1986 жылғы желтоқсан. Аңыз бен шындық

I. Кіріспе
II. Негізгі болім:
1. Аланда
2. Дурбелен қурбандары
3. АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.
III. Қорытынды
Ғасырлар бойғы отарлық езгі дінкелеткен қазақ халқы Мәскеудін кезекті октемдігіне наразылық білдіріп, табанга тапталып бара жатқан тілі мен дінінін, улттық болмысынын журек булқынысын сездірген 1986 жылгы желтоқсан оқигасына биыл 21 жыл толады. Аланга шыгып оз ойларын айтуга тырысқан қазақтын орімдей қарусыз жастарына муздай қурсанған солдаттар мен милиция қызметкерлері қарсы қойылды. Қыз-жігіттерді аяусыз таяққа жықты, турмеге қамады.
1986 жылы желтоқсан айынын 17-сін жыл сайын Қазақстан тарихындагы ерекше кун ретінде атап оту дәстурге айналды. Ойткені бул кун-халқымыздын оз улттық намысын қоргауга шыққан кун, кой аузынан шоп алмас, илегенге конбіс, момын атанған, әншейінде басы біріге қаймайтын халқымыздын журегіне батыр бабаларымыздын рухы дарып, бір женнен қол шыгарып, кок темір курсанған мындаған әскерлерге қур қолмен-ақ қарсы шыгып, ор мінез, намысқойлыгын әлемге танытқан кун. Бул кун-желтоқсан оқигасы кезінде жендеттердін қолынан қаза болған ул-қыздарымызды еске алып, қуран оқып, ас берер қаралы да куніміз. Жуздеген улттарды қырып-жойып жаулап, отар еткен Ресей империясынын, онын мурагері КСРО-нын, қабыргасы қақырап, соғілуі басталған кун.
1986 жылгы желтоқсаннын 17-18 жулдызында букіл елді дур сілкіндірген галамат оқига болды. Кенес окіметі тусында бұрын-сонды кездеспеген қубылыс. “Алматыда демонстрация”, “Брежнев аланында қаптаған журт”, “Кошелерде сап тузеп бара жатқан жастар” деген лебіздер ескен желдей гулеп тарап жатты. Елендеген ел тусіне алмай дал болды. Демонстрация, алды-артымызды багамдағанша, ес жиып, ой қорытқанша болмай, аяусыз басылды. Артынша бул оқига 1825 жылгы орыс декабристерінін іс-қимылымен салыстырылып, желтоқсан қаһармандары “қазақ декабристері” аталып, бірден-бірге айбыны асқақтай тусті. “Жалын атқан жастар арандап қалды-ау!” деп жанашырлық ниет-пейіл білдіргендер де болмай қалған жоқ. Бірақ, ол создер ашық айтылмай, “аузы куйген уріп ішедінін кебі келіп, жасырын, урке қарап, бір жар адамдардын басы қосылып, шуйірлескенде, сыр шертіскенде ғана айтылып журді. Жалпы урей, қорқыныш билеген журт сен соққандай куйде еді.
1. Бейісқұлов. Т. "Желтоқсан ызғары". Алматы "Мерей", "Қазақстан", 1994.

2. "Желтоқсан құрбандары жоқтау". Алматы "Жалын", 1992.

3. Айтбайұлы Т. , Зейнәбін Т., Алматы, 1986. Желтоқсан. Алматы "Дәуір",
1992.
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі болім:
1. Аланда
2. Дурбелен қурбандары
3. АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.
III. Қорытынды
Кіріспе
Ғасырлар ... ... езгі ... ... халқы Мәскеудін кезекті
октемдігіне наразылық білдіріп, табанга тапталып бара ... тілі ... ... болмысынын журек булқынысын сездірген 1986 жылгы
желтоқсан ... биыл 21 жыл ... ... ... оз ... ... қазақтын орімдей қарусыз жастарына муздай қурсанған солдаттар
мен милиция қызметкерлері қарсы қойылды. ... ... ... турмеге қамады.
1986 жылы желтоқсан айынын 17-сін жыл сайын Қазақстан тарихындагы
ерекше кун ... атап оту ... ... ... бул кун-халқымыздын
оз улттық намысын қоргауга шыққан кун, кой аузынан шоп алмас, илегенге
конбіс, момын ... ... басы ... ... халқымыздын
журегіне батыр бабаларымыздын рухы дарып, бір женнен қол шыгарып, ... ... ... әскерлерге қур қолмен-ақ қарсы шыгып, ор мінез,
намысқойлыгын әлемге ... кун. Бул ... ... ... қолынан қаза болған ул-қыздарымызды еске алып, қуран оқып,
ас берер қаралы да куніміз. Жуздеген улттарды ... ... ... ... империясынын, онын мурагері КСРО-нын, ... ... ... ... ... ... 17-18 жулдызында букіл елді дур сілкіндірген
галамат оқига болды. Кенес окіметі тусында ... ... ... ... “Брежнев аланында қаптаған журт”,
“Кошелерде сап ... бара ... ... ... ... ... ... тарап жатты. Елендеген ел тусіне алмай дал ... ... ... ес ... ой ... болмай, аяусыз
басылды. Артынша бул оқига 1825 жылгы орыс декабристерінін іс-қимылымен
салыстырылып, ... ... ... ... ... ... ... асқақтай тусті. “Жалын атқан жастар арандап қалды-ау!” деп
жанашырлық ниет-пейіл білдіргендер де болмай қалған жоқ. Бірақ, ол ... ... ... ... уріп ... кебі ... жасырын, урке
қарап, бір жар адамдардын басы қосылып, шуйірлескенде, сыр ... ... ... ... ... ... билеген журт сен соққандай куйде
еді.
Негізгі болім
1. Аланда
1985 жылы басталған қайта қуру мен ... ... ... ... ... жана озгерістер урдіс орбіп жатты. Кадр мәселесі
қатты қолга алынды. ... ... бірі ... алынып, бірі
жауапқа тартылып жатса, енді бірінін жулдызы жанып орлеп жатты.
Осы кезде республика журтын мазалаған ... бірі ... ... ... ... бірінші хатшысы міндетінен
босау-босамауы еді. Бір соз ... кім де ... елен ете ... ... қызметтерде коп жыл істеген, абырой-беделі артқан
жанды журт қимайтын. Егер ол кетсе, онын ... кім ... ... ... алмады. Д.А.Қонаев жасы келіп қартайғандыгын, қайта
қуруды жургізуге шама-шарқы келмейтіндігін айтып, ... ... ... ... ... ... де соз тарады. Бірақ, жогары
жақ республикадан онын ... ... адам таба ... ма, басқа жақтан
іздеді ме, қалай болғанда осы ... ... соз ... ... ... Республикада туратын алты миллионнан астам қазақ ... ... ... ... таппай сенімсіздік білдірді. Біздін
республикамыздын кошін бастайтын адам озге ... ... ... ... қулагына жетті. Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінін
осы мәселені қарайтын пленумы әне болады, міне ... ... ... да ... ... ... бәрі журт ... әсіресе, интелигенттер ішінде
турлі ой-пікір, алыпқашты қауесеттерді орістетті.
Аяқ астынан ... ... ... ... тез тарады.
Қазақстан Компартиясы Орталық ... сол ... ... 1986 ... желтоқсанда отетін, онда уйымдық мәселе қарайтын кун де жетті.
Пленум Д.А.Қонаевты пенсияга шыгуына байланысты республика Компартиясы
Орталық Комитетінін хатшысы ... ... Онын ... ... Г.В.Колбин сайланды. Ол буған дейін Грузияда, Ульяновскіде
істеген, хатшылық, бірінші ... ... ... деп ... тәртіп, ынсыз-шынсыз қалыптасқан әдіс бойынша ... ... ... ... ... ... ... келісіліп
қойған усыныс самсаған қол котерілуімен “бірауыздан” қабылданды. Шугыл
жиналып, апыл-гупыл откізілген пленумга кеткен уақыт небәрі 18-ақ ... әлі ... ... КОКП ... ... ... ... Бюросынын мушесі бола турып, пленумды озі ашып жургізуі
тиіс еді. Алайда оны ашқан да, ... де, ... де СОКП ... сол кездегі хатшысы Г.П.Разумовский ... ... ... ... санаспайшылық емей немене бул. Ол
Д.А.Қонаевқа қысқа ғана алгыс айтып, оны ... ал онын ... ... жонінде усыныс жасады. Басқа бірде-бір адам ауыз
ашқан жоқ. Кім қалай қабылдар екен ... арам ... ... қатысқан
КОКП Орталық Комитетінін уйымдық-партиялық жумыс болімінін сектор
менгерушісі Н.Ф.Мишенко текке бақылап отырмапты. ... ... қара ... ... ... сол боп ... ... алгашқы ақпарат сол 16 желтоқсан куні сагат 15-те
республикалық радиодан ... ягни 17 ... ... ... ... правда” газеттерінде қургақ ақпарат қосарлана жарияланды.
Сондай-ақ Г.В.Колбиннін омірі ... ... ... ... Суретін
коргендер “тугі бетіне шыгып турған оні сусты, қабагы қатулы екен” ... ... ... ... еді ол. ... ... ол ... мінді. Желтоқсаннын 17-18-індегі жастар толқуы унай қойған жоқ
оған. Ал толқын басталмай-ақ журт пленум шешімін сан-саққа ... ... ... ... жалпақ елден лайықты бір адам табылмағаны
ма” десті.
1986 жылы Алматы қаласында республика басшылыгынын ... ... ... толқуы басталды. Мундай наразылықтар басқа
қалаларда да отті. Наразылықтын ... ... куші ... ... ... ... сагат 8-де бұрынгы Брежнев аланына жастардын
алгашқы тобы келді. Олардын саны 200-300 ... еді. ... ... Бул ... ... ... Орталық комитетіне сагат 9-9.30
шамасында хабарланды. Коп ... ... ... куштер әкелінді.
Астанага кірер жолдардын бәрі дереу жабылды. ... ... ... ... тус ... бес мынга дейін жеткен. 11.30-дан 14.00-ге
дейін Орталық комитеттін кейбір Бюро ... ... ... ... қызу ... ... Бірақ, мәмлеге келе алмайды. Теніздей толқыған
алан ... әлі ... ... ... ... шақ. Сагат 18-ге
жетті. Тун шымылдыгы тусіп, айналаны қара тунек басты. ... ... қара ... ... Сол кезден бастап қуу, тарату қимылы басталды.
Ондай шешімге Г.В.Колбин, О.С.Мирошхин, В.М.Мирошник, Г.Князев ақылдасып
отырып келген. Шешімді Орталық мақулдаған.
Демонстранттарды қуу, ... ... ... 24-ке ... ... байыбына терен бойламай тагылған айып КОКП Орталық Комитетінін
Саяси Бюросы 1986 жылгы Желтоқсаннын ... ... ... арқауы болды.
Иә, сонымен, Брежнев аланы қара-қурым адамга лық ... ... ... және ... ... ... аланга қарай толқын-
толқын болып агылған қазақ жастары. Олар студент қыздар мен жігіттер, ... ... ... ... ... уясындай гуілдеген қызу-
қанды жас уландар.
Қолдарында транспоранттар: “Ленин идеясы жасасын!”, “Да здравствует
ленинская национальная политика!”, ... ... ... ... ежелден еркіндік ансаған!”, “Улт саясатынын лениндік принциптерін
сақтауды талап етеміз!”, “Ешқандай ултқа ... ... ... ... кошесімен Орталық стадионнын аргы жагынан аланга қарай лек-
легімен агылған ереуілшілдер. М.Горький ... ... да әр ... ... ... ... олар ... Жібек жолымен урандатып, котерінкі
куйде сап тузеп журіп отырып, Бейбітшілік және Абылай кошелерімен жогары
орлей ... ... бет ... ... терезелерінен, балкондарынан қарап
турған журт “бекерге арандайды-ау мына жас ... мен ... ... білдіріп қояды.
Халық жасақшыларын уйымдастырып, қаруландыру М.Мендібаев пен
Г.Шуликога жуктелген. Бул іске ... ... ... аса ... Москва және Октябрь аудандық партия комитеттерінін бірінші
хатшылары Ю.Ежков пен Ю.Мещеряков. Кейін М.Мендібаев пен ... ... ... болуы тегін емес еді.
Сондай-ақ сегіз қаладан муздай қаруланған армия және ішкі әскер
болімшелерінен лек-легімен ... ... ... Олар ... ... қалаларынан да шугыл жеткізілді. Кешкі сагат алтыда Фурманов
кошесімен қос-қостан сап тузеп откен бронетранспортерларга ... ... ... ... де ... Он бес БТР ... Самсаған
қарулы қол бейбіт талап қойған жанкешті жандарга суық ... ... ... Сойтіп, аланга саны-50 мын әскер, 20 мын ... 16 ... ... ... Ал ... он ... жуық.
Сойтіп, желтоқсаннын 17 нен 18-не қараған туні алан айнала ... ... уш ... қоршауда қалды:жасақшылар олармен бетпе-
бет келіп, алдында турды, одан кейінгі екінші қатарда милиция, ушінші
қатарда әскер. Жастардын жуздерінде ... ізі де ... Бір ... ... қан ... ... корінеді. Жиырма шақтысы іркес-тіркес
аланга ойқастай шыгып, олай ... ... ... ... су ... ... ... Журт арлы-берлі қашқалақтап, ілгері-
кейінді лықсып турып алды. Ыдырап тарай ... ... ... турде Москвага хабарланып отырды. КСРО Ішкі
істер министрі ... ... ... ... ... уздіксіз хабарланды.
Желтоқсан қозгалысын басу, оны уйымдастырушылар мен қатысушыларды
жазалау шараларын Орталықтын ... және ... озі ... ... штаб ... ... ... ішінде КОПК Орталық комитеті
Саяси Бюросынын мушесі М.С.Соломенцев, КОКП ... ... ... ... ... ... ... сол болімнін ... ... ... ... шаш етектен деп білеміз.
Желтоқсан қаһармандарынын қойған талабы, негізінен мынадай: Орталық
комитеттін бірінші ... ... неге ... ... сайлатады,
қазақтан қоймаса, республиканын жергілікті халқынын жайын білетін орыс
неге болмайды. Олар улкен ... ... ... деп Е.Н.Әуелбековты,
С.М.Муқашевты, Н.Ә.Назарбаевты ғана айтып қойған жоқ, ... ... ... Н.Е.Морозов т.б кандидатураларды да
атаған, Г.В.Колбиннін сайлануына наразылық білдіріп, Д.А.Қонаевтын жастар
алдына шыгып, ... ... ... ... ... әрекеттері шектен шыгып кеткен кезде
оларды тоқтату қиын еді. Ымырт уйріліп, қарангы тускеннен ... ... ... ... ... ... сойыл, арсылдаған иттер
пайдаланылды. Жастарды тарқатқаннан кейін тунгі ... 24 ... қар ... 150 ден ... жастар соққыга жыгылып жатты.
Қақтыгыс оршіп, қызған шақта, қызбалықпен озін-озі устай алмайтын
жагдайга жеткенде жаппай булдіру ... ... “11 ... ... 24-і ... 39 ... пен 33 ... такси қатардан шықты,
13 жатақхана, 5 оқу орнына, 6 сауда орнына, 4 әкімшілік уйіне материалдық
залал ... ... ... мәліметі бойынша желтоқсан оқигасы 302 644
сом 68 тиын зиян әкіліпті. Ал шын мәнінде зиян одан да коп ... ... ... де ... ... емес.
2. Дурбелен қурбандары
Шеруді кушпен басқаннан кейін кәсіпорындардын жумысшылары арасында
коммунистер әнгімелер ... ... ... ... соз ... тыныштық орнаса да жасақшы отрядтар кошелер мен аландарда
кузет атқарып ... ... ... неге ... жургенін оздері де толық
сезінбесе керек.
Козі қарақты, кокірегі ояу, ... мен ... ... ... ... да іштей толқу билеп, унсіздік жайлады. Шындықты ... ушып ... ... ... бас ... ... ... қурудын
“жаулары” деп бетке айтпаса да, қаралау, жала жауып ... ... ... бар. ... ... ... халқы ушін тагы бір қасірет жылдары
болды десек, артық айтпаған болармыз.
Жастардын демонстрациясы “ултшылдықтын корінісі” деп ... ... ... ... білек сыбанып, қыжылы қайнап кірісті.
Алматыга ушып келген КСРО Бас ... ... ... мемлекеттік қауіпсіздік комитеті, прокуратура, ішкі істер
министрлігі қызметкерлерімен шугыл ... ... Оған ... ... аланга жиналуынын себептері жонінде жалған сойлеп,
орғандардын жумысына ... ... ... ... ... ... ... олардын
барлықтарынын укімдеріне ортенген мәшинелердін, жарақаттанған адамдардын
сандарын, т.б. жазып берген болатын. Сондагы “мәліметтер” ... ... ... ... ... ... ... олардын 774-і
тәртіп сақтау орындарынын қызметкерлері екен.
Демонстранттарды жазалау кун тәртібіне қойылды. Негізінен жергілікті
улт жастарын қатан жазалау қолга ... ... ... прокуратурасында
арнайы тергеу тобы қурылды. Оны куруга желтоқсаннын 17-і куні-ақ, ... ... ... ... жатып-ақ Қазақ ССР-інін прокуроры
Е.Елемесов буйрық берген. Топты онын ... ... ... қурамына 98 тергеуші кірген. Олар-республикалық уш ... ішкі ... ... мен мемлекеттік қауіпсіздік
комитетінін қызметкерлері. Бәрі де ... ... ... Қазақ
ССР Жогаргы кенесі жанынан қурылған Комиссиянын анықтауына қарасақ,
қылмыстық іс қозгалған 99 ... ... ... ... және
нәсілдік тендікті бузу немесе жаппай тәртіпсіздік жасау деп багаланып,
Қазақ ССР Қылмыстық істер кодексінін 60 және 65 ... ... ... ССР ... ... ... ... жоніндегі сот коллегиясы
жогаргы соттын ... ... ... ... ... қарап, Рысқулбековты ен ауыр жазага-атуга, Тәшенов пен
Тайжумаевты-15 жылга, ... ... ... ... ... ... укім шыгарды. Барлыгы 772 адамга медициналық комек
корсетілді, олардын ішінде 365 адам-тәртіпсіздікке қатысушылар, ... ... ... ... ... Барлыгы 99
қылмысты жауапқа тартылды. Алматы қаласы бойынша 2401 адам ... ... ... ... 18 ... ... 2-балкар, 2-
еврей, 4-корей, 2-қарақалпақ, 1-алтай, 1-грек, 1-грузин, 1-украин және
біреуі ... ушін бас ... ... Рахметов Қурмангазы Әденулы-ҚазМУ-дын студенті 7 жыл.
2. Жуандыков Болат Дусунулы-ет ... ... 5 ... ... ... ... ... 4 жыл.
4. Ермеков Тоқтар-АГТХИ студенті, 5 жыл.
5. Отарбаев Кенжебай-СМУ-11-дін пісірушісі, 6 жыл.
6. Нәлібаев ... ... ... ... ... 5 ... ... Дуйсенбек-байланыс техникумынын студенті, 5 жыл.
8. Рамазанов Амандық Сәбитулы-Киров атындагы заводтын жумысшысы, 5
жыл.
9. ... ... ... ... 4 ... Қайрат Рахатулы-ААСИ студенті, 4 жыл
11. Тукенов Қанат Женісулы- АЗВИ студенті, 3 жыл.
12. Салыкова Нагима Асқарқызы-Алматы бас киімдер
фабрикасынын бухгалтері, 3 жыл.
13. ... ... ... ... ... 1 жыл 6 ай.
14. Мергенова Бақша-мугедегіне байланысты жумыс
істемеген, 3 жыл.
15. Досанова Жанат Әбдірахманқызы-Қарағанды медицина
институтынын студенті, 1 жыл 6 ... ... Анар ... ... 1 ... ... Ерлан Әбдірашулы- “Радиотехника”
магазин-салонынын инженері, 6 жыл.
18. Тагы басқалар
АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.
Құрметті ханымдар мен мырзалар!
1990 ... 24 ... ... ССР ... ... ... ... онда Алматыда 1986 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... ... мен ұсыныстарын мақұлдады.
Қазақ республикасының біз білген тарихында, тіпті бүкіл Совет одағының
тарихында тұңғыш рет кезінде бүкіл ... ... ... деп ... таққан
Орталықтың өктемдігіне қарсылық білдіріп, СОКП ... ... ... ... ... ... шеруін заңсыз басып-жаншуға кінәлі болған кейбір
лауазымды адамға сөз тигізбеу мақсатында желтоқсан оқиғасы ... ... ... ... қате ... ... жастарының бұл жиыны ұлтшылдық бой көрсету емес
еді. Ол басқа халықтарға, ... ... орыс ... ... ... ... ... - шын мәнісінде, елімізде алғаш рет екі күштің:
жаңа басталып, буыны қатпаған демократияның және ол ... әлі өз ... ... ... ... еді.
Бұл қасіреттің ауқымы мен тереңдігі халықтан жасырылды. Бірақ, шындық
қаншалықты ащы болса да, оған сай ... емші ... ... ... - ... Қазақстан Компартиясы
Орталық Комитетінің ... ... ... ... ... Т. В.
Колбинді сайлаған 1986 жылғы желтоқсанның 16-сында ... ... ... ... ... ... СОКП ... Комитеті Саяси Вюросының
атынан СОКП Орталық Комитетінің хатшысы Г. П. ... ... ... ... Компартиясы Орталық Комитетінің
бірінші ... ... ... ... ... ... мүшесіне
қатысты мәселерді шешудегі ... ... ... ... ... ... қалыптасу барысында оның ... ... ғана ... ... ... бұл ... ... мәнінің
арта түскенін мойындауымыз керек. Орталықтан ... ... ... ... ... ... ... мансаптың келесі бір
баспалда ғана көтерілу үшін ... Сол ... ... ... ... ... ... да осындай күй кешті. Мысалы, Қазақстанда
Совет өкіметі орнаганнан бері ... ... ... ... ... ... ... Ал Орталық тағайындаған,
республика да ... оның ... ... ... ... ... басшылар жергілікті жерде өзінің айтқанынан шықпайтын
адамдардан ғана жасақ құрды. Сол ... ... ... ... ... ... шыққаннан кейін Қазақстанда қалуды жөн
көрмеді. Орталықтың шет ... ... ... қарауы
кейде күлкілі жағдайға да алып барды. ... ... ... ... ... ... баспалдығынан «Өзбек халқына ... деп жар ... ... ... барысына оралатын болсақ, әуелі тек Алматы қаласының жұмысшы
және студент ... ... ... ғана топтың Орталық Комитет
Пленумының шешіміне наразылық білдіргенін атап айтуымыз жөн. Бұл ... шеру ... өтіп ... ... ... құрылысты құлатуға
немесе басқа халықтарға қарсы ... ... ... жоқ. ... ... ... ... алдына жиналған жастар Пленум
шешімімен келіспейтіндіктерін білдіріп, соған ... ... ... ... ... жастардың өздерімен терезесі тең сөйлесуін қорлық
санап, олардың пікірімен санасуды жөн деп, ... ... бұл ... ... ... ... ... бағаланып, сан жағынан шеруге
қатысушылардан ... есе ... ... ... ... ... ... келтірілді де, алаңды қоршап алуға ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің күшімен басу ... ... де ... ... ... ... сұрауымен ССРО ішкі істер
министрі А.В.Власов еліміздің, әр ... ... ... ... ... ... арнайы бөлімшелерін әкелу туралы шешім
қабылдады. Бұл қажеттіліктен туындамаған ... ... еді. ... ... ... мұндай шешім тек Қазақ ССР Жоғары
Советінің ұйғарымымен Алматы ... ... ... ... ... да ССРО ... Советінің Президиумы немесе Сессиясы бекіткенде заңды
саналмақ. Бірақ, шағын ғана басшылар тобы республика өкіметінің ... ... ... ... әрекет жасады.
Бейбіт шерудің жаппай тәртіпсіздікке ... - ... ... ... ... ахуалдан шығудың тиімді ... ... ... ... ... сонымен қатар, саналы да ұстамды
саясатқа емес, күшке сүйенуі басты, ... ... шеру ... оған қарсы қолданылып отырған шаралар туралы
алғашқы мәліметтер Орталыққа - СОКП Орталық ... ССРО ... ... және ішкі істер министрлігіне тоқтаусыз жіберіліп
тұрды. Одан әрі хабар сағат санын, ал Мемелекеттік қауіпсіздік ... ... ... ... сағат сайын берілді. СОКП Орталық Комитетімен
телефон арқылы белгіленген тәртіп бойынша Г.В. Колбин сөйлесіп ... ... ... ... ... ... ... белгілісі – желтоқсанның 17-
сінен 18-іне қараған түні партия шаруашылық кеңесіне қатысушыларға Г. ... ... ... ... Бас ... М.С. ... оқиғаға қатты
мазасызданып отыр» деген хабарламасы ғана. (Г.В. Колбин комиссияның
шақыруына келуден бас ... 1990 ... ... ... ... ... ... журналистеріне арнап оқиғасы жөнінде прессконференция өткіздік
Г.В. Колбинді тағы шақырдық. Келмеді).
Алматыда болып ... ... ... баға ... алғашқы хабарлама
Москваға желтоқсанның 17-сі күні сағат 18-де ... ССРО ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қауіпсіздік төрағасы В. М. ... ... ... - ... ... ... үшін ахуалға баға беру
жөніндегі ұсынысты кім ... ... ... ... ... ... ... бері бай тәжірибе жинаған Г. В. ... ... ... ... деп жауап берді.
Шеруді басу, одан кейінгі жазалау істерін Орталықтың өкілдері СОКП
Орталық Комитеті Саяси Бюросының ... М. С. ... ССРО Ішкі ... бірінші орынбасары Б.К. Елисов, ССРО Мемлекеттік хауіпсіздік
комитеті председателінің бірінші орынбасары Ф.Д. ... ССРО ... ... ... О.В. ... ССРО Ішкі істер министрлігіне
қарасты ішкі әскери күштер басқармасының бастығы ... СОКП ... ... ... жұмыс бөлімі
меңгерушісінің орынбасары Е.З. Разумов, СОКП Орталық ... ... Г. В. ... өзі ... ... ... ... құрамынан бұл қалалық, ... ... тек ... ... Орталық Комитетінің екінші
хатшысы О.С. ... ... ССР Ішкі ... ... Г. Н. ... ... ССР ... қауіпсіздігі комитетінің төрарасы В.М.Мирошник енді.
Оқиғаға әдейі бұрмаланып берілген бара түптеп келгенде – ішкі ... ... ... ... ... Алматыға әкелуге апарып
соқты. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті бюросының өтініші бойынша
жасалды-мыс деген ... шын ... оның ... тыс ... жай.
Компартиясы Орталық Комитеті Бюросының атынан ... ... ... ... ... ... ... Орталықта Алматыға комендаттық
сағат енгізу және тұрақты армия бөлімшелерін іске қосу ... ... Орта Азия ... ... ... В.Н. Лобов әскер
енгізуден үзілді-кеселді бас тартса да, Г.В. Колбин ССРО Қорғаныс министрін
дегеніне көндірді. ... ... 18-і күні ... 13-те ... ... жеке құрамын енгізді. Олар Орталық Комитет үйін қоршауға алды.
Бір ғажабы осыншама ауыр зардаптарға соқтырған маңызды шешімдерді бәрі
ешқандай ... ... ... ... «Қазақстан Компартиясы
Орталық Комитеті Бюросының ... ... ... ... енгізілді»,
желтоқсанның 17-сі күні шеруге қатысушыларды қуып тарату кезінде сапер
күрегін ... ... ... ... түскен ССРО Мемлекеттік
қауіпсіздігі комитетінің шекара ... ... ... ... ... ... ... жасады; Елисовтың нұсқауы
бойынша сол кезде 20 өрт ... ... ... Лобовтың ауызша
бұйырығымен алаңға. Алматының жоғары әскери командалық ... Ішкі ... ... ... ... ... ... ереуілшілер ұсталып, прокурордың санкциясынсыз тергеу изоляторына,
арнайы орындарына тіпті, информациялық-есептеу ... ... қала ... ... ... ... ... аудандық
партия басшыларының ауызша нұсқауы кәсіпорындарда темір таяқтар әзірленіп,
халық жасақтары ... ... ... ... ... ... беруге
болар еді.
Осыған орай сол ... ... ... Төрағасы,
қазіргі Қазақ ССР Президенті Н. Ә. ... ... деп ... ... ... болып жатқан жағдайға "барлау жасаудан
бізді толық шеттетуіне түрлі болған негізгі себеп ... деп ... ... ... ... ... ... өз мүддесіне бұруға тырысады деп
күмәнданды. Шеруге қатысушылардың Қазақстан Компартиясы Орталық ... ... ... ... ... ... деп Е. Н.
Әуелбековті, В. П. Демиденконы, О. С. ... Н. Е. ... С. ... Н. Ә. Назарбаевты және т. б. ... ... ... Айта кететін жәйт ... ... ... ... ұлты орыс адамның ... ... ... ... ... Сол бола тұрса да, атышулы
«қазақ ұлтшылдығы» аттты саяси ойын ... ... ... ... де ... Москвалық басшылар кісілік көрсетіп, бұйыра сөйлесіп жүрді».
Комиссияға берген жауабында Қазақстан Компартиясы Орталық ... ... ... ... ... ... Президиумының сол
кездегі төрағасы С. М. Мұқашев жиналған әкери күшпен ... ... ... ... оның ... сұрамағандығын айтады. Мұндай дәлелдерді
Бюроның басқа да мүшелері, ... ... ... ... ... ... одан ... жазалау ... ... ... ... асырылды. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... оқиға барысына,
одан кейін өріс алған жазалау науқанына ... ... ... өз ... ... үшін ... әрі ... жауапкершілікті Қазақтан Компартиясы
Орталық Комитетінің хатшылары мен Бюро ... тең ... ... ... ... басшылардың ешқайсысы да өздерінің маңызды істен заңсыз
шеттелуіне наразылық білдірген жоқ. ... ... ... шақыруын талап етпеді, СОКП Орталық Комитеттің халыққа үндеу
тастаған жоқ. Олардың ешқайсысы - ... ... ... өз ... ... ... ... қарсы шыққан жоқ. ... (С. ... М. ... З. ... ... ... ... сол кезде ес жия ... ... ... ... көрмегенін, ол туралы ештеңе білмегенін
мәлімдеп, ... ... ... ... Орталық өкілдерінің
өктемдігіне ... ... ... ақ, ... таза етіп ... ... ... болсақ желтоқсанның 17-сі күні сағат 18-де
шеруге қатысушыларды күшпен тарату туралы ... ... ... ... ... ... Қуып ... тікелей бұйрықты Қазақ ССР Ішкі ... ... Н. ... ... Сол сәттен бастап Алматыда жаппай тәртіпсіздік
басталды.
Алматыға арнайы жіберілген СОКП Орталық комитеті ... ... ... М. С. ... те ... ... шын ... өз үлесін қосты. ССРО-ның барлық ... ... ... мен ... ... ұлтшылдық әрекеттері туралы
хабарлар оның тікелей қатысуымен ... ССР ... ... ... ... барысында ресми
хабарларға мүлдем кереғар құбылыстар ашылды. Медициналық сараптау ... ... ... ... ... ... ... арасында бірде-бір нашақор, бірде-бір маскүнем болмай шықты.
Әрине, бүгінгі ... «Бұл ... ... ... ... заңды сұрақ
туады.
Егер алаңда бұзақылар мен маскүнемдер, нашақорлар жиналса, оларға
қарсы күш қолдану ... ... ... шыға ... ... ... ... қатысушыларды өңшең бұзақы, маскүнем етіп көрсетуге
тырысты. Осыдан кейін ... 1937 ... ... ... ... ... қаттай беруге болатын еді. Міне ... ... ... ... қайсыбір тобының әредік заң аясынан
шығып кетіп, бұзақылық жасағанын да мойындауымыз керек. ... ... ... ... ... ... саяси
мәдениеті жоқтығын көрсетіп, бұзақылық әрекеттерге барды. Тәртіп қорғау
күштеріне тас лақтырды. ... өзге де. ... ... ... ... ... ... А, Қонаевқа шеруге катысушылардың алдына шығып сөйлеуден бас
тартты, Г. В. ... ... ... шешімді ұнатпағанын білдірді,
сөйтіп бебіт шерудің жаппай тәртіпсіздікке ұласып кетуінеж бегілі ... етті ... айып ... ... ... ... ... Шын мәнінде, О. С. Мирошхин мен Г. В. ... екі ерт ... ... Д. А. ... ... 17 күні ... ... 11-
ге таман Орталық Комитетке ... ... ... ... ... З. ... М. ... және Н. Назарбаев
Д. Қонаевтың ... ... сөз ... бас ... Ал Д. А. Қонаев бірінші хатшының ... ... ... отырғанын, сағат 13-ке таман Москвамен телефон арқылы кезекті
сөйлесуден ... Г. В. ... оған «Сіз ... ... ... шешеміз» деп мәлімдегенін айтады. Комиссия жауап ... ... «Д. А. ... ... ... ... сөз ... қажет
еді» деген біржақты пікір білдірді.
Бірақ Д. А. Қонаев түсініктемесінде өзіне таңылған айыптың ... ... ... Осы ... ... және ... де ... сұрақтардың кейбірі Мәскеудегі ең ... ... ... ... ССР Жоғарғы Советінің 1986 жылғы желтоқсан ... ... ... ... екі ... ... ... - әртүрлі мамандықтары сарапшылар, юристер, медиктер,
социологтар, саясатшылар, ... ... ... юстицияның, ішкі істер министрлігінің қызметкерлері, Мем-
әрекет қауіпсіздігі ... ... ... ... мен ... ... ... кәсіподақтың өкілдері
қарастырылды.
Комиссияның жұмысшы тобына сарапшы ретінде бір қатар ...... Адам ... ... ... Адам ... комитетінің өкілдері, сондай-ақ, ССРО Прокуратурасының бригадасы
қатыстырылды.
Республика прокуратурасының, сот лен Ішкі ... ... ... ... ... ... ... өтінішіміз
бойынша бірнеше ай желтоқсан оқиғасына ... ... ... ... ... екі ... жуық документ
келіп түсті, ол 25 том болды. Комиссия қылмыстық және ... 500 ... ... ... ... ... альбомдарын, аудандық ішкі істер бөлімдері мен ішкі істер
министрлігі мекемелерінің ... ... ... тағы ... ... ... журналдарын қарады.
800-ден астам адамның, олардың ішінде жауапты партия, совет, басқа да
органдар басшыларының, ... ... ... ... органдары
қызметкерлерінің, ... ... ... сотталғандар мен жапа ... ... ... алаңы төңірегіндегі үйлердің ... ... және сол ... ... ... қызметкерлеріне түрлі
сұрақтар қойылып, жауаптары тыңдалды.
Ұсталғандар саны Ішкі істер ... ... ... ... ... комитетінде — 2212, прокуратурада — 2401 болды.
Комиссия мынаны анықтады: ... ... ... арнайы
қабылдау орыңдарына, тергеу изоляторларына ... ... ... мен автобустармен қала сыртына апарып тасталған алты
мыңға жуық адам есептен жасырылып қалған. ... ... ... ... ... саны 8500 ... ... алған адамдардың саны бойынша да толық емес деректер
келтірілген, Алматы ... ... ... алынған мәліметтерде
олардың саны - 763, қалалық ішкі ... ... ... ССР
Мемлекет хауіпсіздігі комитеті мен прокуратурасында - 1137 адам, ... ... ... ... ... жапа шеккен ... ... ... берді. Жедел жәрдемнің 20 бригадасы ... ... 540 адам ... ... ... ... ... астам адам жараланған. Бірақ ... ... ... оған мына ... ... ... алған шеруге қатысушылар жауапкершлікке тартылудан қорқып,
медициналық ... ... ... ... ... ... емдеу
мекемелерінде сол күндері Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... отырды;
- емдеу мекемелерінен Мемлекеттік ... ... ... ... аурудың жеке кітапшасын алып кеткен фактілері
де бар, бұл көмек сұрап келіп тіркелгендердің жалпы сайын бұрмалайды;
- ... ... ... көмек көрсеткен фактілер
болған;
- су шашқаннан, бірнеше сағат бойы жер ... ... және ... ... тастағаннан суық тиіп ... ... ... ұсталған адамдардың Ішкі істер министрмен Прокуратура басшыларының
мақұлдауымен прокурордың санкциясынсыз және ... ... ... ... ... изоляторларына, арнайы қабылдайтын орындарға,
уақытша ... ... ... ... ... көпшілігін арнайы машиналар мен автобустармен қаладан
25-50 шақырым жерге апарып, ... ... ... ... ... ... ... желтоқсанның 17-сі және 18-і күндері ақ басшылыққа алаңда
не болып ... ... ... және ... баяндаулар келіп
түскенін анықтады. Мысалы, сол кезде Қазақ ССР Ішкі ... ... ... ... ... ... азақ ССР халық депутаты,
генерал-майор М. Д. ... ... ... деп ... ... ... ... жігіттер мен қыздар-бірнеше
сағат бойы (қақаған ... ... ... қою - ... бұзу емес да ... ... жер ... жатуға
мәжбүр етті, ал қайсыбірі сәл болса да ... ... ... ... ... солдаттар оларды дубинкамен төмпештей
бастайды. Мен бұл ... ... ... "17-сі, 18-і күндері
Орталық Комитеттің сол кездегі екінші хатшысы , ... сол ... ... ... ... ... рет баяндадым. Мирошхин:
«Мүмкін оларға үйіңнен ... ... ... ... ... ... ... жасаған кезде Комиссияға алуан
түрлі кедергілер келтірілді. Мысалы, ССРО Мемлекет хауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... жасаған
желтоқсанның 17-сіндегі әрекеті «ерекше» көзге түсті. Олар ... ... ... шағын сапер күрекшесімен шеруге шабуыл жасады. Шекара
училищесіндегі құжаттарға жетуге де, сондай-ақ, училищенің өзіне кіруге де
ұзақ бойы мүмкіндік ... Оған ... алу үшін ... ... ... ... екі рет жолығуыма тура келді, Соның өзінде
Мемлекеттік хауіпсіздігі ... ... ... ... ... және басқалар Комиссияға берілген жоқ.
Көптеген құжаттар, оның Ішінде сақталу мерзімі бітпеген қағаздар әдейі
жойылған. «Метель «86» атты ... ... ... да ... ... ... ССР Ішкі ... министрінің ... ... ... ... келіп, бізбен әңгімелескеннен кейін дереу
желтоқсан ... ... ... ... ... ... ... Э. О. Басаровтың пікірі бойынша, бұл анықтамалардың «тарихи және
ғылыми құны жоқ және олар іс ... ... ... ал, нақ осы
анықтама Комиссия үшін өте ... еді. ... ... жүйесінің заңдылық
пен тәртіпті қорғауға емес, керісішне ... ... ... ... ... бүгінгі таңда белгілі больш отыр.
Егер біз шын мәнінде ... ... ... жол ... ... керек.
Желтоқсан оқиғасына байланысты ... 99 ... ... ... ... ... деп анықталды. Тағы ондаған іс ... ... ... ... ... ... ... істер кәдімгі
анекдоттық ахуалдарға тапсырыс материал болғандай.
Мысалы, «Ленин идеясы жасасын!» - деген ... алып ... ... сот А. Бекбосыновты 2 жылға соттаған. «Әрбір ... өз ... ... ... көтерген Ж. Әуезов 5 жылға кесілген ... ... ... ... ұран көтергені үшін Е. ... жыл бас ... ... бой ... басу да ... ... ... әрекеті үшін Қазақ ССР Ішкі Істер министрі Г. Н. Князев
жауынгерлік ... ... ... Оның ... О. ... және ... ... органдарының басқаруда қызметкерлері
мемлекет наградалары мен құрметті атаққа ие болды.
Қазақ ССР Ішкі ... ... 1596 ... ... Грамоталары
мен, «Үздік қызметі» үшін «Милиция ... деп ... ... сыйлықтармен және алғыс қағаздарымен, 250 адам медальдармен және
250 адам Қазақ ССР Жоғарғы Советі ... ... мен ... ... мен ... ... ... шеруін басуға
қатысушылар наградтау,— тарихымыздың ең масқара ... ... Және ... ... көзінен құпия және жасырын жүргізді.
Қорытынды
Міне, желтоқсан оқигасынан бері де бірнеше жыл ... Қой ... ... ... ягни ... орта ... ... ашылып,
жарық корді. Сотталғандардын саны 99 емес, 104 адам ... ... ... ... ... ... ... саны енді 74-ке
жеткізілді. Ал қалған 28 адам жоніндегі ... ... ... Олай болса, олар толық ақталмады ... соз, ... ... 1991 ... желтоқсаннын 12-сінде
“Қазақстандагы 1986 жылгы желтоқсаннын 17-18-індегі оқигаларга қатысқаны
ушін жауаптылыққа тартылған азаматтарды ... ... ... ... 17-сі ... ... ... жанару куні
деп жарияланды.
Желтоқсан оқигасы-халқымыздын бастан кешкен тарихынын бір ... ... ... ... умытылмайды деп білеміз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Бейісқұлов. Т. "Желтоқсан ызғары". ... ... ... ... "Желтоқсан құрбандары жоқтау". Алматы "Жалын", 1992.
3. Айтбайұлы Т. , Зейнәбін Т., Алматы, 1986. Желтоқсан. Алматы "Дәуір",
1992.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нашақорлық – өлім тұзағы5 бет
"Бизнес аңыздары"7 бет
"Бизнес аңыздары" (әлемнің бай адамдары)7 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс44 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс қарсаңындағы елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы26 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь