Әйел мәселесінің қоғамның барлық салаларындағы шешілу жолдары

Кіріспе

I ҚАЗІРГІ ӘЛЕМДЕГІ ӘЙЕЛДЕР ҚҰҚЫҚТАРЫ ЖӘНЕ ОНЫ ҚОРҒАУ МЕХАНИЗМДЕРІ

1.1. Халықаралық құқықтағы әйелдер құқықтарының халықаралық стандарттары
1.2. Әйелдер құқықтарын қорғаудың халықаралық механизмдері

II ӘЛЕМДЕГІ ӘЙЕЛДЕРДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ

2.1 Еуропа мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы
2.2 Шығыс мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы
2.3 Мұсылман мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы

III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӘЙЕЛДЕРДІҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ҚОРҒАУ МЕХАНИЗМДЕРІ

3.1 Қазақстан Республикасындағы әйелдердің құқықтық жағдайы
3.2 Қазақстан Республикасындағы әйелдердің құқықтарын қорғау механизмдері

Қорытынды

Пайдаланған қайнар көздер
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыста әйел мәселесінің қоғамның барлық салаларындағы шешілу жолдары қарастырылды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адам баласы жаратылғаннан бері қанша заман өтіп, адамдар өздерін саналы түрде сезіне бастағалы екі топ болып, яғни, әйелдер мен еркектер болып бөлінетінін біліп келеді. Бірақ өркениет алға озып, жаһандану жүрген сайын әйел мен еркектердің қоғамдағы орын деңгейлері қалай болу керек? - деген сұрақ ешқашан күн тәртібінен түскен емес.
Сан ғасырлар бойы өсіп, дамып келе жатқан адамзаттың әрбір тайпа, қоғам, ұлт тарихында матриархаттың дамыған кезі болғанынан да көне тарих сыр шертеді.
Қазіргі таңдағы дамудың қарама-қарсы тенденцияларының арасынан батыстық және шығыстық дәстүрлердің қайшылығын, модернизацияның басымдылығын, мәдениет вестернизациясын ерекше атап өтуге болады. Бұл гендерлік қатынастар, ерлер мен әйелдер арасындағы әлеуметтік және отбасылық ролдерді иемдену, әйелдердің қоғамдағы мәртебесі сияқты саяда маңызды орын алады.
Қоғамның әйелдер мәселесіне назар аударуы Еуропа мен АҚШ сияқты елдерде XX ғ. 60 ж. бастау алады. Осы уақыттарда гендерлік зерттеудің пәнаралық ғылыми бағытына айналған әйелдер мәселесіне қатысты зерттеулер пайда бола бастады.
Әйелдер мәселесі қазіргі араб елдерінде ерекше өзекті мәселеге айналды. Бұл елдерде исламдағы әйел мәселесін түрлі түсінуден туындаса керек.
Халықаралық әйел мәселесі – күрделі, көпқырлы, нәзік, зерттеуді қажет ететін тақырыптардың бірі.
Әйел құқығын қорғау және тең құқықтары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз ету омбудсмен қызметінің басымдық бағыттары болып табылады.
Әйел құқығын қорғау саласында негізгі осы заманғы мәселелердің бірі әйелдерді қоғам өмірінде екінші кезектегі орын алатын теңсіз құқықты субьекті ретінде бағалайтын қоғамдық сананың кертартпалығы болып табылады. Тіпті орталық мемлекеттік органдармен жұмыста да біз гендерлік қағиданы түсінбеушілік, халықаралық құқық қорғау стандарттарын білмеушілікпен кездесеміз: әйелдер құқығын қамтамасыз ету саласында жұмыс істейтін мемлекеттік қызметшілердің бәрі бірдей бүгінде өз қызметінде әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою туралы Конвенция ережелерін, оның үстіне Қазақстанға қатысты тиісті Комитеттің ұсынымдарын басшылыққа алмайды, кейбірі Республиканың халықаралық құқыққорғау міндеттемелерінің басымдық сипатын сезінеді.
Сонымен қатар, келіп түскен өтініштер куәландырғандай көп жағдайларда әйелдердің өздері өзіндік құқықтарға ие екендіктерін түсіне бермейді. Әйелдер пайдаланатын дәлелдер (уәж) арасында ерекше құқыққа жүгіну түріндегі өте “әйелдікке” қарағанда жалпықұқықтық дәлелдер жиі кездеседі. Әзірге әйелдер өз өтініштерінде жыныстық белгі бойынша кемсіту дәйектерін сирек көрсетеді. Сөзсіз мұндай жағдай әйелдер құқығының бұзылу жағдайларының жоқтығымен емес, әйелдердің өз құқықтарын сезінудің төмен деңгейімен байланысты.
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл
2 Саданов А.К., Аскарова У.Б. и др. Практикум по экологии. Алматы, 1999 г.
3 Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт пен Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы пакт. 1966 жыл
4 Қазақстан Республикасының Экологиялық Кодексінде азаматтың таза және қолайлы ортаға деген құқығын бекіту 19 ақпан 2007 жылдың.
5 Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі 2007 жылғы 9 қантар, № 212-III (2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)
6 Рио-де – Жанейро қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымының конференцияның қатысушылары қабылдаған қоршаған орта және оның дамуы бойынша Декларация 1992 жылы маусым айында.
7 «Қоршаған орта туралы» Біріккен Ұлттар Ұйымының Стокгольм конференциясының Декларациясы 1972 жылы.
8 Адамдардың құқықтары мен бостандықтары туралы жалпы деклорацияда 1948 жылы.
9 Қоршаған орта мен денсаулықты қорғау бойынша министрлер деңгейінде үшінші конференция декларациясы. Лондон 1999 жылдың 17 маусым.
10 БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының арнайы сессиясы бойынша тұрақты даму жұмыстарындағы іс – шаралардың жүзеге асырылу қажеттігін қолдау. 1997 жылы
11 Евразиялық Кеңесте қабылданған Экологиялық ақпарат қоршаған ортаны қорғау туралы баяндама 1954 жылы.
12 Қазақстан Республикасының экологиялық кодесі
13 «Экологиялық құқық бұзу жауапкершілігі туралы заңнаманың сотта қолданылу практикасы туралы» Қазақстан Республикасының Жоғары Соты Пленумының қаулысы 1998 жылы 5 шілде.
14 Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы» Қазақстан Республикасы заңы 2006 жылы 7 шілде.
15 Қазақстан Республикасының «Әлеуметтік қамсыздандыру туралы» Заңы
16 Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы 1994 жыл.
17 «Атомдық энергияны пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Заңы.1995 жылғы 21 қараша.
18 Қазақстан Республикасының «Адам құқықтары жөніндегі өкілеттігі туралы» заң 1997 жылғы 12 ақпандағы.
19 «Европалық соттың қатысуымен адам құқықтары жөніндегі өкілеттік туралы» заң 1998 жылғы 29 наурыз.
20 Петрухин И.Л..Общественные науки и современность. 1995 г
21 Тимошенко А.С.. Международный механизм в системе – экологической безопасности.1999
22 Реймерс Н. Ф.. Краткий словарь биологических терминов. 1995 г
23 Мухитдинов Н.Б. Есеналиев А.Е. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік басқарудың құқықтық негіздері. Алматы 2000 ж.
24 Асқарова Ұ.Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау. Алматы 2007
25 Петров В.В. Экологическое право России. 1995 г.
26 Васильева М.И.. Экологические права граждан (основы теории): Учебное пособие. 1999 г.
27 Бринчук М.М., Дубовик О.Л. Коституция РФ и развитие экологического права,(первое издание) 2005 г.
28 Веденин Н. Н. Экологическое право. 2007 г.
29 Забигайло В.К.Конституция СССР и укрепление правовой основы государственной и общественной жизни.1983 г.
30 Матузов Н.И. Теория государства и права. Учебник.2001 г.
31 Кучинский В. А.Личность, свобода, право. М.,1978 г.
32 Фарбер, И. Е., Ржевский, В. А.Вопросы теории советского конституционного права.1967 г.
33 Мюллерсон Р. А. Конституция СССР и вопросы соотношения международного и национального права 1980г.
34 Васак К.Проблемы теории и права 1979 г.
35 Бринчук М.М., Дубовик О.Л.Развитие экологического права. 2007 г.
36 Бозшатаева Г.Т.. Экология. 2002 ж.
37 Экология. (Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы).2003 ж.
38 Аграновская Е.В. Культура прав человека - понятие и содержание 1982г.
39 Винер Н.,ақпарат http://www.victoria.lviv.ua/html/imena/viner.htm сайтынан
40 Тәукен Қ.К. Төтенше экологиялық жағдайды құқықтық реттеу. Алматы 1999 ж.
41 Абрамов В. Основы экологической безопстности в производстве.2002
42 Васильева М. И.Концептуальные вопросы совершенствования экологической политики и законодательства об охране окружающей среды.2007 г.
43 Дарков А. А.Конституционно-правовой статус общественных объединений в Российской Федерации.1999 г.
44 Бринчук М. М. Экологическое право (право окружающей среды). 1998 г.
45 Васильева, М. И.Экологические права граждан.1999 г.
46 Витрук Н. В. Конституционное правосудие в России. 2001 г.
47 Мордовец, А. С. Правовая политика и принципы прав человека. 2003 г.
48 Чхиквадзе В. М.Актуальные проблемы советской юридической науки.М.,1967 г.
49 Алжеев И. А.Защита конституционных прав граждан Российской Федерации.1993 г.
50 Байдельдинов Д.Л. Экологическое законодательство РК Алматы. 1995 г.
51 Эбзеев Б.С.Человек, народ, государство в конституционном строе Российской Федерации. 2005 г.
52 Назаров Б. Л.. Социалистическое право в системе социальных связей.
53 Воеводин, Л. Д.Государственное право зарубежных социалистических стран.1984 г.
54 Бойцова, В. В. Европейский Омбудсман 1998 г.
55 Ковлер А.И. Становление новой российской государственности. 1996 г.
56 Фурсов В.И. Ерголиев Т. Общая экология. Алматы. 1996г.
57 Стамқұлұлы Ә.С. Қазақстан Республикасының экология құқығы. Аламты 1995 ж.
58 БҰҰ Ассамблеясы 1948 жылғы 10 желтоқсанда «Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын» қабылданған.
60 Сапаргалиев Г.С. , Ж.Салимбаева Проблемы конституционной ответственности. Алматы, 2001г.- 5
61 Хаджиев А.Х. Земелное право Республики Казахстан. Алматы 2004 г.
62 Батырбаев Н.М. Қоршаған ортаны радиациялық ластанудан қорғаудың құқықтық негіздері атты, Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған авторефераты. Алматы, 2002 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе
I Қазіргі әлемдегі әйелдер құқықтары және оны қорғау механизмдері
1. Халықаралық құқықтағы әйелдер құқықтарының халықаралық стандарттары
2. Әйелдер құқықтарын қорғаудың халықаралық механизмдері
II ... ... ... ... ... мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы
2.2 Шығыс мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық ... ... ... ... құқықтық жағдайы
III Қазақстан Республикасындағы әйелдердің құқықтары мен оларды қорғау
механизмдері
3.1 Қазақстан Республикасындағы әйелдердің құқықтық жағдайы
3.2 Қазақстан Республикасындағы әйелдердің ... ... ... ... ... ... ... Дипломдық жұмыста әйел мәселесінің қоғамның
барлық салаларындағы шешілу жолдары қарастырылды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адам ... ... бері ... ... ... ... саналы түрде сезіне бастағалы екі топ болып,
яғни, ... мен ... ... бөлінетінін біліп келеді. Бірақ өркениет
алға озып, жаһандану жүрген сайын әйел мен ... ... ... ... болу ... - ... сұрақ ешқашан күн тәртібінен түскен
емес.
Сан ғасырлар бойы өсіп, дамып келе ... ... ... ... ұлт ... ... дамыған кезі болғанынан да көне тарих
сыр шертеді.
Қазіргі таңдағы ... ... ... арасынан батыстық
және шығыстық дәстүрлердің қайшылығын, ... ... ... ... атап өтуге болады. Бұл гендерлік
қатынастар, ... мен ... ... ... және ... ... әйелдердің қоғамдағы мәртебесі сияқты саяда маңызды орын алады.
Қоғамның әйелдер мәселесіне назар аударуы Еуропа мен АҚШ сияқты елдерде
XX ғ. 60 ж. ... ... Осы ... ... ... ... ... айналған әйелдер мәселесіне қатысты зерттеулер пайда бола
бастады.
Әйелдер мәселесі қазіргі араб ... ... ... ... ... елдерде исламдағы әйел мәселесін түрлі түсінуден туындаса ... әйел ...... ... ... ... қажет
ететін тақырыптардың бірі.
Әйел құқығын қорғау және тең құқықтары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз ету
омбудсмен қызметінің басымдық бағыттары болып ... ... ... ... ... осы ... ... бірі
әйелдерді қоғам өмірінде екінші кезектегі орын ... ... ... ретінде бағалайтын қоғамдық сананың кертартпалығы болып табылады.
Тіпті ... ... ... жұмыста да біз гендерлік қағиданы
түсінбеушілік, халықаралық құқық ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саласында жұмыс ... ... бәрі ... ... өз ... ... ... барлық нысандарын жою туралы Конвенция ережелерін, ... ... ... ... ... ұсынымдарын басшылыққа
алмайды, кейбірі Республиканың халықаралық құқыққорғау міндеттемелерінің
басымдық сипатын сезінеді.
Сонымен ... ... ... ... ... көп ... өздері өзіндік құқықтарға ие екендіктерін түсіне бермейді.
Әйелдер ... ... (уәж) ... ... ... ... өте ... қарағанда жалпықұқықтық дәлелдер жиі кездеседі.
Әзірге әйелдер өз өтініштерінде жыныстық белгі бойынша кемсіту ... ... ... ... ... ... ... бұзылу
жағдайларының жоқтығымен емес, әйелдердің өз құқықтарын сезінудің төмен
деңгейімен байланысты.
Әйелдер құқығын қорғау және көтермелеу ... ... ... іске ... бірі ... ... ұйымдармен және қорлармен бірлесе
отырып, омбудсмен мекемелерінің жүзеге асыратын ... ... ... ... Әйел құқықтары ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентінің жанындағы Отбасы және әйелдер ісі ... ... БҰҰ ... және ... ... және ... ... компаниясымен бірлесе отырып іске асырылатын
“Омбудсмен және тең мүмкіндіктер” жобасын бастады.
Зерттеудің жұмысының ... мен ... ... ... ... халықаралық әйел құқықтарының негізін анықтап, қайнар ... ... ... ... шешілу жолын қазіргі заманмен үйлестіру.
-Халықаралық құқықтағы әйелдер құқықтарының халықаралық стандарттарын
анықтау
-Әйелдер құқықтарын қорғаудың халықаралық механизмдерін қарастыру
- ... ... ... ... ... ... негіздері. Зерттеудің негізіне әйелдер мәселесіне
гуманитарлық ғылыми пәндер: мәдениет, тарих, әлеуметтанудың нәтижелері мен
әдістеріне сүйенетін кешенді ... ... ... ... барысында
негізінен ислам діні мен қазіргі ... әйел ... ... оның ... ... ... мүмкіндік беретін тарихи-генетикалық әдіс
қолданылады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы төмендегідей:
- әйел мәселесінің ... ... ... ... кешенді түрде
зерттеу нысанына айналып, теориялық талдау арқылы оның ... ... ... ... жағдайын талдау
- - әйел мәселесінің өзекті қыры әйелдер құқығы, полигамия, хиджаб және
т.б. сұрақтардың шынайы ислам мен қазіргі ... ... ... ... және ... маңызы. Зерттеу қорытындылары
әйелдің қоғамдағы ... мен ... ... ... ... әйел ... байланысты туындайтын сауалдарды шешуде,
халықтық ... ... ... ... ... ... ... ала отырып, өзіндік заманауи тұжырымдарымен ерекшеленеді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы ... үш ... ... ... пен ... ... тізімінен тұрады.
I Қазіргі әлемдегі әйелдер құқықтары және оны қорғау механизмдері
1. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... етудегі немесе басқа да халықаралық
деңгейдегі ... ең ... ... – әйел құқықтары ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының әйел
құқықтары саласындағы жүйесі үш жыл көлемінде қалыптасқан еді ( 1945-1948
жж.). БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... мәселелерге байланысты негізгі мекемелер мен арнайы
агенттіктер құрылған болатын. Осы ... әйел ... ... ... ... ... етуі ... әйел құқықтары
жөніндегі қосымша конвенциялар арқылы толықтыру көзделді. 1945 жылдың Сан-
Францискіде (АҚШ) қол ... ... ... - әйел құқықтары мен
еркіндіктерін баршаның тарапынан құрметтеу мақсатына негізделіп жасалынған
алғашқы халықаралық келісім ... ... ұйым ... әйел ... деңгейде қорғау идеясы, бірнеше ғасырлар бұрын, әлемнің ... ... ... «фәлсәфәлік» әлеуметтік және саяси қозғалыстар мен
әртүрлі заңдық тұжырымдар ... ... ... ... ... ... салдарларға байланысты, ұзақ уақыт бойы қарапайым декларациялық
үндеулермен шектеліп келді. ... ... ... ... ... ... бірінші бабында және 55-бапта «нәсіліне, жынысына, тіліне және
діни сеніміне ... ... әйел ... мен ... осы ... ... ... жетудің негізі деп білу» ұйымның
міндеті деп ... ... ... ... ... ... шектелген жоқ. Бұйрық рай күйінде жазылған 55-бап, ... ... ... мен ... ... етуге БҰҰ міндетті
деп көрсетеді. Осы міндетті орындау мүмкіндігі үшін Жарғы тарапынан БҰҰ-на
нақтылы билік пен әдіс-тәсілдерін ... ... Мұны ... ... ... болады: «зерттеу», «тексеру», «ұсыныс». Сайып
келгенде, БҰҰ осы билік пен ... ... ұйым ... әйел ... ... халықаралық келісім шарттарды, мүше
мемлекеттердің бекітуіне ұсыныс жасау мүмкіндігіне ие болады. ... ... ... ... ұсыныс жасау - БҰҰ-ның басты құралы. Ұсыныстардың
нақтылы келісім шарттардан айырмашылығы, олар мүше мемлекеттер үшін ... ... ие ... ... ... ... болсақ, онда
ұсыныстарды міндетті түрде жан-жақты әділ тексеруден өткізіп, оларға оң
көзбен қарауды ... Бұл бап әйел ... ... ... ... үшін ... бірігіп немесе жеке түрде БҰҰ-мен ынтымақтасуға іс-
әрекеттер жасауға міндеттейді. ... ... БҰҰ ... ... ... қайшы деген бас келісім жасалынған. Бұл бап апартеидтік
жүйені қолдамау жөніндегі БҰҰ-ның ... кей ... ... ... ... ... ... жасалынған болатын. Әйел
құқықтары жөніндегі БҰҰ-ның ... ... ... ... өсуі ... халықаралық заңдарды күшейте түскендігін
атап өту қажет. Мұны 1948 жылы дүниеге келген «Әйел құқықтарының ... ... ... ... ... ... қарамастан, осы міндеттемелер БҰҰ-ның ұсыныстарына тек оң көзбен
қарау керек дегенмен шектеліп ... Бұл ... әр ... өз әдіс-
тәсіліне, ерекшелігіне сай әйел құқықтары мен еркіндіктеріне байланысты
ұлттық заңдарды сөз ... ғана ... іс ... де БҰҰ-ның басшылығынсыз-
ақ дамыта түсуге міндеттейді. 56-бап әйел ... ... ... ... түсу ... ... ... жұмыс жасауын
қолдайды. Осыған орай бірқатар негізгі аймақтық ұйымдардың, яғни Еуропалық
Кеңестің, ... ... ... және ... Одақ ... ... ... мен еркіндіктерін қорғауға және қамтамасыз етуге арналған.
Әйел құқықтарына байланысты БҰҰ-ның ... ... ... ... ... шығармайды. Мұндай шаралар әлемге қауіп ... ... ... де қаулы - қарарларында көрініс табуы мүмкін. Кең
көлемде әйел құқықтары ... ... ... ... бейбітшілікке
қауіп төнетін болса, Қауіпсіздік Кеңесі ... бір ... ... ... ... ... соттың да шешімі әйел құқықтары мен
еркіндіктерін қорғауға арналуы ... Тек ... ... дейін іс жүзінде
сот көлемінде әйел құқықтарына байланысты қаралған мәселелер өте аз.
Жарғының осы инновациялық қамтамасыз етілуі, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар кейбір
мемлекеттік өкілдер ішінде ... ... ... үкіметтік емес
ұйымдардың өкілдері жағынан қолдау тапқан ... ... ... ... ... мүмкіндік туды. Бұл бап бойынша толық құқылы
үкіметтік емес ұйымдар ... және ... ... ... ... ... және т.б. ... жұмысына Кеңес
жағынан кеңесші дәрежесіне алғаннан кейін қатысу мүмкіндігіне ие ... ...... ... жаңа ... күштерін екі жақты
бекітуге, яғни ұлттық егемендік және мемлекетаралық достық қарым-қатынас
пен ... ... ... ... ... оның ... ... қорғауды орындауды, мемлекеттердің іс-әрекетінде ... ... ... мәлім. БҰҰ-ның ережесі - шектелген жүйені
болдырмауға ... ... ... ережелер әр елдің ... ... ... 1948 жылдан халықаралық жағдайдың
шиеленісе түсуі, әсіресе «қырғи-қабақ» соғыстың кең етек жая ... ... әйел ... мәселесін талдауды саясаттану деңгейіне әкелді.
Бұл кездегі отарлық ... ... ... ... күрестер және әр
ұлттың өз мемлекеттік құрылысын өзі таңдауға бет алуы осы ... ... ... ... БҰҰ әйел құқықтары саласындағы
міндеттемелерін де кеңейте түсіп, біршама ережелер көлемін қарады. Бұл ... ... ... және ... ... ... яғни, бұл қоғамның
әйел құқықтары жөніндегі беймазалануының өсе түсуі, демократиялану, отарлық
жүйені жою және өзара байланыстағы алға ... ... емес ... өсуі мен ... ... ... бірге, БҰҰ тарапынан әйел
құқықтарын қорғау мүддесіне арналған ... ... ... ... ... кезеңіндегі ықпалы ; ұлттық құқық қорғау институттарын құру
және нығайту; ... ... мен ... әйел ... ... ... ... үлгімен бірлестіріп жүйелеу әдістеріне
қатысты ұсыныстар; әділеттілік жүйесін ... ... ... ... әйел ... мәселесінде дайындауды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... табылатын БҰҰ-ның одан
басты айырмашылығы да, осы әйел құқықтарын қорғау мәселесіндегі ... ... ... ... өте ... ... көпжақтылығы мен БҰҰ
жүйесінің табиғи қозғалмалығы. Біріккен ... ... ... ... ... ... ... мен мекемелеріне әйел құқықтары
мәселесінің әр түрлі астарларын қарау құқықтарымен қоса кең ... ... ... ... ... ... әйел ... саласында тікелей
немесе қосымша рөлге ие болуда. Осы негізгі мекемелерге қосымша ретінде тек
әйел ... ... ... ... ... құрылған. Әлбетте, әйел
құқықтары мен негізгі еркіндіктері жөніндегі мекемелер мен ... ... ... түсуі- әйел құқықтары мәселесінің жан-
жақтылығынан ... ... ... ... ұйымның құрылымына тоқталатын болсақ, әйел
құқықтары мәселесін естен бір сәт ... ... ... ... да беделдісі – БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы (АБ) ... ... ... Ал «қандай да болмасын мәселені қарап талқылауда» ол қашанда
Жарғының 10 ... ... ... ... ... сәйкес,
баршаның нәсіліне, жынысына, тіліне және дініне қарамастан бірдей әйел
құқықтары мен еркіндіктерін іске ... Бас ... ... ... ... жасауға мүмкіндігі бар.
Техникалық деңгейде Бас Ассамблеяның ... ... ... ... ... жоғарыда сараптама жасап өткен болатынбыз,
соған қарамастан, Ассамблеяның ... ... ... ... БҰҰ Жарғысының 55 және 56- ... ... ... яғни ... ... іс-әрекет жасау керектігін
ұмытпаған жөн. Осы ... ... ... ... ... келісім арқылы немесе ешқандай ала ауыздықсыз қабылданған сәтте -
әсері өте күшті. Бұған мысал төменде жеке ... ... ... өтетін, 1948
жылы қабылданған «Әйел құқықтары туралы жалпыға бірдей декларацияны» еске
сала кетуге болады.
Ал БҰҰ-ның келесі ... ... ... ... де Жарғының 24-
бабына сәйкес басты өкілеттілігі халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті
қамтамасыз ету болғандықтан осы ... ... кең ... ... ... мәселесімен қиылысып жатады.Осындай жағдайдың алдын ... ... ... БҰҰ ... күш ... шараларын пайдалануда
Қауіпсіздік Кеңесі Жарғының 39-бабына сүйенеді. Жарғыға сәйкес, ... ... ... ... ретінде құрылған Экономикалық
және әлеуметтік кеңес те әйел ... ... ... ... ... жасауға құқылы. Сонымен бірге жеке мекемелер мен
арнайы ... ... ... ... ... жауапты. Кеңес пен
оның көмекші ... ... ... ... емес ... қамтамасыз етеді. 1946-1948 жылдары Кеңес әйел құқықтарына қатысты
бірнеше түйінді институционалды шешімдер қабылдаған. Соның бірі – ... ... Әйел ... ... ... ... Бұл Комиссияның
ең алғашқы табысы әйел құқықтары туралы халықаралық билльді дайындау болды.
Сол жылғы әйелдер құқықтары мен ... ... ... ... ... да ... ... еді. Сайып келгенде Экономикалық
және әлеуметтік ... ... әйел ... ... ... ішінде геноцид, нәсілдік жікшілдік, аз ұлтты халықтар ... ... ... мен жыл сайын әйел құқықтары ... ... ... ... ... ұйымымен ынтымақтаса отырып күштеп жұмыс
жасатуға жол ... және ... ... ... кәсіподақтар құру
мәселелерін қорғайды.
БҰҰ-ның Жарғысының 75-бабына сәйкес міндетінде ешқандай ... тілі мен ... ... ... ... мен ... арналған Халықаралық қамқор жүйесі құрылды. Сондай-ақ бұл ... ... және ... ... ... етуге бағытталған.
Жарғы негізінде бекітілген Халықаралық әділеттік сотының көмегі
арқасында әйел құқықтары мен ... ... екі ... келісім
де заңдық күшіне ие болды. 15 тәуелсіз соттардан тұратын БҰҰ-ның бұл
мекемесі әйел ... ... тек ... жағдайда ғана шешім
қабылдағанымен, оның әр шешімдері түбірлі парықтардың ... ... ... қорғау мәселесінде сот ... ... ... Бұл мәселелерді соттың қарауы, оның ... ... ... ... ... ... аса зор ... ие
болып отыр.
БҰҰ-ның Жарғысы Хатшылықтың міндетін де қарастырған, оған басшылық
етуге Бас Хатшы бекітілген. Бас ... ... ... ... ... Ассамблеяның, Қауіпсіздік Кеңесінің, Экономикалық және ... және ... ... ... ... осы ... өзіне берілген міндет көлемінде қызметін атқарады. Бас Хатшы
ұйымның алғашқы кезеңінде әйел ... ... ... ... ... ... ... етумен айналысатын әкімшілдік құрылымды
бекіткен. Кейінгі көптеген жылдар бойы ... осы ... ... қалады. Әйел құқықтары саласындағы ілгерілеу барысында Әйел
құқықтары жөніндегі ... ... ... ... болатын. Сайып
келгенде БҰҰ-ның Жарғысында көрсетілген ... ... ... ... да ... ... құруға өкілеттілік береді.
Сондықтан да, Кеңес өзінің бірінші сессиясында-ақ әйел құқықтары
жөніндегі комиссияны ... алға ... Осы ... бастап бұл «орталық
комиссия» деп аталып, құрамы әрқайсысының өз жеке ... бар 9 ... ... ... ... ... ... өзінің баяндамасында
комиссияның барлық мүшелері үкіметтік емес өкілдер ретінде әрекететуін
ұсынғанымен, Кеңес жағынан ... ... ... өзінің екінші сессиясында
Әйел құқықтары жөніндегі комиссия құрамында Кеңес сайлаған БҰҰ-на мүше 18
мемлекеттің ... бір өкіл ... тиіс деп ... 1946 жылғы
Экономикалық және әлеуметтік Кеңестің бірінші және ... ... ... ... ... ... құқықтық билльге
• азаматтық еркіндіктерге, әйелдер ... ... аз ... ... ... ... тіл мен дінге қатысты жікшілдікті жоюға
• тармақта қамтылмаған әйел құқықтарына байланысты басқа
да мәселелерге сәйкес Кеңеске баяндама, ұсыныс беруге ... ... ... ... ... ... комиссияға арнайы салада үкіметтік емес
сарапшылардың жұмысшы тобымен немесе жеке ... ... ... береді. Бұрын 18 мүшеден тұрған Комиссияның қатарында ... ... ... ... ... ... 53 мүше бар. ... бір рет шақырылып, алты апта ... ... ... ... ... ... ... міндетті болатын жағдайды қамтитын, ұзаққа
арналған халықаралық келісімдерді дайындау мен ... ... ... өз ... ... Ол 1947 ... ... жобасымен жұмыс жасайды.
Келісімдерді дайындау шешімі, кейіннен екі жеке келісімге бөлініп, Кеңес
және Бас Ассамблеядан қолдау табады. Бұл ... ... ... ... ... ... құқықтарына байланысты жедел мәселелердің бірі-ерлер мен
әйелдер арасындағы ... ... ... сол ... ... ... іске
асыру жолын көрсетуге тиіс екендігін Кеңес ашық мәлімдейді.
Комиссия мүшелерін, үкіметтік сарапшыларын, ... ... ... ... мүшелік қазір 45 мүшеге жетті; мүшелер Кеңес пен әйел құқықтары
жөніндегі Комиссияны ... ... ... ... ... ... ... бір рет сессия шақырады деп шешілген. 1974-1989
жыл аралығында бұл сессиялар екі жылда бір рет ... енді ... ... ... қайтадан жыл сайын сессия өткізетін болған.
Басынан бастап ... емес ... ... ... ... ... ... да белсенді рөл атқарды.
1947-1948 жылғы бірінші ... ... ... ... ... ... ... әйелдер жағдайына, саяси құқықтар мен
неке құру келісіміне аударды. Әйелдер құқықтары жөніндегі комиссия ұсынған
бұл ... 5 ... 1947 жылы ... ... ... жылы ... Әйел ... жөніндегі Комиссияға жеке түрде аз
ұлттарды қорғау және жікшіліктің алдын алу ... ... ... ... ... ... кейін бұл екі қызмет өте ... ... деп ... Осыған байланысты, 1947 жылы қаңтар-ақпан
айларындағы 1-ші сессияда, Комиссия осы екі қызметті ... ... ... ... береді. Ол кейін Кеңес жағынан бекітіледі.
1949 жылы 5-сессияда қабылданған Комиссия тұжырымы бойынша, Комиссияның
қызметі төмендегідей болып ... Әйел ... ... бірдей декларациясының негізінде жан-жақты
қарастыруға ... ... Адам ... ... ... ... әйел құқықтарының ұлттық, діни және тілге қатысты азшылыққа
байланысты жікшілдіктің алдын алу жөнінде ұсыныс жасау.
• ЭКОСОС немесе Әйел ... ... ... ... ... да
болмасын қызметті атқару.
Комиссия мен Кеңес ие болған ... ... ... ... және аз ... ... ... Соңғы он жылда, субкомиссия жылына 1 рет ... ... ... Субкомиссияның мүшелері (басында 12, қазір 16) жеке
мемлекет өкілдері ... ... жеке ... ... ... ... мемлекеттер өз өкілдерін ұсынады, оларды таңдап алу
ерекше ережелерге сүйеніледі (жағрафиялық өкілеттілік).
Бұл үкіметтік емес ...... ... ... ... әйел құқықтары жөніндегі ұйымдардан ерекшелігі. Ол көп уақытқа дейін
осындай ұйым ретінде БҰҰ көлемінде жалғыз ... ... ... ... ... ... ... әйелдер жағдайы жөніндегі Комиссияны
үкіметтік емес ұйым ретінде құру талпынысы ерте ... іске ... емес ... ... ... ... ... қатысуға
құқылы болды және бұл ұйымдар ішкі ықпалдарын кеңейте түсті.
1998 жылдың ақпан айында Қазақстан Республикасы Президент! ... ... ... Комиссия БҰҰ-ның даму ... ... қол ... Осы ... ... ... ... бойынша жоба
дайындалды. Осы кезден бастап БҰҰ-ның даму бағдарламасы ... ... ... ... Комиссия өз қызметі аясының шектелгендігі салдарынан
адам құқықтары проблемалары бойынша оз мандаты шеңберінде жұмыстарды ... көп ... ... ... жанындағы адам құқықтары
жөніндегі Комиссия 12 наурыз 2003 ж ... ... ... Бұл ... ... статусы бойынша ... ... ... ... табылады16. Комиссияның міндеттері:
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... мен бостандықтарының кепілі ретіндегі өзінің
конституциялық ... іске ... үшін ... ... адам және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен қорғау тетігін ... ... және ... ... ... адам ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен ... ... ... іске асыру жоніндегі қызметіне жәрдемдесу;
адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... мен бағдарламаларын әзірлеуге қатысу;
адам және ... ... мен ... қамтамасыз ету мен қорғау
саласындағы халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ҚР-сы Президентіне және
тікелей Комиссияға жолданған өтініштерді; адам ... ... ... ... ... жылдық және арнайы баяндамалар
жасау; адам құқықтарын қорғаудың тетіктерін жетілдіру ұсыныстарын зерттеу;
Қазақстанның ... ... адам ... ... ... ... ... аналитикалық материалдарды, сараптамалық қорытындыларды
дайындау, адам құқықтары ... ... ... ... ... Комиссияның тиімділігі шектеулі және елдегі адам құқықтары бойынша
жағдайға әсерін нығайту үшін оның қызметін ... ... Ал ... ... институты құрылатын болса, онда Комиссияның ... ... ... Екі ... бір ... ... білуі керек. Адам
құқықтары мәселелері бойынша үкімет құрылымында жұмыс істейтін орган, осы
құрылымға тәуелді болады. Адам ... ... ... ... ... ... ... осы тәуелсіз мекеменің жұмысын толықтыратын, үкімет
құрылымында адам құқықтары бойынша мәселелерді қарауға ... ... құру ... ... институты көптеген Европа, Америка, Азия
елдерінде қалыптасқан. ... ... осы ... жогары тиімділігін
дәлелдеді. Тұрлі мемлекеттерде Бұл институт әр тұрлі аталады, бірақ негізгі
мәні бір - адам құқықтарын мемлекеттегі ... ... ... ... және ... қорғау. 1992 ж Маастрих келісімі ... ... ... ... ... ... II ... жүзілік
соғыстан кейін әлемдегі мемлекеттердің басым көпшілігінің тәжірибесінде
және ... ... ... өзгерістер орын алды. Адам құқықтары мен
бостандықтарын қозғайтын ... ... ... қызметіне бақылауды
және қадағалауды эқүзеге асыратын органдар жүйесінде маңызды ... ... ... ... ... ... оның ... - адам және азаматтың құқықтарын қорғаудың құралы ретінде болу.
Омбудсмен ... ... тыс ... ... ... атқару билігі қызметінің әкімшілігіне, заңдылығы ... ... ... ... ... ... -мемлекет, азаматтық қоғам
- мемлекет» тұрғысында қалыптасқан мәселелерді жеңудің маңызды ... швед ... ... ... ... ... ... болған
тұлға деген мағынаны білдіреді. ... ... ... ... ... ... арнайы қызметтің бейнесі17. 2003 жылғы 1-
қаңтардағы ... ... ... ... ... ... ... 1-
бабының 1-бөлігінде былай деп көрсетілген: «Адам ... ... ... әрі ... - адам және ... ... мен
бостандықтарының сақталуына бақылау жасайтын, ... ... және өз ... ... ... органдар мен басқада
ұйымдардың және ... ... ... ... заңды тұлғалардың' ... мен ... ... ... сонымен қатар адам және азаматтың
бұзылған құқықтары мен ... ... ... ... шаралар
қабылдауға қүзіреттілік берілген тәуелсіз ... ... ... немесе адам құқықтары жөнінде өкілетті - формальды емес институт,
сотқа ... ... ... ... оның орнын баса алмайды. Ол адам
құқықтарын белгілемейді. ... өз ... ... ... ... ... ... жүргізетін тәуелсіз, әділ үшінші жақ
болып табылады. ... ... ... ... бойынша ҚР-сы
Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі ... ... ... адам ... мен бостандықтарын қорғау жөніндегі ұлттық мекеме
болып табылмайды. Өзінің құрылу механизмі және қызмет етуі ... ... бұл ... адам ... ... баға ... адам ... негативті және позитивті тенденцияларды ... және ... ... ... ... етуге бағытталған консультативтік-
кеңесші орган. Нақты адамның немесе адамдар ... ... мен ... ... жүзінде қорғауды алатын болсақ Бұл
мекеменің қызметінің тиімділігі томен. Басқа елдердің әлемдік тәжірибесін
ескере ... және ... ... ... ала ... адам ... ұлттық мекемелер адам құқықтары ... ... ... ... үшін ... ... ... құрылатын орган болуы
керек. Сонымен бірге мұндай ұлттық мекемелер жеткілікті міндеттерге ... ие ... адам ... мен ... ... бойынша
тиімді қьізмет жасау үшін қажетті ... ... ... ... ... адам ... жөніндегі Комиссиямен
жария билікпен азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын
қорғау бойынша ... ... ... ... ... ... омбудсмен
институтының ролінің айырмашылықтары байқалады. Қазақстанда омбудсман
институтын құру және қызмет ету ... ... ... үшін ... не ... осы жағдайды декларация деңгейінде емес, тәжірибеде жүзеге
асыру деңгейінде жақсарту үшін жеткілікті саяси ерік ... Осы екі ... ... ... жағдайдй, адам құқықтары жөніндегі бағалы,
тиімді қызмет ететін ұлттық мекеме құру мәселесі қойылды. Ол ... ... ... ... мүмкін: омбудсмен, адам құқықтары жөнінде өкілетті,
азаматтар қорғаушысы, халық қорғаушысы, адам құқықтары жөніндегі өкіл және
т.б. Париж ... және ... ... және ... ... басшылыққа ала отырып Мұндай институт ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
ең қымбат қазынасы - адам, оның өмірі, құқықтарымен бостандықтары деп, ал
12-бабының 2-бөлігінде адам ... мен ... ... ... олар ... деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, ... ... ... ... ... ... мен ... осыған
қарай анықталады деп көрсетілген, бұл осындай институтты құруға құқықтық
негіз болады. ... ... ... негізгі құқықтары мен бостандықтарын
сақтау аясындағы тарихи ... және ... ... ... ... омбудсмен институтының конституциялық
бекітілуі аса маңызды. Омбудсманды тагайындау не ... және осы ... ... ұлттық мекеменің есеп беруімен ... ... ... ... ... ... институтын құру Бұл азаматтардың
негізгі құқықтар мен бостандықтарын ең алдымен олардың жария биліктің теріс
пайдалануы және ... ... ... ... ... ... аясындағы үлкен талпыныс.
Адам құқықтары жөніндегі өкілеттіні Қазақстанда құру келесі ... ... ... жұмыс істейтін ҚР-сы Президенті ... ... ... Комиссия консультативті - кеңесші орган болып табылады.
Оның негізгі ... - ... ... Президентінің адам және
азамат құқықтары мен бостандықтарының кепілі ... ... ... іске асыруы үшін жағдай ... Бұл ... мен ... адам ... ... саясатын анықтауды, адам
құқықтарының бұзылуының себептерін айқындау, оларды жою жөнінде ұсыныстарды
зерттеуді білдіреді.
Құқық қорғау ... ... ... қорғау үшін жүгіну және
шағымдар мен арыздарды қарау көптеген тәртіптік ережелерді ... ... Бұл ... коп профильді қызметі олардың әр бір ... ... ... ... ... ... етеді.
Халықтың билікке сенімінің жоқтығы. Құқық қорғау органдарының
қызметіндегі көптеген ... адам ... ... - ашық
елемеушілік фактілері олардың құқықтары қорғалатынына сенімдерін жояды.
Сондықтанда мемлекеттік органдарға ... ... үшін ... ... ие ... өте аз. Онда да құқық ... ... ... ... ... ... адам ... мен бостандықтары
қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған заң жүйесін құруға ұмтылады. ҚР-сы
Конституциясында-мемлекеттің ата ... ... ... ... ... баптар саны арналған. Халықаралық -құқықтық
актілер қатарында ерекше орыңды 10 желтоқсан 1945 жылғы адам ... ... ... Бұл декларация БҰҰ-ның мүшесі ретіндегі Қазақстан
Республикасы үшін белгілі бір мәнге ие .
Аталған құжаттың баптарын Қазақстан Республикасы заңдарымен ... ... адам ... Жалпы Декларациясында ресми мәлімделген
табиғи-ажыратылмайтын және тартып алынбайтын құқықтар ең ... ... ... ... ... болады. Сонымен,
декларацияның ... ... ... ... өмір ... ... жеке
басының бостандығына және қадір-қасиетіне қол сүғылмауына құқығы бар. ... ... ... екінші бөлімінің 15, 16 және 17-баптарында
өз көрінісін тапқан. 17-бабының 2-бөлімі Декларацияняң ... ... ... ... оған ... жасауға, басқадай
қатігездік немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай ... ... ... ... 13-14 ... Жалпы
Декларацияның 6, 7 және 8-баптарының ережелерінің ... ... ... құқық субъектісі ретінде танылу құқығы, бәрінің заң ... еш ... заң ... алу ... ... бір
кемсітушіліктерден және кемсітушілікке ... тең ... ... ... ... ... ... жағдайларда ұлттық соттар арқылы
тиімді қалпына келтіру құқығы. ... өз ... ... ... ... қуғынға
Права человека. Учебное пособие. Алматы. Дэнекер. 2000.
жіберуге жол берілмейді» - адам ... ... ... ... ... ... ... 2-бөліміне сәйкес келеді:
«Заңда көзделген реттерде ғана және тек ... ... ... ... және ... ұстауға болады, түтқындалған адамға
сотқа шағымдану құқығы беріледі». Бұл ... ... адам ... ... мүмкін еместігін көрсетеді. Адам ... ... 10 және ... ... Қылмыстық кодексінде нақты
көрсетілген. Аталған нормативтік құқықтық актінің ... ... ... ... ... мен ... мүдделерін, меншікті,
ұйымдардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... Қазақстан; Республикасының Конституциялық
құрылысы мен аумақтық тұтастығын, қоғам мен мемлекеттің заңмен ... ... қол ... қорғау, сондай-ақ қылмыстардың алдын-
алу» болып табылады (ҚРҚК 2-бабы, 1-бөлігі).
Қылмыстық жауаптылыққа тартылу кезінде адам әділ ... ... өз ... ... ... және ... қолдануға,
бір қылмыс үшін қайталап қылмыстық жауапқа тартуға жол берілмейтіндігі ҚРҚК-
нің 2-6 баптарында көрсетілген. Қылмыстық ... ... ... бекітілген: «Әрекеттің қылмыстылығын немесе жазаланатындығын
жоятын, жауаптыльіқты ... ... ... ... ... ... жағдайын өзгеде жолмен жеңілдететін заңның кері күші болады, яғни
осындай заң күшіне енгенге дейін тиісті ... ... ... ... ... өтеп ... немесе жазасын өтеген, бірақ соттылығы бар
адамдарға қолданылады». Ал ... ... ... ... ... күші болмайды. ҚРҚІЖК-нің 10-31-баптарында адам және азаматтың келесі
құқықтары мен бостандықтары бекітілген: «адам және азаматтың құқықтары ... сот ... ... ... ... абыройы мен қадір-
қасиетін қүрметтеу» (13-бап), «адамның жеке басына тиіспеушілік» (14-бап)?
«кінәсдздік ... ... ... ... ... процессуалдық
өндірістегі адам құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... атап көрсетуге болады.
Декларацияның 12-бабы адамның жеке және ... ... өз ... ... салу ... ... үйге қол ... оның жазысқан
хаттарының құпиялылығына немесе оның абыройы мен ар намысы принциптері
бекітілген. ... 18-25 ... Бұл ... ... ... ... ... 1-бөлігінде : «әркімнің жеке
өміріне қол сүғылмауына, өзінің және отбасының құпиясының болуына, абыройы
мен ар ... ... ... бар» - ... ... ... жеке ... мен жинаған қаражаттарының, жазысқан ... ... ... ... почта, телеграф және басқа жолдармен
алысқан хабарларының ... ... ... ... ... ... тек заңда көзделген жағдайда ғана және тәртіпте ... ... ... ... «Тұрғын үйге қол сүғылмайды.
Соттың шешімінсіз тұрғын үйден ... жол ... Дәл ... ... кодексінде айтылган. ҚРАК-нің Жалпы бөлімінің 141-146 ... ... емес ... құқықтарды қорғау мәселелерін реттейді, яғни
абырой мен ар намыс, іскерлік бедел, хат алысу, телефон ... ... ... жазбалар, ішкі жан сыры, бала асырап алу, туу
құпиясын, ... ... ... ... ... құпиясын
сақтауға құқықтарын бекітеді. ... ... және ... ... мен бостандықтары» деп аталатын 3-тарауында
азаматтардың тең құқықтылығьің, олардың азаматтық және ... ... ... ... үшін ... ... ... жолымен адам
және азаматтың құқықтарын қорғауға кепілдік беріледі. ... ... ... әрбір азаматқа өзінің құқықтары мен ... ... ... және ... ... ... ... бекітілген.
Адам құқықтырының Жалпы Декларациясының 13-бабында «әр мемлекеттің
аумағында еркін жүріп тұру және өз қалауынша тұргылықты мекенді ... ... ... Бұл ... ... Конституциясының 21-бабы5 1-
бөлігінде бекітілген, онда «ҚР-сы аумағында заңды тұрде жүрген әрбір
адамның заңда арнайы көрсетілгеннен басқа ... оның ... ... тұруға және тұрғылықты мекенді өз қалауынша таңдап алуға құқығы бар»-
деп жазылған. Конституциясының 13-бабының, 2 ... «кез ... ... ... өз мемлекетінен тыс жерлерге кетуі және ... ... ... ... мен ... ... ... қоныс аударуын реттейтін басқа нормативтік ... ... 13 ... 1997 ж ... ... ... ... заңы табылады.
ҚР-сы Конституциясы бойынша адамға саяси баспана берілмеседе, 1996 ж,
15 шілдедегі ҚР-сы Президентінің Жарлығымен ... ... ... ... жоқ ... ... баспана беру тәртібі бекітілген. Осы
Ереженің «Жалпы ережелер 1-бөлімінің ... ... ... ... ... ... және ... тиістілігі үшін қудалаудың баспана және
қорғаныс іздейтін немесе қүрбаны болу қаупі бар, сонымен қатар ... ... ... адам құқықтары бұзылған жағдайларда, тұлғалар
мен олардың отбасы мүшелерше саяси баспана береді. ... ... ... ... ... ... заңдастырады: «әр адамның
қудалаудан басқа елдерден баспана іздеуге және сол ... ... ... Екі құжаттада БҰҰ-ның принциптері мен ... ... ... үшін ... ... ... ... бермеу
негіздері қарастырылған. Әрбір адамның ... ... ... ... ... ... ... немесе азаматтығын өзгерту
құқығынан айыруға болмайды» - Бұл Декларацияның 15-бабында жазылған адамның
ең басты ... ... ... ... ... ... ҚР-
сы азаматының мәртебесін, азаматтықты таңдау құқығын және ҚР-сы заңдары мен
халықаралық шарттарда көзделген реттерді қоспағанда, ... ... ... ... 1991 ж ... ... ... заңы азаматтыққа
қатысты пайда болатын мәселелерді шешуде басты заң актісі болады, құқықтық
акті азаматтықтың ұғымына толық ... ... оны алу, ... және
тоқтату шарттары мен әдістерін көрсетеді. ҚР-сы Конституциясының 27-бабы, 1-
бөлігінде былай делінген: «неке мен ... ана мен әке және ... ... ... Осы бап ... неке және ... ... 16-бабының ережелеріне сәйкескеледі және осы
халықаралық-құқықтық актінің ... ... ... онда «ана ... ... қамқорлық көмек алуға құқылы: некеде және ... ... ... бірдей көмек алуы керек»-деп жазылған. Бұл мәселелер ҚР-ның
17 желтоқсан 1998 ж «Неке және отбасы» туралы заңында нақты ... ... ... 131-140 баптарында отбасына және кәмелетке
толмағандарға қарсы қылмыстыр тобы және олар үшін жаза ... ... ... ... рет ҚРҚК-нің жобасын а енгізілген. ... ... ... адамды қоғамға қарсы іс әрекеттер жасауға тарту
сияқтықұқыққа қайшы әрекеттерді анықтайды. Кәмелетке ... ... үшін ... жағдайларды ескеріле отырып Қылмыстық кодекс
мүлкін тәркілеп немесе онсыз жеті ... он бес ... ... ... бас
бостандығынан айыру тұрінде жаза тағайындайды. Баланы ауыстыру, бала асырап
алу құпиясын жария ету, ... ... ... ... ... арналған қаражатты төлеуден әдейі жалтару, кәмелетке толмаған
баланы тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді тиісінше
орындамау, ... ... ... ... теріс пайдалану, еңбекке
жарамсыз жүбайын (зайыбын) асыраудан әдейі жалтару қылмыс ... ... ... біздің мемлекетіміздегі адам және азаматтың құқықтарын
қорғаудағы алға қадам.қазақстан жеке меншікке құқықты ... ету ... ... ... ... стандарттарға ұмтыла отырып, өз заң
актілерінде оның нақты анықтамасын ... ... ... ... ... болсын мүлкін жеке меншігінде ұстай алады»-деп жазылған ҚР-
сы Конституциясының ... ... Әрі ... ... - ... ... де өз ... айыруға болмайды»-делінген.
Айта берсек Қазақстан Республикасының Конституциясы мен адам құқықтары
туралы халықаралық құжаттарда Мұндай ... көп. ... ... мемлекеттермен халықаралық шарттары ... адам және ... ... мен ... ... ... жолын қуушы екендігінің бір дәлелі. Мысалға, ҚР-ның 9-қыркүйек
1994 жылы қол ... ТМД ... ... жәнердемдерді төлеу, балалары
бар отбасыларға компенсация және ... ... ... 5 ... 1994 ... қойылған «Ұлы отан соғысының қатысушылары мен ... ... ... ... ... ... ... әскери қызметшілердің отбасылары үшін өзара жеңілдіктер ... ... 26 ... 1994 жылғы « Халықтың денсаулығын сақтау
саласындағы ынтымақтастық ... және ... ... бүрынғы ССР
Одағының территориясындағы адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын
қорғау мақсатында және дамытуға бағытталған келісімдерді айтуға ... ... адам және ... ... мен ... ... халықаралық
құқықтық актілердің ұлттық заңдар алдындағы басымдығын ... ... ... 1998 жылы ... ... 7 ... 1966 ж ... барлық нысандарын жою туралы», 18 желтоқсан 1979 ... ... ... ... ... жою ... 9
желтоқсан 1948 ж «Геноцид қылмысын ... және ол үшін жаза ... ... 1984 ж «Азаптауға және басқа қатыгездік немесе адамдық қадір-
қасиетін қорлайтындай жәбір корсету не ... ... ... ... қосылды.
Адам құқықтарының Жалпы Декларациясының 29-бабына сәйкес, «Әр адамның
қоғам алдында міндеттері болады», ҚР-сы Конституциясының 34-38 баптарында
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... заңды тұрде белгіленген салықтарды төлеу,
Қазақстан Республикасын қорғау және тарихи және ... ... ... ... міндеттерін айқындайды.
Конституцияның «Адам және азамат» ... ... ... ... ... ... делінген: «адамның және
азаматтың ... мен ... ... ... қорғау,
қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың
денсаулығы мен ... ... ... ... ... ғана және ... ... мүмкін».
Адам құқықтарын қорғаудың маңызды құралы - сот. Бірақ құқықтарын
қорғау және қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... төлеу қажеттілігімен жүреді. Мұны шетел сарапшыларыда
мойындайды, яғни ... ... ... де сот ... ... өз ... қорғауүшін адам құқықтары жөнінде
өкілеттілерге ( омбудсмендерге) жүгінгенді артық көреді.
1.2 Әйелдер құқықтарын қорғаудың халықаралық механизмдері
Әйел құқығын қорғау ... және тең ... мен ... ету ... ... ... бағыттары болып табылады.
Әйел құқығын қорғау саласында негізгі осы заманғы ... ... ... ... ... ... орын алатын теңсіз құқықты
субьекті ретінде бағалайтын қоғамдық сананың кертартпалығы ... ... ... ... ... ... да біз гендерлік қағиданы
түсінбеушілік, халықаралық құқық ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саласында ... ... ... бәрі ... ... өз қызметінде әйелдерге
қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою туралы Конвенция ережелерін, оның
үстіне Қазақстанға ... ... ... ұсынымдарын басшылыққа
алмайды, кейбірі Республиканың ... ... ... ... ... ... келіп түскен өтініштер куәландырғандай көп ... ... ... ... ие ... түсіне бермейді.
Әйелдер пайдаланатын дәлелдер (уәж) ... ... ... ... өте “әйелдікке” қарағанда жалпықұқықтық дәлелдер жиі кездеседі.
Әзірге ... өз ... ... ... бойынша кемсіту дәйектерін
сирек көрсетеді. Сөзсіз мұндай ... ... ... ... ... емес, әйелдердің өз құқықтарын сезінудің төмен
деңгейімен байланысты. Неғұрлым ақталды деп мемлекет ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Әйелдер құқығын қорғау және көтермелеу бойынша Уәкіл қызметті іске асыру
тетіктерінің бірі ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асыратын жобалары саналады. 2005
жылғы сәуірде Адам ... ... ... ... ... ... жанындағы Отбасы және әйелдер ісі жөніндегі
ұлттық комиссиясымен, БҰҰ “Гендер және ... ... және ... ... ... ... отырып іске асырылатын
“Омбудсмен және тең мүмкіндіктер” жобасын бастады.
Жоба Швецияның ... ... және ... ... ... мемлекетте іске асыру үлгісі) тең мүмкіндіктері бойынша омбудсмен
институтының жұмыс ... ... ... ... ... тең ... мен мүмкіндіктер бойынша Уәкіл мекемесін құру
мәселелерін зерттеуге мүмкіндік береді. Сонымен ... жоба ... ...... теңдікті қамтамасыз етуде Адам ... ... ... ... ... ... жоғарылауына
ықпал етеді.
Жоба шеңберінде Астана және Алматы қалаларында Адам құқықтары жөніндегі
уәкіл офисінің қызметкерлері, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері – ... ... ... және ... қалаларындағы омбудсмен
мекемелерінің ... ... ... мемлекеттік органдардың
өкілдері үшін үш күндік тренингтер топтамасы өтті.
Оқыту ... ... ... яғни ... ... ... ... мен әйелдер арасындағы теңсіздік және айырмашылық
себептерін ... ... ... құрал-саймандарды пайдалану арқылы
күнделікті ... осы ... ... ... ... ... және еңбек қатынастары саласында тең мүмкіндіктер қағидасын
сақтау, тең ... мен ... ... ... ... “оң ... ... мәселелері өзектілендірілді.
“Омбудсмен және тең мүмкіндіктер” жобасы шеңберінде 2005 ... ... ... ... ... кеңес мүшелері және
Қазақстанның әр түрлі қалаларының серіктес ... ... ... ... ... ... қатысуымен үйрету семинары
өткізілді. Семинарға қатысушылар гендерлік теңдік мәселелерін, тең құқықтар
мен мүмкіндіктерді ... мен ... ... ... ... ... ... бағыты әйелдер құқығын қорғауға ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Уәкіл мекемесі Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 ... ... № 1677 ... ... 2006-2016 жылдарға арналған
Қазақстан Республикасында гендерлік теңдік Стратегиясын өңдеуге белсенді
түрде қатысты.
Әйел ... ... оның ... ... жасап, жүзеге асыру
мәселелерді халықаралық қатынастарда ... ... мен ... ... ... ... ... кейбір ұйымдардың бірқатар
құжаттарында орын алып келеді. Алғаш рет салада қабылданған басты құжат
«Әйел ... ... ... ... ... ... құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының бірінші тармағында:
адам баласының құндылығы: «бостандықтың, ... және ... ... ... ... деп көрсетілген.
Әйел құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы – адам баласы үйелменінің
барлық мүшелерінің құқықтары тартып ... ... ... көрнекті құжат болып табылады. Декларацияның мақсаты – осында
реттелген құқықтар мен ... ... ... ... ... мен ... ... халықтар мен мемлекеттердің ұмтылыстары
арқылы қамтамасыз ету. Әр-қилы қиянаттарға ... және ... ... үздіксіз күрес ғасырлар бойы ... ... ... ... орын табуы-ішкі дүниенің үстем болып, адам
санасына, заңға және қоғамдық ... ... ... ... ... ... маусым айынан 1948 жылдың желтоқсан айына шейін жаңа ... ... ... ... ... қоғам қайраткерлерінің
үздіксіз еңбек етуінің нәтижесінде адам құқын қорғайтын ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... осы қайраткерлер фәлсәфәлік, құқықтық, ... және ... ... ... Тіл және әдіс ... шеше ... ... алдында тұрған аса мәнді де, ... ... ... ... ... ... күш салуының нәтижесінде 1948 жылы 10-желтоқсан
күні БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы Әйел құқықтарының жалпыға бірдей ... ... ... әйел ... ... ... ... емес ұйымдар, оқу орындары, кейбір мемлекеттер жағынан көтеріліп
жатты.
1944 жылы 10-мамырда бірауыздан Халықаралық жұмысшы ... ... ... пен ... жағдайында баршаға бірдей әлеуметтік
әділеттілікті жариялайтын Филадельфия декларациясын қабылдайды.
Сан-Францискідегі конференция талас туғызбау ... әйел ... ... ... жасамайды. Конференция төрағасы, мұндай
декларацияның жобасын бүкіләлемдік жаңа ... ... ұйым үшін өте ... ... атап ... әйел ... ... декларацияны дайындау жұмысы
халықаралық деңгейдегі тиімді ... ... ... ... 2,5 ... ... дайындалды. 1946 жылы ақпандағы
адам құқығы жөніндегі ... ... ... 1949 жылы ... Бас ... ... дейін, осы Декларацияны қабылдау
барысындағы қоғам қайраткерлерінің істеген жұмыстары, олардың ... тап ... ... ... ... кездескенін,
айналып келгенде мемлекеттердің әйел құқықтары мен еркіндіктеріне деген
көзқарастарын көрсетіп, ... ... ... қатар жүретін
қайшылықтарды да байқатады.
БҰҰ-ның Бас хатшылығы ең алдымен арнайы әйел құқықтары бөлімін құрды.
Бұл бөлімнің басты міндеті – Әйел ... ... ... ... ... ... ... Осы құжатты дайындауда бұл бөлім БҰҰ-ның
басқа ұйымдарына қарағанда үлкен жұмыс атқаруы қажет болды.
Бірінші тармақта атап өткендей, 1946 ... ... ... ... ... ... ... Комиссия құрған болатын. Ең алғашқы күннен бастап
бұл Комиссияға болашақтағы жасалынатын «Адам құқы жөніндегі ... мен ... ... ... тұрды. Осы мақсатта 1946 жылдың
ақпан айында ЭКОСОС (БҰҰ) өзінің 1-ші мәжілісінде жиналғаны ... ... әйел ... ... мандатын іске асыруды, тек Әйел құқықтары
жөніндегі Негізгі Комиссия құру ... ... ... Бұл ... ... ... ... құқық декларациясына байланысты
пікірлер сонымен ... ... ... ... айналысуы тиіс.
Ал басты мақсат – адамзат тарихында теңдесі жоқ тапсырманы орындау: яғни,
біздің жер шарының әр ... ... әр әйел мен ... заты үшін ... ... ... ... дайындау. Бұл міндетті орындау
1947 жылдың қаңтарынан 1948 жылдың ... ... ... еді. Әйел
құқықтары жөніндегі БҰҰ-ның Комиссиясы 1947 ... ... ... ... ... отырысын өткізгенімен, ешқайсысы оның жұмысы
нәтижелі болады ... ... бере ... ... ... ... ... Элеонора Рузвельт ханым, БҰҰ-ның Әйел құқықтары жөніндегі
комиссияда АҚШ мемлекетінің өкілі, орынбасары Рене Кассэн мырза, баяндамашы
К.Неоги мырза ... ... ... ... ... қаласында
дайындалды. Декларация мәтінін жазатын ... ... ... ... ... ... яғни Ливаннан, Чилиден, Франциядан, Қытайдан, АҚШ-
тан, Украинадан және т.б. ... ... бұл ... ... ... ... ... және оның
өкілеттік құқын, қызметінің өзгешелігін анықтау тапсырылған. Комиссия
өзінің дайындаған баяндамасын арнайы талқылауға ЭКОСОС-қа ... ... ... ... ... ... II-ші сессиясында, баяндаманың
негізінде 18 мүше ... осы жаңа ... ... ... 1946
жылдың 11-қарашасынан 10-желтоқсанға ... ... ... ... осы Комиссияның құрамына кіретін алғашқы мүшелерін сайлады.
Әйел құқықтарының ... ... ... жарыққа шығаруда
игілікті әсер еткен жағдай, оны дайындауда көрнекті жеке тұлғалардың да ... ... ... басты рөль атқарған Комиссияның көрнекті мүшелері
Элеонера ... ... ... ... ... Малик (Ливан), Рене Кассэн
(Франция), және де Комиссияның жұмысына елеулі көмек берген Джон ... заң ... БҰҰ ... ... ... әйел құқықтары
бөлімінің директоры ) болды.
Қолда бар деректерге сүйенетін болсақ, Элеонора Рузвельт осы ... ... ... ой-пікірлерінің тәуелсіздігімен айқындалды. «Шын
мәнінде саясатты айқындаған Рузвельт ... ... деп ... ... ... ... годы ... кітабында. Бұл ханымның сол ... ... ... ... комиссия мүшелері жағынан бірауыздан Элеонора
Рузвельтті Комиссия төрайымы етіп сайлауға итермелеген сияқты.
Ал Комиссияда ... ... ... атқарған Чарльз Малик құжаттың
қорытынды жобасын тиянақтағанымен ерекшеленеді. Қызметтестер ішінде оның ... өте ... ... ... ... мән беруде басты ... ... ... ... бірдей декларацияның мәтінін дайындауда ол
үкіметтік емес ұйымдардың кең ... ... ... ... «тың ... ұсыныстар беру мақсатында, оларды бейресми кеңесшілер» ретінде болуы
мүмкін деп ... ... Әйел ... ... ... ... ... көзқарасты құрамау үшін, азиялық елдердің ой-пікірін
жеткізуші екі орынбасардың бірі қытайлық П.Ч. Чан ... Оның ... Фома ... ... ... ... идеялары да
көрініс табуға тиіс». Сонымен қатар оның сұхбат-талас барысында көптеген
тұйыққа тірелген жағдайдың шешімін табудағы ... ... ... ... Комиссия мен комитеттерге БҰҰ-ның Хатшылығы Джон
Хамфри арқылы қолдау көрсеткен. Ол бұл үрдіске әржақты үлес ... ... ... ... 408 ... ... жобасы-нобайының авторы. Бұл
құжат Декларация жобасын құрастыру ... баға ... ... ... Комиссия төрағасының екінші орынбасары Рене ... ... ... ... ... ... Кейін ол қорытынды ... ... ... ... емес ... Декларацияны дайындауға
қатысуын бағалай келіп, ол «үкіметтік емес ұйымдар Декларация ... ... ... ... ... ... алғашқы болып кең көлемде талқылағандар болды»-дейді.
Жоғарыда атап өткен осы аса ірі тұлғалар тобы көптеген ... ... ... өте ... ынтымақтастықта, байланыста болды. Әйел
құқықтары саласындағы іс-әрекеттер осындай ынтымақтастықтың өте ... бірі ... оның ... ... ... Осы
үрдіске қатысты болған елуден астам үкіметтің ... ... ... ... өз ... ... ... бірдей декларацияны
зерттеген сарапшылардың ойынша, ... ... ... Рузвельттің
басшылығымен сонау 1947-1948 жылдардағы қажыған күндер мен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырудағы негізгі жауапкершілікті өз мойындарына артты. Олардың тырысуының,
қайшы жақтың ... ... ... осы ... ... ... зор. ... орындау оңай іс еместігі қатысушы-
мүшелерінің ... ... еді. ... ... ... ... идеологиялық, ... және ... өзі ... ... Тек олардың барлығы бір жағдайда тең
еді: 50 миллион адам өмірін әкеткен, жаңа ғана ... ... ... ... бірдей ызат сызығын қалдырғандай болатын.
Бұл жұмыстың шегіне жеткенше әр қилы қиын ... шешу ... ... ... ... мәселелердегі қайшылықтар, әсіресе әйел
құқықтары мен нәсілдік аз ... діни ... адам ... қажетті сөз еркіндігі, жеке ... ... ... ... рөліне қатысты әр түрлі көзқарастар
комиссия жұмысына өз кезегінде кеселін ... ... ... ... ... ... ... мен кеңестік топтағы елдердің әйел
құқықтарының негізгі парықтары, еркіндік пен демократияны сақтау ... ... ... ... ... ... ... шынайы адам еркіндігі атымен жоқ, өйткені әйел құқықтары толығымен
мемлекетке бағынған». Бұған ... ... ... топтағы елдердің
өкілдері «жекешілдікке табыну» экономикалық ... және ... ... ... саяси құқықтарға әлде қайда маңызды бола бастады деп
көрсетті. Осындай пікір таластағы ... ... ... «Бұл ... ... ... ... адамзаттың үлгісі ретінде еркін адамдар
келбетін қорғауға ... ... ... өзі-ақ Декларация жобасы қызу
фәлсәфәлік және идеологиялық талас негізінде ... куә. ... әр жақ өз ... ... барысында үзіліссіз күні-бойы
сөйлеген де кездер болған. Соның нәтижесінде Декларация мәнін ... ... ... ... ... ... ... төрайымы бола
отырып, Элеонора Рузвельт мүше өкілдерге қажетінше ... ... ... ... бұл ... ... 1948 жылдың аяғына
дейін аяқтауға бар күшін салып бақты.
Декларацияның жобасын ... ... ... ... ... ... теңдігі де ерекше орын алды. Декларацияның 1-
бабының алғашқы нобайы ағылшын тілінде былай берілген: «All men are ... ... ... тең ... ... Тек ... тілінде «men»
сөзі бірдей «еркектер» және «адамдар» деген ұғымды ... ... ... ... ... жағы, Үнді мемлекетінің
өкілі Мехт Хане ханымның ... бұл ... ... деп түсінілуін
болдырмау мақсатында, ұзақ сұхбат-таластардан кейін екі жақты түсінікті жою
үшін, жаңа тұжырымда беруге келісілді: «All human beings are born free ... ... ... ... азат және ... мен құқықтары тең
болып дүниеге келеді». Сщған ... әйел ... ... ... ... ету ... шешіледі деп айтуға болмайды.
Бұл құжаттың құрамындағы баптарға қатысты тартыс-қайшылықтардан басқа,
Декларация ережелері халықаралық заңдық күшіне ие бола ма ... ... ... ... еді. Кіші ... ... Декларацияның халықаралық
заңдық күшке ие болуын қалады. Ал ... бір ... ... ... парықтар Декларациясын қабылдауды, содан кейін заңды міндеттемелер
түрінде орындайтындай ... ... ... дәлелдеп бақты. Бұл
топтың көзқарасы бойынша, Әйел құқықтары жөніндегі Декларацияға қол ... ... ал егер ... орындауды заңды түрде міндетті қылу барлық
мүшелер жағынан келісімге келуді ұзақ жылдарға ... ... ... қауіп
еді. Бүгінгі күннің көзқарасымен қарайтын болсақ, соңғы көзқарас әлдеқайда
көңілге сиярлықтай. Өйткені мүше мемлекеттердің барлығы ... ... ... іске ... ... ... да, экономикалық-әлеуметтік
жағынан да, тіпті сана-сезімі жағынан да сол соғыстан кейінгі ауыр жылдарда
дайын емес еді.
Осы талас-тартыста жеке ... мен ... да шет ... ... ... ... өздерінің ескертулері мен жобаларын ұсынса, ал бірқатар
үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... де ... үнемі қатысып, өз ойларын ортаға
салып, ұсыныстар да жасап отырды. Әлбетте, ... емес ... ... мен ... саласындағы бұзушылықтармен күресті БҰҰ-ның
басты мақсатына ... ... ... ... ... ... өзінде-ақ БҰҰ-ның әйел құқықтары ... ... ... ... ... арыздарды қарастырмайтындығын ресми түрде
мәлімдеген болатын. Тым ашық ... әйел ... ... ... ... ... емес ұйымдарға Комиссия жағынан ... ... әйел ... ... ... ... ... хабарлайтын болса, БҰҰ-ғы кеңестік дәрежесінен айырылатыны ... ... ... ... мүше ... ... үкіметі
жағынан әйел құқықтарының бұзылуы кең түрде жарияланғанын қаламағандығының
белгісі. Өйткені тоталитарлық жүйедегі мемлекеттердің ... әйел ... ... бұзылуы, қалыпты жағдайға айланып кеткен еді. Алдарында
кездесіп жатқан қиыншылықтарға қарамастан, үкіметтік емес ... ... бар ... ат ... ... емес ... бірі ретінде Америка құқық институтын
атап өтуге болады. Бұл ұйымға тапсырылған мәселе Панама өкіметінің белсенді
қолдауымен және басшылығымен декларацияның ... ... ... болды.
Сайып келгенде осы елдің сыртқы істер министрі Альфредо ...... ... ... ... да маңызды жобалар ұсынғандардың ... ... ... ... ... ... мәселесін
зерттейтін БҰҰ-ның көмекшісі ретіндегі Американ қауымдастығы, американдық
еврей комитеті, әйелдер ... ... ... адвокаттар
қауымдастығы және т.б. үкіметтік емес ұйымдар ... ... өзі ... ... ... ... құжат дайындау барысында тек қана
мемлекеттер арасындағы ресми қатынастармен бірге ... ... ... де ара ... ... ... ... Әйел құқықтары
жөніндегі Декларацияны дайындау XX ... ... үшін өте ... ... еді. ... орай еңбектері нәтижелі, жемісті ... ... ... ... ... құрам Комиссиясы да ең алдымен өзінің алдында
тұрған міндеттерін анықтауы тиіс болды. Бұл ... ... ... ... ... қаралған болатын. Яғни, бұл сессияның талқылауында ең
алдымен «халықаралық құқық ... нені ... ... ... сөз ... Ұлттық құжаттарды, атап айтқанда, «Әйел құқықтары мен
азаматтық жөніндегі ... ... ... ... ... ... және үкіметтік емес ұйымдардың ... ... ... барысында, әйел құқықтары жөніндегі Комиссия мүшелері жеке ... ... ... ... бірлескен тәсілді пайдалануға болатындығы туралы
пікірге келді.
Бірінші тәсілдің мәні ешқандай нақтылы емес, сапасы, маңыздылығы ... ... ... тек ... ... ... бағытын,
адамгершілік мағынада ғана ұстаған мақсат пен ... ... ... ... табылады.
Екінші тәсіл адам ұйғарымы бойынша, келісім шарт деңгейінде (бір ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге міндеттемелер жүктейтін бір ... ... ... ... ... әйел ... ... халықаралық жүйе құру арқылы іске
асыру шараларына көңіл аударуды ұсынады.
Ұлт мүддесі мәселесіне тию ... ... ... іске ... ... өте ... екендігі анық болды. Сондай-ақ басқа екі
тәсілдің көтерген мәселелерінің шешімдері ... ... гөрі ... көп ... Бұл ... әйел ... ... сессиялар
барысында 1948 жылдың 10-желтоқсанында БҰҰ-ның Бас Ассамблеясында Әйел
құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдағанға шейін, ... ... және ... ... ... келді.
Сайып келгенде 1400 рет дауысқа түскен Декларация ... іс ... әр ... ... тең ... 1948 жылдың маусым айында адам
құқы жөніндегі Комиссия бекіткен Декларация жобасы 1948 жылы ... ... ... БҰҰ-ның Бас Ассамблеясына ұсынылады. Адам ... ... ... ... ... ... Бас ... тиісті комитеттеріне жіберіледі. Тиянақты
талқылаулардан кейін тек бір ғана ... ... ... Бас Ассамблеясы
1948 жылы 10-желтоқсанда әйел құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын
Париждегі Пале де ... ... ... 58 мүшесінен ... ... беру ... ... 48 ... қолдады, 8
мемлекет қалыс қалып, ... ... ... болған жоқ. Тек екеуі
отырысқа қатысқан жоқ болатын.
Кеңестер Одағы және олардың ықпалындағы мемлекеттер (сателиттері) қалыс
қалғандардың көпшілігін құрады.
Сауд ... ... қалу ... ... ... ... Батысқа
сай бейімделінген. Оңтүстік Африка, дәл осы жылы өз басында кейін көп ... ... ... көре ... ... әйел ... тым кең көзқараста екендігін мәлімдей келе, қалыс қалды. Қалыс
қалғандардың болғанына қарамастан, көпшілік ... екі ... қиын ... ... мақсаттарына жеткізді.
Кеңес өкілінің мәлімдеуінше, Декларацияда экономикалық құқықтарға
нұқсан келтіре ... «18 ... ... тым көп ... ... өкілдері бұған дейін де өз келіспеушіліктерін ... ... ... 1948 ... ... 179-шы ... олардың
өкілдері дауыс беруден қалыс қалған болатын, ... ... ... ... ... жағынан жасалынған көптеген түзетулер
қабылданбады да, 178-ші ... ... ... ... іс ... жобадан айырмашылығы жоқ еді. Бұл өз ... ... ... орай ... Одағы алдын-ала дайындалған қаулы-
қарарды ұсынды, мұнда Үшінші Комитеттің қараған Декларация мәтінінің барлық
баптары «әлі де ... ... ... ... ... ... ... қабылдауын келесі сессияға қалдыруды талап ету
бекітілген. Кеңестер Одағының ... ... ... КСР ... КСР ... жағынан қолдау табады.
Кеңестер Одағының бұл қаулы-қарарына ... ... ... ... және Эквадор өкілдері қарсы болған. Олардың ұйғарымы
бойынша, ... ... ... ... қабылдап қойған
шамаланған Декларация тұрғысынан қарағанда заңсыз болып келеді. Ал ... ... ... ... дауысқа қойған сәтте де,
қабылданбады, нақтылы дауыс былай бөлінді: 6дауыс құптады, 26 дауыс қарсы,
1 ... ... ... Декларацияның аса ... ... ... атап ... ... ... ... «Декларация-
адамзат тарихының маңызды сатысы»-екендігін пайымдаса, АҚШ ... ... ... ... ... ... дайындалып,
адамдардың еркін болуына, өз жеке тұлғасын дамытуға және олардың ... ... ... ... Чили мемлекетінің
өкілі, қабылданған Декларацияда жарияланған әйел құқықтары мен ... ... ... мүше ... ешқайсысы жағынан бұзылмау
қажеттігіне баса көңіл аударды. Франция өкілі болса, адамдардың езушілікке
қарсы ... ... өте тез ... ... және ол өте ... ... деп ... Филиппин мемлекетінің өкілі Үшінші Комитеттің жұмысы
барысында БҰҰ өмір сүру құқы үшін күрескендігін және мұны ... ... ... ... ... дәлелдегендігіне көңіл аударды. Куба
өкілі ... ... ... адамының нағыз адамгершілікті
ұмтылысын нақтылы да, өте дәл ұқыпты берген деп мәлімдейді. ... ... ... әлем конституциясының кіріспесі ретінде
қабылдайды.
Мексика ... ... ... ... қабылдау-БҰҰ жұмысындағы
өте маңызды қадамдарының бірі. ... өкіл ... ең ... мен аса ... және ынта ... ... мәлімдесе,
Боливия мемлекетінің өкілі Декларацияның қабылдануы нәтижесінде, ... үшін жеке ... ... ... ... жаңа дәуірге
аяқ басуына ықпалы тиетін нағыз ... ... ... ... ... Парагвай өкілі кейбір кемістіктерге қарамастан, Декларация
бүгінгі күнгі ең үйлесімді, ... және оның ... ... ... деп ... айтады.
Ливан өкілі Декларацияның он сегіз бабының ешқандай қарсылықсыз
қабылданғандығына ... ... ... 1233 ... 88,08 ... 3,73 пайызы қарсы, 8,19 пайызы қалыс қалған. Бір ... ... ... және осы ... ... ... өкілдер жағының
көзқарастарына көңіл аударады. Яғни АҚШ өкілі-Декларация бір ... ниет ... ... ... ... да, олардың үкіметі
құжатты тек ... деп қана ... ... Чили өкілі
тағы бір рет, 58 өркениетті елдің ... ... ... және ... жеңе отырып, әйел құқықтарын жалпы түрде жариялағандығын ... ... ... бері ... ... ... ... Филиппин
өкілінің тұжырымдауынша, ымыраға келу демократия мен Біріккен ... ... ... болып табылады. Декларацияны дайындауға ... ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтік және
діни тұрғыдан елеулі айырмашылықтарға ие, және осы сәйкестіктер әр ... ... ... ... Ең соңында Декларация өзара түсіністік
пен ымыраға келушіліктің ... ... ... ... өзі өз ... көпшілік дауысымен қабылданған Декларацияның әрі қарай да зор
маңызға ие болып, әлі де ... ... ... іспеттес еді.
Декларация барлық ынтамен қолдау тапқанымен, ... ... және ... ... ... оның кейбір қырларының
күмәнсыздығын ... ... ... ... ... ... және оның ... мәңгілігі жөнінде ескерілмегендігін
өкінішпен мәлімдеді.
Канада өкілінің пікірі бойынша Декларацияда жиі-жиі ашық та, ... ... ... Яғни ... ... және көп ... білдіретін
сөздерден арылуы тиіс. Сол себепті Бас Ассамблеяның қабылдауына түскенге
дейін, ... ... ... ... ... ... заң
ұйымдарының қарауынан өту керектігін баса айтады.
Декларациядағы нәсіліне, ұлтына немесе ... ... ... ... ... ... ... өкілі бұл баптың мұсылман
елдерінің салт-дәстүріне қайшы келетіндігін, яғни ... ... ... ... ... құруына шектеуліктер мен тыйым салынғандығын
ескертіп өтеді. Бұл шектеуліктердің діни мәнде болғандығынан, оны елемеуге
болмайтын еді. ... ... ... дін ... ... ... ... секталардың өз қатарына барлық азаматтарды тартуына жол
ашқандай деп көрсетеді. Декларацияның алғашқы мәтіні Африка ... ... ... ... ... ... Польша және
Югославия мемлекеттерінің өкілдері жағынан сынға ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша, Жарғыда
берілген әйел құқықтары мен еркіндіктерінен Декларация тым алға ... ... ... маңызды кемшіліктер мен елеулі ... ... ... ... ... өте ... мәселелерде-құлдар туралы бапта
және оқытып-үйрету баптары ... ... деп ... Ал ... барлық мәселелерін шешпейтіндігін, мысалы, ... ... ... ... отын ... ... ... идеялардың
алдын алу қажеттігін айтады. Ой-пікірді жайып салу тиімді ... ... өз ... мен ... болуға тиіс. Көшеге шығу
шерулеріне кепілдіктер ... ... ... бұл ... ... ... сол кезеңдегі елдегі саяси жүйе өз ықпалын тигізген. Өйткені
бұрынғы Кеңестер ... ... ... ... ... ешқандай ой-
пікір болуға, үкімет саясатына қарсы шерулер ұйымдастыру ниеті ... ... еді, ... бұл тек қана ... жүйедегі мемлекеттерге ғана
тән деп түсіндірілген болатын. Сонымен бірге еркіндік мәселесінде, ғылымы
нәтижелер, әскери мақсатта ... жол ... ... ... Сондай-ақ бұрынғы Кеңестер одағында өмір сүретін барлық
ұлттардың ... ... деп ... ... өкілдері
Декларациядағы басты ... аз ... ... кепілдік
берілмегендігін көрсетеді. Өз кезегінде тәуелсіз ... ... ... ... ... ... елдің осы Декларацияға қатысты ұсыныстары осы мемлекеттердің өз ара
қатынасы мен әйел құқықтарына және негізгі ... ... ... ... бірқатар өкілдерінің көрсеткен кемшіліктері мен ұсыныстарынан
кейін де ... ... ... ... ... қабылданғанын
жоғарыда қарап өттік.
Декларация тез арада дүниежүзінде аса зор ... ие ... ... ... ... ... декларациясы адамзат баласының дамуының
негізгі идеясын көрсете ... ... ... ... ... ... асыра отырып, тіпті адам құқын құрметтеудің өзі ... ... ... ... ... ... ... табылатыны айтады.
Алғашында Декларация мемлекеттердің жетуге тиіс мақсаттары ретінде
ойластырылған мәлімдеме ... Тек оны сол ... көп ... оған ... ... ... ... Сол себепті де БҰҰ ... ... ... ... тармақтарына сүйенеді. Яғни, БҰҰ-
ның көптеген халықаралық конвенцияларды қабылдауына түрткі болды ... ... 1968 жылы 22 ... - 13 ... ... өткен
адам құқық жөніндегі Халықаралық конференцияда БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының
мәлімдемесінде 43-мемлекет ... ... ... ... ... ... конституцияларында Декларацияның түпнұсқасын
бүтіндей немесе ... ... ... атап өтті. Әйел
құқықтары туралы жалпыға ортақ декларация заңды түрде міңдеттілік ... ... ... ... ол ең ... ... адамзат тарихында әйел
құқықтары мен еркіндіктеріне тікелей ... ... мен аса ... ... ... Декларация сол сияқты, мемлекеттердің
конституцияларына, ұлттық заңдарына және ... ... сот ... ... ... қана ... сонымен бірге, бірқатар көп жақты
келісім-шарттар жасауға, сондай-ақ, ... ... ... оның ... (ЮНЕСКО,ХЕҰ), аймақтық немесе екі жақты халықаралық
келісімдерге де әсер ... ... ... ... өздерінің
кейінгі қонымды және заңды дамуын төмендегі конвенцияларда жетілдіре түсті:
Босқындар туралы конвенция (1951), Әйелдердің ... ... ... (1952), ... ... ... ... конвенция (1954),
Құлдықты, құл саудасын және құлдыққа үйлесімді дәстүрлер мен институттарды
жою туралы қосымша конвенция (1956), Тұрмыс ... ... ... ... (1957), ... және еңбек саласындағы алалау туралы
Халықаралық Еңбек Ұйымының конвенциясы (1958), ... ... ... ... ... ... конвенциясы (1960), Нәсілдік
алалаудың барлық түрлерін жою туралы конвенция (1965), Азаматтық және саяси
құқықтар ... ... пакт (1966), ... ... ... құқықтар туралы Халықаралық Пакт (1966), Қылмысқа жол бермеу ... ... ... ... ... (1973), ... ... ынтымақтастық Кеңесінің қорытынды актісі (1975), Адам құқы және ұлттар
құқысынан Африкандық хартиясы (1981), Экономикалық, ... және ... ... ... ... ... және саяси құқықтар туралы
халықаралық пактісін ... Әйел ... ... ... билльдің
бірінші тарауы ретінде Әйел ... ... ... ... 30 ... ... ... саяси, экономикалық,
әлеуметтік және ... ... ... Жалпы алғанда, бұл барлық
елдердің үкіметтері іске асыруға талаптанған біртұтас батыл да, ... ... ... әйел құқықтары мен еркіндіктерін
қорғауға, әр адамның өркениетті өмір ... ... ... әлемдік
қоғамдастық қызметінің маңызды келбеті болып табылады. ... ... ... ... бірі ... ... Рене Кассэн оны:
«БҰҰ Жарғысының беделді түсініктемесі»,-деп атады. Ал 1960 ... ... ... ... ... ... өкілі У Тан пікірі бойынша, Декларация
– «Бүкіл ... ұлы ... ... ... ... үш бабында
барлық адамдар өздерінің құндылығы және құқы бойынша дүниеге еркін және ... ... ... Олар ... ... ... қарым-
қатынас жасаулары үшін ақыл-парасат пен ар-ожданға ие. Әрбір ... ... ... ... ... ... ... немесе әлеуметтік
тегіне, мүліктік жағдайларына қарамастан Декларацияда жарияланған барлық
құқықтар мен бостандықтарды ... ... ... ... ... Декларацияны қабылдағанға дейін бірде-бір халықаралық құжаттарда
құлдыққа байланысты мүлде айтылмағандығын атап өтуге болады. ... жылы ... ... ... ... ... халықаралық конвенция
қабылданған болатын, алайда конвенция құлдықтың ... ... ... ... да, Әйел ... ... ... Декларацияның 4-бабының
маңыздылығы өте ерекше, онда: «Ешкімнің құлдықта немесе тәуелді ... тиіс ... ... және ... ... ... салынады»- деп
жарияланған. Кейінірек осы баптың негізінде БҰҰ-ның шақыруымен 1956 ... ... ... ... күрес жөнінде өткен Женева
конференциясы 1956 жылы ... ... ... ... құлдыққа
үйлесімді институттар мен салт-дәстүрлерді жою туралы қосымша конвенция
қабылдады.
5-бап бойынша адамның ар-намысын қорлауға, ... ... ... тиым салынады.
6-бап әр адамның мемлекет жағынан анықталған белгілі бір тәртіп бойынша
өзіндік құқыққа ие екендігін айтады (мысалы сайлауға қатысу құқы).
Жеке тұлғаларға ... іс ... ... ... ... өте көп ... бөлінген. Яғни ешкім заңсыз тұтқынға ... тиіс ... Әр адам заң ... ашық та, әділетті сот ... ... ... Ал 10-11 ... әр ... күнәсіздігін жариялайды.
Қылмысқа байланысты айыпталған әр адам заң ... ашық ... ... ... ... ... қылмыскер деп саналмайды. Сондай-ақ сот
барысында айыпталушы адам қорғалудың барлық мүмкіндіктерімен қамтамасыз
етілуі тиіс.
12-бап әр ... жеке басы мен ... ... ... ... үйіне, хабар-ошар қағаздарына, ар-намысы мен беделіне ... ... ... ... әйел ... мен ... оның ішінде әр адамның
ойлауы, ар-намыс пен діни ... әр ... ... ... қозғалу,
саяси негіздегі айыпталуына байланысты шет ... ... ... ... саяси емес қылмыс жасағандар, БҰҰ-ның мақсаттарына қарама-қайшы
жасалынған іс-әрекеттер жатпайды. Кәмелетке толған ер ... мен ... неке ... ... ... ... дініне қарамай ешқандай
шектеусіз жанұя құруына, жеке немесе бірігіп мүлікке ие болу ... ... ... жарияланған.
Ал 19,20,21-ші баптар өте ерекше орын алады. Бұл ... әр ... ... оны еркін білдіру, бейбіт жиналыстарға және бірлестік
құру еріктілігі, мемлекет басқаруға құқылығы, тең еркін ... ... ... ... ... ... және саяси құқықтармен қатар Декларацияның 22-27 баптарында
бірқатар маңызды әлеуметтік-экономикалық құқықтар: еңбек ету ... ... тең ақы ... ... түрде жұмыс таңдау құқы, кәсіподақ ... ... ана мен ... ... құқы жарияланған. Сонымен бірге,
Декларацияда білім алу құқына да елеулі көңіл бөлген. Адам өзін ... ... ... басқа адамдармен қатынас жасауы үшін, бір-бірімен
білім, тәжірибе, пікір алысу үшін ең алдымен ... ... ... ... ... алу – әйел ... ... Әйел құқықтарының жалпыға бірдей
декларациясында ең кем дегенде ... және ... ... беру тегін болуы
тиіс, ал техникалық және кәсіби ... беру ... үшін ... ... ... ... ... қабілетіне қарай, барлық адамдар үшін бірдей
қол жетерліктей болуы тиіс деп ... ... адам ... ... және ... ... қабілетінен айрылған жағдайда
әлеуметтік жағынан қамтамасыз ... ... 28-30 ... әр ... ... және ... құқылығы танылып, қоғам алдындағы ... ... ... ... да бір мемлекетке, жеке тұлғаға немесе топқа осы
Декларациядағы ... ... мен ... ... ... ... ... жеңілдік береді деп түсінуге болмайды делінген.
Әйел құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының маңызы зор: онда ... ... ... тарихында орындалуға тиісті құқықтар мен
бостандықтар негізінен ... ... ... ... ... декларациясы – бұл техникалық
келісімдерден әлде-қайда жоғары тұрған халықаралық құжат.
Әйел ... ... ... ...... ... аса
зор құндылықтардың айнасы іспеттес. Бұл құндылықтардың ақиқаттығына толық
иланғандықтан біз оны ... бұл ... ... ... бұл ... ... да бір ... кепілдік береміз.
Бүкіл әлемнің алдыңғы қатарлы күштерінің әйел ... ... ... ... ... бұл ... әсері өте
зор.
Алпысыншы жылдары Қазақстан «дербес» ел ... да, КСРО ... ... ... ... ... ... өкілдік ете
алмады. Тіпті бұрынғы Кеңестер одағы көлемінде өз елінің ... ... сөз ... өзі ... емес еді.
Қазақстан екі жарым ғасыр бойы Ресей империясының отары ретінде күн
көріп келгені ... ... 1991 жылы ... ... ... ... де ... жүзі елдері қатарынан өз орнын алуы тиіс еді. Осы
ретте Қазақстанның тәуелсіздікке қолы ... ол ... ... ... ... яғни 1992 ... 3 ... БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясының 46-сессиясында БҰҰ-на толық құқықты мүшесі болып қабылданды.
Осылайша өзінің ... ... ... орай Азия мен Еуропа
арасында, Батыс пен Шығыстың ұлы мәдениеті арасында ... ... ... келе ... ел ... қауымдастықпен терезесін теңестірді. Жер
көлемі әлемдегі ірі ... ... бола ... ... аты ... ... енді төрткүл дүние таныды. БҰҰ-на аз
уақыт ішінде мүше болған Қазақстан, ... ... ... ... ... ... ... саясаттың маңызды
бағыттарында, оның ішінде әйел ... ... ... ... Қазақстанның БҰҰ-мен ынтымақтастығы Қазақстан ... ... ... ... зор ... ... БҰҰ-ның экология саласындағы қызметін одан әрі нығайтудың
маңызды екенін талай рет атап ... ... ... бұл ... ... жеке ... мәселесімен, яғни оның денсаулығы, оның
сол аймақта баспанасына ие ... ... өмір ... ... Бұл әр ... таза ... ... өмір сүру құқысының іске
асуы. Қазақстан үшін мұндай қызметтің ерекше зор маңызы бар. ... ... ... БҰҰ Бас ... 19-шы ... ... 1995 жылдың
маусым айында сөйлеген сөзінде дүниежүзілік қауымдастықтың назарын
Қазақстанға ауыр мұра ... ... ... аса ... экологиялық
мәселелерге тағы да аударған болатын. Мұның өзі Арал теңізі маңындағы және
бұрынғы ... ... ... ... төңірегіндегі экологиялық апат
аймақтарында қатысты еді. Айланып келгенде ... апат ... ... бұл тағы да сол ... ... ... келешегіне
балта шабумен тең. Яғни өмір сүру құқына нұқсан келтіру.
Осы ... ... мұра ... қалған күрделі мәселе – Арал теңізінің
тартылуы тек біздің республикамыз үшін ғана емес, әлемдік мәселеге ... ... осы ... ... тұз ... ... Еуропа
да, тіпті Солтүстік мұзды мұхитта да бар екені байқалған. Арал аймағын ауыз
сумен қамтамасыз етудің жағдайы ... ... ... ... ... барған сайын нашарлап барады, табиғи ортаның ... ... ... ... Банк ... қарағанда, аймақты
экологиялық жағынан қалпына келтіру үшін 25 жылдың ... 50 ... ... жұмсау қажет. Сондықтан да бұл мәселе басқа да көрші мемлекеттерге
қатысты болса да, оған әлем жұртшылығының ... ... ... күш ... ... арқасында республикаға БҰҰ бас хатшысының
орынбасарлары Э. Даудевеллдің, Д. Спеттің және К. Белламидің келуі, ... ЮНЕП пен ... ... қормен, сондай-ақ ЮНИСЕФ-пен
бірігіп, Арал ... ... ... ... кең көлемді
бағдарламалар жасауы мәселені шешуге жаңа арна ашып отыр. Арал ... ... зор ... ... жүзіндегі ең ірі сынақ алаңы болған Семей ядролық ... ... рет ... ... ... елді ... ... денсаулығына
және табиғатқа орасан зор зардабын тигізді халықтың ... ... ... зор зардабын тигізді. Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә. ... ... ... ... ... жабу жөніндегі шешімін ядролық
сынақ алаңын жабу жөніндегі шешімін ... ... ... ... ... бар жетістік ретінде қарауға болады. Бұл ретте де ... ... мен ... қозғалыстардың тигізген әсері өте зор.
Үстіміздегі жылдың ... ... ел ... бастамасы бойынша ядролық
қару түрлерін таратпау мәселелері бойынша халықаралық конференция болып
өтті. Оған ... ... ... ... ... ... ... көріп,
жарты ғасырға дерлік уақыт бойы ядролық сынақтардың аса ауыр зардабына
төтеп беріп келе ... ... ... ... қажеттігіне тағы да
көздерін жеткізген болатын. Бұл ... осы ... ... ... ... ... түрде несібесіне жазылған ... ... ... азда ... ... ... еді. ... сол аймақтағы тұрғындардың
денсаулығына қолдан жасалынған қастандық толығымен ... ... ... Бұл да адам ... ... ... ... баршамызға аян.
Қазақстан мен БҰҰ-ның арасындағы ынтымақтастық та өте зор ... ... Бас ... ... ... ... ... байланысты
арнайы қарар қабылданған болатын. Ал оның арнайы ұйымдары – ЕЭК және ЭСКАТО
жағынан Орталық Азия аймағының ... ... ... ... Таяуда ғана БҰҰ-ның Бас ... ... ... ... зардаптарын шеккендерге байланысты
реабилитациялау шаралары жөнінде тағы бір қаулы-қарар ... аса ... ұйым – ... ... ... саналатын
Атқару кеңесінің құрамына біздің еліміз 1997 ... ... мен ... бас конференциясының 29-шы сессиясындағы ... ... ... тұңғыш рет енген еді. Мұның өзі еліміздің халықаралық беделінің
артқандығын ғана көрсетіп қоймайды, сонымен қатар ЮНЕСКО ... ... ... ... зор ... арттырылып, жауапкершілік жүктеліп отырғанын
аңғартып, Қазақстанның осынау ұйыммен ... жаңа ... паш ... ... – мен ... ... еліміз үшін ерекше
зор маңызы бар. Мұның өзі ғылым, мәдениет, білім, коммуникация ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар адамзаттың алдыңғы қатарлы озық ... ... ... ... ... ... бағдарламаларына бой ... да ... ... ... тұрған басты мақсат жаңаша ойлау қабілетін
басшылыққа алу, жаңа ... ... ... ... ... жаңаша
тұрғыдан келу болып табылады. Міне, мұндай кезеңде болашақты болжаудың,
жаңалықтар негізуге ұмтылудың және ... ... де тың ... ... маңызы бар. Осыған байланысты БҰҰ мен ЮНЕСКО ұсынып ... ... ... ... ... отыр, яғни, бүкіл әлемді жалпыадамзаттық
рухани қазыналар тұрғысынан жаңаша көре білу қабілетін ... ... ... және әйел ... ... ... ... Бас директоры дүние жүзі мемлекеттерінің басшыларына ұсынған ... жаңа ... ... ... да ... ... ... тікелей ат салысуының арқасында Абай мен
Жамбылдың 150 жылдық мерекесі тойланғаны ... ... ... ... ... Майордың Абайдың туып-өскен топырағында болуы, оның
шығармашылығымен танысуы ол үшін өз өміріндегі ерекше жарқын,ешқашан ... ... ... ... Оның өз ... ... ... оны ұлы
даланың жүрегіне жол табуға көмектесті». Міне, сол ... ... ... ... ... мен дәстүрлерінің дүниежүзілік мәдениеттің мол
қазынасына қосатын баға ... үлес ... ... жөнінде өз пікірін
айтқан болатын. Осының жарқын көрінісі ретінде 1997 жылы ... ... ... ... ЮНЕСКО шеңберінде айрықша атап өтілгені баршамызға
аян. Мұның өзінен аса көрнекті қазақ жазушысының ... ... ... асыл ... ... аса ... үлес болып
табылатыны көрсететін құбылыс екенін айрықша атап өтуімізге болады.
Қазақстанда әйел ... ... және оны ... аз ғана ... ... ... қызметі БҰҰ және ЮНЕСКО
ұсыныстарына сәйкес екеніде атап өтілді. ... ... жеке ... ... ... сезінуін жан-жақты дамыту, халықты әйел құқықтарын
оқып – үйренуге тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... бірі – «Келіспеушілікті шешетін орталық» үкіметтік емес
ұйымдар мен Мәскеу әйел құқықтары мектебі, Эссек Университеті \Ұлыбритания\
әйел ... ... ... ... Республикасы мен Ресей
Федерациясындағы әйел құқықтары саласындағы білім беру» ... ... ... ... ... ... бағдарламасы тарапынан қолдау
тауып, 1998 жылдан жүзеге асырыла бастады.
Егеменді еліміздің 1992 жылдың 8 шілдесінде Еуропадағы ... ... ... ... Қорытынды Актісіне (1975ж) қосылуы, ішкі
және халықаралық ... әйел ... ... осы ... ережелерін, үлгілері мен өлшемдерін ... және ... ... ... тұғырлы көзқарасына орай Қазақстан
өкілдерінің ... ... ЕҚЫҰ ... ... ... шешімдерді
әзірлеуге бағытталды. Оның ішінде жанжалдардың алдын-алу, дағдарыстарды
реттеу және бейбітшілікті сақтау ... XXI ... ... және ... ... ... жасау, сондай-ақ қару-жараққа
бақылау және жаппай қырып жоятын қаруларды таратпау мәселелері бар.
ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... қай бағытта дамитыны, 1996 жылы Лиссабондағы кезектегі
самитте қойылған XXI ... ... ... үлгісінің қандай болатыны
ерекше маңызды.
ЕҚЫҰ Еуропа құрылығындағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтаудың өзекті
мәселелерін талдап қана ... ... ... ... ... бар халықаралық институт екеніне күмән жоқ. ЕҚЫҰ мүше ... ... ... ... осыны басшылыққа алды.
Қатысушылар кең құрамы мен кеңістігі, кеңеске қазірде өз ... ... әлі де ... толық іске қосылмаған мүмкіндіктерін
іске асыруға жағдай туғызады. ... ... ... ... қарсыластық
кезеңінде құралып, қазір жаңарған жағдайларға көндіру сәтін ... ... ... ... ... тән. ЕҚЫҰ ... ... алдын алу мен оларды реттеу жөніндегі ... ... ... ... ... ... орын алып ... жанжалдарды, әсіресе қарулы
қақтығыстарды шешу үшін мандаты да, қаржысы да, өз ... ... де жоқ ... ... ЕҚЫҰ ... жағдайда жүзеге асыру механизмі
болмағандықтан өзінің он ... ... ... ... ... отыр.
Қауіпсіздік пен ынтымақтастықты нығайту – ЕҚЫҰ-ның негізгі міндеті
болғандықтан, бұл жиынның Орталық Азия аймағы ... ... ... ... өзі ЕҚЫҰ ... табысына, оның беделі мен тиімділігіне
ықпал етеді. Екінші жағынан Орта Азия ... ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... мен аумақтық тұтастығын
нығайтып, экономикалық және әлеуметтік ілгерілеуіне әйел ... ... ... құқын сақтауға игі әсер етпек.
1992 жылы Қазақстан ЕҚЫҰ-на кірді. Мұнда бұл ... ... ... ... уақыт талабына тиісінше жауап беруге ... ... ... мен ... бар екендігі назарға алынды.
Қазақстан Республикасы өзінің сыртқы саясатында ... ... ... ... негізгі тұжырымды мойындайды. Бұл ЕҚЫҰ
қатысушылар үшін олардың аймақтық, этникалық және діни ... ... ... Азия құрылығында қауіпсіздік құрылымдарын құруға
тырыса отырып, Қазақстан ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... сүйенеді.
КСРО құлағаннан кейін Орта Азия мемлекеттері жалпыеуропалық үрдістердің
толық құқылы мүшесі болуы, ЕҚЫҰ ... ... ... ... мен тұрақтылығы Еуропа құрлығындағы оқиғалардың дамуына ғана
емес, оның айналасындағы, соның ішінде Кавказ бен Орта ... ... ... ... ... орын ... ... реттеу мәселесінде аумақтық тұтастықпен
адам құқын сақтау сияқты ЕҚЫҰ ... ... ... ... талабы.
Бұл жағдайда ЕҚЫҰ қазіргі бар және енді жасалып жатқан ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... ... өлшем мәселелеріне басты назар
аударылып жатқаны белгілі. Қазақстан үшін бұл ... ... ... Алматыда 1994 жылдың сәуіріне өтіп, ЕҚЫҰ азшылық ұлттар ісі жөніндегі
Жоғарғы Комиссары Макс ван дер Стул ... ... ... ... үлкен мәні болды.
Қазақстан мен ЕҚЫҰ-ның арақатынасының берік нығая түсуіне аса зор көңіл
бөлінуде. Сол ретте, ЕҚЫҰ ... Әйел ... ... ... ... ... келісім құжаттарға қол қойылды. Соның барысында
біздің елімізде осы беделді ... ... ... 1996 жылы
Қазақстан Президенті бастаған Қазақстан делегациясы ЕҚЫҰ саммитының толық
сессиясына ... ... ... өз ... сөз ... ... ... Аз ұлтты халықтар ісі жөніндегі Жоғарғы
комиссарымен, сондай-ақ Әйел ... және ... ... ... тығыз ынтымақтастығын атап өтті.
Қазақстан мен ЕҚЫҰ-ның ынтымақтасуына көптеген саяси бағыттар ашық ... ... ... ... біздің қатынасымыздың елеулі жүйелі дамыған
бағыты, Аз ұлтты халықтар ісі жөніндегі ЕҚЫҰ-ның жоғарғы комиссары Макс ... ... ... ... 1996 жылдың желтоқсанында «Қазақстан : 21-ғасыр
табалдырығында бірыңғай көпұлтты қоғам орнату» тақырыбында саяси ... ... ... да ... яғни әйел құқықтары мен демократиялық
институттар жөніндегі Бюросы (АҚДИБ) ... ... ... ... онда ... көлемінде Қазақстандық сот, құқыққорғау,
сайлау жүйелері мен халықаралық құқықтық және ... ... ... ... жүйелері саласында көмек көрсетілгені
белгілі.
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырап, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Н.Ә. ... Президенті етіп
сайлағаны баршамызға аян.
1995 жылдың 29-сәуір айында жалпы мемлекеттік референдум ... ... ... ... ... Президент қызметінде болу мерзімі
2006 жылға ... ... ... ... ... ... оның өкілдіктері кеңейтілді.
Кіндік Азияның басқа ... ... ... ... жаңа ... ... саяси жүйеде басты орын
берілгендігі айқын. 1995 жылғы ... ... ... ... қозғаған істерді қарау құқы жоқ Конституциялық кеңеспен алмастыру
көзделген. Бұдан басқа, Үкіметтің бастамасымен 1996 ... ... ... және радио хабарын таратуды ұйымдастыруға арналған
радиотолқындарын бөлуге тендерлік сауда-саттық ... ... ... меншік станцияларының жабылып қалуына әкеп ... ... өзі ... ... теріс әсерін тигізбей қоймайды.
1998 жылдың 30-қыркүйегінде Президент Н.Ә.Назарбаев экономика ... ... ... ... үндеу тастады. Ол Қазақстан
демократияландыруды және адам ... ... ... ... ... тиіс
және осы бағытта үлгі көрсетуі керек деп мәлімдеді. Ол демократияның ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс және үміткерлер мен
сайлаушылардың белсенді түрде қатысуын көтермелеп отыруы ... ... ... ... рөлін күшейту қажет.
- Билік өкілеттіліктерінің ... мен ... ету ... ... және ... ... тәуелсіздігін қамтамасыз ету жөн.
- Азаматтық қоғам орнату ісінде ... емес ... ... ... ... сот ... ... жан-жүрегі болып табылады.
- Еркін, цензурасыз және тәуелсіз баспасөз саласында қол жеткеннің
бәрін толығынан өркендете беру керек.
- Биліктің ... ... ... ... көтеру жолымен
әйелге деген көзқарасты өзгерту ісін ... ету жөн. ... ... кез ... ... ... ешқайда
бастамайтынына сенімді екендігін мәлімдеді.
- 1998 жылдың ... ... қос ... өздерінің
бірлескен мәжілісінде Конституцияға Президент сайлауының шарттарына әсер
ететін он тоғыз түзету ... Бұл ... ... ... бес ... жеті ... дейін көбейту, Президенттің 65 жас құрайтын
жоғары жас шегі жөніндегі шарттарды алып тастау, сайлауды жарамды деп ... ... кем ... 50 ... көбі ... беру ... ... алып тастау, сондай-ақ Президент мерзімінен бұрын доғарысқа кеткен,
қызметтен бас тартқан немесе қайтыс болған жағдайдағы сабақтастық тәртібін
белгілеу ... және де ... ... ... ... ... 1999 жылдың 10-қаңтарында мерзімінен бұрын сайлау ... ... ... ... белгіленген мерзімінен екі жылдай
дерлік уақыт бұрын өткізілуі тиіс ... Бұл ... ... ... ... Парламенттің шешімі оппозициядағы партиялар ... ... үшін ... ... ... Бірақ, Конституциялық кеңес
Конституцияға енгізілген түзетулерді ... деп ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы
2.1 Еуропа мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы
Қазіргі ... ... ... және ислам идеологиясының кейбір
аспектілері. ... ... ... ... қалалық және ауылдық әйелдердің мүмкіндіктері арасындағы
айырмашылық ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыратын және жүйелі түрде ықпал ететін сыртқы мән-жайлардың
обьективті ... өмір ... ... ... ... құқықтарын қосымша қорғауды талап ететін ауыл әйелдерін жеке топға
бөлуге мүмкіндік ... жыл ... 15 ... Ауыл ... ... (World ... Day) атап ... Қазақстанда ауылдың еңбекші әйелдерінің ... мен ... ... және ... ... ... ... ауыл әйелдерінің мәселелері мен ... ... ... ... ауыл ... ... қолы жетімсіз,
қазіргі жағдайларда оларды талап етусіз қалған кәсіби білімді жүзеге ... ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдаланатын
әйелдер саны мардымсыз. (орташа 25 % және ... ... 0 %). ... себепті осы жағдай өзгеру үшінкүш салу қажет.
XIX ғ. дейін Еуропада әйел жан иесі ретінде саналмады. Ғалымдар ... ... жаны бар ма, егер бар ... ол адами жан ба, ... жан ба, ... ... ... табуға тырысты. «На Соборе 1555 года
обсуждался тезис: «женщины не суть люди...», с ... на то, ... ... ... но суть в ... смысле» [44, 23].
Жалпы христиан дінінде әйел туралы зұлым, күнәһар, өтірікші, ... ... ... ... ер ... төмен саналды. Католик
дінінің ресми теологы болып бекітілген Фома ... ... тез ... шөп ... ол ... адам емес, оның денесінің ... өзі оның ... ... табиғат онымен азырақ
айналысатындықтан...
Іс жүзінде шетел азаматтарының, Қазақстан ... ... жоқ ... ... ... ... ... заңнамасын бұзу фактілері көптеп кездеседі.
Заңсыз көші-қон проблемасы бүкіл әлем ... үшін ... ... қатер төндіре отырып, әлемдегі жүріп жатқан процестер аясында
барған сайын айқын, дәл көріністерге ие болуда.
Бұл ретте ... ... ... ... ... ... буыны болып табылады, бұл бірінші кезекте республиканың тікелей
Еуропа елдеріне барар ... ... ... ... ... ... жаңа ... әуе, темір жол рейстерінің ашылуымен;
мемлекетаралық ... ... ... және діни ... ... ... ... мемлекеттік органдарының кейбір өкілдерінің
жемқорлануымен; ... ... ... жүйесінің жетілдірілмегендігіне,
сондай-ақ шекараның айтарлықтай ұзақтығы және «мөлдірлігімен», ... ... ... ... ... байланысты.
Қазіргі уақытта оңтүстік шекара жағынан, әсіресе Қырғызстан ... ... ... ... ... арта түсу қаупі сақталып тұр.
Қолда бар мәліметтер бойынша аталған мемлекеттер аумағында Қазақстан аумағы
арқылы ... және ... ... ... көшіп барғысы келетін Ауғанстан,
Пәкістан, Бангладеш азаматтарының едәуір бөлігі шоғырланған. Олардың заңсыз
көшіп-қонуына ... ... ... бірі Орталық Азия мемлекеттерінде
төлқұжат пен кейіннен Қазақстан аумағына кіру үшін виза ... ... қол ... ТМД ... ішкі ... ... ... мемлекеттердегі заңсыз көші-қон арналарын ұйымдастырғаны үшін
қылмыстық жауапкершілікті көздейтін құқықтық база ... ... ... ... ... ... және ... кесуге бағытталған
қабылданған жедел-іздестіру шаралары заңсыз ... ... ... өтудің жаңа әдістері мен маршруттарын іздестіру
әрекеттерін әлі ... ... ... ... ... ... ... жол полициясы мен көліктегі ішкі ... ... ... ... ... ... қатысы
болған жағдайлары тіркелген.
Қолда бар мәліметтер бойынша шетелдіктердің Қазақстанға кіру арналарын
бақылайтын жекелеген мемлекеттік қызметкерлердің нақ осы жемқорлануы заңсыз
көші-қон арналарын ... ... ... ... өкілдері
үшін аталған санаттағы адамдармен байланыс орнатуға және дамытуға, олардың
заңсыз ... ... ... кедергісіз кіруі, жүріп-тұруы
және болуы үшін олардың ... ... ... ... ... Құқық қорғау және кеден органдары қызметкерлері арасындағы
осыған ұқсас құқыққа қарсы ... ... және ... кесу ... қылмыстық іс қозғалды.
Қазақстанға «маусымдық жұмысшылар» деп аталатын заңсыз еңбек ... өсу ... ... Бұл бірінші кезекте экономиканың ... ... өмір сүру ... төмендігі, әлеуметтік-саяси
ахуалдың шиеленістігі атап өтілетін ... орта ... ... ... ... Қырғызстанның азаматтарына қатысты. Осы
факторларды ескере отырып, халықтың аз ... ... ... пен ... сүру жағдайын іздеп, соның ішінде Қазақстанға елді ... ... ... ... және ... ... ... шығып, еңбекке орналасуға мәжбүр, сол арқылы олар көбінесе
жергілікті еңбек ... ... орны ... мен ... ... ... алғы ... жасайды. Бұл ретте арзан жұмысшы қолына
мүдделі ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы ахуалды шиеленістіреді және елдің бюджетіне
салықты едәуір аз төлейді. Тәжікстан, Өзбекстан және Қырғызстан ... ... ... ... ... ... тарапынан алдаудың,
алаяқтылықтың және қанаудың ... ... ... ... ... ... ... тиісті лицензиялары жоқ адамдармен контракт немесе шарт жасаспай
қандай да бір жұмысты орындауға ... ... және ... ... ... ... ... және осы сияқты қылмыстық қол сұғушылыққа
бастарын тігеді.
«Көшіп келуші жұмысшылардың, яғни Қазақстанға жұмыс ... ... ... ... ма?» ... ... 1500 респонденттің тек
18% оң жауап берген. Дегенмен де ... 42,5% ... ... құқықтары ішінара сақталады, ал 16,8% ... ... ... ... сақталмайды деп есептейді. Бұл мәліметтер
көшіп келуші жұмысшылар мен олардың отбасы ... ... ... мен құқық қолдану практикасын жетілдіру қажеттігін дәлелдейді.
ҚР Ішкі ... ... ... ... 2006 жылы ... ... қызметтік және жеке істерімен, сондай-ақ турист ретінде
128673 алыс шетелдік ... ішкі ... ... ... ... ... үшін 7462, ... ішінде көші-қон заңнамасын бұзғаны үшін
6873 алыс шетелдік ... ... ... ... 2001-і
өрескел заң бұзғаны үшін Қазақстаннан сыртқа шығарылған. ТМД елдерінен
уақытша келген азаматтардан 1858812 адам ... ... 93461-і ... бұзушылық үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылған.
Іс-әрекеттерінде ҚР ҚК 330, 330-1, 330-2, 330-3 баптарында көзделген
қылмыстардың белгілері көрінген шетелдік ... ... ... үшін ... көші-қонның ұйымдастырушылары мен сыртқа шығару туралы
сот қаулысын орындамаған адамдарға қатысты 273 ... іс ... ... ... ... ... ... келген адамдардың
Қазақстанда жүріп-тұруын бақылау жөніндегі мақсатты жұмыстар жүргізуде.
Олардың ішіндегі ... ... ... мен ... ... ... келгендерге дактоесеп, Интерпол, Ресей ІІМ ... ... ... ... тексерулер жүргізіледі. Мақсатты жедел-
іздестіру іс-шаралары жүргізілуде.
Заңсыз көші-қон арналарын айқындау мен жолын кесу жөніндегі ... ҚР Ішкі ... ... 2006 ... ... ... іс-шаралары жоспарының 4.8 тармағын орындау үшін көші-қон
полициясы ... ҚР ... ... ... ... ... бірлесіп «Құқық тәртібі», «Гастарбайтер», «Мигрант» арнайы жедел-
алдын алу іс-шараларын өткізді.
Ұйымдасқан қылмысқа, лаңкестік пен заңсыз көші-қонның көрініс ... ... ету ... іс-шараларды жандандыру шеңберінде 2006 жылғы 20
мамыр мен 5 ... ... ... ... Шарты Ұйымына мүше
мемлекеттер аумағында ... ... ... ... ... елдерден
шетелдік азаматтардың ҰҚШҰ-на мүше мемлекеттерге кіріп-шығуының ... ... ... ... қылмыстық топтардың
қызметін айқындау және жолын кесу жөніндегі бірлескен операция өтті.
Жедел-алдын алу іс-шараларының нәтижесінде ... ... үшін 10717 ... мен азаматтығы жоқ адамдар әкімшілік
жауапкершілікке тартылған, олардың 704 - алыс ... және 10013 - ... ... ... шешімі бойынша елден 1569 адам ... 144 алыс ... және 1425 ... ... жүрген 184 адам, соның ішінде 168 Қазақстан Республикасының
азаматы және 16 шетелдік ... ... Кісі ... ... ... 4 қылмыскер анықталған.
Мемлекет басшысының «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті
50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты Қазақстан ... ... ... «Заңсыз еңбек көші-қонын заңдастыруға ... ... ... Заң ... ... ... орындау шеңберінде ішкі
істер органдары 2006 жылғы 1 тамыз бен 31 желтоқсан аралығындағы мерзімде
республика ... ... ... ... ... ... ... акция жүргізіліп, соның нәтижесінде еңбек ... ... ... 164586 адам ... ... ... ... заңсыз тартқаны
және пайдаланғаны үшін 922 ... ... ... ... көші-қонын реттеу мақсатында 2004 жылғы 29 қарашада ... ... ... ... ... Адам құқықтары
жөніндегі комиссия ЕҚЫҰ ... ... ... Орталығымен,
«Әлеуметтанушылық ресурстық орталық» ҮЕҰ-мен, Оңтүстік Қазақстан облысы
әкімдігімен бірлесіп «Қазақстандағы заңсыз еңбек ... адам ... ... атты ... ... ... өткізді.
Жоғарыда аталған форумның жұмысына Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан
Республикасының мемлекеттік ... ... беру ... және құқық
қорғаушы ҮЕҰ өкілдері қатысты.
Дөңгелек үстелдің ... ... ... ... мен
құқық қорғау практикасын жетілдіру, Өзбекстанмен және Тәжікстанмен екі
жақты келісім ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі қолдады.
Заңсыз еңбек көші-қоны және оны реттеудің тиімді жолдарын іздестіру
Қазақстанның көшіп келу ... ... аса ... проблемаларының
бірі болып табылады. Көшіп келу ағынының ел ... ... ... және көші-қон қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ... етуі көп ... бұл ... дер ... және ... ... байланысты. Бұл саладағы негізгі міндеттер заңсыз көші-қонның
жолын кесу жөніндегі шараларды күшейту ғана ... ... ... ... ... ұлғайту және жұмыс істеп жүрген көшіп келушілерді заңдастыру
болып табылады.
Тұтас ... ... ... ... адам ... талдау жүргізіліп жатқан жұмыстарға қарамастан мемлекеттік
органдардың және лауазымды ... ... пен адам ... ... фактілері кездесетінін көрсетіп отыр.
БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғары ... ... ... ТМД ... 500 мыңнан астам әйел сатылған.
Адамдарды, әсіресе ... мен ... сату ... мен ... ... елдер үшін аса маңызды құбылыс болып ... ... ... пен ... ... қауіп төнгізіп отыр. Адам саудасына ұлты
мен азаматтығына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... болатын, объективті себептері бар
екендігін көрсететін көптеген белгілердің бар ... атап өту ... бұл ... ТМД ... ... ... ... арасындағы және Қазақстанның ішіндегі көші-қон ағынының күшеюі;
үшіншіден, экономикадағы игілікті жағдай және бұрынғы ... ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыстың
жаһандануы, «тірі тауарлар» жеткізудің орнықты арнасын ұйымдастырудағы ... ... ол ... ... ... ғана ... сонымен
бірге сатып алушы, транзиттік дәліз ретінде де қарайды.
Адам ... өсіп келе ... ... ... елімізде
қолданыстағы қылмыстық заңнамаға аталған құқыққа қарсы әрекет түрі үшін
қылмыстық жауапкершілікті көздейтін арнайы құқықтық ... ... ... негізделген криминалдық бизнеске қарсы күресте 2000
жылғы 5 ... ... ... ... ... ... туралы» Заң сөзсіз маңызды рөл атқарады, онда ... 1 ... ... ... ... және ... ... болып табылатын
қорғалатын адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... адам саудасының құрбандары мен олардың отбасы мүшелерін қорғау
үшін оларды жаңа ... ... ... ... ... ... өзгерту; жеке басын күзету, тұрғын жайы мен мүлкін күзету; ... ... ... және ... ... туралы хабарлау құралдарын беру;
қорғалатын адам туралы мәліметтердің құпиялылығын қамтамасыз ету; ... оқу ... ... ... ... ... орналастыру жолымен
нормативтік және құқықтық база ... ... 7 ... Бұл ... ... де, олардың отбасыларының да қорғалуы көзделген.
Заңсыз көші-қон, адам саудасы және құл еңбегін пайдалану ... ... алу, ашу және ... ... ... ету
мақсатында ҚР Ішкі істер министрлігінде мамандандырылған бөлімше құрылған.
Адам саудасын тергеу жөніндегі әдістемелік ... ... ... ... адам саудасын ашу және тергеу
әдістері мен ... ... ... ... ... бастапқы тергеу
іс-қимылдары ісін жүргізудің тактикалық ерекшеліктері көрсетілген.
Адам саудасы саласындағы қылмыстар туралы статистикалық мәліметтер
мынандай: 2006 жылы ҚР ... 16 ... ... бұл 2005 ... ... ... Іс жүргізуде сотқа 4 іс ... ... іс ... және 8 іс ... ... уақытша тоқтатылған.
Республика соттары осы санаттағы 3 істі қарап, оның ішінде ... ҚР ҚК 128 ... ... 1 адам ... ... ... ҚР ҚК ... ҚР Қылмыстық кодексінің басқа баптарына қайта
сараланған.
Талдау көрсеткеніндей, бұл қылмыстар: нәсіпқұмарлықпен және ... ... ... боп екі ... ... ... бірінші тобы
бойынша жәбір көргендердің басым бөлігін 16 мен 25 жас аралығындағы ... ... - 20 мен 35 жас ... ... көп ... орта ... ... нәтижелері бойынша 2006 жылдың бірінші жартысында ҚР ... ҚР Ішкі ... ... ... ... жою туралы
ұсыныс енгізді, облыс прокурорлары ... ... ... заңсыз адам
саудасымен байланысты айқындау және тосқауыл қою жөніндегі ... ... ... хат жіберді.
Сонымен бірге, адам саудасына қарсы күресті үйлестіру еліміздің ... ... мен ... да ... қылмысты жасауға жағдай жасайтын
себептер мен шарттарды айқындауға бағыттауға негізделген.
Адам саудасының трансшекаралық сипатын ескере отырып, ҚР Бас ... ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Контрагенттердің қарауында Египетпен, Израильмен, Сауд ... Араб ... және ... ... ... істер
бойынша құқықтық көмек көрсету және ... беру ... ... ... ... ҚР Бас ... сол ... Катар
Мемлекетімен, Таиланд Корольдігімен, Польша Республикасымен, Чех ... ... ... істер бойынша құқықтық көмек көрсету
және қылмыс жасаған адамдарды беру туралы келісімдер мен шарттар ... ... ... ... ... және ... министрлігінде
сәтті заңгерлік сараптамадан өткен.
Қазіргі таңда Франциямен, Германиямен, Бельгиямен, Грециямен және
Румыниямен осындай ... ... ... ... органдармен
келісілуде.
Іс жүзінде шетел азаматтарының, Қазақстан азаматтарының ... жоқ ... ... лауазымды адамдардың республиканың
көші-қон заңнамасын бұзу фактілері көптеп кездеседі.
Заңсыз көші-қон проблемасы бүкіл әлем ... үшін ... ... ... төндіре отырып, әлемдегі жүріп жатқан процестер аясында
барған сайын айқын, дәл көріністерге ие ... ... ... ... ... ... арналарының түйінді
аралық буыны болып табылады, бұл ... ... ... ... елдеріне барар жолда орналасқан ерекше географиялық жағдайымен;
соңғы жылдары жаңа халықаралық әуе, ... жол ... ... ... гуманитарлық, мәдени және діни алмасудың жан-
жақты дамуымен; ... ... ... ... өкілдерінің
жемқорлануымен; көшіп келуді бақылау ... ... ... ... ... және ... ... еркін жүріп-тұру режимінің сақталуымен байланысты. Сонымен бірге,
заңсыз ... ... ... ... әлеуметтік-саяси жағдайдың
тұрақсыздығы, кейбір Азия, Таяу және Орта Шығыс ... ... ... ішкі ... күрес зардаптары; лаңкестік, діни-экстремистік
ұйымдар белсенділігінің өсуі айтарлықтай маңызды.
Заңсыз ... ... ... және ... ... ... ... шаралары заңсыз көші-қонды ұйымдастырушылардың
Қазақстан аумағынан өтудің жаңа әдістері мен ... ... әлі ... ... ... ... ... басшыларының, көші-қон, жол полициясы мен көліктегі ішкі істер
органдарының желілік бөлімдерінің кейбір ... ... ... ... тіркелген.
Қолда бар мәліметтер бойынша шетелдіктердің Қазақстанға кіру арналарын
бақылайтын жекелеген ... ... нақ осы ... ... ... ұйымдастырумен айналысатын қылмыстық топтар өкілдері
үшін аталған санаттағы адамдармен ... ... және ... ... ... Қазақстан аумағына кедергісіз кіруі, жүріп-тұруы
және болуы үшін олардың қолдаушылығын пайдалануға ... ... ... ... ... және ... органдары қызметкерлері арасындағы
осыған ұқсас құқыққа қарсы қызметтерді айқындау және жолын кесу процесінде
бірқатар қылмыстық іс қозғалды.
2.2 ... ... ... құқықтық жағдайы
Қоғамның әйелге қатынасы оның даму дәрежесі мен өркениеттілігін
көрсетеді. ... ...... ... мен ... ... ... факторларының бірі, дәстүрлі және ... ... ... ... ... ... ... сұрақтардың жауабын мұсылман
елдерінің қазіргі таңдағы тынысынан бастайық. ... ... ... ... Араб елдерінің мұсылмандары исламды уағыздамайды, олар ислам
дінін тарихи пайда болған кезінен бастап ұстанады. ... ... ... ... барлық салалары, экономикасы, саясаты, тілі, болмысы ... ... ... Мұсылман елдерінің ішінде Иордания және Сауд
Аравиясы басқа араб елдері сияқты күшті отарлау мен модернизацияға ... ... ... олар ... экономикалық жүйеге, халықаралық нарыққа
тартылғанымен, дәстүрлі өмір салтын сақтауға тырысады. Мысалы: Иорданияда
қазіргі уақытта да ... мен ... ... мен діни ... өте ... Тіпті корольдің өзі олармен есептесіп отырады. Араб тілі
де сақталған.
Өткенге сәл шегініс жасасақ ... ... ... ... ... ... ... дінінің таралуы мен нығайуы үшін ... ... ... ... ... ... орындау
барысында әйелдер қолдау көрсеткен. Мұсылман әйелдер пайғамбарды ... ... мен ... ... ... оның соңына еріп,
бірге шайқасып, ұрыс алаңдарында жаралыларға көмек көрсетті, адамдарға ... ... ... ... ... ... кеңеюіне, феодалдық
мемлекеттердің қалыптасуына, қоғамның әлеуметтік құрылымының күрделенуі
байланысты саясат пен ... ... ... ролі ... ... Ақырында, ортағасырда әйелдер өмірі отбасы, үй - жай, гарем
қабырғаларымен шектелді. ... XIXғ. соңы мен XXғ. ... ... ... ... сахнасына шығыс модернизациясы белгілерінің
бірі ретінде шықты.
Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... келмейді деп ... ... ... ... ... ... өркениетінің жолын қайталауы
тиіс.
Шынында да XXғ. алғашқы жартысында дәстүрлі ... ... мен ... ... ... елдерінің бір бөлігі
дамудың батыстық демократиялық жолын, екінші бөлігі капиталистік емес жолын
таңдады. Бұл ... ... ... ... де ... өтпеді.
Батыс мұсылман әйелі туралы оның чадра киетіні, үйінен шықпай,
толығымен ... ... ғана ... ... ... отбасылық
кодексін көпнекелілік, ер ... ... деп ... ... ... ... реисламдандыру феноменін және қазіргі
уақытта бүкіләлемді алаңдатып отырған мұсылман әйелдерінің белсенділігінің
экстремалды түрін ... ... ... ... әйел ... террорлық актілердің салдары Батыс,
Ресей сияқты елдерде антиисламдық дүмпудің пайда ... ... ... ... мен ... дін ... дұшпандық әрекет етуші дін
ретінде ... ... ... ... ... ... ... Құран аяттарын, Мұхаммед пайғамбардың хадистерін ... [18, 14 ... ... ... ... ... тең екендігі көрсетілген.
Атниисламдық идеологтар әйелдер ролі туралы ислам концепциясын мұсылман
– камикадзе әйелдердің әрекетінен білуге болады деп ... ... ... ... ... ... ... фактілері
исламдағы әйелдер дискриминациясының, әйелдердің ерлерден кейінгі екінші
орында ... ... ер ... бұйрығына тәуелді екендігінің
дәлелі [18, 16б].
Террорлық ... ... ... көптеген адамдардың ойына осындай
әрекеттегі әйелдердің исламға қатысы қаншалықты деген ой ... ... үшін ... ... ... адам ... кіреді деген сенім бар.
Террорлық актілер жасаған әйелдердің санасына кінәсіз адамдардың, соның
ішінде ... ... ... ... ... ... ... ой келді ме
екен? Осындай жан түршігерлік әрекеттерден кейін ... ... дін ... да ... идеологтары «ислам» терминінің өзін «слм», «салам» түбірінен
шыққан, «бейбітшілік» дегенді білдіреді деп тұжырымдайды. ... ... ... ... ... өлтіруге шақыру туралы ешқандай аяттың жоқ
екендігіне көзі жетеді. ... ... ... егер ... ... исламға қауіп туғанда ғана қолға қару алуға болатыны ... ... ... ... адамға берген өміріне ешкімнің қол
сұғуға ... ... Және ол көп ... ... ұрпаққа өмір
сыйлайтын әйелдер өміріне қатысты. Құранда ... ... ер ... ... ... ... Бұл ... пайғамбарымыз қоштасу
құтпасында: «Адамдар! Әйелдердің құқықтарына құрметпен қарауға және бұл
тұрғыда Аллаһтан ... ... ... ... ... ... аманаты
деп қараңдар» деп айтады. Олай болса, әйелдерді ... ... ... ... ... ... мәселесін зерттеуде ислам ілімі мен қазіргі саяси,
әлеуметтік контексте дұрыс саралай білу ... ... ... ... ... ... Мұсылман әйелдер әлемнің әр ... ... әр ... ... ... әр ... географиялық аймақтарда,
әр түрлі әлеуметтік және материалдық жағдайда өмір сүреді, ... ... ... ... ... діні мен ... ... Олар
өмірдің түрлі жағдайларынан туындаған сұрақтың ... ... ... ... ... ... қоғамдық қозғалысының белсенділігінің
артуы, әйелдер кәсіпкерлігінің дамуы, олардың ішкі және ... ... ... ... ... гендерлік мәселеге қызығушылығын
арттыруда. Соның ішінде ислам әлеміндегі әйелдер ... ... ... ... және ... ғалымдар арасында мұсылман әйелдердің
ахуалы, ... ... ... ... әйелдер эволюциясының
магистралды жолымен тоғыспайды, ...... ... деген пікірлер
айтылып жүр.
Қазіргі уақытта әйелдер тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандығы ... ... ... өзінде дұрыс түсіндірмеленбейді.
Мұсылман әйелдерінің қазіргі экономикалық, мәдени, саяси – құқықтық
статусын зерттеу барысында бірнеше ... ...... ... ... ... ... көне тарихындағы
әйелдер ахуалы мен ... ... ... ... туралы
қарастырылады. Мұхаммед пайғамбар және төрт халифа тұсында ... ... ... ... ... шығармағанымыз дұрыс.
Екінші – деректанушылық аспект. Ол әйелдердің ахуалы мен ... ... ... ... көздері Құран мен хадистерде қалай
шешілетінімен ... ... ... ... ... ... мұсылман социумындағы әйелдер статусын түсінуде талас тудыратын
сұрақтар аз емес. Саяси күрестің қасиетті кітап пен оның ... өтуі де ... ... ... идеологтары саяси
бағдарламаларының және өздерінің әрекетінің дұрыстығын ... үшін ... ... сүйенетіндігі түсінікті.
Үшінші аспект түрлі өркениет жүйелеріндегі, елдердегі және ... ... ... ... мен ... мұсылман әйелдерінің
әлеуметтік статусының өзгеруі мен дамуын ... ... ... кезеңдегі әйел мәселесін шешу ... ... ... ... ерте ... ислам уммасында
қалай шешілгендігі, орта ғасырларда, Жаңа Заман дәуірінде бұл сауалды ... ... ... ... ... және ... елдердегі
түрлі әлеуметтік жүйелерде қалай шешіліп жатқандығы арасында ... ... Араб ... ... ... ... ... XIXғ. бірінше жартысында әйелдер ... ... ... ... өзекті әл әйелдерінің эмансипациясы ... ... Дәл осы ... ... ... ... қайраткерлері
«әйелдер сұрағын» көтеріп, мұсылман әйелдерінің эмансипациясын жақтады.
«Эмансипация» ұғымы араб тілінде екі ... ... ... ... бір ... ... және ... тура мағынасында «чадраны шешу,
алу» дегенді білдіреді.
Әйел қоғамның өлшеуіші, оның дамуының көрсеткіші. Сондықтан ... ... Ш. ... «әрбір қоғамда әйелдер эмансипациясының
деңгейі, жалпы эмансипацияның табиғи өлшеуіші» деген ... әлі ... өз ... ... жоқ. 1899ж елде ... мен әйелдердің арасындағы
теңдік үшін қозғалыс басталды. Бұл қозғалыстың дүмпуіне Касима ... ... ... ... ... әсер етті.
1919ж. ағылшын үстемдігіне қарсы ... ... ... ... ... қайраткерінің жұбайы Худа Шаарави көшедегі
демонстрацияға шығып, әйелдер мәселесін көтерді.
1923ж. Худа ... ... ... ... ... ... Бұл ұйым әйелдердің эмансипациясы мен азаматтық ... ... ... ... төңкерістен кейін Мысырлық әйелдердің өмірінде түбегейлі
өзгерістер енді. Әйелдер сайлау құқығын ... ... ... ... ... тыйым салынды. Соңғы уақыттарда мысыр әйелдері ... ... ... медицина, қызмет көрсету, ... ... ... етіп ... ... қоғамында журналист, адвокат,
профессор, дипломат әйелдер өз саласының ... ... ... қатар ислам фундаменталистерінің де пікірі де қоғам жадынан ... Олар әйел ... ... келе ... Бұл қозғалыстың
жақтаушылары қоғамға қайтадан алғашқы ... ... ... ... ... чадра киюге міндеттейді, оларға үйден тыс жерлерде қызмет
етуге тыйым салады, ... және ... ... ... ... ислам мемлекеттік дін болып жарияланған, ал
шариғат принциптері заң негіздерімен бекітілген. 1956ж. ... ... ... мемлекеттік сот жүйесінің құрамды бөлігіне айналды.
1962ж. ұлттық қозғалыс ... ер ... мен әйел ... ... ... ... сөз ... бекітті. 1956ж. әйелдерге
сайлау құқығы мен мемлекеттік қызметтер ... ... ... 1962ж.
министр әйелдер және парламент депутат әйелдері ... ... ... ... ... қыз балалар мен ұл балалардың тең жағдайда ... ... етіп ... Екі ... ... бірге оқыту мемлекеттік білім
беру мекемелерінде тәжірибеден өтуде.
Шығыстың басқа елдеріндегі сияқты Мысырда да ... ... ... ... ие. ... отбасы- ерлі-зайыптылар мен олардың балаларынан
және әке жағынан жақын болып келетін туыстардан тұрады. Отбасының ... ер адам мен оның ... ... саналады. Отбасы мүшелерін туыстық
жақындық қана ... ... ... ... ... ... ... – патриархалды қатынастар жүйесінен тұрады, күйеуі шексіз
билікке ие, ал әйелі бағынышты. Мысырда ... ... ... ... ... ... ... күйеуіне тәуелді. Жалпы ... ... ... және ... ... ... салу кездеспейді. Соңғы
уақыттарда еуропалық өркениеттің әсерінен жас әйелдер білімді, карьера
жасауға ... ... ... киюде, шет елдік университеттерде
білімін жалғастыруда.
Сауд Аравиясы. Сауд халқының көп ... ... ... ... ... 15 % ... ... саяси және әлеуметтік процестеріндегі ... және ... ... даму ролі, қаржылық және экономикалық
күші, оның «мұсылман әлемінің» ... ... ... ... пен
стратегиялық база үшін империя аралық бәсекелестік, 70-80ж.ж. «исламдандыру
саясатының» интенсивті өсуі осы ... ... ... ... Сауд Аравиясы қазіргі кезеңге мұнай арқылы бай және дамушы ел ретінде
енді. Қазіргі сауд ... ... ... ретіндегі мұнай, тек табиғи
ресурс және энергия қоры ғана емес, оны игеру «технология, ақша, ... ... жаңа ... ... мен топтардың пайда болуын, жаңа
демографиялық тенденциялардың, жаңа ... мен ... ... жаңа ... ... қатынастар қалыптасқан елге капитализмнің енуі жалпы шығыс
елдерінде келе жатқан даму ... ... ... ... ... ...... секторды құру қажеттілігімен бетпе –
бет ... ... ... сауд Аравиясының тұрғындары феодалдық ... ... ... өмір ... ... тәрізді. Арабтардың
еуропалықтармен тығыз қарым – қатынасы батыс мәдениетінің өсуіне ықпал
етті. ... ... ... ... ... ... тұрмысты
сақтауға тырысқан феодалды – клерикалды идеологияның өкілдері қарсы ... өмір ... ... ... білім алушылар, ағартушылар өкілдері,
жалпы жастар қауымы болды. Оларды теңдік, ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды. Көптеген әлеуметтік
мәселелермен ... араб ... ... ... ерекше
көтерілді. Бұл мәселенің ... өзі ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойғы ескі дәстүрі елдің ... ... ... ... ... ... негізінде,
буржуазиялық өзгерістерді тығырыққа тіреуші билеуші монархия мен
уаххабшылдық ... ... одақ ... ... сауд ... маңызды компонент, қазіргі уақытта да тұрақтылығын сақтауда.
Бұл діни ... ерте ... ... ... ... ... экономикалық хаос пен оның құлдырауын
уаххабизм, адамдардың бірқұдайлық принциптен алшақтауы және ислам ... ... - ... батуы деп түсіндіреді. Бірақ жаңа саяси, экономикалық
және ... ... ... ... уаххабизм отанын өзгерістерге
ұшыратты.
Сауд Аравиясында ислам қоғам өміріне интенсивті және ... ... ... ... ... бұл ... осы діннің пайда болған жері ғана
емес, исламның қасиетті орындарын сақтаушы (Магриб, Оңтүстік Йемен т.б.
елдер ... ... ... ... ұшыраған жоқ).
Әлеуметтік күш ретінде сауд әйелінің аренаға шығуы – сауд қоғамына жаңа
түр беруші динамикалық өзгеріс. 60ж. бұл ... ... ... ... ...... қызметке қатысу мәселесі тіпті қарастырылмаған
да болатын. Қазіргі ... сауд ... өз ... ... ... ... үлкен ролге ие.
М.В.Вагабовтың «Ислам және шығыс әйелдері» ... ... ... оның ... ... ... Елде ... ескі,
патриархалды түрі сақталған. Сауд Аравиясында ... ... ... Қыз ... 14 ... ... ... аяғына дейін қара
жамылып, бетін жабуы керек. Чадра кию ... ... ... ... ... ... бейнесі арабтық дәстүр емес, себебі, ертедегі
арабтар бұл ... ... ал ...... оны қазір де білмейді»
деп жазылған [20, 93б.]
60ж. реалистік тұрғыда ойлаушы Сауд ... ... ... сай ... ... үшін ... ... деген тұжырымға келді.
Мұндай әрекетті король Фейсал (1964-1975 ж.ж.) бастады. Американдық
прессаның берген сипаттамасы ... ол ... да, ... ... Ол ... ... ... тек Құранды мойындайды. Оның
реформалары өмірге қолайлы және біртіндеп енеді».
Фейсал әйелдердің қазіргі қоғамдағы статусының ... ... ... ... да ол, ... ... ... шешуге
кіріскен сәтінде, оның діндарларының бірі: ... ... ... ... үйде ... ... алмаймыз» деп ескерткен [20, 94б.]. Жалпы ... ... ... рет ... ... ... ... әл-Бустани. Ол
әйелдердің білім алуын мақұлдап, білімді әйел ... ... ... ... болады деп тұжырымдады. Бұл идеяны ... ... ... ... Мысырлық танымал тұлға Селим ал-Бустани
«Әйелдер – мәдениет ... ... ... ... ... осы ... мүмкін емес. Дамуға ұмтылған, бірақ әйелдер мәселесін шешпеген ... ... ... ... ... ұқсайды» деп жазды. Бұл пікірлер
әйелдерді қорғауға ұмтылған қозғалыстың алғашқы түрткісі ... ... ... ... ... алғашқы 16 бастауыш мектептің
ашылуы, елде наразылық тудырды, кейбір қалаларда наразылықты басу ... күш ... тура ... 1970 ж. ... саны 406-ға ... ... оқушы қыздарды қамтыса, 1974ж. қыздардың саны жалпы оқушылардың 30%
қамтыды. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... білім алушылар бар.
Сауд әйелдерінің дискриминациясы қазіргі уақытта да ... ... ... ... транспортта туыс ер адамсыз жүруге тыйым
салынады. Мектептер, ... ... ... Ер ... ішкі ... ... арқылы оқиды.
Осындай ахуалға байланысты Сауд Аравиясындағы озат ойлы адамдардың
арасында әйелдерге деген әділеттілік үшін қобалжу ... ... ... 1980ж. «Эрь - Рияд» газетінің редакторы Турки –ас ... ... ... өз ... ... рет сауд ... өмірлік
деңгйінің өскеніне қарамастан әйлдердің ахуалын, ... ... ... туралы жариялаған болатын.
«Нейшнл Кэмикл индастриздің» төрағасы Мұхаммед Бадравидің ... ... ... ... ... қатынас өзгереді. Егер
адамдар жұмыссыздығын мәлімдесе, сіз не ... ... ... ... бас тартасыз. Міне, осы сәттен бастап әйелдердің еңбек күші
қажет ... ... ... ... деген экономикалық қажеттілік пайда
болады». Ер адамдар ұлттық ... ... ... ... ете
алмайды, сондықтан дәстүрді елемей, әйелдерге оқу мен жұмыс істеуге рұхсат
беру керек. Қазіргі уақытта сауд ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлері, колледж
декандары, радио дикторлары, банк директорлары бар. Егер 1980ж. ... 11847 әйел ... ... 1982 ... саны екі есеге өсті.
80ж. капатилизмге бет ... сауд ... ... ... жаңа түрі ... ісі ... болды.
1980ж. Қаңтар айында «әль - Рихаи» компаниясы алғашқы рет Эр – ... ... ... 1982ж. Елде ... - ... ... 13 ... болды. Осы бөлімшелерге жоғары білімді 120 сауд әйелдері шақырылды.
1981ж. Үкімет азаматтық қызмет Кеңесінде әйелдерге арналған ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің жұмыс күшін пайдаланудың қажеттілігін
мойындаумен аяқталды. Ендігі пікірталас басқа ... ... ... ... уақыт жұмыс істеуге болады және оларға қандай жұмыс ... ... ... бірі ... әйелдер ахуалына
тоқталайық.
Ауғанстан тұрғындарының 84% ... 15% ... ... ... ... 120 жыл ... ... бастады. XIX ғ. 80 ж.
елді басқарған Әбдірахман Хан некенің ерте және ... ... ... ... ... мұрагерлік құқығын заңды түрде бекітуге
ұмтылды. Кейін оның немересі Аманулла Хан XX ғ. басында осы ... ... ... ... ... ... рұқсат беріп, қыздарға
арналған алғашқы мектептер ашты, елде әйелдер ұйымын ашу ... ... жар ... ... ... ғ. екінші жартысында әйелдер құқығы мәселесі жақсы жақтарға қарай
өзгере бастады. 50-60 ж.ж. маңызды жетістіктерінің бірі ... ... мен ... тең құқығын, әйелдердің сайлау мен ... және ... ... болу ... ... Ауғанстан қыздарына жоғарғы
оқу орындарында білім алуға, мемлекет мекемелерінде қызмет атқаруға рұқсат
берілді. Сан ғасыр бойы өмір ... келе ... ... ... теңдік мәселесі уақыт өте келе жақсара бастады.
Әйелдердің ахуалының жақсаруы 80 жылдарға тән. Бірақ елде ... ... және ... ... ... ... ... Билікке келген талибтер гендерлік теңдікке
тосқауыл қойып, ортағасырлық режимді орнатты.
Қоғамның барлық салаларын және жеке ... ... ... ... исламдық теократиялық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... – діни басшылығы мақсат тұтты.
1996 ж. сәуірде, ... ... ... ... ... ... қауымның 1,5 мыңнан астам өкілінің ... ... ... Мұхаммед Омар мұсылман ... - ... – уль – ... болып тағайындалды. Бұл титул қауымның
басшысы ретінде оған әскери, саяси және діни қызметтерді ... ... ж. 20 ... жаңа ... ... Ислам Әмірлігі деп
жариялап, барлық мемлекеттік құрылымдар мен қоластындағыларға бұл ... ... ... ... ... ... ... мен хадистерде мұсылманның қоғамдық және жеке ... ... ... ... Қоғамның түрлі тарихи кезеңдерінде бұл
қайнар көздерді түсіндірмелеудің түрліше сипат алуы әйелдердің ... ... ... ... улемдерінің тұжырымдауынша: «Құдайдың
ңұсқауы өмірдің барлық қырларын қамтиды, ал саясат пен ... ... бір ... ... дін мемлекет ісіне араласып қана қоймай,
оны міндетті ... ... ... Бұл ... ... ... талибтік
улемдер исламның ертеректегі тарихына сүйенеді. Пайғамбардың (с.ғ.с.) және
«әділетті» халифтердің алғашқы имамдар болуымен ... ... ... ... алға ... Әмірлігінің билігі «Ауғанстандағы барлық ұлыс пен ... ... ... , іс ... басқаша әрекет етті.
Иран әйелдерінің «Ислам төңкерісіне» дейінгі және кейінгі ахуалы.
Иран ... ... ... ... ... ... күрес тарихынан әйелдердің ерлермен бірге қолына қару ... ... ... және ... ... және ... үшін ... шыққандығын көруге болады. Олар 19ғ. ... ... 19ғ. ... «темекі көтерілісіне», 1905-
1911 ж.ж. буржуазиялық төңкеріс баррикадасына қатысты. Осы уақыттан ... ... ер ... ... ... 1905-1911 ж.ж. Иран
төңкерісінің нәтижесінде қабылданған конституция «заң алдында Иран ... ... ... [20, ... ... күресі 20ғ. 20ж. Ресейде болған Ұлы Қазан
төңкерісінен бастау ... 1920 ж. ... ... ... («Адалят»)
құрылды. Бұл партияның жетекшілігімен Тегеран, Реит, ... ... ... ... қоғамы пайда болды. Осы ... ... ... әлеуметтік тең құқықтары, сайлауға қатысу және ... және ... ... үшін күресті.
Дәл осы жылдары әйелдердің тарапынан талап қою мен қысымынсыз ... ... ... 1927 ж жалпы міндетті бастауыш және
ақылы орта және ... ... ... заң ... ... ... жүйесі құрылды, 1929 ж. азаматтық кодекс қабылданды, 1931ж.
қыздардың некеге тұру ... 16 ... ... неке ... жаңа заң
шығарылды, 1934 ж. ... ... ... ... жарлық және
міндетті түрде чадраны шешу туралы декрет қабылданды.
Иран үкіметінің бұл ... иран ... ... ... жетістігі болғанымен, шын мәнінде елге келіп ... ... ... ... ... ... ... актілердің іске асуына шек қоюға мәжбүр болды.
30ж. соңында жалпы бастауыш білім беру туралы заң жүзеге аспады ... ... ... ... Бірақ әйелдердің білім алуға ... жеке және ... ... ... істеу құқығы, олардың
қоғамда, отбасында, қызметте ерлермен тең құқығы үшін ... ... ... ... берді.
Иран әйелдерінің күресінің қарқыны иран халқының демократиялық,
антиимпериалистік қозғалысымен қатар жүріп ... және өршу мен ... ... басынан өткізді.
40ж. Иранның халықтық партиясының демократиялық қозғалысының өршуімен,
фашизм мен феодалдық ... ... ... ... ... ... ... күшейтті. Халықтық партияның жетекшілігімен Иран ... ... ... ... Ұйым ... қоғамдық қайраткер
Мәриям Феруз. Осы сәттен бастап иран әйелдерінің өз ... үшін ... ... ... ие ... Кейінірек, ИӘДҰ әйелдердің Халықаралық
демократиялық федерациясына (ӘХДФ) қабылданды. Ұйым 50ж. ... ... ... ... халқының 77% суннидтер, 20 % шииттер, 3% индуистер
мен христиандар.
Пәкістан халқының көпжылғы ... ... өз ... ... ... ... ... болған сәтінен бері, онда бірнеше ... ... үш рет ... ... ... ж. ... ... жоспары» бойынша ... ... ... ... ... ... Ислам
мемлекетін құру «халықтың атасы» Мұхаммед Әли Джиннаның идеясы болатын.
Алғашқы уақыттан бастап Пәкістаннның құрылымына жеке ... ... ... ішкі және сыртқы саясат ... ... қала ... ... ... ... үш конституцияның негізгі бөлігін
буржуазиялық республиканың зайырлы принциптері бекітті.
Елді исламдандыру процесінің Пәкістан әйелдерінің ... орны ... ... қаншалықты деген сауалға жауап іздеп көрелік.
Пәкістан әйелдерінің құқықтарының шектелуі ... ... ... байланысты. Оның маңызды көрсеткіші - әйелдердің сауаттылық деңгейі.
Дамушы елдерде зерттеу жүргізген шел ... ... ... ... осы ... ... жалпы статусына ықпал етеді деген
тұжырымға келіп отыр.
Олардың мәліметінше білім алу мүмкіндігі мен білім ... ... ... ... көп болған сайын, әйелдердің де статусы
соншалықты төмен болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бірі саналатын Пәкістандағы әйелдер ... ... ... ... ... мұсылмандық жүйесі ер адамдарға арналған, ал
әйелдер үйлерінде оқыды. Қыз балаларға парсы және араб ... оқу ... ... Құранда көрсетілген ислам негіздері бойынша білім берілді.
Күнделікті тұрмыста атқарылатын үй шаруасын меңгерді.
Шет елдік зерттеушілер Г. Клейн мен Р. ... ... ... ... ... ... жасы ... әйелдер қарсы
болған. Олардың ойынша оқыған қыздар «тәрбиесіз болады және өздеріне үй
шаруасын лайық деп ... ... ... да қуаттап, қыздардың сыртқа жиі шығуына,
олардың «исламдық» рухтағы ... кері ... ... деп ... ... мәліметіне сәйкес, 10 жас және одан жоғары жастағы
әйелдердің 70,4% неке құрған [20, 145б].
Пәкістанның тәуелсіздік алуынан ... ... ... заң жүзінде
көтеруге талпыныс жасалды. Әр түрлі уақыттарда қабылданған үш ... ... ... ... ... кеңесінің көшбасшылары Мұхаммед Хусеин Наими Абдул Малик және
т.б. ... ... ел ... ... ... ... ... Мұсылман мемлекеттеріндегі әйелдердің құқықтық жағдайы
Қазақстан Республикасында гендерлік теңдік ... ... 2004 ... қыркүйекте Астана қаласында Қазақстан әйелдерінің IV
Форумында берген тапсырмасы ... ... ... Президенті
жанындағы отбасы және әйелдер ісі жөніндегі Ұлттық комиссиясымен өңделді.
Стратегияны ... және оны ... ... ... ... емес және ... ұйымдардың өкілдері қатысты. Стратегия
жобасында Уәкілетті мекеменің ескертпелері мен ұсыныстары ескерілді.
Стратегия мемлекеттік ... ... ... ... ... қалаушы құжат, оны мемлекет және ... ... ... жүзеге және іске асырудың құралы болып табылады. Құжат БҰҰ
Әйелдер қорының ... ... ... ... өңдеген, саясатта,
экономикада, білім беруде, отбасында, денсаулық қорғау және ... ... ... ... ... алу мәселелерінде гендерлік теңдікке жету
бойынша индикаторлардан тұрады.
Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын ескерту ... ... ... мақсатында елдің еңбек заңнамасына
адам құқықтары бойынша Уәкілеттімен ... ... ... ... еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне жүкті
әйелдердің еңбек құқықтарын қорғау қаеттігі ... ... ... ... түскен өтініштерге сүйене отырып, министрлікке күші
мерзімі өтуі бойынша жүкті ... жеке ... ... ... ... ... жолымен күші бар заңнамаларға өзгерістер енгізуге
бастамашылық етуге ұсыным берді.
Жұмыстың тағы бір ... ... ... ... ... ... және өзге ұйымдар өткізетін осындай іс-
шараларға ... ... ... 8 ... ... әйелдер күнін
мерекелеу қарсаңында Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... АҚ ... ... ... ауылдық жердегі әйелдер құқығын
өзектілеуге арналған іс-шаралар өткізді.
Уәкілетті мекеме өткізген іс-шараның мақсаты ... ... ... ... ... ... Адам құқықтары бойынша Уәкілетті ... ... ... № 5 ... отбасылық дәрігерлік
амбулаторияға, тұрмыстық үйге барды.
Жер шары халқының ширегін ... ... ... ... ... ауыл, аудандардың дамуы және тұрақтылығында басты рөл
атқаратын ауыл ... ... ... 500 млн. ауыл ... ... өмір сүреді. Олардың қоғамдық өмірге қосатын өмірлік маңызды
үлестері ... ... ... ауылдық жерде халықтың 43% тұрады.
Олардың жартысы әйелдер. Алайда оған қарамастан олардың ... ... ... құқығын қорғауға, несие немесе оқу сияқты ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде жағдайын, оларға қатысты таптаурындарын
назарға ала отырып, жер реформасы туралы заңдарды ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық жоспарларды,
экономикалық бағдарламалар мен реформаларды ... ... ... ... ... ... оның ... жерге қол жеткізуін
қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлу қажет.
Әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің ... ... ... және ... ... ... арасындағы айырмашылық
маңызды түрде ... ... ... және ... өмір салтын
ұйымдастыратын және жүйелі түрде ... ... ... ... ... өмір салтымен қалалық әйелдерден ерекшеленетін,
олардың құқықтарын ... ... ... ... ауыл ... жеке топға
бөлуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Отбасы және әйелдер
ісі жөніндегі ұлттық комиссиясы мен Азия даму ... ... ... ... бағдарламасына гендерлік көзқарасты
енгізудің өзекті аспектілері” семинарына (14.04.05ж);
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Отбасы және әйелдер
ісі жөніндегі ... ... мен ... ... ... емес ... “Әйелдерді көшбасшылықтың жаңа технологияларына үйрету,
олардың заңды құқықтары мен мүдделерін ... және ... ... ... ... тобы, Қазақстан Республикасы Президентінің
жанындағы Отбасы және әйелдер ісі жөніндегі ... ... ... және ... бюросы, Швецияның “Sprang bradan” консалтингілік
компаниясының қолдауымен ұйымдастырылған семинарға;
ЕҚЫҰ және Қазақстанның Дағдарыс орталықтарының ... ... ... ... ... ... ... университетінің шеңберіндегі семинарға 2005 жылы 21 қарашада
Уәкіл мекемесімен: «Түсікке құқық» ... ... ... ... Адам ... ... ... мекемесінің
қызметкерлері, орталық мұсылман мешітінің және орыс православ шіркеуінің
діни қызметшілері; отбасын ... ... ... ... емес ... ... қатысты.
Қазақстан Республикасының заңдарында кемсітушілік нормалары ... ол ... ... және діни ... ... ... ... сондай-ақ әйелдердің мүліктік құқығы да қорғалмаған.
Некеге ... ... ... ... ... ... діни
және ұлттық дәстүрлердің күшімен некелесуде жиі ... ... және ... ... ... ... көп әйел алу ... өзге
жағдайларда бейресми некелермен байланысты қатынастарды реттейтін нормалар
жоқ. Заң тек ... ... ... ... ... ... мүліктік
құқығын қорғайды. Сондықтан діни немесе ұлттық дәстүр күшімен ... ... ... ... ... да және ... ... жүргізсе
де неке ресми тіркелмегендіктен, әйелдердің құқығы қорғалмаған. Қосымша
кемсіту еңбек заңнамаларында да орын алады. ... ... ... ... ... теңестіретін тетіктерді әзірге қарастырмайды.жұмыс
берушілерге бұрынғыша, әйелдерді жұмысқа алу ... ... бұл ... және бала ... ... ... ... тығыз байланысты.
Мұсылман елдеріндегі әйел мәселесін қарастырмас ... ... ... ... ... талдау жасап өтуге тиіспіз. Бүгінде ірі ... ... ... ... ... ... діндері өз
қағидаларында әйел мәселесіне көп орын бөліп қарастырған.
Адамзат тарихы қаншама күрделі бұралаң жолмен дамыған ... сол ... ... діни ... да ... сан ... болып отырған. Жалпы
уағыздары сырттай ұқсас болып көрінетін діни талаптарға, шындап келгенде әр
түрлі мәселе бойынша ... ... ... әр дін ... ... айырмашылықтар, өзгешеліктер жатқанын байқауға болады. ... ... ... ... ... ... әйел кісінің орны қай ... ... ... шолу ... көзіміз біршама жетеді.
Үнді әйелдері үшін жесір қалу тірілей жерленгенмен бірдей. Сондықтан
үнді әйелдері күйеуінің жерлеуінен кейін өзін-өзі ... және ... ... соң әйелге қайта отау ... ... ... да болар өзін-өзі өлтіру басым ... ... ... 1978ж. ... ... ... салынды. Дәстүр бойынша, жесір қалу -
әйелге тән күнәлардың өтеуі, сондықтан өзін өртемеген ... да, ... ... ... рахатынан бас тартуы тиіс: қарапайым тамақтану, еденге
ұйықтау, шашын ... әр ... ... өткізу және өмірінің соңына дейін
қайтадан неке құрмау. Қазіргі таңда екінші рет тұрмысқа шығуға ... ... ... бұл ... ... пайдаланып жатқан жоқ деуге болады.
Қоғамда жесір әйелмен көршілері мен туыстары қатынаспайды. Үнді халқының
сенімі бойынша әйел болу ... ... ... үшін ... жаза.
Үнділіктердің ұстанымы бойынша әйел ешбір меншік иесі де, мұрагерлік
құқық иесі де бола ... ... оны өзі ... әкесінің, немесе әкесі
жоқ жағдайда сол әулеттің еркек кісісінің қолына тағдыр шешімі өтетін зат
секілді болатын. ... осы заң көне ... заң ... ... алып, он тоғызыншы ғасырдың ортасында жаңа қоғамдық заң күшімен
алып тасталынғанша орындалып ... ... ... әйел ... ... ... адам ... төмен болды: мысалы, жесірлер мұраның бір бөлігі
саналды, ал мұрагер оны ... ... ... ... ... ... да
құқығы бар. Ал араб-бедуиндері қыз баланың туылуын бақытсыздыққа балап,
кейде өздерінің ... ... ... ... тәрбиелеп, әуреге
түспеу үшін, тірілей көміп тастаған. Кейбір деректерде араб-бедуиндері қыз
баларын өлтіруі ... ... ... деген мәліметтер де бар.
Осындай тағылыққа тыйым салып, ... ... ... ... ... ... әйелдерге заңды құқығын берді. ... ... ... ... ... ... айырып, әйелдерге шариғат
шеңберінде бостандық берді.
Әйелді рухани түрде еркекпен тең ... ... ... әйел мен ... тең ... Иә, әйел мен ... тең ... Мүмкін, бұған
қарсы дау айтатындар да болар. Егер, олар теңдей ... ... ... қызметтері бірдей болса, онда оларды ер мен әйел деп атаудың да
керегі жоқ болар. Олар ... - ... ... - қарсы бола отырып, олар бір
бүтін. Осы қарама - қарсылық адамзат ... ... ... құны жоқ зат ретінде бағаланды. Оны сату, сыйлау, өлтіру қалыпты
жағдай саналды. Осындай тәрбиені ... ... да ... ... болды.
Бір әйел бірнеше еркекпен жақын қатынаста болатын. Өз ... ... ... іліп, кез келген ер адамды шақыра ... ... ... ... ... ... қалдырылады.
Мұсылман елдеріндегі әйелдерге құлшылықта жеңілдіктер қарастырған. Бұл
ғибадаттың, намаз, ораза, қажылық, зекет және ... ... ... ... елдеріндегі діни міндеттер ер - азаматтарға ... ... де ... ... ... дінді ұстануда еркектер
мен әйелдер арасында кейбір өзгешеліктер бар. Бұл ... ... ... ... әйелге тән физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты
жеңілдіктер болып табылады
Қазіргі ... ... ... неке ... белең алып барады. Бұл
қоғамның азғындайына әкелетін бірден-бір ... ... ... ... ... тұрудың жастардың арасында кеңінен тарауы ең
бірінші батыстық тәрбиеге еліктеудің әсерінен ... ... ... құралдарында порнографиялық-эротикалық материалдардың ... ... ... ... ... ... дейін де әлем елдерінде және
діндерінде полигамияның кең тарағандығына куә боламыз. Исламның олардан
айырмашылығы ... ... ... шектеу қойған, сонымен бірге
әйелдерінің арасында теңдік ... ... ... ... ... ... зайыбының табиғи
қажеттілігін қанағаттандыра алмауы сияқты себептер ажырасуға әкеліп
соқтырады. Ислам әлемінде ер адам ... ... ... ... ... қамқорлығын жалғастыра береді. Исламда ... ... ... де ... да ... ... әйел ... келесі себебі ерлі - зайыптылардың бір – бірімен
мінез, темперамент және басқа да ... ... ... ... де, ... өз елімізде де «мінез – құлқының» ... ... ... келесі некеде үйлесімді өмір сүріп ... да ... ... ... психологиялық соққыға ата – анасына
қарағанда балалары ... ... ... ... ... саны еркектерге қарағанда
артық екендігі белгілі. Соғыс уақыттарынан кейін айырмашылық өсе түсті.
Күйеулері қайтыс болған көптеген әйелдерге өмір бойы жалғыздықпен ... ... ... ... ... қанағаттандыруға тура келеді.
Сондықтан қоғамды азғындаудан құтқарудың бірден – бір жолы полигамия.
Мысалы: АҚШ та еркектерге ... ... саны 8 ... ... ... 100 еркекке 122 әйелден келеді.
1993ж. 27 қыркүйекте Темпл Университетінде (Филадельфия)
өткізілген ... ... ... ... ... қатысушылар полигамияны мәселеден
шығудың жолы ретінде ұсынды. ... ... ... пен зинаға
толерантты қарайтын қоғамда, полигамия заңмен қудаланбауы тиіс.
Полигамды неке ... ... ... ... ... ... ... «артылып» қалғандардың
қатарына кіретін әйелдер төмендегі жолдардың біреуін таңдайды:
1) олар өмір бойы кәрі қыз ... ... жар, ана ... ... ... ... ... тұрмысқа кеш шығуы
немесе мүлдем шықпауы түрлі ісік ауруларына, жүйке тозуына әкеледі;
2) олар өздерінің ... ... дін ... ... нормаларды бұза отырып қанағаттандырады, осындай әрекеттің
салдары олардың тұлға ретінде өзін ... ... олар ... ... екінші әйелі болуға келісім береді.
4) полигамияға тыйым салынған елдерде әйелдер некесіз балалы ... ... ана ... ... ... елдеріндегі ер адамды бірнеше әйел алуға мәжбүрлеудің жоқтығы
сияқты, әйелді де күйеуінің басқа әйелмен ... ... ... ... жоқ. ... ... ... болсақ, көп әйел алушылық
әйелдер үшін ... іс ... та ... ... ... ... жоқ әйелдер, некедегі барлық функцияларын атқара аламайды.
Отбасында баланың болмауы өзара ... ... ... ... алып ... Ерлі - зайыптылар үшін мәселені шешудің тиімді
жолы бұл емес.
Басқа қырынан ... ... көп әйел ... ... - бұл соғыстан кейінгі уақыт. Соғыстан ... ... ... ... басым болады. Мұндай жағдайда көп әйел алушылық жат қылық
пен азғындауға қарсы тиімді әдіс ... ... көп әйел ... - өмір бойы ... ... ... емес,
ерекше жағдайларда назарға алатын өлшем.
Мұсылман ... ...... ... мәні ... ең соңғы шешім. Исламда ажырасуға рұқсат берілген және ерлі ... ... өмір ... ... сезінген уақытта талап етуге
болады.
III Қазақстан Республикасындағы әйелдердің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы адамдардың ... ... ... ... ... қорғауды - әрбір ұрпаққа тән
адамның табиғи, ажырамас конституциялық құқығы екенін анықтап берді.
ХХ-ғасыр соңында Қазақстан ... ... ... ... жан ... ... да әлемдегі ең лас территория болып
табылды. Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында ... ... ... ... ... азаматтардың қолайлы айналадағы ортада өмір ... ең ... әрі ... ... көз ... ... сүйенсек, Семей ядролық полигонында 470 ядролық жарылыс жасалған.
Оның 90-ы ауада, 26-сы жер ... ал 354-і жер ... ... ... ... осы ... ... елімізде 304-мың
шаршы шақырымдай аймақ бүлінген. Батыс Қазақстанға әскери - сынақ аймағы
орналасқаннан бергі ... ... Жаңа қала мен Орда ... ... Нарын
құмында 29 рет ядролық жарылыс сынағы ... Оның 19-ы жер ... ... ... сыналған. Бұлардан басқа осы Нарында 24-мың ... ... ... ... 177-түрі сынақтан өткен. РСД-10, ... орта және ... ... ... ... ... әрқайсысының салмағы 50-тоннаға жуық. Зерттеу жүргізген
ғалымдар тек осы ракеталарды жоюдың салдарынан Жаңа ... Орда ... ... 30-мын тоннадан астам аса улы күл - тозаңның ... ... ... ... ...... көбейе түсуде.
Әсіресе Қазақстанның радиоактивтік сәулелену жағдайы өте қиын. Қазақстанның
қай облысын алсаңызда радиоэкологиялық ... ... ... таба
алмайсыз. Қайғы қасіретке толы аудандар көп кездеседі. Өйткені ... ... - ... болмаған жер аз.
Қазақстанда радиоэкологиялық ахуалды ұшықтырып тұрған, әрі болмысынан
өзінің нақты шешімін ... - ... ... ... Бұл ... ғана тән ... ... барлық мемлекеттердің, ғылымның алдында
тұрған қүрделі ... ... ... ... ... 13,2 ... кюри, ал барлық салмағы 232,7 ... ... ... ... ... ... ... жатқан қалдықтарды
залалсыздандыру, есепке алу, және көму мәселелері мүлдем ... ... ... ... одан әрі ... түсуде. Біздің халқымызға
келтірілген орасан зор материалдық және моральдық зиянды ... ... ... Бабаларымыздан мұра болып қалған еліміздің тамаша табиғаты,
халқымыздың эстетикалық талғамын ... оның ... ... ... ... ... құрамы қазба байлыққа бай
өлкеміздің ... ... ... ... ... ... ... 80 жылдардың бас кезімен сатыстырғанда уранның әлемдік рыноктағы
бағасы бес есе ... ... ... ... ... ... 2010
жылға қарай уранның бағасы қайта көтеріледі деп күтілуде. Өйткені дәл қазір
уран ... саны он ... ... ... атом ... ... көпшілігінің отындық қоры қайта жаңартуды қажет
етеді.
Жаңа ғасыр - экологиялық ең тиімді атом ... ... да ... ... ... өз экономикасын көтеруде әлеуметтік, экономикалық
және ... ... ... ... үшін ... ... ... таңда өзінің болашақ экономикалық даму бағытында уран
өндірісін дамыту, атом энергиясын ... ... ... отыр.
Жетекші басқару органдары Қазақстан 2010 ... ... уран ... ... мемлекеттердің бірі болады деп жосларлауда [2,3-б.].
Бүгінгі таңда ғылымның бір ағымы, қоғам талабы, адамзаттың күн ... ... ... пайдалануды кеңейтуді қажет деп ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне қарама-қарсы, яғни табиғат пен
адам арасындағы тепе–теңдіктің сақталуы ... ... ... ... зиянды жерін азайта отырып, табиғатқа ешбір залал келтірмей, оның
өзін-өзі реттеп ... ... ... ... сөз. ... жеке ... ... алдындағы басымдығы туралы идеясы діни сенімнің жүйесінде ғана
емес, сонымен бірге философиялық және ... ... де бар. ... ... алдындағы ізгілік этикасын жарияласа В.И.Вернадский
биосфера туралы ілімді қалыптастырды. ... ... ... ... мен ... ... айналадағы ортаны қорғауға деген құқығы
табиғи мәнге ие және ... ... ... ... Қазіргі таңда
экологиялық жағдай өршіп тұр. ... ... орта адам ... кері
әсерін тигізуде соның салдарынан адам өзінің қоршаған қолайлы ортаға деген
құқығын мемлекет тарапынан ресми түрде ... ... ... ... ... ... әрбір әйелдердің
құқықтық жағдайын қорғауға деген құқығы оның жай-күйі ... ... алу ... ... мүлкіне зардабы тиген кезде шығынның орнын
толтыру құқығын бекітеді.
Әйелдердің құқықтық жағдайын қорғауға деген конституциялық ... ... ... үшін ... ... ие. Осы ... бекіте
отырып 1995 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі
таңда адам құқығы институтының ролімен анықтала түсетін осы заңдылықтың
конституциялық тұрғыдан бекітілуінің саяси және заңдық ... мәні ... ... ... ... жеке адамның индивидтің қоғамның,
мемлекеттің қалыпты дамуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... қалыптастырады.
Белгілі Ресейлік ғалым И.Л.Петрухин атап көрсеткендей қоғам ... ... ... бірінші орынға қойылуы керек. Атап
айтқанда адам құқығы ... ... ... ... адамдар арасындағы
жеке тұлға және мемлекет арасындағы қатынастарды бейнелейді [ 21,25 ... және оның ... мен ... ... ... деп ... ... заң тұрғысынан жеке тұлғаның мүддесін қамтамассыз етуге бағытталған
азамат пен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жағдайы -бұл мемлекет сыйы емес, адамзаттың ажырамас
қасиеті. Осы құқықтардың болуына орай ... ... ... ... және ... ету ... ... шектеліп қана қоймайды, сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын конституцияда ресми түрде
жариялауын 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпы декларациясы ... ... ... ... [59], 1966 ... Экономикалық әлеуметтік және
мәдени құқықтар жөніндегі халықаралық шарт және Азаматтық саяси ... ... шарт ... танылады [3].
Әйелдердің құқықтық жағдайын - заманауи ... мен ... ... ... және ... ... санаттармен қатар жүретін іргелі
категориялардың бірі.
1. Қазақстан Республикасы ішкі істер органдарының ... ... ... ... ішкі істер ... ... ... ... ... ішкі ... ... қауіпсіздік бөлімшелерінің құрылымдық бірліктері болып табылады.
Қазақстан Республикасы ішкі ... ... ... ... қорғау жөніндегі бөлімшелердің қызметі заңдылық, жариялылық,
адамдардың конституциялық бостандығы мен ... ... ... ... ... әйелдер жағдайын жақсарту жөніндегі іс-
қимылдың ұлттық жоспары» негізінде, Қазақстан ... ... ... және ... ... жөніндегі Ұлттық комиссиямен, барлық
деңгейдегі әкімдер жанындағы отбасы және ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау
органдарымен, құқық қорғау, ... ... және ... ... ... ... ... құрылады.
2. Әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелер қызметінің
құқықтық негізін Қазақстан Республикасының Конституциясы, БҰҰ-ның ... ... Адам ... ... ... Декларация мен
Әйелдерге қатысты дискриминацияның барлық түрлерін жою ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының ішкі істер
органдары туралы» Заң күші бар ... ... ... ның ... ... туралы» кодексі, қылмыстық және ... ... өзге ... ... ... құрайды.
3. Әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелердің негізгі
міндеттері болып:
1) әйелдердің ... ... ... және заңды
мүдделерін құқыққа қарсы қол сұғушылардан қорғауды ... ... ... ... ... ... және олардың жолын кесу
мәселелерінде ішкі істер органдарының қызметін үйлестіру;
3) әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық түрлеріне, ... ... ... ... жасалуына ықпал ететін себептер мен шарттарға
аналитикалық зерттеулер жүргізу;
4) әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты ескерту және оның ... ... ... ... ... көрсету болып табылады.
2.Әйелдерді зорлық-зомбылықтан ... ... ішкі ... жұмысын ұйымдастыру жөніндегі ... ... ... іске ... ... ... ... қорғау жөніндегі бөлімшелердің қызметкерлері мынадай іс-
шараларды жүзеге асырады:
1)әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық мәселелерімен айналысатын ішкі
істер органдары ... ... ... ... ... ... ... түрлері мен тәсілдері, зорлық-
зомбылыққа ұшырауға аса ... ... ... және ... ... ... ... жалпылайды және талдап қортындылайды;
3)әйелдерге қатысты жасалған қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың
есебін жүргізеді;
4)алынған ақпаратты автоматтандырылған деректер банкіне ұдайы және
дер кезінде енгізуді қамтамасыз ... де ... ... ... және ... ... атқару
органдарына, мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктерге:
а) әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты ескерту жөніндегі
проблемалық мәселелерді қарау туралы;
б) ... және ... ... ... ... ... ... шараларын қолдану қажеттілігі туралы;
в) мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктердің әйелдерге қатысты
зорлық-зомбылықты ескерту мен оның ... кесу ... ... ... ... құрбандарын ақтап шығару мәселелерінде
психологтардың, социологтардың, ... ... және ... ... пайдалану туралы ұсыныстар жасайды;
6) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғаумен байланысты ... ... ... ... ... туғызатын себептер мен шарттарды
талдайды;
7) әйелдердің ары мен абыройына нұқсан келтіретін, оның отбасы
жағдайына және ... ... кері ... ... ... ашық ... дер кезінде назар аударады;
8) әкімшілік және қылмыстық ... ... ... ... мен ... ... аудиовизуальдық және
баспа өнімдерін тартудың анықталған фактілері ... ... ... ... ... ... теріс әсер етуі туралы түсіндіру
жұмыстарын жүргізеді;
9) әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа ... ... ... ... оқып-үйрену мәселелері ... ішкі ... ... ... ... ... және ... да құқық қорғау
органдарымен өзара іс-қимылды жүзеге асырады;
10) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғауда үлкен ... ... ... ... ... бойынша атқарушы органдарға ақпараттар жібереді;
11) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғаумен байланысты ... мен ... ... ескерту мәселелері бойынша жүйелі түрде
тұрғындар алдында, бұқаралық ақпарат құралдарында сөз сөйлейді;
12) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелердің ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылады;
13) мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктерде олардың құзырына
енетін мәселелер бойынша ішкі істер ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ішкі ... ... ... жөніндегі бөлімшелердің ... ... ... аумақты мекендейтін тұрғындардың санын, жалпы
демографиялық және әлеуметтік ... ... ... ... емес ұйымдардың бар-жоғын және әлеуметтік-әкономикалық жағдайды
сипаттайтын басқа да мәліметтерді;
2) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғаудағы мәселелеріме, олардың
конституциялық құқықтарын, еркіндіктері мен ... ... ... ... мемлекеттік органдарды;
3) әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғаудағы проблемалармен
айналысатын мемлекеттік органдардың және ... емес ... ... ... құқықтық актілерді білуге міндетті.
6.Әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелерінің
қызметкерлерінің:
1) отбасы -тұрмыстық қарым-қатынастар ... ... ... ... ... іс-қимылдар жасайтын адамдарды ішкі ... ... ... ... ... себептер мен
шарттарды оқып-үйрену үшін қажетті түсініктемелер алуға;
2) меншіктің барлық нысандарындағы кәсіпорындардың, ... оқу ... ... ... әйелдердге қатысты зорлық-
зомбылықтан белгілері бар құқық бұзушылықтар мен қылмыстар жасауға жағдай
туғызатын себептер мен ... ... үшін ... ... сұрауға;
3) Дағдарыс орталықтарымен өзара іс-қимылдарға сәйкес әйелдерге
қатысты зорлық-зомбылық фактілерін анықтауға және олар ... ... ... ... жеке және ... ... ... конституциялық құқықтары мен
еркіндіктерін бұзу туралы шағымдарын және арыздарын қарауға құқығы бар.
7. Әйелдерді зорлық-зомбылықтан ... ... ішкі ... ... ... жөніндегі бөлімшелердің қызметкерлері:
1) әйелдерге қатысты ... ... ... ... ішімдіктерді теріс пайдалануға, қоғамға жат өмір салтын
ұстануға, жезөкшелікпен, жеңгетайлықпен, қордалар ұстаумен ... ... ... қоса ... көрсетілген зорлық-
зомбылық фактілерінің отбасында жасалуына негізделген фактілер бойынша дер
кезінде қимыл көрсетуді қамтамасыз етуге;
2) ... ... ... ... ... ... сексуалдық пайдаланудың түрлі нысандарын анықтау мен олардың
жолын кесу, жыныс ... ... да ... ... ... ... бизнес мәселелері бойынша криминалдық, ... ішкі ... ... өзге де ... ... іс-
қимылдарды жүзеге асыруға;
3) зорлық-зомбылықтың жасалуына жағдай ... ... ... ... және оларды жою жөніндегі ... ... ... қатысты қылмыстар мен құқық бұзушылықтар туралы
статистикалық мәліметтерді талдауға және ... ... ... ... мен ... құлықтылық
саласындағы нормативтік құқықтық актілер талаптарын бұқаралық ақпарат
құралдары арқылы ... ... ... ... ... және денсаулық сақтау органдарымен, еңбек
ұжымдарымен, ... және ... емес ... ... ... отырып, нақты проблемалық мәселелерді, әйелдердің
себептер мен шарттар салдарынан қоғамға қарсы қылықтар ... ... ... шешудің және жоюдың дұрыс жолдарын табуға;
6) ішкі істер органдарына есепте тұрған, бас ... ... ... ... ... ... айықтырғыштарға, қабылдау-
тарату орындарына жеткізілетін ... ... ... мен ... ... ... туғызатын себептер мен шарттарды анықтау
мақсатында социологиялық зерттеулер мен сұрау- сауалдар жүргізуге;
7) ... ... ... ... ... ... ... материалдарды, қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа
табынуды насихаттайтын басқа да заттарды ... және ... ... жөніндегі фактілерді анықтайды;
8) тұрғындар арасында бір жыныс өкілінің басқадан астамшылығына
негізделген теріс ... ... ... ... білім беру
және тәрбиелеу жұмысын қамтамасыз етуге;
9) қызметтук тексерістердің қорытындыларын ... ... ... жасауға жағдай туғызатын себептер мен шарттарды
талдауға және ... ... ... ... ... жеңгетайлықтың, қордалар
ұстаудың, сутенерліктің, әйелдер балаларды жезөкешелікпен айналасуға тарту
мен зорлық-зомбылықтың өзге де түрлерінің теріс ... ... ... ... ... ІІБ, КІІБ ... әйелдерді зорлық-зомбылықтан
қорғау жөніндегі бөлімшелері қызметіне басшылық жасау жөніндегі ... ... ... ІІБ, КІІБ ... әйелдерді зорлық-
зомбылықтан
қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдарға:
1) қалалық, аудандық, желілік органдардың әйелдерді зорлық-зомбылықтан
қорғау жөніндегі ішкі істер органдарының жұмысын ... ... ... ... ... басшылық жасау, оларға
практикалық көмек көрсету, олардың заңдар мен нормативтік құқықтық актілер
талаптарын орындауын бақылау;
2) ... ... мен ... қорғаумен айналысатын
мелекеттік органдармен және қоғамдық бірлестіктермен өзара ... ... ... ... ... ... мен жолын кесу
жөніндегі жедел-алдын алу іс-шараларын дайындауға және ... ... ... ... ... ... мен ... ахуалына,
құрылымына, өсуіне талдау жүргізу, барлық деңгейдегі әкімдердің жанындағы
отбасы және әйелдер істері ... ... және ... да мүдделі
мемлекеттік органдарға ақпараттар дайындау;
5) құқық ... және өзге де ... ... қоғамдық
бірлестіктерден алынған статистикалық деректерді жалпылау және талдау;
6) ІІМ-нің, ... ІІБ, ... ... кеңестеріне қарауға материалдар
дайындау, сондай-ақ әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты ескерту мен ... кесу ... ... ұйымдастырудың нысандарын және әдістерін
жақсартуға бағытталған нұсқауларды, әдістемелік нұсқауламаларды, ... ... да ... ... ... ... ... ІІБ, КІІБ-нің мүдделі қызметтерімен бірлесе отырып,
әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелерінің ... ... ... мен ... шеберлігін арттыруды
жақсарту жөніндегі жұмысты жүргізу;
8) ішкі істер органдарының ... ... ... ... мен ... ... белгіленген тәртібін бұзған лауазымды
адамдарына қатысты қызметтік тексерулер жүргізу жүктеледі.
4. ІІМ-нің, ІІББ, ІІБ, КІІБ және ... ... ... ішкі ... ... ... зорлық-зомбылықтан
қорғау жөніндегі ішкі істер органдарының жұмысын ұйымдастыру жөніндегі
бөлімшелер кадрларымен жұмысын ұйымдастыру
9. Әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау ... ішкі ... ... ұйымдастыру жөніндегі бөлімшелердің ерекше тапсырмалар
жөніндегі аға инспекторлары мен аға инспекторлары лауазымдарына жоғарғы
заңгерлік білімі, ішкі ... ... ... бес жыл практикалық жұмыс
тәжірибесі бар адамдар тағайындалады.
10. ІІМ-нің қоғамдық қауіпсіздік ... ... ІІБ, ... ... ... желілік органдардың бастықтарының әйелдерді зорлық-
зомбылықтан қорғау жөніндегі ішкі ... ... ... ... ... жетекшілік ететін орынбасарларына:
1) Әйелдерді зорлық-зомбылықтан ... ... ішкі ... ... ... ... ... кәсіби тобын құру
жөніндегі жұмысты жүргізу;
2) кадрларды іріктеуді, орналастыруджы, оқыту мен ... ... ... тыс ... ... жөніндегі іс-шараларды
жүзеге асыру жүктеледі.
11. ІІМ-нің жоғарғы және орта оқу орындарын бітірген қызметкерлерден
басқа, ... ... ... жөніндегі ішкі істер
органдарының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ІІМ-нің оқу орындарында
бастапқы дайындықтан ... ... ... қорғау жөніндегі ішкі істер органдарының
жұмысын ұйымдастыру жөніндегі ... ішкі ... ... басқа
да бөлімшелерінен ауыстырылған қызметкерлері қайта даярлау курстарына
жіберіледі.
5. Әйелдерді ... ... ... ішкі істер
органдарының жұмысын ұйымдастыру жөніндегі бөлімшелерді ... ... ... зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі ішкі ... ... ... ... ... ішкі ... жұмыс істеуге қолайлы, санитарлық-гигиеналық нормалар мен өрт
қауіпсіздігі талаптарына жауап беретін жайларында орналастырылады.
13. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жөніндегі ішкі істер органдарының жұмысын ұйымдастыру
жөніндегі бөлімшелерін қаржыландыру Қазақстан Республикасы Президентінің
«Қазақстан ... Ішкі ... ... ... Заң күші бар
Жарлығымен белгіленген тәртіпте республикалық бюджет есебінен, ал ... ... ... ... жергілікті бюджет есебінен
жүзеге асырылады.
Өкіметтің жергілікті атқарушы ... ... ... ... ішкі ... органдарының жұмысын ұйымдастыру жөніндегі
бөлімшелердің лауазымды адамдарының қосымша санын ұстауға өз ... ... бөле ... ... ... желілік органдардың әйелдерді ... ... ... ішкі ... ... ... ұйымдастыру
жөніндегі бөлімшелердің материалдық-техникалық қамтамасыз ету, ... ... ету ... ... жүргізіледі және тиісті
жергілікті атқарушы органдардың бюджеттерінен ішкі ... ... ... ... ... ішкі ... ... ұйымдастыру жөніндегі бөлімшелерді ... ... ... ... ... қорғау жөніндегі ішкі істер
органдарының жұмысын ұйымдастыру жөніндегі ... ... ... есеп беру
15. Әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі ішкі ... ... ... жөніндегі бөлімшелер қызметінің нәтижелері
статистикалық мәліметтерде (1 -қосымша) көрсетіледі және тоқсан сайын өсу
жиынтығы бойынша облыстың ІІБ ... ... оның ... ... қол қоюы арқылы Қазақстан ... ... ... ... жібереді.
16. Лауазымды адамдар мынадай:
1) әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық белгілері бар, олардың жасалуына
жағдай туғызатын себептер мен ... ... ... адамдардың
міңездемелерін және зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдердің ... ... ... ... ... ... зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі ішкі ... ... ... ... ... ішкі ... басқа да бөлімшелерімен өзара іс-қимыл ... ... ... ... ... барысында анықталған, әйелдерге
қатысты зорлық-зомбылыққа ... ... ... мен шарттарды талдау;
4) әйелдерге қатысты ... ... ... туғызатын
себептері мен шарттарды жою жөніндегі қолданылатын шаралар туралы;
5) зорлық-зомбылық құрбандарына ... ... ... ... ... ... іс-қимылдар туралы;
6) ІІББ, ІІБ, КІІБ қоғамдық қауіпсіздік ... ... ... зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі ішкі істер органдарының
жұмысын ұйымдастыру жөніндегі ... ... ... ішкі ... ... зорлық-зомбылықтан қорғау жөніндегі бөлімшелеріне
жүргізілетін қызметтік іссапарлардың ... ... ... ... ... ... жөніндегі жұмысын ұйымдастыру туралы;
7) әйелдердің конституциялық құқықтары мен ... ... ... ... ... , ... емес ... және
қоғамдық бірлестіктерімен өзара іс-қимылдар туралы ақпараттар мазмұндалған,
әйелдерді зорлық-зомбылықтан ... ... ішкі ... органдарының
жұмысын ұйымдастыру жөніндегі қызметтің нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... жазбаларға қалалық, аудандық, желілік органдардың ІІББ,
ІІБ, КІІБ-нің бастықтары, ал олар ... ... ... қол ... ... ... қалалық, аудандық, желілік ішкі істер органдары
ІІББ, ІІБ, КІІБ-ге тоқсан сайын ... ... ... ... ... ... Астана, Алматы қалалары, облыстардағы және көліктегі Ішкі
істер бас басқармалары Қазақстан Республикасы ІІМ-нің Қоғамдық қауіпсіздік
департаментіне 5-ші күніне ... ... ... ... ... ішкі ... жұмысының нәтижелері туралы мәліметтерді» ай ... есеп ... ... ... күндеріне:
- қалалық, аудандық, желілік ішкі істер органдары ІІББ, ІІБ, КІІБ-нің
жедел-техникалық қызмет бөліміне (бөлімшелеріне) 1-ші күніне;
- Астана, Алматы ... Ішкі ... бас ... облыстардағы
және көліктегі Ішкі істер бас басқармалары Қазақстан Республикасы ІІМ-нің
Қоғамдық қауіпсіздік департаментіне 5-ші күніне ... ... ... ... құқықтарын қорғау механизмдері
Әйел құқығын қорғау механизмдері және тең құқықтары мен мүмкіндіктерін
қамтамасыз ету омбудсмен қызметінің ... ... ... табылады.
Әйел құқығын қорғау саласында негізгі осы заманғы ... ... ... ... ... ... орын алатын теңсіз құқықты
субьекті ретінде бағалайтын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдармен жұмыста да біз ... ... ... құқық қорғау стандарттарын білмеушілікпен
кездесеміз: ... ... ... ету ... жұмыс істейтін
мемлекеттік қызметшілердің бәрі бірдей бүгінде өз қызметінде әйелдерге
қатысты кемсітудің ... ... жою ... ... ... ... Қазақстанға қатысты тиісті Комитеттің ұсынымдарын басшылыққа
алмайды, кейбірі Республиканың халықаралық ... ... ... ... қатар, келіп түскен өтініштер куәландырғандай көп жағдайларда
әйелдердің өздері өзіндік ... ие ... ... ... пайдаланатын дәлелдер (уәж) арасында ерекше құқыққа ... өте ... ... ... дәлелдер жиі кездеседі.
Әзірге әйелдер өз өтініштерінде жыныстық белгі бойынша ... ... ... ... ... ... әйелдер құқығының бұзылу
жағдайларының жоқтығымен емес, әйелдердің өз ... ... ... ... ... ақталды деп мемлекет саясатының гендерлік
сезімтал қоғамдық сананың дамуына жалпы бағыттылығы саналады.
Әйелдер құқығын қорғау және көтермелеу ... ... ... іске ... бірі болып халықаралық ұйымдармен және қорлармен ... ... ... ... асыратын жобалары саналады. 2005
жылғы сәуірде Адам ... ... ... ... ... Президентінің жанындағы Отбасы және ... ісі ... ... БҰҰ “Гендер және даму” бюросымен және ... ... ... ... ... іске асырылатын
“Омбудсмен және тең мүмкіндіктер” жобасын бастады.
Жоба Швецияның ... ... және ... (аталмыш бастаманы
транзитті мемлекетте іске асыру үлгісі) тең мүмкіндіктері ... ... ... ... тәжірибесін неғұрлым терең зерделеуге,
Қазақстандағы тең құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... береді. Сонымен қатар, жоба қызметтің
арнаулы саласы – ... ... ... ... Адам ... ... мекемесінің қызметкерлерін даярлау деңгейінің жоғарылауына
ықпал етеді.
Жоба шеңберінде Астана және Алматы ... Адам ... ... офисінің қызметкерлері, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері – Атырау,
Петропавл, ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік ... үшін үш ... ... ... ... “Көру-Түсіну-Қолдану” әдісінде құрылған, яғни ... ... ... ... мен әйелдер арасындағы теңсіздік және айырмашылық
себептерін түсіну, ... ... ... ... ... ... осы ... қолдану Тренингте мемлекеттік басқару
жүйесінде және ... ... ... тең ... ... тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қорғау саласында жауапкершілікті
енгізу, “оң кемсітушілікті” қолдану ... ... және тең ... жобасы шеңберінде 2005 жылдың 30
қарашасында Уәкілдің жанындағы Консультауиялық ... ... ... әр түрлі қалаларының серіктес қоғамдық ... ... ... ... өкілдерінің қатысуымен үйрету семинары
өткізілді. Семинарға қатысушылар гендерлік теңдік ... тең ... ... ... мен ... халықаралық заңнамаларында
көзделген тетіктерін талқылады.
Жұмыстың келесі бағыты әйелдер құқығын қорғауға ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Уәкіл мекемесі Қазақстан Республикасы ... 2005 ... ... № 1677 ... ... 2006-2016 жылдарға арналған
Қазақстан Республикасында гендерлік теңдік Стратегиясын өңдеуге ... ... ... гендерлік теңдік стратегиясы Мемлекет басшысының
2004 жылғы қыркүйекте Астана қаласында Қазақстан әйелдерінің IV Форумында
берген тапсырмасы ... ... ... ... жанындағы
отбасы және әйелдер ісі жөніндегі Ұлттық комиссиясымен өңделді. Стратегияны
өңдеуге және оны талқылауға ... ... ... ... ... ... ... өкілдері қатысты. Стратегия жобасында Уәкілетті
мекеменің ескертпелері мен ұсыныстары ескерілді.
Стратегия мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құжат, оны мемлекет және ... ... ... ... және іске асырудың құралы болып табылады. Құжат ... ... ... ... ... бірлесе өңдеген, саясатта,
экономикада, білім беруде, отбасында, денсаулық қорғау және ... ... ... ... ... алу ... ... теңдікке жету
бойынша индикаторлардан тұрады.
Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын ... ... ... ... ... ... еңбек заңнамасына
адам құқықтары бойынша Уәкілеттімен есептік кезең ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне жүкті
әйелдердің еңбек құқықтарын ... ... ... ... ... келіп түскен өтініштерге сүйене отырып, министрлікке күші ... ... ... ... жеке ... ... заңнамалық тұрғыдан
тыйымды кіргізу жолымен күші бар ... ... ... ... ... берді.
Жұмыстың тағы бір маңызды бағыты әлеуметтік-маңызды күндерге арналған іс-
шараларды ұйымдастыру және өзге ... ... ... ... болып табылады. 8 наурыз Халықаралық әйелдер ... ... Адам ... ... ... ... “Ақмола-Феникс” АҚ
Малиновка селолық округінде ауылдық жердегі әйелдер құқығын өзектілеуге
арналған іс-шаралар өткізді.
Уәкілетті ... ... ... ... ... назарын ауыл әйелдерінің
құқығына аударту болды. Адам құқықтары бойынша Уәкілетті және Уәкілеттінің
мекемесі қызметкерлері № 5 ... ... ... ... үйге ... шары ... ... (төрттен бірін) азық-түлік өндірісінде,
сонымен қатар ауыл, аудандардың дамуы және тұрақтылығында ... ... ауыл ... ... ... 500 млн. ауыл әйелдері кедейлік
шегінде өмір ... ... ... ... қосатын өмірлік маңызды
үлестері көзге көрінбейді. Қазақстанда ауылдық жерде ... 43% ... ... әйелдер. Алайда оған қарамастан олардың көбінде жерге өз
меншік құқығын қорғауға, несие немесе оқу ... ... ... ... жеткізу мүмкіндіктері жоқ.
Ауыл әйелдерінің іс ... ... ... ... ... ала ... жер ... туралы заңдарды жүзеге асыру барысында
гендерлік көзқарасты көздеу ... ... ... жоспарларды,
экономикалық бағдарламалар мен реформаларды өңдеу деңгейінде ... ... ... ... оның ішінде жерге қол жеткізуін
қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлу қажет.
Әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің қазіргі заманғы кезеңінде ... ... ... мүмкіндіктері арасындағы айырмашылық маңызды түрде
шиеленісіп кетті. Қаладағы және ауылдағы өмір салтын ұйымдастыратын ... ... ... ... ... мән-жайлардың обьективті айырмасы, өмір
салтымен қалалық әйелдерден ерекшеленетін, олардың құқықтарын ... ... ... ауыл ... жеке топға бөлуге мүмкіндік береді.
Еуропада жыл сайын 15 қазанда Ауыл ... ... (World ... Day) атап ... ... ауылдың еңбекші әйелдерінің ерекше
рөлі мен мәртебесінің бекітілмеуі және ресми ... ... ... ауыл ... ... мен қажеттіліктерінің әрдайым
ескерілмеуінің дәлелі. ... ауыл ... ... қолы жетімсіз,
қазіргі жағдайларда оларды талап етусіз қалған ... ... ... ... ... мүмкіндіктері шектелген. Статистика ... жаңа ... ... ... саны мардымсыз. (орташа 25 % және кедей ауыл-аудандарда 0 %). Міне,
сол себепті осы жағдай өзгеру ... салу ... ... ... және әйелдер ... ... ... ... жемісті болды. Адам құқықтары жөніндегі ... оның ... ... 2005 ... 24-26 ... ... қаласында өткен “Қанатты әйел – 2” әйелдер идеялары мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің жанындағы Отбасы және ... ісі ... ... ... ... және ... ... және Швецияның “Sprang
bradan” консалтингілі компаниясының бірлескен жобасына айналды.
Жәрмеңкенің мақсаты ... және орта ... ... ... ... жүрген әйелдерді анықтау және насихаттау, әйелдер
мәртебесін ... ... ... және ... ... сонымен қатар, тәжірибе алмасу болды.
Аталған іс-шарада Қазақстанның ... ... ТМД ... ... АҚШ, ... ... ... Жәрмеңке барысында 70-тен
астам дөңгелек үстел, семинарлар, 25 ... аса адам ... ... және ... ... ... ... тренингтер мен мастер-
кластар өткізілді.
Адам құқықтары жөніндегі ... мен ... ... ... ... ... ... және әйелдер ісі ... ... ... емес ... БАҚ ... ... ... құқығының сақталуы туралы” дөңгелек үстел өткізілді.
Сондай-ақ Уәкіл мекемесінің ... ... өзге ... ... Президентінің жанындағы Отбасы және әйелдер ісі
жөніндегі ұлттық комиссиясы мен Азия даму ... ... ... төмендету бағдарламасына гендерлік көзқарасты енгізудің
өзекті ... ... ... ... ... ... Отбасы және әйелдер ісі
жөніндегі қалалық комиссия мен ... ... ... емес ... ... ... жаңа ... үйрету,
олардың заңды құқықтары мен мүдделерін ілгерілету және ... ... ... депутаттық тобы, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы
Отбасы және әйелдер ісі жөніндегі ұлттық комиссия, БҰҰ-ның ... ... ... ... “Sprang bradan” консалтингілік ... ... ... және ... Дағдарыс орталықтарының Одағымен бірлесіп
өткізген, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылы 21 қарашада
Уәкіл мекемесімен: ... ... ... ... ... Семинарға Адам құқықтары жөніндегі уәкіл ... ... ... ... және орыс ... шіркеуінің
діни қызметшілері; отбасын жоспарлау орталығының медициналық қызметшілері,
үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері ... ... ... ... ... ... ол әйелді дәстүрлі және діни некелерден туындайтын қосымша
кемсітуден қорғамайды, ... ... ... ... да ... ... бірдей құқықтар, жұбайлардың отбасындағы теңдігі діни ... ... ... ... жиі бұзылады. «Неке және отбасы
туралы» Қазақстан Ресупбликасының Заңында көп әйел алу ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормалар
жоқ. Заң тек ресми түрде тіркелген ... ... ... ... ... Сондықтан діни немесе ұлттық ... ... ... ... ортақ балалары болса да және ортақ шаруашылық жүргізсе
де неке ресми тіркелмегендіктен, әйелдердің ... ... ... ... ... да орын ... ... заңнамалары ерлер мен
әйелдердің мүмкіндігін ... ... ... ... ... әйелдерді жұмысқа алу тиімсіз, өйткені бұл жүктілігі
бойынша және бала ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алып, конституциялық дамудың жаңа
кезеңіне өткеннен кейін мемлекетті ... ... сай ... қалыптасуын талап етті. Осындай ... бірі – ... ... ... ... барысында мемлекеттік билік
тармақтарының бір-бірімен ... ... етуі ... шарт ... 1993 ... ... аз уақыт әрекет етуі және 1995 жылғы
Конституцияның қабылдануы билік ... ... ... ... мен ... жауапкершілікті жүзеге асыру механизмдерітолық
үйлестірілмегенін білдіреді. ... ... ... ... ... заңдылықтар өзгеріп, дамып отырады. Осы мақсатта мемлекеттің
алдында қандай да мемлекеттік орган немесе лауазымды тұлға өз ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен мүдделерін
қорғауды ... ... ... Ол үшін конституциялық-құқықтық
жауапкершілік механизмдерін жетілдіу міндеті конституциялық-құқық ғылымының
алдында тұр.
Жұмысты қорыта келе, әркімнің ... ... ... ... ... және ... стандарттарға жауап бере алатын қоршаған
ортада өмір сүрудің ... ... ... шешімдерді
дайындау, талқылау және қабылдауға қатысу, олардың жүзеге асырылуына
бақылау ... ... және ... ... ... алу,
экологиялық шығынның орнын толтыру мүмкіндіктерін қарастырады.
Қазіргі таңда Қазақстанда адам құқығы саласындағы ... ... ... қолайлы ортаға деген құқықты реттеу мен қорғауға
бағытталған заңнамалардың ... ... ... ... ... ... қолайсыздануы мен оны жақсарту жолында өкімет
белсенділігінің төмендігіне ... ... ... ... ... жүзеге асыру проблемасының қоғам үшін де, жекелеген азаматтар үшін
де күннен-күнге ауқымдылығы артып келеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында жеке ... ... ... ... қарамастан, практикада адамның құқығы мен
бостандығының бұзылуып жатуы сирек құбылыс емес. Оның ... ... ... жағдайда әр адамның қоршаған қолайлы ортаға деген құқығының жүзеге
асырылуын мен қорғалуына жүз ... ... бере ... да, ... ... пен оның ... экологиялық әрекетін реттеп
отыруы тиіс. Қоршаған қолайлы ортаға деген әркімнің Конституциялық ... ... ... ... ... басты өлшемі болуы тиіс. Қоғамның
қазіргі даму кезеңінде Қазақстан ... ... мен ... ... актілердің жүзеге асырылуы өзекті әрі күрделі болып
қалуда. Бұл адамның бекітілген құқықтары мен ... және ... ... ... ара ... өте ... ... құқығы үшін Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңында
қарастырылған барлық құқық қорғау және мемлекеттік жүйелердің ықпалдастығы,
сондай-ақ азаматтардың ... ... мен ... ... ... ... саяси өкімет ретінде өзінің азаматтармен қарым-
қатынасын реттеуге, жеке ... ... мен ... ... ... ... ... болуы тиіс. Сондықтан мемлекет оны жүзеге
асыру шарттарын жасауы тиіс, ... ... ... заңдылық құралдары,
сондай-ақ берілген құқықтың механизмін жүзеге асыру көрсетілуі керек.
Соныдықтан әрекеттегі заңнамалар бойынша ... ... оны ... ... ... сәйкестендіру,
экологиялық заңдарды әзірлеу және қабылдау, кепілдік жүйесін қалыптастыру
және жетілдіру қажеттілігі ... ... ... ... ... іске ... ... рөлін көрсету. Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықты іске
асыруды қамтамасыз ететін жалпы және ... ... ... ... талдау жүргізу. Қоршаған қолайлы ортаға деген құқықтың мемлекет
ішілік және халықаралық ... ... ... Осы конституциялық
құқықты жүзеге асыруда ерекше кепілдік ретінде соттық қорғауды ... ... ... оқып ... және ... Қоршаған қолайлы ортаға деген
адам мен азаматтың құқығын жүзеге асыру және ... ... ... – құқықтың реттеу жұмыстарын жетілдіру бойынша нақты
нұсқауларды әзірлеу және ... мен ... ... ... ... да ерекше
өзекті болып отырған ... ... ... Азаматтардың
экологиялық құқығын соттық қорғауды жетілдіру бойынша іс-шаралар түрлері
қамтылған. Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... деген құқықты барынша тиімді жүзеге асыру
мақсатында Қазақстан ... ... ... мынадай
редакцияда беру ұсынылады: “Әрбір ... ... ... ... ... бар. ... әркімнің қоршаған ортаның жай-күйі жөнінде толыққанды
ақпарат алуына және оның ... ... ... денсаулығына немесе
мүлкіне зардабы тиген жағдайда орын ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл
2. Саданов А.К., ... У.Б. и др. ... по ... 1999 ... ... және ... ... туралы халықаралық пакт пен
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы пакт. 1966
жыл
4. ... ... ... ... азаматтың
таза және қолайлы ортаға деген құқығын бекіту 19 ақпан ... ... ... ... кодексі 2007 жылғы 9
қантар, № 212-III (2007.27.07. берілген өзгерістер ... ...... ... ... ... ... қатысушылары қабылдаған қоршаған орта және оның
дамуы бойынша Декларация 1992 жылы маусым айында.
7. «Қоршаған орта ... ... ... Ұйымының Стокгольм
конференциясының Декларациясы 1972 жылы.
8. ... ... мен ... ... ... 1948 жылы.
9. Қоршаған орта мен денсаулықты қорғау ... ... ... конференция декларациясы. Лондон 1999
жылдың 17 маусым.
10. ... Бас ... ... ... ... ... жұмыстарындағы іс – шаралардың жүзеге асырылу қажеттігін
қолдау. 1997 жылы
11. ... ... ... ... ... қоршаған
ортаны қорғау туралы баяндама 1954 жылы.
12. ... ... ... ... ... құқық бұзу жауапкершілігі туралы заңнаманың
сотта қолданылу ... ... ... ... Соты ... ... 1998 жылы 5 шілде.
14. Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы» Қазақстан
Республикасы заңы 2006 жылы 7 ... ... ... ... ... туралы»
Заңы
16. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы ... ... ... пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы
Заңы.1995 жылғы 21 қараша.
18. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... заң 1997 ... 12 ... ... соттың қатысуымен адам құқықтары жөніндегі
өкілеттік туралы» заң 1998 жылғы 29 наурыз.
20. ... ... ... и ... 1995 г
21. Тимошенко А.С.. Международный механизм в системе –
экологической безопасности.1999
22. ... Н. Ф.. ... ... ... ... 1995
г
23. Мухитдинов Н.Б. Есеналиев А.Е. Қоршаған ... ... ... басқарудың құқықтық негіздері. Алматы
2000 ж.
24. Асқарова Ұ.Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау. ... ... В.В. ... ... ... 1995 ... Васильева М.И.. Экологические права граждан (основы ... ... 1999 ... ... М.М., ... О.Л. ... РФ и ... права,(первое издание) 2005 г.
28. Веденин Н. Н. Экологическое право. 2007 г.
29. ... ... СССР и ... ... ... и ... ... г.
30. Матузов Н.И. Теория государства и права. Учебник.2001 г.
31. Кучинский В. ... ... ... М.,1978 г.
32. Фарбер, И. Е., Ржевский, В. ... ... ... ... ... Мюллерсон Р. А. ... СССР и ... ... и ... ... 1980г.
34. Васак К.Проблемы теории и права 1979 г.
35. ... М.М., ... ... экологического права.
2007 г.
36. ... Г.Т.. ... 2002 ... ... (Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы).2003
ж.
38. Аграновская Е.В. Культура прав человека - понятие ... ... ... ... ... Тәукен Қ.К. Төтенше экологиялық жағдайды құқықтық реттеу.
Алматы 1999 ж.
41. Абрамов В. ... ... ... ... Васильева М. И.Концептуальные вопросы совершенствования
экологической политики и ... об ... ... г.
43. Дарков А. А.Конституционно-правовой статус ... в ... ... ... ... М. М. ... право (право окружающей среды).
1998 г.
45. Васильева, М. ... ... ... г.
46. Витрук Н. В. Конституционное ... в ... 2001 ... ... А. С. Правовая политика и принципы прав человека.
2003 г.
48. ... В. ... ... ... юридической
науки.М.,1967 г.
49. Алжеев И. ... ... прав ... ... ... ... Д.Л. ... законодательство РК Алматы.
1995 г.
51. Эбзеев Б.С.Человек, народ, государство в конституционном
строе Российской Федерации. 2005 ... ... Б. Л.. ... ... в системе социальных
связей.
53. Воеводин, Л. ... ... ... ... ... ... В. В. ... Омбудсман 1998 г.
55. Ковлер А.И. Становление новой российской государственности.
1996 г.
56. ... В.И. ... Т. ... ... ... 1996г.
57. Стамқұлұлы Ә.С. Қазақстан Республикасының экология ... 1995 ... БҰҰ ... 1948 ... 10 желтоқсанда «Адам құқықтарының
жалпыға бірдей декларациясын» қабылданған.
60 Сапаргалиев Г.С. , Ж.Салимбаева Проблемы конституционной
ответственности. ... 2001г.- 5
61 ... А.Х. ... ... Республики Казахстан. Алматы 2004 г.
62 Батырбаев Н.М. Қоршаған ортаны радиациялық ... ... ... ... Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін ... ... ... ... 2002 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Таспалы конвейерді есептеу16 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Адам өмірінің мәні21 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау салаларындағы сапамен басқару8 бет
Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау салаларындағы сапамен басқару туралы7 бет
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
«GNPF» акционерлік қоғамның қаржылық – экономикалық жағдайдын талдау11 бет
«The best» акционерлік қоғамның шаруашылық қызметін талдау28 бет
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь