ... кен ... сынама алу . . ....... . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... ... ... ... . . . . ...... .. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ........... .. . .
42
3.3.4 Топырақ құрамындағы радиациялық ... ... ... .
43
ҚОРЫТЫНДЫ . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
. . ... МӘЛІМЕТТЕР
Кіріспе
Қазақстан өнеркәсібі дамуының басты бағыты – кен ... оның ... ... басымдылық мұнай мен газға берілген. Пайдасы
мен бірге мұнай және газ өндірудің ... ... ... ... де аз ... ... өндіру, тасымалдау және өңдеу көлемдерінің
үздіксіз дамуынан Жаңажол кен орыны және тағы басқа мұнай газ кен ... ... ... ... жағдайының нашарлауы белең алуда.
Жерге төгілген мұнай қалдықтары мен алаулы оттықтар төңірегіндегі топырақты
барынша ... ол өз ... ... мен ... дүниесіне ғана
емес, адамдардың денсаулығына да үлкен қауіп төндіруде.
Сонымен қатар, қазір күн ... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру мәселесі тұр. «Ол үшін Қазақстанның
энергия ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... және бағдарламалық қамтамасыз етумен қатар, халықаралық
стандарттарға сай қоршаған ортаны қорғау қажет» - ... ... ... Н.Ә. ... 2006 ... ... ... кен орындардың радиациялық жағдайы, олардан шығарылатын қалдық
заттардың зияны, мұнай құрамындағы ластайтын заттар мен олардың ... ... ... шаралармен танысып, экологиялық бағалауды үйрену
қазіргі күннің өзекті мәселесі болып ... ... ... ... кен ... ... қызметі.
жұмыстың негізгі мақсаты. Жаңа жол мұнай кен орынының радиациялық
жағдайы, олардан ... ... ... ... мұнай мен топырақ
құрамындағы ластайтын заттар мен ... ... ... азайтуға
арналған шаралармен танысып, қаншалықты тұрғылықты халыққа, жұмысшыларға
зиян екенін анықтап, экологиялық жағынан ... ... Жаңа жол ... кен ... ... ... тұрғыдан бақылап, алдағы уақытта зерттеу жұмыстарын
жүргізу.
жұмыстың өзектілігі. Мұнай-газ өндірудің зиянды ... ... ... әртүрлі технологиялық үрдістерден қоршаған ортаның
ластану заңдылықтарын анықтау және алынған мәліметтерді тәжірибеде ... ... ... ... мен ... ... жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен,
қорытындыдан және нәтижелер мен пайдаланылған 39 әдебиеттер ... ... ... ... 53 ... ... ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1. Радиоэкология – шығу, жинақталу жолдары.
Радиоэкология- Radius- сәуле деген латынның бір сөзі, oikos- ... ... ... орта және logos- ілім ... ... екі ... биология ғылымдарының ғылыми терминдерінің бірі. Ол табиғаттағы
радиоактивті ... ... ... ... ... сәулеленудің организмге, экологиялық жүйеге
(биоценозға), популяцияға және ... ... ... ... ... ... ... салаларының ең бастысы[34].
Оның негізін 1930 жылы "радиоактивті заттардың ... ... ... ... ... ... В.И Вернадский құрды.
Басқа ғылымдар сияқты ... ... болу ... ... ... ... өзінің тарихы бар. Олар үш кезеңнен тұрады.
Бірінші кезең- иондалатын сәулеленудің бмологиялық обьектілеріне тигізетін
әсерін зерттеу 1895 ... ... 1930 ... ... ... ... сәулесі ашылған болатын, (В.К.Рентген.1895).1896 жылы ... ... ... ... "Тіршілік әрекетіне әсері" деген
ғылыми еңбегін жариялады. А.Беккель 1896 жылы уран тұздарының өткір сәуле
таратылатындығын байқады. Ерлі- ... ... Кюри мен ... ... радиоактивті сәуле тарататындығын ... ... ... ... ... енгізді. 1913 жылы К.Фаяно(Германия)
мен Ф.Содди(Англия) бір-біріне тәуелсіз ығысу ережесін тұжырымдады. 1911
жылы Е.С.Лондон “Радий в биологий и ... ... ірі ... ... Ол бұл еңбегінде иондалатын сәуленудің организмдерге ... ... ... ... ғалым –физик Альберт Энштейн –“Радиоактивтілік құбылыс ... ... ... ... отты ... ... кейінгі ең үлкен
революциялық ... ... Ия, ... ашылуы көптеген
көкейкесті мәселелерді шешуге мүмкіндік ... жылы ... ... кең ... неше ... ... ашылды. Иондалатын сәулеленудің организмге мутациялық
өзгерістер жасайтынын радиогенетиктер жан-жақты зерттеп, радиоэкология
табиғи генетикалық ... ... ... ... – 1930 ... бастап 1950 жылдарға дейінгі мерзімді
қамтиды.Бұл уақытта радиоэкологиялық зерттеулер жүзгізілді. Иондалатын
сәулеленудің ... ... ... ... ... заттармен ластануына байланысты ... ... ... ... көп көңіл бөлінді. Радиобиология және
радиоэкология ғылымдарының жеке дербес ғылым саласы деп ... ... ... ... биологиялық әсерін зерттеуге көп ... ... және ... ... жеке ... ғылым
саласы деп аталуына байланысты көптеген ғылыми зерттеулер жүргізілді. Осы
кезде атом өндірісі дамуының, атом және ... ... ... ... ... Олар лабараториялық сынаулардан өткізілді.
Эксперименттік ... ... ... ... ... және ... ауаға, суға тарап, табиғатты ластайтындығы анықталды.
Сонымен бірге ... ... ... ... мен ... жиналып, организмнің ішкі органдары сәуле ... ... ... негізгі заңдылығын ашу халық
шаруашылығына ... ... ... ... ... атом ... ... шектеу,соғыс жағдайында оны
пайдаланбау, өндірісте ядролық реакторларды суытуда жабық цикл қолдану,
реактивті қалдықтарды айналадағы ... ... ... залалсыздандыру
шараларына мүмкіншілік туды. Осы кезеңде радиоэкологияның ... ... ... ... Сәуле шығару дозасына зерттеулер
жүзгізілді. Радиоэкологияның тиімділігін түсіндіретік тәжірибелер жасалып,
нағыз ғылыми деректер алынды.
Үшінші кезең – 1950 жылдан ... күні ... ... ... ... ... радиоактивтілік сәулеленудің биологиялық обьектілеріне
тигізетін әсері ... ... ... ... ... Иондалатын
сәулелену шығару әсерінің заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... ... әрекет ететінінің теориялық және эксперименталдық
зерттеулері кең өріс ... ... ... ... саласын қалыптастыру
жөнінде міндеттер қойылды. Радиоэкологияны зерттеулердің жаңа ... атом ... ... ... ... ... ... биогендік шикізатқа байланысты адамзат баласы өмірінің
түрлі сфераларында қолданудың жаңа жолдары ... ... ... өзі ... ... ... тыс көбейуіне байланысты екенін ұмытпауымыз керек.
Табиғатта радиоактивті елементтердің екі түрі ... ... және ... ... ... ... ең бастысы – уран, торий, плутоний, т.б. жасанды радиоактивті
изотоптарға – ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынады. Қазіргі кезде ғылым -
биологтар жасанды радиоактивті изотоптардың 2000-ға жуық түрін біледі.
Табиғи радиоактивті элемент- көміртек, оның ... ... 14мың ... ... Осы ... ішінде ол альфа сәулесін таратып отырады. Егер
тірі организмге бір жағдайлар мен радиоактивті көміртектің сәл ғана ... ... ол ... 14 мың ... ... ... адам ... тірі организм тітшілік қабілетін жойғаннан кейін де өзінің ... ... ... ... ең ... ... альфа-ыдырау, бета ыдырау,
электрондық қармау және ... ... ... ... ... болатын радиоактивті ыдырау. Ол кейде атом
ядросының альфа бөлшектері ... ... ... ыдырау процесінің
нәтижесінде бастапқы ядродан электр заряды (Z) 2-ге, ал ... саны (А) ... ... жаңа ... яғни жаңа ... ... пайда болады.
Бета ыдырау - радиоактивтік ыдырау кезінде атом ядросынан электронның
не позитронның бөлініп щығуы. Бұл процестің нәтижесінде ... ... 1-ге тең ... ... жаңа ядро п.б. ... және бета ... иондалатын сәуле п.б.
Альфа, бета және гамма сәулелеріне табиғатта қарсы тұратын күш жоқ.
Олар ... 27см ... ... 17,4 см ... қалыңдығы 76см
қорғасыннан өтіп кетеді.Олардың не иісі не дәмі ... ... ... жылдары жануарлар организмін радиация әсерінен қорғайтын
заттар ашылды. Сәуле ауруынан емдеудің тиімді ... ... ... ... ... және практикаға қажетті ғылыми аса бағалы
қорытындылар алынды. Адамның космос кеңістігіне шығуына және оны ... ... ... жағадайында адамның жоғары нерв жүйесі әрекетіне
т.б. тигізетін әсерін зерттеуге көп көңіл ... ... ... келе жатқан жаңа саласы ... ... ... болды.
Радиоэкологияны зерттеуде микроорганизмдерді пайдалану ... ... тағы бір ... ... ... жол ашылды [36].
1.2. Радиоэкология - қазақ ... және ... ... ... деген көркемдік сезімін, ілтифатын, қадірмен-
қасиетін көрсететін деректердерді тарихтан ғана ... ... ... сан - ... сан ... ... ... Қай қазақтың
босағасына бас сұқсаңызда оюлы ... ... ... ... ... ... үй ... немесе өрнекті киім-кишектің бір жұрнағын
кездестіреміз. Ол көзі қимай сақтаған ескінің жұрнағы емес, халық ... ... ... ... тән ... сезімнің бүгінгі қажетсінуінен
туған, болашақ ұрпаққа да сол мән - ... ... ... ... ... сирек, жерінің байтақ табиғатының ... ... ... ... ... да, аңдар мен құстардың да мейлінше көбейе беруіне
өте қолайлы табиғи жағдай туғызған. Қазіргі кезде қазақ ... ... да ... зор ... ... ... жүзіне әйгілі болып
отырған Арал теңізінің экологиялық апаты. Ол өз жағалауынан
70-80км ... ... ... күні жалаңаштанған теңіз түбі 23 км²
жерді алып жатыр. ... құм 2 млн га ... ... ... ... ... ... ұшырап кетті [34].
Ғалым-жазушы, Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... мен өткізген бір әңгімесінде:
«Семей облысы Абралы ... ... өз ... ... ... ... себебі ол жерде атом бомбасын сынау қажеттілігі ... ... ... ... атом ... жару орнынан небары 50-60 км ... ... ... ... неше түрлі қауіпті
аурулар халық арасына көптеп таралуда. Соңғы жылдар ішінде Семей облысында
әр 100 мың адамға ... ... ... ... саны 960 -1624-ке,
ақыл-ой кем ... саны 3105 - ... ... ... ... саны 3692 - ге көбейген. ... ... қай ... ... ұшыраған аймақты таба алмайсын. ... ... ... ... ғана ... болды. Жалпы 1946жылдан 1989 жылға дейін
Қазақстанның территориясында 642 ядролық ... ... ... ... ( ... ) [34].
Семей әскери - полигонында терморядролық сынаудың ашық ... ... ... ... ... ... А.Д ... Б. И. Гусев-115, А. Н.Петрушенко- 2 термоядролық сынақ өткізілген
деседі. Алшын мәнінде бұл көрсетілген ... әлде ... көп ... ... ... мен ... ... зор роль
атқарды. Сонымен бірге радиоактивтіліктің ашылуы ... ... ... перспективасына жол ашылды.
Радиоактивті элементтер - изотоптарының бәрі ... ... ... ... - ... (43), прометий
(61), полоний (84 ) және ... ... ... ... ... ... ... элементтер жатады. Радиоактивті
элементтердің ядросы а, б және g- ... ... ... ... басқа
бір элементке өзгеріп отырады. Радиоактивті ядроның ыдырауы тұрақтылық
дәрежесімен сипатталады. ... ... сан ... ... ... (Т ) Кейбір радиоактивті ядро өте тұрақсыз, секундтың 3*10
бөлігінде жартысы ыдырайды. Мысалы; уран 238 ... ... ... ... жыл) ... ... ... ыдырау мерзімі, шығаратын
сәулелерінің түрлері және энергиясы жөнінен айырмашылығы болады. Гамма
сәулелерін тарататын изотоптар ... ... ... табуға,
кейбір барлау ісінде, адамның қатерлі ісік ауруларын емдеуге ... ... ... изотоптар атом бактерияларында электр энергиясын алу
үшін пайдаланылады. Адамзат баласы, жан-жануар, өсімдік әлемі өздерінің;
миллиард жыл ішіндегі эволюциялық өсу мен даму ... неше ... ... ... және ... ... жойқын күшінен болатын апаттарды
сутек бомбасын жасаған ғалымдардың бірі А.Д. ... ... ... деп суреттейді. Қазақстан Республикасының радиоэкологиялық жағдайын
қиындатып тұрғандарының бірі - уран ... ... ... ... ... 40% астамы қазақ жерінен қазылып алынған. Күні бүгінге
дейін қалдықтары тау болып үйіліп жатыр. Оған ешқандай кедергі болатын ... Бұл ... ... ... ... 200 мың кюриге тең.
Радиоактивті элементтердің қоқыс - қалдықтарын Қазақстанның
барлық ... ... ... ... ... ... ... 28 мың тоннадай, Қаратау -Жезқазған жерінде 325-
мың т, ... ... ... ... ... обл) 280 мың ... қалдықтар бар қоқыстар тау болып бүгінгі күнге дейін үйіліп
жатыр.
Бұл ғылыми деректерге ... ... және ... ... Өскемендегі Үмбі комбинатының т.б өндіріс орындары қосылмай
отыр. Жезқазған ... ... ... ... ... бар
материалдардан 276 үй салған. Ал, 600- ден аса үйге радиациялық ... ... ... ... ... ... ... еткен.
Қазақстан Республикасында жасанды радиоактивті элементтерді пайдаланып
жұмыс істейтін 1523 ғылыми - зерттеу инстетутымен ... ... ... ... ... ... ... 100 мың радиоактивті заттар бар, ал 18
мыңға жуығы амплитудадағы қалдық. Олардың радиоактивтілігі 26мың ... Осы ... 11709-ы (3964 ... ... 1755-і (613 кюри)
Шымкентте , 809-ы (18303 кюри) Павладарда жатыр [35]
Арнаулы түрде жүргізілген зерттеулерге ... ... ... ... 21 ... ... – 12, Семейдің - 8,
Көкшетаудың -15, ... ... ... ... ... суық
және қатты түріндегі қалдықтары табылған. Жалпы ... ... ... маңайындағы 67 жерінен радиоактивті қалдықтары табылған
[36].
Айта кететін бір жайт Қазақстанда осы ... ... ... ... ... ... ... орын жоқ. Оны салу туралы қазақ
ССР ... ... 1979 жылы 7- ... 1989 жылы 22- ... тек қағаз жүзінде қалып қойды. 1954 жылы ... ... ... ... тұңғыш рет АЭС салынып, іске қосылды. Қазіргі кезде
осындай станциялардың саны 200 - ден асады, олардың ... ... ... ... қуатының 6% асады. Ал 2000 жылдары олардың саны мен
қуаты 55% дейін өседі.
Біздің Қазақстан ... ... ... ... ... деп ... болады. Оған дәлел ретінде тәуелсіз
газеттердің бірінде қазақ ... ... ... пайдаланылған
радиоактивті элементтердің қалдықтарын көміп тастайды деп жариалайды.
Мемлекет арасында құпия ... шарт ... ... Сол шартта қай мемлекет
қанша радиоактивті элементтердің ... ... ... ... үшін ... доллар алады, пайда табады. Осындай жағдай біздің
Қазақстан Республикасында да ... ... ... Федерациясы Венгриядан,
Германиядан жылына 18 069 089,41 фунты радиоактивті ... ... алып ... ... өткізіп, оған жылына 100 миллион доллар
алатыны байқалды.Егер осындай мөлшерде радиоактивті материалдарды өңдеп
отырмаса, ... ... ... ... еді. Бейбітшілік атомы шөлейт
өлкелерге жаңа өмір тіршілік әкелетінін өмірдің өзі көрсетіп келеді. Мысалы
тұзды суларды тұссыздандыру тек атом ... ... ... іске
астыны белгілі болып отыр.
Маңғышлақ түбегіндегі Ақтау қаласында 1973 жылы салынған АЭС
бар. Бәрімізге белгілі бұл ... ... ... ұзақ ... бойы
игерілмей жатты. Оған себеп тұщы судың тапшылығы болатын. Бұл аймақтарда
тұзды су ... ... де, ... ... да ... ... ... суды қайдан алу керек деген сұрауға халық ... таба ... ... мен ... ... ... жасап, онда еңбекті көп тілейтін
және өте ... ... ... ... ... Жайық өзенінен
құбыр тартып тұщы су әкелу көзделген болатын ... ... ... ауыз судың ластануы және тірі
организмдерге әсері.
Радиацияның тірі организмдерге ... ... ...... ... ... деңгейде әсер
ететінін биология ғылымдары толығымен дәлелдеп ... ... ... екі ... ... төте ... әсер ... жанама түрде әсер етеді.
Иондалатын сәулелену төте турде әсер еткенде тірі организмдердің
молекулалары радиациялық және ... ... ... ... ... ... ... жасап, олардың химиялық және
физикалық қасиеттері өзгеріп кетеді. Ал жанама түрде әрекет еткен кезде ... ... ұсақ ... құрамдарының сандары
мөлшерден тыс көбейіп кетеді де ... және ... ... ... кедергі жасайды. Клеткалар мен мембраналардың бұзылуына әкеп
соқтырады. Өйткені ... су ... ... ... H2 O( H2O + ... H2O( H2O
Судың иондары бірнеше секунттың ішінде 10-15 , 10-10 химиялық активті
бос радиакалдарды және өте улы ... ... O ( H+ + ... O ( H + ... ( H2 ... ДНҚ, РНҚ ... химиялық құрылысы өзгеріп, атқаратын
қызметінен мүлдем айырылып қалады [34].
Ауыз судың радиоактивті элементтермен ластануы – ... ... ... ... ... бірі ... ... Кейінгі
жылдары ауыз сулардың радиоактивті элеметтерінің қалдықтарымен (стронций,
цезий, полоний, уран, т.б қосылыстармен) ластануы жыл өткен ... ... ... суда неше ... ... ... ... десиканттар және басқа да қоспалардың көбейгені соншалық,
кейбір өзен мен көл ... ауыз су ... ... ... ... Олардың зияны жаңадан келген сәбилердің 20-30% ... ... ... [36].
Радиоактивті элементтер өзен ... мен көл, ... ... ... тыс ... кейінгі кезде толығымен анықталды. Тұщы
сулардың ластануы - қоғам алында тұрған ... ... ... ... ... ... ... баласының басына айтарлықтай қатер төндіруде.
Соның ... ... ... ... ... ... да ... болып
табылады.
Ран 17- майда Мароккан порты Сафиден шығып, 40 ... ... ... км ... ... ... үнемі ластанған мұхит болды. Жыл сайын
көптеген мұнай таситын ... ... ... ... ... «Тори-
Каньон» танкері аварияға ұшырағанда 119 тонна мұнай ағып кеткен. Жыл сайын
әр елдердің мұнай таситын танкерлері суға ... ... әр ... тірі организмдерін жоюда.
Планета халқының үштен бірі қазірдің өзіндеде ауыз су ... ... Су таза ... ... отыр. Германия суды Швецариядан сатып
алып отыр. Гонконг ауыз суды Қытайдан түтік құбыры алқылы алады. Мысалы АҚШ
та жер ... ... ... 1900 жылмен салыстырғанда 1960 жылы 6 есеге
өскен, Америка қалаларының канализация жүйелеріне жыл ... ... ... 245 млд л ... ... бәрі АҚШ та 25 ... соның
ішінде Мисисипи мен Минисота сияқты ірі өзендер күшті ластанған.
Суды тазалаудың ... ... үш ... ... ... химиялық және биологиялық [36].
Физикалық тазарту - алуан түрлі ... ... ... торларды,
електерді май ұстағыштар және т.б пайдаланады. Физикалық тазартулар арқылы
тұрмыртық қалдық суларды тазартуға ... ... ауыр ... ... Ал ... ... су ... қалқып шығады.
Химиялық тазарту - су ... ... ... ... және ішінара еріген ... ... ... ... суларға қосуға негізделген.
Биологиялық тазарту - бұл су ... ... ... ... ... ... неше ... микроорганизмдерді пайдаланады. Олар судағы зиянды жұқпалы
аурулар тарататын ... ... ... отырады. Биологиялық тазалау
тәсілдері аэробты биохимиялық процестердің көмегкмен ... ... ... ... ... Олар ... ... жасанды
түрде жүзеге асырылады. Бұл әдіс микроорганизмдердің қалдық ... ... ... үшін пайдалану қабілетіне негізделген.Оттектің
қатысуымен болатын тотығу нәтижесінде органикалық заттар минералынады [34].
1.4. ... адам ... ... ... адамдардың радиоактивті сәулеленуден зақымдануы көбейе
түсуде. Өйткені жыл ... АЭС ... ... олар іске ... ... - ақ неше ... тездеткіштер сыналып, атом бомбалары жарылып жатады.
Қалған бөлігі космос сәулесінен келкді. Жылына адам 200 мР ... Жер ... ... ... ... ... әр мөлшерде
радиация алады. Жылына жалпы алғанда 50 - ден 1000 мР радиация қабылдайды ... ... ... бойынша радиациялық доза 0,5 бэрден аспауы керек.
70 жыл өмір сүрген адам радиациалық ... ... 14-15 бэр ... ... ... ... ... адам өзінің өмір сүру кезеңдерінде
жылына 250-400 м бэр радиация алатыны сөзсіз.
АЭС- да ... ... ... орта есеппен 0,75 – 1 бэр
шамасында, қалған тұрғындвр 0,1 бэр – ден ... ... ... ... ғана АЭС- те ... өмір бойы 19-25 бэр, ... ... 10 бэр
ионды сәуле жинайды.
Жергілікті ионды сәулелер, құрылыста қолданылатын бетондар, басқа ... ... ... ... денесіне өмір бойына 25-28 бэр
сәуле жинайды. Семей, Капустин – Яр, ... ... ... ... көп ... ( ... [32].
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақстандағы мұнай кен орындарының шығу тарихы.
Атырау өңіріндегі Жайық пен Жем аралығында көлкіген ... кені ... ... ... ... Тіпті сол кездің өзінде –ақ жергілікті
көшпенді қазақтар жер бетіне шығып ... ... ... ... ... ... ... қотырын емдеуге пайдаланған. XVIII ғ мен XIX ғасырдың
алғашқы ... ... пен Жем ... жер ... ... болғаны белгілі.
1899 жылдың қараша ... ... обл. ... ... ... ... № 7 скважинадан мұнай фонтаны атқылап, тәулігіне 20
тоннадай өнім берді. Бұл ... ... ... ... ... ... алғашқы тамшылары еді.
Қарашүңгіл және Доссор мұнай фонтанынан кейін Қазақстан ... ... ... Ол 1915 жылы ... Бірақ екі кеніш тағылық ... Кен ... ... ... , оны ... ... тиімділігі жайлы мәлімет жоқ. Тек ... ... ... жылы ... 16,7 мың ... ... өндірілсе, бар болғаны 3
жылдың ішінде ол 272,746 мың тоннаға жетті, яғни 17 есе. ... ... ... қиын ... ... ... жағдайда қазан көтерілісінен
кейін Республикалық мұнай өнеркәсібі қарыштап дами бастады.
Мұнай өндіру үшін тек жұмысшылар ғана ... ... ... ... ... Сондықтан 1930 жылы Гурьевте мұнай техникумы ашылды.
Осыған орай гравиметрия, электрокартаж, сияқты географиялық әдістер
Атырау обл тұңғыш рет ... тым ... ... қол ... ... ... Доссор, Мақат сияқты көне кен орындарының ... ... ... ... ... ... арасында Тетістік Каспий
ойпаттарында оншақты мұнай-газ кен орындары ашылды.
Жаңа кеніштерінің қатарға қосылуы мунаң өнімін ... ... ... ... ... ... ... іске қосылды. Соғыс басталарда Ембі
еліміздің қоймасына жылына 700-750 мың ... ... ... беретін.
Қарап отырсақ, бұл күнде « қара алтынның » қайнар бұлағы атанған
мұнайлы Ембі ... ... ... мен ... ... , өмір алға
аттаған сайын арнасы кеңейіп өсе берген ( қосымша-4) [11].
1992 жылы ... ... ... ҒӨБ - гі ... Республиканың энергетика және отын ресурстары министрлігінің
құрамына, ал 1994 жылы жаңадан ұйымдастырылған мұнай және газ ... ... жылы ҚР - ның ... академиясының жанында ғылыми- инженерлік
«Мұнай» орталығы құрылды. Оны құрушылар академиямен қатар ҒӨО «Мұнай» ... және ... ... ... зерттеудін технологиялық
орталығы болды.
Кең – байтақ Қазақстан мұнай – газ кен ... ... ... ... ... ... өлкелерінде ғана емес. Шығыс
Қазақстан Торғай ойпатында жүргізілді. Соның арқасында Оңтүстік Торғайдағы
Құмкөл кен орны 1990 жылы ... ... ... ...... ... бар, ... тоқтауы жоқ, өйткені туған жеріміздің тұла
бойы тұнған байлық [11].
2.2. Мұнай өнімдері және олардан пайда болған экологиялық
проблемалар.
Мұнай – каустобтолитттер қатарына ... ... шикі зат. ...
ашық сары, жасыл және қоңыр – қошқыл, кейде қара ... ... ... ... иісі бар, ... ... ... шығаратын сұйықтық.
Кей жағдайларда түсі ақшыл мұнай да кездеседі, ... ... ... кен ... ақ түсті мұнай өндріліп келеді.
Генетикалық тұрғыдан алғанда ... ... тау ... орталағында пайда
болған, басқаша айтқанда мұнай тектерінің өзгерістерге ұшырауынан ... ... ... қалдығынан өз алдына көшу арқылы ... ... ... болып табылады.
Химиялық жағынан мұнай суық ... ... ... ... ... ... және оттекеті қосылыстарының
қоспаларынан тұрады. Мұнай құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... дейінгі көмірсутектерден
тұрады. Ароматтық көмірсутектері: бензол мен дефилиннің туындылары. Бұларға
нафталин сияқты қоюланған жүйелерде ұшырайды. ... ... ... көмірсутектер аралығынан орын алады. Мұнайда 82,5 – 87 %- ... ... 11,5 – 14,5 %- ке ... ... ... ... ... қасиеттеріне оның тығыздығы жатады. Салмағына қарай
ауыр және жеңіл ... деп ... ... ... мұнай қатарына тығыздығы
0,9 г/см³ - жоғары мұнайлар жатады. Мұнайдың тығыздығы жоғарылаған ... ... арта ... ... ... 0,001 – 1,8 % азот,
0,7% оттегі, 10%- тен көбірек парафин, 35 %- ке ... ...... болады.
Мұнайды өңдеу нәтижесінде 600 астам әртүрлі ... ... ... ... бір - ... құрамы, қасиеттері және
пайдалану шеңберінен өзгешелік көрсететін, мынадай негізгі топтарға бөлуге
болады. I сұйық отындар, II ... ... III ... майлағыштар , IY
парофиндер және перизиндер,Y битумдар, YI техникалық ... YII ... YIII ... және ... ... IX ... X әртурлі мақсатта пайдаланылатын басқа мұнай өнімдері (
қосымша-5) [11].
Каспий, Қазақстан және Орта ... ... және газ кен ... экологиялық проблемаларының өзіндік аймақтық ерекшеліктері бар
- географиялық, геологиялық, геодинамикалық, сондай-ақ әлеуметтік. Оның
үстіне қазіргі ... ... ... ... ... ... мұнай мен газды
өңдеу бойынща жобалық тапсырмалардан кейін тұрғаны және ... ... ... ... ... ... із ... газды өндіру және өңдеу кезінде табиғатты қорғаубойынша
маңызды ... ... ... таза ... ... ... , ... химиялық өндірстердің газды қалдықтарын тазарту , бұралқы
суларды тазарту, қоршаған ортаның ... ... ... ... т.б . ... ... өндіру, мұнай өңдеу және мұнай – химиялықкешенде қоршаған
ортаның ластануы іздеу – ... және газ ... ... ... Скважиналардың құрылысы кезінде негізгі ластану көздері ... ... ... түтіндері, бұрғытау сұйығының
дегазаторлары, ұнтақ тәріздес сусымалы материалдарды сақтайтын ыдыстар,
өндірістік – ... ... бар ... сондай – ... ... Көп ... ... ... ... су қоймаларын ластанудан қорғау шаралары жүргізілмейді. Қондырғылар
аймақтары қатты ... ... және құм ... ... ... жатқан жерлер бұрғылау сұйығымен және мұнай өнімдерімен
ластанады. Кейін бұл зиянды заттарды еріген ... ... ... ... ... ... ластану үрдісі топырақтарда өнімды
қабаттармен сіңіретін қабаттарға қабат қысымын көтеру мақсатына айдалатын
минералдылығы жоғары ... және ... ... ... ... ... 500 – 800 м ... өсімдіктер 70 -80 %, ал 100 ... ... ... ... ... ... жойылады [13].
Қазіргі кезде бұрғылау жұмыстарының экологиясын көтеру проблемасын
бұрғылаудың өндірістік – ... ... ... ... ... ... ... сұйғын, бұрғылау қоқыстарын тазалайтын,
зиянсыздандыратын және азайтатын арнайы жабдықтар ... және ... ... ... шешу мүмкін емес.
Кен орындарын пайдаланғанда үлкен жер массивтері бұзылады. Мысалы,
Қарашығанақ кен орнын игеріге 3000 га – ға жуық ... ... және ... ... Теңіз кен орнының ауданы 200 км². Аэрологиялық
жағдайдың тұрақсыздығынан зиянды заттардың таралуы кездейсоқ ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз қорғану аймағы Теңіз кен орны үшін 50 км. ... ... ... ...... ... ... болған сайын шектік рұқсат
етілген рұқсат қалдықтар көлемі өседі, яғни, атмосфера ластануы ұлғаяды.
Алайда, қолдалынып отырған ... ... ... ... ... ... нәтижелері аз.
Ластанудың тұрақты көздерінен шығарылатын зиянды заттардың жалпы
мөлшерінің 32% мұнай ... ... 37% ... –на ... ... ... ... және зиянсыздандыру дәрежесі тұрақты
немесе төмендеуге бағыт алған. Мысалы: егер облыс бойынша 1987 жылы ... 36,8 % ... ... өңдеу зауыты бойынша 17,3% «Ембі мұнай» АҚ
–да 1,7 %, «Теңізмұнайгаз» АҚ ... 1,3 %. Ал ... АҚ ... 8 жыл үшін зиянды заттарды ұстаудың ең жоғарғы деңгейі 2,7% (
қосымша - 6) [13].
2.3. Жаңа жол ... кен ... шығу ... ... ... ... жалғыз біздің Республикамыз
үшін емес дүние жүзі жұртшылығының назарын аударып отырған ең ... бірі ... ... ... ... экологиялық дағдарыстың
неғұрлым қауіпті көріністері белең алған: кейбір аймақтарда ... су ... ... ... ... шөлейттену, тірі
табиғаттың генетикалық қорының бүлінуі, ... ... ... ... ... ... Еліміздегі осындай экологиялық дағдарысқа
химия, мұнай, металлургия, отын өнеркәсіптерінің жедел және мөлшерден тыс
дамуы ... ... ... ... кен ... ... оның ... мұнай
- газ өндіру Қазақстан Республикасы экономикасы дамуының қайнар көзі. Соңғы
40 жыл ішінде адамзаттың энергия пайдалануы 2,5 есе өсіп ... 2025 – ... ... халық санының өсуі болжамына қарасақ, энергия пайдалану
ең кем дегенде екі есе өсуі ... ... ... 130 ... ... ... ... 1/3 бөлігі игерілген, ол оның 1/3 бөлігі тек
соңғы 10 жыл ішінде өндірілген [25].
Егер энергия ... ... ... 2 есе ... ... онда ... ... жж аралығында, ал газ өндіру 2030-2040 жж аралығында биік
шыңдарына жетпек. Қазақстан мұнай қоры ... ... ең ... ... ... кіріп отыр. Мемлекетіміздің Республикалық
балансында 212 көмірсутекті кен орындары бар. Мұнайдың қоры ... ... 62% ... ... кен ... ... Тек
қана Каспий теңізі қайраңындағы мұнай қоры 13 ... Ал, ... ... 4,5 млн.т. мұнай өндіріледі. Қазір Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Қазақстан дамуының стратегиялық жоспарына сәйкес
мұнай өндіру ... 2010 жылы 100 ... ... ... - газ ... ... ... және тасымалдауда жер қойнауынан алынатын
шикізаттың көбі әртүрлі қалдықтар түрінде жоғалады және ... ... ... ... ... ... ... яғни
геологиялық барлаудан бастап ең соңғы пайдалануға дейінгі кезеңдерде жүріп
жатады. Мұнай-газ, ... ... ... өндіріс
орталықтарындағы экологиялық мәселелерді зерттеуде Қазақстандық ... ... А.Қ., ... В.Қ., Дюсебаев М.Қ., Естемесов З.А.,
Жалғасұлы Н., Махамбетова Ұ.Қ., Нұркеев С.С., Нұрпейісова М.Б., ... ... ... М.Б., ... В.Н., және т.б. ... үлес ... Сонымен қатар
елімізде геоэкология ғылымының бағыты нығайып, ауқымды ғылыми – ... ... ... ... мен ... ғылыми
жинақтардың жарық көріп жатқаны, халықаралық конференциялар өткізіліп, онда
экология мәселелері көтеріліп жатырғаны ... ... ... ... ... – газ ... оның ... Ақтөбе
облысындағы Жаңажол кен орны ... ... ... ... ... ... экологиялық мониторинг жүргізу, оның нәтижелерін жылдам
өңдеу және дер кезінде табиғатты қорғау шаралары осы күнгі талаптарға сай
жүргізілмей ... ... ... ... - газ ... қоршаған
ортаға тигізіп отырған техногендік әсерлерін азайту үшін зерттеулер жүргізу
қажеттігі айқындалды және ... кен ... ... жүйе ... ... ол кен орны ... орналастырылды [5].
III. ЗЕРТТЕУ МӘЛІМЕТТЕРІ МЕН ӘДІСТЕРІ.
3.1. «Мұнайгаз кешендерінің нысандарына радиациалық қауіпсіздікті
қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар» туралы
ережелер.
1. ... ... ... кешендерінің нысандарында радиациялық қауіпсіздікті
камтамасыз етуге қойылатын ... ... ... ... ... мен ... ... эрі-санитарлык -
эпидемиологиялық ережелер), Бұйрықпен бекітілген, қызметі мұнай мен газға
геологиялык ізденулер (барлау) жүргізумен, ... ... ... сол ... ... ... ... жөндеумен,
оларға техникалық қызмет көрсетумен, жинақтаумен жэне мұнайгаз кешендері (
бұдан эрі-МГК) ұйымдарының өндірістік қалдықтарын жоюмен айналысатын ... жеке ... ... Осы санитарлық ережеде төмендегідей ... мен ... ... радионуклидтер - уран-238, торий-232 және калий - 40
қатарындағы радиоактивті элементтер;
2) ... ... ... ... ... -
технологиялық жабдықтарды жөндеу және тазарту барысында жинақталған
тұзды түзілімдер мен шламдар, технологиялық жабдықтар мен құрылғылардың әрі
қарай ... ... ... ... аумағындағы МГК-нің
өндірістік жұмысы барысында табиғи радионуклидтер жинақталуы ... ... мен ... .[9.89 ... ... ... ететін критерилерге қойылатын
санитарлык-эпидемиологиялық талаптар.
3. Мұнай жэне газды өндіру, өңдеу және тасымалдау ... ... эрі -238Ц), ... (бұдан эрі -232ТҺ), сол сияқты калий-40 (бұдан
әрі- К) тобынан ... ... ... ... жабдықтардың ішкі бетіне (сорғыш-компрессорлық
құбырлардың, сыйымдылықтардың және ... ... ... ... ... беттеріне жинақталып, жекеленген жағдайда олардың
деңгейі жұмыскерлерді, тұрғындарды жоғарғы деңгейдегі сәуле ... сол ... ... ... ... мүмкін.
4. Минералдық органикалык шикізаттарды өндіру және алғашқы
өңдеудің технологиялық үдерісі жүретін жұмыс орындарында МГК
ұйымдарының жұмыскерлерін ... ... ... сәуле соққысына
ұрындырудың негізгі көздері төмендегілер болуы мүмкін :
1)құрамында ... ... бар ... ... ... өндіретін және өңдейтін ұйымдардың табиғи радионуклидтермен
ластанған аумақтары (аумақтың жекеленген бөліктері);
3)технологиялық жабдықтарда, ұйымның аумағында және жұмысшы ... ... ... ... ... деңгейде табиғи
радионуклидтер бар түз ... ... ... ... ... ... бар ... тазарту және уақытша сақтау орындарындағы табиғи радионуклидтермен
ластанған көлік құралдары және технологиялық жабдықтар;
кқұрамында жоғарғы деңгейде ... ... бар ... ... ... ... ... тиімді буландыру алаңдары бар технологиялық учаскелер
(ашық қоймалар мен буландыру алаңдары, өнім мен технологиялық сулардың ... ... ... мен ... ... ... және
мұнайдың жекеленген фракцияларының ... ... ... ... ... ... ... радон изотоптарын (радон-222 мен торонның-
220) ... ... ... ... сол ... ... мен ... қысқа мерзімді еншілес өнімдер түзілуі (РТӨ мен ТТӨ) мүмкін
технологиялық ... ... ... болатын құрамында жоғарғы деңгейде табиғи
радионуклидтер бар өндірістік шаң -тозаңдар;
10) кейбір жағдайда ... ... ... ... ... ... ... газ толтырылған балон болуы да мүмкін (газдағы радонның
жоғарғы концентрациясы жағдайында гамма ... ... ... ... - ... және висмут -214 болып табылады).
5. Қызметкерлерді өндірістік сәуле көзіне ұрынудағы ... ... ... ... ... сәуле көзінен шығатын сәулеге
сырттай ұрынуынан және дем алу арқылы радон изотоптарының және олардың
қысқа ... ... ... мен ... ұзак өмір ... ... өндірістік шаң-тозаңмен ішке түсуі барысында іштей сәуле-
соққысына ұрыну есебінен құралады.
6. Тұрғындардың және МГК ... ... ... ... ... ... ... және тұрғындардың қатерлі топтарының табиғи сәуле
көздерінен қабылдайтын жеке ... ... ... ... ... ... жобалау кезеңінде радиациялық кауіпсіздік жөніндегі
шараларды ... және ... ... ... ... жоғарғы деңгейде
табиғи радионуклидтер бар өндірістік қалдықтармен жүргізілетін жұмыстарды,
сол сияқты ... ... ... ... сауықтыруға
қойылатын талаптарды есепке алу;
3) МГК ... ... ... сәуле көздерінен
қабылдайтын жеке дозасының деңгейін және сәуле соққысына ұрынуы мүмкін
тұрғындардың ... ... ... сол ... ... өмір ... нысандардың табиғи радионуклидтермен ластану деңгейін төмендету
және қолдау жөніндегі шараларды әзірлеу және ... ... ... өндірістік жағдайда табиғи сәуле ... ... жеке ... ... ... 5 ... ... аспауга тиіс
(бұдан эрі-мЗв/жыл).
Радиациялық факторлардың орташа жылдық мәндері, 6 пунктке сәйкес жылдық
тиімді доза 5 ... тең ... ... ... жеке ... ... ... 2000 сағат жағдайында және жұмыскердің орташа демалу
жылдамдығы ... 1,2 куб метр ... ... /саг) болғанда,
төмендегілерден тұрады:
1) ... ... ... сәулесінің тиімді дозасының қуаты
–сағатына 2,5 мЗв (бұдан ... ... ... ... ... ... ... (ЭТКБ) - куб метрге 310 Беккерель (бұдан эрі -Бк/ ы );
демалу аумағындағы ауада ... ... ... ... - 68 Бк/ м ;
4) ... ... өз қатарындағы мүшелерімен радиоактивтік
тепе-теңдікте болатын, уранның-238 меншікті белсенділігі 40// ... ... / - ... ... ... ауаның орташа жылдык
жалпы тозаңдануы, мг/ м ;
5) өндірістік тозаңдағы, өз қатарындағы мүшелерімен радиоактивтік
тепе-теңдікте болатын, торийдың-232 ... ... 27/ / ... бұл ... / - ... ... ... ауаның орташа
жылдық жалпы тозаңдануы, мг/ м .
Жұмыс орнында бір мезгілде бірнеше радиациялық ... әсер ... ... ... шарт ... ... ... көрсетілген мәндерге
әсер ететін факторлар мөлшерінің қатынасының косындысы 1 ден аспауга тиіс;
6) жұмыскерлердің сәуле соққысына ұрыну жағдайы, 8 ... ... ... онда ... радиациялық факторлардың
орташа мәні тиісті аумақтағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейде
табиғи радионуклидтер бар өндірістік қалдықтарымен жұмыс істеу
қолданыстағы санитарлык-эпидемиологиялық ережелер мен нормалардың
талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
10. Мұнайгаз ... ... ... ... ... ... көздерінен қабылдайтын тиімді сәулеге дозасы
гигиеналық нормадан аспауға тиіс.
Жылына қабылдаған дозасы 1 милли Зиверттен (бұдан эрі- мЗв/жыл.) ... онда ол ... ... жағдайда табиғи сәуле соққысының
жоғарғы дозасына ұшырағандар қатарына жатады.
11. Егер ... ... ... радионуклидтерден қабылдаған
дозасы 1 миллиЗиверттен асуы немесе нысанның өндірістік жұмысы барысында
кұрамында табиғи радионуклидтердің тиімді меншікті ... 1,5 ... ... ... ... ... болса, онда мұнайгаз саласындағы
ұйымдарда қызметкерлерідің радиациялык кауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... Жоғарғы деңгейдегі табиғи сәуле көздерінің соққысына ұрынушы
мұнайгаз саласындағы ұйымдардың немесе жекеленген ... ... ... ... табиғи радионуклидтер бар өндірістік қалдыктардың
тізімі алғашқы радиациялык тексеру кезінде белгіленеді және әрі ... ... ... ... анықталады «Радиациялык қауіпсіздікті
камтамасыз етудін ... ... ... ... және ... ... Республикасы Денсаулық сақтау
минитррлігінін 2003 жылғы 31 ... № 97 ... ... ... нормативтік-құқықтык актілерін мемлекеттік тіркеу
тізілімінде № 2198 тіркелген.
13. Егер алғашқы ... ... ... бойынша
кызметкерлердің жоғарғы деңгейдегі табиғи сәуле көздерінің соккысына
ұрынуы ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі 1,5 кБк/кг аспайтын болса,
онда әрі қарай радиациялык бақылау жүргізбеуге болады.
Бұл ұйымды ... ... егер ... ... көбеюіне ықпал етуі мүмкін әлдеқандай өзгерістер
болған жағдайда ... ... жаңа ... ... ... ... ... өзгергенде, тапсырыс берушілер өзгергенде
(шикізатты өңдеу және тасымалдау үшін) және басқа жағдайлар орын ... 3 ... 1 ... кем ... ... ... ... қызметкерлерді жоғарғы деңгейдегі сәуле соккысына
ұрындыру анықталмаса, бірақ 1-ші ... одан да ... ... өндірістік қалдықтар бар немесе түзілуі мүмкін болған жағдайда,
өндірістік радиациялык бакылау жүргізу белгіленеді.
15 . Егер тексеріс ... ... ... табиғи сэуле
көздерінен өндірістік сэуле соққысына ұрынуының жылдық ... 1 ... ... онда ... ... ... ... кабылдайтын сэуле деңгейлерінің жиынтығын анықтау максатында
егжей-тегжейлі тексеріс ... Егер ... ... ... ... ... сэуле
сокқысына ұрынуының жылдық дозасы 1 мЗв-тен -2 ... ... ... онда
қызметкерлердің ең жоғарғы деңгейде сэуле соққысына ұрынатын жұмыс
орындарында радиациялық бақылау жүргізу керек.
17. Қызметкерлердің өндірістік сэуле соққысына ұрынуының жылдық
дозасы 2 ... ... ... ... ... ... ... бақылауды өндірістік радиациялық бақылау бағдарламасына сэйкес
жүргізіп, сол сияқты сэуле соққысының деңгейін төмендетуге ... ... ... ... сэуле деңгейін белгіленген нормативтік деңгейден жедел түрде
төмендету мүмкін болмаған ... ... ... ... ... ... ... теңестіріледі.
18. МГК ұйымдарының эсері бар аумақта тұратын тұрғындардың
радиациялық қауіпсіздігі ... ... ... есептеледі, сол
жағдайда,
егер ұйымның ағымдағы жұмысы жағдайында және жұмысы аяқталуына
байланысты аумаққа сауықтыру ... ... де ... ... ... ... ... тиімді дозасы 0,1 мЗв-тен аспайтын
болса.
19. ... ... ... ... ... ... ... кызметкерлердің табиғи сэуле көздерінен өндірістік ... ... ... ... ... ... жэне ... қалдықтардың болуын есепке ала отырып, радиациялық жағдайға
алғашқы баға беру;
2) кызметкерлердің табиғи ... ... ... ... ... құрылымын, сэулеге ұрыну жолдарын жэне негізгі сэуле көздерін
анықтау, сол сияқты өндірістік қалдықтарды жіктеу мен өндірістік бақылаудың
түрі мен ... ... ... ... ... ... толық баға
беру (осы санитарлық ереженің 1 қосымшасына сэйкес).
20. Өндірістік радиациялык ... ... ... ... ... ... ... табиғи радионуклидтердің
меншікті жэне тиімді меншікті белсенділігін (бұдан эрі-Аэфф);
2)өндірістік ... ... ... ... және ... орны ... (кэсіби маршраутта) 0,1 м кашықтықтағы
гамма-сәуле көзінің қуатын;
жұмысшы аумағындағы ауаның жалпы тозаңдануының орташа жылдық мәнін жэне шаң-
тозаңдағы табиғи радионуклидтердің ... ... ... аумағының ауасындағы радон изотоптарының ЭТКБ.
21. МГК ұйымдарындағы қызметкерлердің ... ... ... ... жэне ... ... ... белгілеу үшін
жүргізілетін радиациялық бакылаудың эдістері төмендегілерді қамтамасыз
етуге ... ... ... алынған, салыстырмалы қателіктер косындысы
20% артық емес, сынамадағы Атиім ... ... бұл әдіс ... өлшеулер уран және торийдың тепе-теңдіктегі катарлары үшін де,
сол сияқты ондағы радиоактивтік тепе-теңдіктің жоқтығы ... да ... ... қамтамасыз етуге тиіс, ал қойылатын талап, Атиім мэні 1000
Бк/кг-дан артық болғанда, анықталатын қателіктер қосындысын ... ... ... ... жэне ... ... ... 0,1 м
қашықтықта 0,1 микроГрей/сағ. жэне одан да жоғары деңгейде гамма-сэуле
көзінің қуатына накты өлшеу жүргізу;
радон ... мэні -25 Бк/м3 ... жэне ... - ... мэні -5 ... жағдайында, кателіктер қосындысы 30% артық емес ... ... ЭТКБ -сын ... ... дем ... аумақтағы 1мг/ м жэне одан да жоғары
деңгейінде ... ... ... ... тозаңдануын нақты анықтау;
жұмыскерлердің дем алу аумағындағы өдірістік тозаңда уран-238 жэне тория-
232 қатарындағы негізгі радионуклидтер үшін ... ... ... ... (осы ... ережеге 2 қосымша).
22. Өндірістік радиациялық бақылау жүргізу барысында жұмыскерлердің
табиғи сэуле көздерінен қабылдайтын ... ... ... радиациялық
факторлардың дозалар қосындысына үлесі 20% ... ... ... ... ... ... Бұл жагдайда дозалар қосындысына
бакыланбайтын параметрлердің үлесі тиісті ... ... ... ... ... ... ... сұрыптау (сыныбын бағалау)
стандарттық жагдайда қалдықтың массасы мен орналастыру түрін, өлшейтін
нүктелерінің орналасуын есепке ала отырып, гамма- ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Аталған өлшемдер үшін ауыспалы
коэффициент қалдықтарға гамма-спектрлік талдау жүргізу негізінде
анықталады. Өндірістік калдықтардың сыныбын ақырғы рет белгілеу гамма-
спектрлік ... ... ... ... = ... ... ... Рү - п - учаскенің бетінен 1 м биіктіктегі доза қуаты; Трп -
п- учаскесінде 1 жылдың ... ... ... ... сыртқы сэуле соккысына ұрыну дозасын анықтау барысында
мына ... ... ... Рр> ... = ... ... Тр - жұмыскердің 1 жыл бойы штаттағы жұмысының ұзақтыгы,
саг.
2. Құрамында ұзақ өмір сүретін радионуклидтер бар ... ... ... ... ... соққысына ұрынуын бақылау.[9.156 б]
6. Құрамында табиғи радионуклидтер (ТРН) бар өндірістік тозаңмен
демалу аркылы ішкі сәуле соккысына ұрыну ... ... ... материалдың және тозаңның меншікті
белсенділігімен, өндірістік аумақтағы ... ... ... ... ... ... ... органдарын жеке қорғаныс
кұралдарын қолдану арқылы қоргаумен анықталады. Радионуклидтік
кұрам ... ... ... және ... ... ... үдерістің параметрлеріне, жұмыстың
температуралық режиміне, қолданылатын химиялық реагенттерге, ... мен ... ... ... ... ... бір ... демалу арқылы
ішкі сәуле соққысына ұрынуының тиімді дозасы төмендегі ... = ... -/- V - Г, ... (5)
бұл жерде к^ - дозалық ... ... оның уран мен ... ... радионуклидтер үшін мәні 2-қосымшада келтірілген;
Сп - өндірістік тозаңдагы радионуклидтердің ... ... /- ... ... ... мг/м~';
V- жұмыскерлердің демалуының орташа жылдамдығы м3/с; Т - жыл бойы
тозаңды аумақта болу уақыты ... ... ... жерде дозалық коэффициенттің мәні с1= 0,78 • 10" мЗв/(ч • ... ал ... ... ЭТКБ С мына формуламен есептеледі:
С| = С ечи(Кп) +4,6-С ... ... ... Се

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айранкөл кен орны45 бет
Боранқұл кен орны41 бет
Кеңқияқ кен орнының игерілу жүйесі6 бет
Мұнай кен орындарын игеру14 бет
Қарашығанақ мұнай - газ кен орнының атмоcфералық ауа жағдайы45 бет
Өзен кен орнында қабатты гидроқұммен жару85 бет
Өзен кен орнының геологиясы6 бет
Кенорынының орналасуы туралы мағлұмат50 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь