Гобелен “Махамбет” туралы

1. Кіріспе
Ұлттық қолөнер бұйымдарының маңызы, мәні.
2. Негізгі бөлім
а) Кілем тоқу өнері
б) Кілем жабдықтары
в) Суреттә кілем . гобелен
г) Гобелен . бүгін шетелде
д) Гобелен түрлері мен тоқу әдістер
е) Қол өнердің мектептегі үйрету және оқушыларға үйрету мен түсіндіру. Сабақ жоспары.
3. Қорытынды
Қазақ халқының қолөнері деп халық тұрмысында жиі қолданылатын өру, тігу, тоқу, мүсіндеу, құрастыру, бейнелеу сияқты творчестволық өнер жиынтығын атайды. Шын мәнінде қолөнер түрлерінің әрқайсынын талай ғасырлық тарихы бар.
Қазақ халқы өзінің күн көріс тіршілігіне қажетті үй жай салуды, киім-кешек тігуді, азық-түлік өндіруді өзінің тұрмыстық кәсібі етіп, оларды күнбе-күнгі тіршілік барысында орынды пайдаланса, әсем бұйымдар жасап, өмірде сән-салтанат та құра білді. Бұдан біз халық творчествосының қандай т‰рі болса да, халық өмірімен, сол халықтың қоғамдық тарихымен, күн көрісімен, кәсібімен тығыз байланысты екенін көреміз.
Халықтың қолөнеріне әдет-ғұрып жабдықтарымен қатар, аң аулауға, мал өсіруге және егіншілікке қажетті құрал- жабдықтар да кіреді. Киіз үйдің сүйегі, ағаш керует, кебеже, сандық жасап, кілем, сырмақ, алаша, ши, түрлі бау басқ±рлар тоқып, арқан жіп есіп, көннен және илеулі теріден қайыс, таспа тіліп, өрім өріп қалдан әр алуан ыдыс-аяқ, адалбақан, асадал, бесік және т.б көптеген заттарды халық шеберлері өнерпаздар өз қалдарылген жасап түрлі нақыштарымен әшекейлейтін балды. Қолөнерінде көњілге қонымды мәнерлер мен ондаған қолданылған әдістер архитектурада кеңінен қолданылып келеді. Ертеден б.з. сақталған мазарлар мен ескерткіштердегі діни әр түрлі құрылыстардың қабырғалары мен мұнараларындағы сәнді ою-өрнектер, ағаштан қиюлар, тастан қашалып жасалған діңгектер-халық қолөнерінің тамаша туындылары.
Қазақ қолөнерінің өсу жалының өзіне тән даму тарихы бар. Ол тарих сонау көне замандардан басталады. Оған Қазақстан жерінде жүргізілген археологиялық зерттеулердің нәтижесінде анықталған ежелгі мәдениеттің үлгілері дәлел бола алады.
1. С.Қасиманов. Қазақ халқының қолөнері. Алматы “Қазақстан” 1995ж.
2. Х.Арғыбаев. “Қазақ халқының қолөнері” Алматы. “Өнер” 1987ж.
3. Ә.Тәжімұратов. Шебердің қолы ортақ. Қазақстан баспасы.
Алматы – 1977ж.
4. Ш.Әбдуәлиева. Халық қолөнері. Алматы “Рауан” 1992ж.
5. Научно-популярный иллюстрированный журнал. Народное творчество.
6. Сюзи ОРейли. Плетение. Издательство “Полигон” Санкт-Петербург 1998
7. А.Калинина “Талант тағдыры” Мәдениет және тұрмыс №7 1983ж.
8. С.Мұхтарұлы “Мәңгілікпен арналыс”. Қазақстан әйелдері №2 1983ж.
9. Г.Мұқышева “Мәңгілік муза” Қазақстан әйелдері №4 1981ж.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Орал педагогикалық колледжі
“Технология және бейнелеу өнері”.
ЭӘЖ.
Дипломдық жұмыс.
Тақырыбы: Гобелен “Махамбет”
Орындаған: Богданова Н. Е.
Жетекші: Хамзин Н. А.
¦лттық қолөнер ... ... ... ... қолөнері деп халық тұрмысында жиі қолданылатын өру, тігу,
тоқу, мүсіндеу, құрастыру, бейнелеу сияқты творчестволық өнер жиынтығын
атайды. Шын ... ... ... ... ... ғасырлық тарихы
бар.
Қазақ халқы өзінің күн көріс тіршілігіне қажетті үй жай салуды, киім-
кешек ... ... ... өзінің тұрмыстық кәсібі етіп, оларды
күнбе-күнгі тіршілік ... ... ... әсем ... ... ... та құра ... Бұдан біз халық творчествосының қандай
т‰рі болса да, халық өмірімен, сол ... ... ... ... кәсібімен тығыз байланысты екенін көреміз.
Халықтың қолөнеріне әдет-ғұрып ... ... аң ... мал
өсіруге және егіншілікке қажетті құрал- жабдықтар да ... Киіз ... ағаш ... ... ... жасап, кілем, сырмақ, алаша, ши, түрлі
бау басқ±рлар тоқып, арқан жіп ... ... және ... ... қайыс,
таспа тіліп, өрім өріп қалдан әр алуан ыдыс-аяқ, адалбақан, асадал, ... т.б ... ... халық шеберлері өнерпаздар өз қалдарылген жасап
түрлі нақыштарымен әшекейлейтін ... ... ... ... мәнерлер
мен ондаған қолданылған әдістер архитектурада кеңінен қолданылып келеді.
Ертеден б.з. сақталған ... мен ... діни әр ... қабырғалары мен мұнараларындағы сәнді ою-өрнектер, ағаштан
қиюлар, тастан ... ... ... ... тамаша
туындылары.
Қазақ қолөнерінің өсу жалының өзіне тән даму тарихы бар. Ол ... ... ... ... Оған ... ... ... зерттеулердің нәтижесінде анықталған ежелгі мәдениеттің
үлгілері дәлел бола ... ... кең ... ... ... ... қалыптасқан көне
мәдениеттің тікелей мұрагері және сол ... ... ... Бұл процеске әр кезеңде Қазақстан жеріне жан-жақтан келген
көшпелі тайпалар мен халықтардың, ... ... Орта Азия ... ... да ... әсер етті. Россиямен сауда қатынастарының
шаруашылық және ... ... арта ... тағы да басқа көптеген ішкі-
сыртқы факторлардың әсері айтарлықтай ықпал жасады. Ол ... ... ... ... ... ... Сондықтан, олардың
өзіне қажетті үй бұйымдарының басым көпшілігін қалалардан сатып аларлықтай
мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... шеберлері, көбінесе кедей әулетінен шыққан. Олардың белгілі
бір қолөнер түріне мамандана кәсіп етуі ... ... күн ... ... Соның өзінде ќолөнер шеберлерінің өнерлі еңбегі, тіпті
ғажап туындыларды дүниеге әкелді.
Саз балшықтарды күйдіріп, ... ... ... ... қу жасап, оны
тұтанғыш ету, бейіт, қорған мешіт және т.с.с. салуда қолданылған ... жүн ... ... илеу ... де өте ертеден-ақ халықтың
іздену талабынан, қоғам дамуы процесінен туған айла тәсілдер. Батырлық пен
саятшылыққа қажетті ... пен ... ... мен ... ... мен ... ... құстың тұғыры мен толағасы, балдағы мен ... ... ... да ... ... ... салтына, кәсібіне байланысты
туды.
Мал шаруашылығына ... желі ... ... ... ... ... тұсамыс, өре, шідер, кісен, қада ер-тұрмандарды да халық ... ... ... ... ... және ... ... дамытты.
Халық өнерпаздары құмнан,тастан саздан құмыра ... ... мал мен ањ ... әшекейленген нақышты мүліктер, домбыра,
қобыз, сыбызѓы, ... ... ... аспаптары жасады. Мысалы: тастан,
балшықтан, сүйек пен ... ... мен ... ... ... ... сияқты ауыр жұмыстарды еркектер атқарады. Кесте тігу, жиек жүргізу,
өрмек тоқу, ши ... ... ... мен әйелдер бірлесіп ... ... киім ... үлгі ... киім ... жүн ... арқан тарту,
тері ыстау жұмыстарынан да шет қалған емес. Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... да осы өнер ... туған
еді.
Әрине, жоғарыда аталған қолөнердің бірқатары өте көп еңбек етуді ... ... ... ... ... тұтыну бұйымдары мен жабдықтардың
сапасына қатты талап қойып, олардың әрі ұнамды, әрі сәнді ... ... ... ... ... ... тұрмысқа керекті
заттардың жаңа алуан түрлері жасалып отырды. ... ... ... ою-
өрнектері де талғамға қарай жаңа мәнер, жақсы әшекейлермен безендірілу және
жиһаз-мүліктердің жаңа ... ... ... да арта ... ... металдан, эмаль жалатқан жарасымды жаңа жиһаздар көбейді.
Халық әлі де ... ... келе ... ... ... түрлері мен
сапасы жањарады. Техникамен жақсы жабдықталған фабрикалар мен ... ... ... ... ... ... Тігу ісі мен ... де машинамен орындалады. Бірақ-та қазірдің өзінде қолөнер ... ... жоқ. ... жеңіл күпі, қаптал шекпен, саптама етік түлкі
тымақ, жүн қолғап, ... шарф ... ... ... ... ... үшін
қазір де қажет. Киіз үйдіқ сүйегі, үзік туырлық, қымыз саба, тері ... ... ... ... керексіз деп ешкім де айта қоймады.
Тоқыма бұйымдарының түрлері. Қолмен тоқу.
Қазір күнделікті тұрмыста керекті жеңіл-желпі заттарды өрмек станогынсыз-
ақ ... тоќи ... ... тоқу ... жабдықты, арнаулы орынды, белгілі
мезгілді керек етпейтін әрі ... әрі ... ... Бұл ... ... ... 300-ден астам оқушылар мен ... және өнер ... ... ... жүр. Қолмен тоқу
өнерінің түрлері өте көп және ол ... ... ... Олардың басты-
басты түрлері мынадай:
1) Шәлі, шарф, шұлық, қолғап сияқты трикотаж заттары;
2) Шілтер, перде, төсекжапқыш, жастықтың беті, стол ... және тағы ... Әр ... жіптерден, талшықтардан, ... ... ... ... ... ... тор ... және басқа
да көптеген заттар;
4) Шиден, қамыстан, шіліктен, жөкеден ... ... ... қамыстан тоқылған заттар, қораптар, шарбақтар, ыдыстар,
орындықтар, ықтырмалар.
Бұл өнерді игерудің ... ... ... ... ... дұрыс сияқты. Мысалы, біз атап өткен 1 және 2-топтардағы
тоқымалар қармақты бізбен сыммен ... ... ... ... ... ... ... ілмегін санап, үлгіге қарап отыру. Бізбен шалып, яки
сыммен тізіп тоқығанда жіпті шалудың өзі ... ... ... Ілу, шалып
ілу, орап ілу, торлап ілу, өткермелеп ілу және осы сияқты ... ... ... ... ... ... да неше түрлі өрнек, әшекей жасалады. ... ... ... ... ... ... қатар, жіптің шалымын, ілмегін санап
отырып, әр алуан өрнек жасап тоқу ... ... .
3, 4 және ... ... ... ... ... орай бұрап
өткермелеу, кенереге, аралық шыбықтарға, қадаларға бекіте тоқу арқылы,
кейде ... ... ... тоқу ... ... асырылады. Өрнектеп
тоқу, мәнерлеу, бояу-әр түрлі белдеу мен шашақ, түйін, бұрау ... ... де іске ... ... ... қарақалпақ, орыс, украин халықтарының арасындағы
қолмен тоқу өнерінің көптеген түрлері бір-біріне өте ... ... ... қарағанда осы елдер арасындағы көршілік қарым-қатынастыњ ертеден-ақ
қалыптаса бастағандығы байқалады. Халықтар қолµнеріндегі мұндай ... ғана ... тоқу ... ғана емес, тіпті аѓаш өнерінде, тастан ойып,
қашау, былѓары илеу ... де ... ... ... ... ... ... үй тұрмысына аса қажетті және
көп қолданылатын шұлық, қолған ... шәлі ... ... ... ... єрі жылы, єрі ж±мсаќ, жењіл де икемді тоќыма заттары, єсіресе
баќташылар ... µте ... ... тоќу ... жабдыќты, ж±мыс істейтін
орынды онша талѓамайды. М±ндаѓы пайдаланылатын ќ±рал µте ... ... ... ... тоќу ‰шін аѓаштан жєне с‰йектен ±зындыѓы 12-15
сантиметрлік, сымнан 18-20 сантиметрлік ќармаќты біз жасайтын.
Ќазаќтыњ халыќтыќ µнерінде ќармаќ біз кєрі ... ... ... ... ... ... тасжарѓанныњ шыбыќтарынан жонып
та жасалѓан. Ал сым иілмейтін болаттан болса, оныњ ±шы ... ... ... ... ... ... ... ±йыќ, шарф, кеуду кµйлек, басќа киетін кепеш жєне т.б.
заттарды тоќу ‰шін екі т‰рлі жіп ... Олар ... ... ... мен ... µздері иірген жіптер. Фабрикалардан
шыѓатын жіптердіњ т‰сі, жуан-жіњішкелілігі, сапасы єрт‰рлі ... ... ... б±лардыњ ішінен µзіне керегін тањдап алады, содан соњ барып
іске кіріседі.
Ќазаќ ќол µнершілері, жоѓарыда айтылѓандай, тоќу ісіне ... ... ... пайдаланѓан. Ондай жіптер т‰йе мен ќой ж‰нінен, ешкініњ
т‰бітінен ... ... ... таза, ж±мсаќ єрі тµзімді, созылмалы да
єдемі. Иіруге арналѓан ... ... ... ... ... соњ ... ... Т‰тілген ж‰н ќыл-ќыбыр, шµп-шалымнан тазарып, ±йысќаны
жазылып, ж±п-ж±мсаќ ‰лпілдеп т±рады. ... ж‰н ... ... иненіњ
ж±мсауынан µткізуге, сымныњ, біздіњ, иненіњ ізімен ... ... ... ... ... бір ... ... ш‰йкелей отырып жењіл-желпі
домалаќќа тµгеді. Домалаќтыњ ортасында єдемі ... ... ... ... екі ... ... ... сыртќа шыѓып т±рады. Жіп иіруге
кіріскенде, б‰лдіргені солаќай ќолдыњ ортан саусаѓына іліп ... ... ... ... ... оны биік ... ... керегеніњ
басына) іліп ќою ‰шін де µте ќажет.
Жіп иірудіњ екі т‰рлі ќ±ралы бар. Оныњ ... - ... ... ... ... жіп иіргіш. ¦ршыќ пен ж‰н иірудіњ де екі т‰рлі єдісі
бар. Бірі - ... сол ... ... іліп ... ... ... – ш‰йкені
жоѓары (‰йдіњ ќабырѓасына, сєкіге, керегеге жєне т.с.с.) іліп ќойып иіру.
Ш‰йке дегеніміз – ... ... ... ... ж‰н. ... де ... созу, оны м±рындыќќа іліп, иіріп келе жатќан жіпті ... етіп ... ... ... ... ... ... етеді.
Иіріп келе жатќан жіп ‰зіліп ... оны ... ... ... Егер оныњ ... жері жуандап кетсе, не жіњішкерсе онда оны
тартќылап ќайта иіру ... ... ... жерін ‰зіп тастап, тегіс жерінен ќайта жалѓап
иірген д±рыс. Ш±лыќ, ±йыќ, ќолѓап, шарф, жєлі жіптері ... шуда ... µте ... ... ¤йткені б±лай иірілген жіп тоќуѓа бµгет
жасайды, ал тоќылып шыќќан заттар дµрекі жєне ... ... ... тоќу ... ‰й ... тиімді таѓы бір т‰рі бар. Ол
б±рыннан бар. Ол б±рын ... ... ... ... тарќатып
пайдалану. Єдетте киім етегінен жаѓасына ќарай, аяќ киім ... ... ... Сондыќтан оларды тарќатќанда жаѓасынан етегіне, басынан
ќонышына ќарай жєне ... ... ... ... ... ... ... аса ќатты тартпай, домалаќќа тµгеді. Кейін оны домалаќтап жай
шумаќќа тµгіп алады да жуады. Келептенген ... жылы ... ... ... ... соњ, б±рмай сорѓытып кептіреді. Сорѓыту ‰шін ілген кезде
жиырылмайтындай ететін, оныњ тµменгі жаѓына біраз залмаѓы бар не ... ... ... ... ... соњ оны ќайтадан домалаќќа тµгіп ќайтадан тоќуѓа
кіріседі.
Ќолмен тоќу ... ... ... арасында ењ кµп дамыѓан т‰рі
ќармаќты ... ... ... Бізбен ілмелеп тоќудыњ да т‰рлері кµп.
Мысалы, бірыњѓай ... ... ... ... етіп єр жерінен
белбеу тастап тоќу, сирек тор жасап тоќу жєне т.б. ... ... тор ... ... ... єр ... ... шілтерлер тоќылады. М±ндайда кµбінесе,
маќта, т‰йе ж‰ні, биязы ќой ж‰ні, т‰біт ќолданылады.
Ќазаќ ќолµнерінде осы к‰нгі ... ... ... ењ ... т‰рлері: ер, єйел ш±лыќтары, саусаќты ќолѓап, саусаќсыз биялай,
шєлі, шарф, жылы кµйлек, ... ... стол жєне ... ... ... ... пердесініњ желбірі, ќос етек желбірі, есік пердесі мен шымылдыќ
шаршаулары, спорт костюмдары, тор, аяќ киім ... ... ... белдемше, ±йыќ, жіп сµмке, орауыш, жµргек, бесік кµрпе, майлыќ,
сулыќ, ќолдорба, жіп ... ... тоқу ... ...... ... ... кілем жайсаң төсеніш, ілсең сән. Осындай
ел аузына ілінген асыл қасиетін ол әлі де ... келе ... ... ... ... оны тоқып, тұтынбаған халық болған емес. Кілем ... ... ... ... ... отырсаңыз тұнып тұрған халық өмірінің шежіресін
көргендей боласыз. Бір кезде өмір сүрген халықтардың тұрмысы көшпелі үйдің
ағаш үйі, мал ... ескі ... ... ...... бәрі кілем
бетінде бейнеленген. ... ... ... шартты түрде
бейнеленгенімен ондағы өрнектерден өмір шындығын аңғару қиын ... тоқу – ... ... ... ... ... ... ел арасында кеңінен тараған, ... ... Қай ... ... қолы ортақ” деген емес пе ? Кілем тоқу киіз басу ... ... ... ... ... ... көрсетудің арқасында
тындырылатын іс. Өйткені, кілем тоқуға бастан-аяқ 3-4 ... ... одан ... қатысады. Кілем күнделікті тұрмыста кеңінен ... ... ... ... ... орын ... әлі ... өз маңызын жоғалтпай
келеді.
Тоқылатын кілемдер ішінен Түркіменстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Қазақстан
кілемдері көрнектілігі жағынан көзге ... ... ... сол ... ... негізгі түрі. Осыдан келіп кілемдердің тоқылуы да,
материалы да, өрнегі де әр түрлі болып келеді.
Кілемдер мен кілемдік бұйымдарды ең ерте ... ... келе ... бірі ... ... кілем өрнегінің республика мемлекеттік
гербісінде бейнеленуі кездейсоқ жағдай емес. Түркімен кілемдерінің ... ... ... ... ... кілемдердің бәрінен де жібінің тығыздығы
жағынан (бір шаршы метр кілемде 220-дан 400-ге дейін тін ... ... ... Кейбір арнайы тоқыған кілемдердің тығыздығы соншалық, оларда
1 млн. га ... жіп тіні ... Бұл елде ... ... ... ... “учаудар” деп аталатын ескіден келе жатқан кілем түрлері
бар. Медальондармен және геометриялық өрнектермен әшекейленген ... ... ... түсті ең тәуір кілемдерін халық ... ... яғни ... деп ... жылы ... ... гүлдермен безендірілген ортасы бейне бір алаңдағы
қызғалдақ гүлдері сияқты ... ... ... 252 ... метр ... ... Кремльдің съездер сарайының төріне алып келді. ... ... ... ... ... ... ішін ... гүлге бөлеп
тұрды. Осы кілемнің салмағы 1 тоннадан артық еді. Осындай қиын да ... ... ... ... мың ... бұрын, қарапайым халық
өнерпаздарының ой-қазынасынана шығып, шебер ... ... ... кең ... осы өнер түрінің өріс алып, бай ... ие ... одан әрі ... ... ... ... республикамыздың
оңтүстік аудандары. Қазақстан облысында кездесетін ... ... ... да көп. Көне ... ... олар тап осы ... аттарымен
аталады. Мысалы: бұқар кілем, жол кілем, жолақ ... ... ... ... ... кілем, қалы кілем, қара кілем, құлпырма кілем, тақыр кілем,
түкті ... ақ ... ... ... ... ... кілемі, түркімен кілемі,
адай кілемі сияқты көптеген атаулардың өзі-ақ қазақ халқының кілем тоқуымен
ертеден таныс ... және ... әр ... әр ... ... ... қолдану сипатына, әркімнің қолда бар шикізат ... ... ... ... де ... әркім өз қалауынша көлемін таңдап алған
қалыпқа лайықтап, қазіргі тұрмыста кеңінен қолданып жүргені – ... ... ... ... ... ... тоқылыс сапасына, бояуының түріне, ... ... әр ... атауларға ие болған. Түкті кілем тоқудың ... ... ... ... бөлімшесінде тұратын ... ... ... ... ... ... ... түк
салуға арналған жіп асқан ептілікпен біркелкі, өрмек жібінен сәл ... бос ... ... ... ... жүні ... түйе жүні ... т‰ріне арнап иірімен жіп келептеліп, ж‰н жууѓа ... ... ... ... ... еумен жуылып, салќын сумен шайылады.
Келептерді жеке-жеке ... ... Бояу ... ... ... жіп ... орай суѓа езіліп ќ±йылады. Т‰йіршік ... ... бояу ... ... ... суѓа ... ... сірке ќышќылы
ќ±йылады. Енді ќоспа араластырыла ... жіп µз ... ... бойынша
ќажетінше сініріп, бабына келеді. Єрі ќарай бояу сіњген жіпті салќынсумен
2-3 ќайтара шайып іледі. ... ... ... ... ... жєне ... ... Бояуы ќаныќ жіптіњ µрнегі кілемге ерекше сєн ... ... ... ... ... ... дайындалатын
арќауѓа, желі мен т‰к салуѓа арналѓан ж‰н кµлемі де єр т‰рле болады. Арќау
ќылшыќты ж‰н немесе ешкініњ ... ... ... ... ... ... маќта жіпте пайдаланылып ж‰р. Арќаудыњ жуандыѓы µрмек ... µте ... ... жуан ... жµн. ... ... болатын
кілем арќауына 4кг, ж‰н жіп керек. Осы кілемді тоќу ушін 520 ... ... Б±л желі ... ... 1 ... ... дєні сыатындай болса
жарайды. Желі ж‰гіртіліп, ќалып ќатайтылѓаннан кейін ... ... ... ... ... ќажет етеді. К‰зу аѓаштыњ ±зындыѓы ... 30-40 ... ... ... жібі де кілемніњ желі жібіндей шираќ
шіріліп, екі тінделеді. Оны ешкініњ ќылн араластырып ... ... ... ... маќта жіпті пайдалануѓа болады. К‰зу жіп ... ... ... ... т‰гел боялуын ќаштамасыњ етеді. Желі жібі µте
мыќты болады, µздігінен‰зілмейді. Дегенмен єлде ќалай ... ... ... ... ... ... ... М±ны кілемшілер “жіп ќашу” дейді.
М±ндайда‰зілген ... аса ... ... ... ... ... екі ±шын
бір-біріне жеткізіп байлау м‰мкін емес , µйткені ќалып ќатайтылып, ... ... ... т±р. ... ... жіп ... ... жібініњ
артыѓын жінішке шимен б±пап тастайды.
Кілем тоќу былай басталады: 5-6 арќаубойына т‰к салынбай арќау µткізіліп,
адарѓыменшатыс т‰сіреп, арќау µткізіледі де, тараќпен ... ... ... т‰к ... тегіс тоќылыс кілемніњ басталысынан жєне екі ... ... єр жалы ... ... ... тоќу басталысында
т‰ксіз тоќылыстан соњ салынѓан екі т‰сті жолаќты жиек салу немесе шеттік
деп атайды. ... ішке ... ... ... ... ... ... єркімніњ ќалауынша отау µрнегі бір немесе екі ќатар
ж‰ргізіледі. Ал отау µрнектері болсын, ... ... ... ... ... ... шетн ... бір жіптен салынып отырылатын т‰рді
су µрнек деп атайды. Су µрнектіњ міндеті кілем тµсегі мен ... ... ... сол ... ... бері ... бірақ, соңғы кезде
азайып жатқан қарапайым станогтық кейбір атауларына ... ... оны желі деп те ... ... төсектің немесі желінің
ұзындығы бес метр ені екі ... метр ... ... ағаш - ... ... ... басынан және аяғынан кілем
тоқылатын орында жүгірілген жіпті керіп тұратын ағаш. Оның тек қана ... шарт ... үй ... ... ... қарай оның кейде құбыр
тәріздес затқа немесе ... ... ... жуан ... ... да ... ... желінің жалпы саны орта есеппен еркегі 600 ... ... 600 ... ... болуы керек. Үй иесінің тоқылатын кілем
мµлшеріне ... желі ... ... аз да, кµп те ... м‰мкін.
Белаѓаш – кілем тоќу ‰шін ... жіп ... ... ... ... кµлденењ аѓашты белаѓаш деп атайды.
Адарѓы- керілген жіп желісініњ шатысын немесе ... ... ... ... ... жіп пен ±рѓашы жіпті ерсілі ќарсылы,
жоѓарлы-тµменді алмастырып т±ратын белаѓашпен ќатар ... ... ... ... ... ашабасты тіреу аѓаш.
Керілген желі- тµсек жіптіњ белаѓашыныњ екі басына тіреліп ќойылады.
Еркек жіп- кілем тоќу ‰шін керілген желі ... ... ... ... ... желі, тµсек жіптіњ орта шенінен кµлденењ т‰скен
белаѓашпен еркек ... ... ... ... жіп- ... ... екі ... бекітілген к‰зуді тартатын
жіп.
Шатыс- керілген жіп желілерініњ, яѓни ... жіп пен ... ... ... адарѓыныњ кµшегімен айќасуы. Былайша айтќанда ±рѓашы жіп жоѓары
шыѓып, алма кезек айќасып ... ... ... ... ... деп
атайды.
Шалу- керілген желіге салынатын т‰рлі еркек жіптен алып ±рѓашы жіпке
шалып ораѓан шалу немесе т‰р шалу деп те ... - ... жіп пен ... ... арасынан єрлі берлі µткізілетін
бас жаѓындаѓы кергіге шатысты ... ... ... ќашу – ... тоќу ‰шін керілген жіп желісініњ ‰зілуін жіптіњ ќашуы
деп атайды.
Жіп ...... желі ... ... ... ... тауып
байлау. Егер ол байланбаса кілемге салынып жатќан т‰р ќисыќ т‰суі м‰мкін.
Сиректесу – керілген жіп ... ... ... ... ... жіп ... ... (м±ны кейде тараќ дейді) т‰йгіштеп сол желі
жіптерініњ ... ... ... ... еркек жіп пен ±рѓашы жіптіњ шатысынан арќау
жіп µтізілгеннен соњ, жіп арасынан т‰йгіштейтін шеге ... ... ... М±ны ... деп те ... ... бір ... тараќќа ±ќсайтындыѓы
бар.
Ќайшы – керілген желідегі жіпке т‰р шалынѓаннан соњ тегістеу ‰шін
пайдаланылатын ќ±рал. Осы ... ... ... ... ... ... µнерініњ шыѓу тарихы 15 ѓасырдан басталады. Ењ алдымен
Франция, Италия жєне ... ... ... ... ... ... ... фабрикасы басшысыныњ фамилисыныан туѓан. Єлемдік дењгейге кµтерілген
гобеленніњ м±рагерлері µздерініњ Парижден алыс емес жерде орналасќан ... ... ... ... яѓни ... ... тоќумен де
айналысќан. Осы фабриканы Людовик XIV-інші сатып алып, оларѓа жања ... ... ... ... ... бµлді. Осылай алѓаш рет ... тоќу ... ... ... ... – б±л жарѓа ілетін ... ... ... кейіннен Балтыќ жаѓалауында, Кавказ жєне Ресей
елдерінде кењ µріс алды. М±нда гобелен ... ... ... жіп, ... жєне ... ... жіп ... Балтыќ жаѓалауы
суретшілері гобелен тоќуда кµбінесе толќын тєрізді табиѓат ... ... ... ... тарихи оќиѓалар мен эпостарды
бейнелейді. Ресей суретшілері таќыр кілем ... ... ... ... гобелен дегеніміз – сурет салып тоќылатын кілем.
Халыќ ќолµнері шеберлерімен ќатар арнаулы білімдері бар ... ... ... кілемін” дайындауды ќолѓа алуда. Олар, єсіресе,
кµрмеге ќатысуѓа, сонымен бірге ќонаќ ‰й, ... ... ... ... одан єрі ... ... ... Гобелен кілемініњ
тоќылу мєнері терме алаша, ... ... ... ... ою-µрнек суреті
сирек ќолданылады. Кµпшілігіне адам, мал, дала, ќ±рылыс, білім, мєдениет,
спорт таќырыбындаѓы суреттер жиі кездеседі. Ал гобелен ... ... ... бар. Оныњ жай ... ќараѓанда жіп т‰стері сан алуан
болып, µрмек теруінде бір ... ... ... жєне ... µрнектер
араласып келе береді.
Б±л µнерді дамытуѓа ерекше ... ... ... ... ... ... И.Ярема, Є.Бапанов, С.Бапанов,
К.Жубаниязова, А.Ихсанова, Н.Павленко, ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Ќазаќстанда Алматы ќаласына осы жања µнер алдымен ... ... ... 1970 жылы ... ... ... марќ±мныњ “Дала”
атты таќыр кілем мєнерімен тоќылѓан ‰лкен гобелені кµрме залында ... тоќу ... осы жања ... жас ... ... ... µткізілген кµркем кµрмеде гобелен тоќушылар саны кµбейе бастады. Б±л
кµрмеге µздерініњ жања кілемдерімен ... ... ... ... ... ... гобелен тоќу µнері республикамыздыњ облыстарына да
тарап отыр. Жања ... ... ... т‰скен Батима Зєуірбекова,
Ш.Уєлиханов атындаѓы мемлекеттік сыйлыѓымен баѓаланды. 1969 жылы ... ... ... бітірген жас шебер 1973 жылы ... ... ... ... ... ‡ш жылдан соњ Москва
ќаласындаѓы Б‰кілодаќтыќ кµрмеде “Єуен” жєне ... атты ... ... ... шеберлерініњ ішінен Батима Мєдениет
министрлігі мен Суретшілер Одаѓыныњ Дипломы берілді. Осы ... ... ... ... ... ... жєне Б‰кілодаќтыќ
кµрмелерге ќатысуда. ¦зындыѓы 17 ... ені 2 метр ... ... ... ... ќаласындаѓы “Ќазаќстан” ќонаќ ‰йініњ тµріне кµрік
беріп т±р. Ал ... жєне ... атты ... ... ... мемлекеттік
кµркем µнер музейі кµрме залыныњ т±раќты экспонаттары. Осындай жас µнерді
ілгері ... ... ... жас ... ... Лиза ... ... сырмаќ сыруды, алаша тоќуды Лиза жас ... ... ... оќып ... аќ ... ... шебер атанѓан. 1971
жылы Алматы суретшілер училещесін бітірген Лиза ... ... ... пима ... ... ... ... істейді. Лиза 1979
жылдан Суретшілер Одаѓыныњ м‰шесі. Ол ... ... ... ... ... ... кµркем µнер кµрмесінен ќорѓа ... ... атты ... гобелен кілемі “Ќазаќстан” ќонаќ ‰йініњ
галерея залына ќойылѓан. Ал Ленинге ... ... ... ... орын алдв. Соњѓы он жылда Лиза Ќалимова ... ... ... ескі ... ... ... ќайта келтіруші, яѓни реставратор
болып, реставрация бµлімінде шеберлігімен кµзге т‰сіп, ж±мыс ... ... ... еліміздегі сияќты шетелдіњ ќазіргі гобелендерінде де т‰рлі
тарихи оќиѓалар, адам бейнелерімен, абстракциялыќ бейне, ... ... т.б. ... ... Американдыќ Рут Шеййер Нью-Йорктегі
µмірді, Англиялыќ Джоана Бакстон сериялыќ гобелендерінде єлемдегі ... ... ... ... ... тоќымашылар пішіні мен т‰сін
эксперименттегенді ±натады. АЌШ-тыќ Шерон ... ... ... ... ... ќабаттарды, яѓни биік ‰йлерді бейнеледі, ал
Марта Рогайскийдіњ ... ... ... ... ... ... мен
кристалдар силуэтіне ±ќсас.
Келесі британдыќ тоќымашы Лиз Колинз ... ... ... бейнелеген. Кейбір тоќымашылар µздерініњ
ж±мыстарында µзгеше жіптерді пайдаланѓанды ... ... ... Таден
Баитлих дµрекі жуан жіптер мен бауларды пайдаланды. ... µте ... яѓни ... ... ... ±натады.
Ќазіргі кезде шетелде гобелен тоќитын фабрикалар бар. Олар ... ... ... ... ... ... Б‰гінгі
кезде тоќымаѓа сурет салу ... ... де ... ... ... ... кєсіпорындар єлі к‰нге дейін ќолмен тоќуды ќолданады. Б±л
тоќымашылар жања идеялар мен тоќу єдістерін д‰ниеге єкеліп, соњынан ... ... ... ... µндіруде ќолданады.
Қолөнердің мектептегі алатын орны
Басқа пәндер сияқты сәндік қолданбалы өнер пәнінің процестерімен
таныстырып, өнер ... ... ... үйрете отырып, білімі мен
шеберлігін сабақтан тыс уақытта ( ... ... т.б) ... қолданбалы өнер курсының міндеттері:
- оқушының политехникалық ой - ... ... ынта – ... нығайту
және мамандықты саналы түрде таңдап алуға даярлау:
- қоғамдық өміріндегі еңбектің, өнердің рөлін түсіндіру, өнер адамларына
деген құрмет;
- өнерге деген ... ... ... ... пен шебеолік,
қоғам пайдасына шын ниетпен, шығармашылықпен ... ... ... пайдалы өнімдік еңбекке даярлық;
- еңбек мәдениеті мен оны ... ... ... ... ... ... сақтау дағдыларын жетілдіру;
Оқушылар негізінен кесте тігістері түрлеріне бастырмалы бұйымдар
жасауға, тоқу инесімен ... ши ... ... ... ... ... бұйымдар жасауға үйренеді.
Қолданбалы өнерге оқыту арқылы тәрбиелеу;
- өз ауылындағы, өз ... ... өнер ... ... ... ұжым ... ұштастыру ниетін тәрбиелеу;
- көрнекі құрал ретінде пайдаланылатын өздері жасаған бұйымдарға, көрме
экспонаттары мен мектеп мүлкіне аялы көзқарасқа тәрбиелеу;
- класс ... ... ... ... мен ... жеке тұрмыс салтына
әсемдікті енгізуге ұмтылдыру;
- мінез – құлықтағы, тіршіліктегі, тұрмыстағы көріксіздікті айыптау
көзқарасын тәрбиелеу.
Оқушыларды ... ... ... ... ... ... пен
ой еңбегі және эстетикалық мәдениетін дамытудағы ... ... ... ... яғни ... ... ... кезінде жүзеге
асырылады.
Оқушылар бұл сабақтарда қалдық маталармен ол кілем, гобелен тоқығанда
қалдық жіптермен жұмыс істейді. Сол ... ... ... да ... бұйымдарды әдемі, тыңғылықты дер кезінде бітіруге дағдыландыру
керек. ... және ... ... ... ... білуге үйрету, үй
тұрмысына қажет бұйымдардың дайын сатып алу мен ... өзі ... ... қана ... оның ата – ... ... ... де айту
керек.
Қолданбалы өнер – түрлері ұлттың халықтарында сияқты ... ... ... ... ... Әр ұлттың өрнегінің өзіне тән ерекшеліктері бар. Қай
мектептің аймағында болмасын, аға ... ... өз ... ою-
өрнегін, өнерін біледі.
Қолданбалы өнер тек ою - өрнек қана емес, олар ... ... ... мен ... өң – түс, сабақтастықты жан – ... ... ... ... ... ... мәні болу керек. Ол ... ... ... ... ... мен өткізу тәрбиесіне де байланысты.
Әр сабаққа дайындалмас ... сол ... ... ... ... мақалаларды баспасөз беттеріне қарап жинақтау керек.
Әр сабақтың ... ... ... нұсқау жобасы, сызу суреттер дәптер
мен альбомда орындалады.
Бағдарлама ... ... ... ... ... сызу, биология,
зоология, география, математика, физика, шет тілдері пәндерімен байланыста
өтеді. Бағдарламада сәндік қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ... ... « Қолданбалы өнер түрлері», « мататану
элементтері», « Кесте түрлері және кестелі бұйымдар жасау», « ... ... ... және ... ... ... Бағдарламада V,VII
жалпы сандық қолданбалы өнерге 70 сағат бөлінген. Мысалы V- ... ... ... ... - 6 ... ... өнер ... – 8
сағат, Мататану элементтіріне – 8 ... ... ... тігістерімен
сыйлықтың үй тұрмысы бұйымдарын жасауға – 26 сағат бөлінген.
Сәндік қолданбалы өнер үшін кабинет ұйымдастыру
Кабинетте ең кемі ... тоқу үшін 25 ... ... ... ... жібін
нығайтатын тарақ, шілтер тоқитын тоқу инесі, қайшы, төрбұрышты ... ... және ... жіптер, маталар болуы керек.
Кабинет қабырғасының үнемі көрініп тұратын ... ... қол ... мен ... ... кездегі, қайшымен, үтікпен, кілем,
гобелен тоқу кезіндегі ережелер ілінуі керек.
Кабинеттің қосымша ... ... ... жабдықтарды сақтау үшін
арнайы текшелі шкаф, ал қалдық жіп, маталарды сақтауға ... 60(40(40 ... ... ... ... ... жанында « Бүгін сабақта» атты қабырға стендінің
жартысы ... ... ... ... « Кабинеттің жұмысы» атты қабырға
стендіде, сабақ үйірме, факультатив, үзіліс ... және әр ... ... ... ... ... жоғары жағына “Еңбек пен бақыт егіз”, “Еңбек ерді ... қол ... ... өткір қайшы кесуге жақсы”, “Шеберлік шегі жоқ
байлық”, “Өнерлі өрге ... т. б ... ... ... ... бір ... балалар жұмысының көрмесіне арналады.
Көрме бұйымдары тоқсан сайын немесе күрделі ... ... ... ... мектепте үйрету және
Оқушыларға үйрету мен түсіндіру
Гобеленмен шұғылдану бұл декаративтік өнердің бір түрі және өнерге
деген құштарлығын ... ... ... ... ... ... ... халқының өнерін өркендетуге твочестволық жұмыс ... ... ... ... ... ... баоаның қолмен жасалатын
нәзік заттарға ынтасын арттырады. Қолмен жұмыс істеуге эстетикалық тәрбие
арқылы үлкен жетістіктерге ... ... ... белгілі адам жоғары
талғамымен, дайындығымен жоғары сапалы заттар дайындайды.
Процесс үстінде гобелен өнері балаларды өнерге ... әсер ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Жұмыс жасауда қандай болмасын ... ... ... ... отырады.
Әсемдікке, гормониялық мақсаттылықққа, сезіміне тәрбиеленеді. Жасалған
жұмыс тарихи білімге, өнерге ... ... ... ... Оқушы сурет
салудан ғана дамымайды, ол шығармашылық дамиды.
Оқушыларға гобелен туралы сабақ өткізген кезде ... ... ... ... ... өту ... Сонымен қатар Қазақстандағы гобеленшілердің
еңбектеріне, өміріне тоқталып өту керек. Оқушыларға гобеленге түрлі ... ... ... ... ... ... гобеленнің төмендегідей
ерекшеліктерін және гобеленшінің әрқилы маман екендігін оқушылар біліп,
түсіну керек.
1. Гобеленші – ... ... ... ... ... ... үшін ... текшелі шкаф, ал қалдық жіп, маталадрды сақтауға
өлшемі 60 х 40 х 40 ... ... ... ... оқу жылы ... ... ... м‰шелері сайланады.
Кабинетте таќта жанында “Б‰гін сабаќта” атты ќабырѓа стендініњ жартысы
магтитті ... ... ... ... ж±мысы” атты ќабырѓа стендіде,
сабаќ ‰йірме, факультатив, ‰зіліс ... жєне єр ... ... ... ... жазылады.
Тақтаның жоғары жағына “Еңбек пен бақыт егіз”, “Еңбек ерді қуантар”,
“Өнерлі қол пішуге жақсы, өткір қайшы, кесуге ... ... шегі ... ... өрге ... т.б. сөздерді жазуға болады.
Кабинетте ауыспалы бір стенд балалар жұмысының көрмесіне ... ... ... ... ... ... тақырып біткен сайын өзгертіліп
отырады.
Жоспар
1. Кіріспе
Ұлттық қолөнер бұйымдарының маңызы, мәні.
2. Негізгі бөлім
а) Кілем тоқу өнері
б) Кілем жабдықтары
в) ... ...... ... – бүгін шетелде
д) Гобелен түрлері мен тоқу әдістер
е) Қол өнердің ... ... және ... үйрету мен түсіндіру.
Сабақ жоспары.
3. Қорытынды
Дипломдық жұмыс “Махамбет”.
Дипломдық жұмысты орындаудағы шығармашылық ойдың мәні.
Қолданылған ... ... ... ... ... ... “Қазақстан” 1995ж.
2. Х.Арғыбаев. “Қазақ халқының қолөнері” Алматы. “Өнер” ... ... ... қолы ... ... ...... Ш.Әбдуәлиева. Халық қолөнері. Алматы “Рауан” 1992ж.
5. Научно-популярный иллюстрированный журнал. Народное творчество.
6. Сюзи О(Рейли. Плетение. Издательство “Полигон” Санкт-Петербург 1998
7. ... ... ... Мәдениет және тұрмыс №7 1983ж.
8. С.Мұхтарұлы “Мәңгілікпен арналыс”. Қазақстан әйелдері №2 1983ж.
9. Г.Мұқышева “Мәңгілік муза” ... ... №4 1981ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гобелен “Махамбет”18 бет
Мектептен сыныптан тыс сәндік қолданбалы өнер үйірмесін ұйымдастыру28 бет
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері8 бет
Исатай Тайманұлы және Махамбет Өтемісұлы бастаған ішкі (бөкей) ордадағы ұлт-азаттық көтеріліс17 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Әтемісұлы бастаған көтеріліс19 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтеиісұлы бастаған көтеріліс7 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған халық-азаттық көтеріліс16 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтеріліс6 бет
Махамбет Өтемісұлы (1803 - 1846)5 бет
Махамбет ақын туралы әр жылдары жазылған мақалалар, алғы сөздер және баяндамалар43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь