1986 жылғы желтоқсан. Аңыз бен шындық


I. Кіріспе
II. Негізгі болім:
1. Аланда
2. Дурбелен қурбандары
3. АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.
III. Қорытынды
Ғасырлар бойғы отарлық езгі дінкелеткен қазақ халқы Мәскеудін кезекті октемдігіне наразылық білдіріп, табанга тапталып бара жатқан тілі мен дінінін, улттық болмысынын журек булқынысын сездірген 1986 жылгы желтоқсан оқигасына биыл 21 жыл толады. Аланга шыгып оз ойларын айтуга тырысқан қазақтын орімдей қарусыз жастарына муздай қурсанған солдаттар мен милиция қызметкерлері қарсы қойылды. Қыз-жігіттерді аяусыз таяққа жықты, турмеге қамады.
1986 жылы желтоқсан айынын 17-сін жыл сайын Қазақстан тарихындагы ерекше кун ретінде атап оту дәстурге айналды. Ойткені бул кун-халқымыздын оз улттық намысын қоргауга шыққан кун, кой аузынан шоп алмас, илегенге конбіс, момын атанған, әншейінде басы біріге қаймайтын халқымыздын журегіне батыр бабаларымыздын рухы дарып, бір женнен қол шыгарып, кок темір курсанған мындаған әскерлерге қур қолмен-ақ қарсы шыгып, ор мінез, намысқойлыгын әлемге танытқан кун. Бул кун-желтоқсан оқигасы кезінде жендеттердін қолынан қаза болған ул-қыздарымызды еске алып, қуран оқып, ас берер қаралы да куніміз. Жуздеген улттарды қырып-жойып жаулап, отар еткен Ресей империясынын, онын мурагері КСРО-нын, қабыргасы қақырап, соғілуі басталған кун.
1986 жылгы желтоқсаннын 17-18 жулдызында букіл елді дур сілкіндірген галамат оқига болды. Кенес окіметі тусында бұрын-сонды кездеспеген қубылыс. “Алматыда демонстрация”, “Брежнев аланында қаптаған журт”, “Кошелерде сап тузеп бара жатқан жастар” деген лебіздер ескен желдей гулеп тарап жатты. Елендеген ел тусіне алмай дал болды. Демонстрация, алды-артымызды багамдағанша, ес жиып, ой қорытқанша болмай, аяусыз басылды. Артынша бул оқига 1825 жылгы орыс декабристерінін іс-қимылымен салыстырылып, желтоқсан қаһармандары “қазақ декабристері” аталып, бірден-бірге айбыны асқақтай тусті. “Жалын атқан жастар арандап қалды-ау!” деп жанашырлық ниет-пейіл білдіргендер де болмай қалған жоқ. Бірақ, ол создер ашық айтылмай, “аузы куйген уріп ішедінін кебі келіп, жасырын, урке қарап, бір жар адамдардын басы қосылып, шуйірлескенде, сыр шертіскенде ғана айтылып журді. Жалпы урей, қорқыныш билеген журт сен соққандай куйде еді.
1. Бейісқұлов. Т. "Желтоқсан ызғары". Алматы "Мерей", "Қазақстан", 1994.

2. "Желтоқсан құрбандары жоқтау". Алматы "Жалын", 1992.

3. Айтбайұлы Т. , Зейнәбін Т., Алматы, 1986. Желтоқсан. Алматы "Дәуір",
1992.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

I. Кіріспе

II. Негізгі болім:
1. Аланда
2. Дурбелен қурбандары
3. АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.

III. Қорытынды

Кіріспе

Ғасырлар бойғы отарлық езгі дінкелеткен қазақ халқы Мәскеудін кезекті
октемдігіне наразылық білдіріп, табанга тапталып бара жатқан тілі мен
дінінін, улттық болмысынын журек булқынысын сездірген 1986 жылгы
желтоқсан оқигасына биыл 21 жыл толады. Аланга шыгып оз ойларын айтуга
тырысқан қазақтын орімдей қарусыз жастарына муздай қурсанған солдаттар
мен милиция қызметкерлері қарсы қойылды. Қыз-жігіттерді аяусыз таяққа
жықты, турмеге қамады.
1986 жылы желтоқсан айынын 17-сін жыл сайын Қазақстан тарихындагы
ерекше кун ретінде атап оту дәстурге айналды. Ойткені бул кун-халқымыздын
оз улттық намысын қоргауга шыққан кун, кой аузынан шоп алмас, илегенге
конбіс, момын атанған, әншейінде басы біріге қаймайтын халқымыздын
журегіне батыр бабаларымыздын рухы дарып, бір женнен қол шыгарып, кок
темір курсанған мындаған әскерлерге қур қолмен-ақ қарсы шыгып, ор мінез,
намысқойлыгын әлемге танытқан кун. Бул кун-желтоқсан оқигасы кезінде
жендеттердін қолынан қаза болған ул-қыздарымызды еске алып, қуран оқып,
ас берер қаралы да куніміз. Жуздеген улттарды қырып-жойып жаулап, отар
еткен Ресей империясынын, онын мурагері КСРО-нын, қабыргасы қақырап,
соғілуі басталған кун.
1986 жылгы желтоқсаннын 17-18 жулдызында букіл елді дур сілкіндірген
галамат оқига болды. Кенес окіметі тусында бұрын-сонды кездеспеген
қубылыс. “Алматыда демонстрация”, “Брежнев аланында қаптаған журт”,
“Кошелерде сап тузеп бара жатқан жастар” деген лебіздер ескен желдей
гулеп тарап жатты. Елендеген ел тусіне алмай дал болды. Демонстрация,
алды-артымызды багамдағанша, ес жиып, ой қорытқанша болмай, аяусыз
басылды. Артынша бул оқига 1825 жылгы орыс декабристерінін іс-қимылымен
салыстырылып, желтоқсан қаһармандары “қазақ декабристері” аталып, бірден-
бірге айбыны асқақтай тусті. “Жалын атқан жастар арандап қалды-ау!” деп
жанашырлық ниет-пейіл білдіргендер де болмай қалған жоқ. Бірақ, ол создер
ашық айтылмай, “аузы куйген уріп ішедінін кебі келіп, жасырын, урке
қарап, бір жар адамдардын басы қосылып, шуйірлескенде, сыр шертіскенде
ғана айтылып журді. Жалпы урей, қорқыныш билеген журт сен соққандай куйде
еді.

Негізгі болім

1. Аланда

1985 жылы басталған қайта қуру мен жариялылық процестері омірдін
барлық саласын қамтып, жана озгерістер урдіс орбіп жатты. Кадр мәселесі
қатты қолга алынды. Басшы қызметкерлердін бірі орнынан алынып, бірі
жауапқа тартылып жатса, енді бірінін жулдызы жанып орлеп жатты.
Осы кезде республика журтын мазалаған жагдайдын бірі Д.А.Қонаевтын
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінін бірінші хатшысы міндетінен
босау-босамауы еді. Бір соз шықса, кім де болса елен ете қалатын.
Республикада басты қызметтерде коп жыл істеген, абырой-беделі артқан
жанды журт қимайтын. Егер ол кетсе, онын орнына кім болатынына ешкім
немқурайлы қарай алмады. Д.А.Қонаев жасы келіп қартайғандыгын, қайта
қуруды жургізуге шама-шарқы келмейтіндігін айтып, соншама жауапты
міндеттен босатуын жогарыдан отініпті деген де соз тарады. Бірақ, жогары
жақ республикадан онын орнына лайықты адам таба алмады ма, басқа жақтан
іздеді ме, қалай болғанда осы мәселені шешуді соз буйдага салып созып
алды. Республикада туратын алты миллионнан астам қазақ халқынын
азаматтарынын ішінен лайықты ешкімді таппай сенімсіздік білдірді. Біздін
республикамыздын кошін бастайтын адам озге жақтан іздестірілді. Осынын
бәрі ел-журт қулагына жетті. Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінін
осы мәселені қарайтын пленумы әне болады, міне болады деген хабар да сан-
саққа шарлады. Мунын бәрі журт арасында, әсіресе, интелигенттер ішінде
турлі ой-пікір, алыпқашты қауесеттерді орістетті.
Аяқ астынан пленум болатындыгы туралы хабар-сыбыс тез тарады.
Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінін сол бесінші пленумы 1986 жылгы
16 желтоқсанда отетін, онда уйымдық мәселе қарайтын кун де жетті.
Пленум Д.А.Қонаевты пенсияга шыгуына байланысты республика Компартиясы
Орталық Комитетінін хатшысы міндетінен босатты. Онын орнына шеттен
әкелінген Г.В.Колбин сайланды. Ол буған дейін Грузияда, Ульяновскіде
істеген, хатшылық, бірінші хатшылық қызмет атқарған деп таныстырылды.
Ескі тәртіп, ынсыз-шынсыз қалыптасқан әдіс бойынша ешкім ой-пікір
білдірмей-ақ, талап-тілек лебізін айтпай-ақ, жогарыдан шешіліп, келісіліп
қойған усыныс самсаған қол котерілуімен “бірауыздан” қабылданды. Шугыл
жиналып, апыл-гупыл откізілген пленумга кеткен уақыт небәрі 18-ақ минут
екен.
Д.А.Қонаев әлі қызметінен босамай, КОКП Коммунистік партиясы Орталық
Комитеті Саяси Бюросынын мушесі бола турып, пленумды озі ашып жургізуі
тиіс еді. Алайда оны ашқан да, жургізген де, сойлеген де СОКП Орталық
Комитетінін сол кездегі хатшысы Г.П.Разумовский болды. Октемдік,
кемсітушілік, кокіректен итерушілік, санаспайшылық емей немене бул. Ол
Д.А.Қонаевқа қысқа ғана алгыс айтып, оны босату, ал онын орнына
Г.В.Колбинді сайлау жонінде усыныс жасады. Басқа бірде-бір адам ауыз
ашқан жоқ. Кім қалай қабылдар екен деген арам пигылмен пленумга қатысқан
КОКП Орталық Комитетінін уйымдық-партиялық жумыс болімінін сектор
менгерушісі Н.Ф.Мишенко текке бақылап отырмапты. Кейін халыққа қара дақ
тусіргендердін белсенді біреуі сол боп шықты.
Пленум жоніндегі алгашқы ақпарат сол 16 желтоқсан куні сагат 15-те
республикалық радиодан берілді.
Ертеніне, ягни 17 желтоқсанда, “Социалистік Қазақстан” және
“Казахстанская правда” газеттерінде қургақ ақпарат қосарлана жарияланды.
Сондай-ақ Г.В.Колбиннін омірі қысқаша баяндалды, суреті берілді. Суретін
коргендер “тугі бетіне шыгып турған оні сусты, қабагы қатулы екен” деді.
Желтоқсанда ызгар шашып келгендей еді ол. Алгашқы куннен-ақ ол айбарлы
қулыққа мінді. Желтоқсаннын 17-18-індегі жастар толқуы унай қойған жоқ
оған. Ал толқын басталмай-ақ журт пленум шешімін сан-саққа журігтіп, “оу,
улан-гайыр республикада туратын жалпақ елден лайықты бір адам табылмағаны
ма” десті.
1986 жылы Алматы қаласында республика басшылыгынын ауыстырылуына
қарсылық ретінде жастар толқуы басталды. Мундай наразылықтар басқа
қалаларда да отті. Наразылықтын басты қозгаушы куші студенттер, жастар
болды.
17 желтоқсанда тангы сагат 8-де бұрынгы Брежнев аланына жастардын
алгашқы тобы келді. Олардын саны 200-300 шамасында еді. Бар-бара қаралары
кобейді. Бул туралы Қазақстан Компартиясы Орталық комитетіне сагат 9-9.30
шамасында хабарланды. Коп кешікпей аланга қарулы куштер әкелінді.
Астанага кірер жолдардын бәрі дереу жабылды. Шеруге жиналғандар саны
бірте-бірте артып, тус қайта бес мынга дейін жеткен. 11.30-дан 14.00-ге
дейін Орталық комитеттін кейбір Бюро мушелері аландагы жастар арасында
шыгып, қызу айтыс болады. Бірақ, мәмлеге келе алмайды. Теніздей толқыған
алан устінде әлі тәртіп сақталып, қақтыгыс басталмаған шақ. Сагат 18-ге
жетті. Тун шымылдыгы тусіп, айналаны қара тунек басты. Шынында жастар
басына қара тунек тонді. Сол кезден бастап қуу, тарату қимылы басталды.
Ондай шешімге Г.В.Колбин, О.С.Мирошхин, В.М.Мирошник, Г.Князев ақылдасып
отырып келген. Шешімді Орталық мақулдаған.
Демонстранттарды қуу, тарату тунгі сагат 24-ке дайін созылған.
Шерудін байыбына терен бойламай тагылған айып КОКП Орталық Комитетінін
Саяси Бюросы 1986 жылгы Желтоқсаннын 18-інде қабылдаған қаулысынын
негізі, арқауы болды.
Иә, сонымен, Брежнев аланы қара-қурым адамга лық толды. Сәтбаев,
Фурманов атындагы және Бейбітшілік кошелері жагынан аланга қарай толқын-
толқын болып агылған қазақ жастары. Олар студент қыздар мен жігіттер, жас
жумысшылар, оқушылар. Айнала ыгы-жыгы, аранын уясындай гуілдеген қызу-
қанды жас уландар.
Қолдарында транспоранттар: “Ленин идеясы жасасын!”, “Да здравствует
ленинская национальная политика!”, “Советтік Қазақстан жасасын!”, “Біз,
қазақ, ежелден еркіндік ансаған!”, “Улт саясатынын лениндік принциптерін
сақтауды талап етеміз!”, “Ешқандай ултқа артықшылық берілмесін!”,
“Каждому народу-своего вождя”.
Сәтбаев кошесімен Орталық стадионнын аргы жагынан аланга қарай лек-
легімен агылған ереуілшілдер. М.Горький паркінін тусында да әр жақтан топ-
тобымен келіп шогырланған олар қазіргі Жібек жолымен урандатып, котерінкі
куйде сап тузеп журіп отырып, Бейбітшілік және Абылай кошелерімен жогары
орлей аланга қарай бет алды. Уйлердін терезелерінен, балкондарынан қарап
турған журт “бекерге арандайды-ау мына жас қыздар мен жігіттер” деп
қынжылыс білдіріп қояды.
Халық жасақшыларын уйымдастырып, қаруландыру М.Мендібаев пен
Г.Шуликога жуктелген. Бул іске білек сыбанып кірісіп, аса белсенділік
танытқандар- Москва және Октябрь аудандық партия комитеттерінін бірінші
хатшылары Ю.Ежков пен Ю.Мещеряков. Кейін М.Мендібаев пен Ю.Мещеряковтын
Орталық Комитеттін секретарлары болуы тегін емес еді.
Сондай-ақ сегіз қаладан муздай қаруланған армия және ішкі әскер
болімшелерінен лек-легімен қарулы куштер әкелінді. Олар Новосибирск және
Ташкент қалаларынан да шугыл жеткізілді. Кешкі сагат алтыда Фурманов
кошесімен қос-қостан сап тузеп откен бронетранспортерларга мінген олар
аланда шогырланды. Танктер де келтірілді. Он бес БТР турды. Самсаған
қарулы қол бейбіт талап қойған жанкешті жандарга суық ызгарын тогіп,
қауіп тондірді. Сойтіп, аланга саны-50 мын әскер, 20 мын милиция
адамдары, 16 мындай жасақшылар шогырландырылды. Ал демонстранттардын
қатары он мынга жуық.
Сойтіп, желтоқсаннын 17 нен 18-не қараған туні алан айнала қоршауга
алынды. Демонстранттар уш қатарлы қоршауда қалды:жасақшылар олармен бетпе-
бет келіп, алдында турды, одан кейінгі екінші қатарда милиция, ушінші
қатарда әскер. Жастардын жуздерінде урейдін ізі де білінбейді. Бір кезде
орт сондіретін қан қызыл машиналар корінеді. Жиырма шақтысы іркес-тіркес
аланга ойқастай шыгып, олай арындап, былай арындап демонстранттардын
устіне су шашып, жанбырдай боратты. Журт арлы-берлі қашқалақтап, ілгері-
кейінді лықсып турып алды. Ыдырап тарай қоймады.
Аландагы жагдай жедел турде Москвага хабарланып отырды. КСРО Ішкі
істер министрі А.В.Власов, мемлекеттік қауіпсіздік комитетінін торагасы
В.М.Чебриков уздіксіз хабарланды.
Желтоқсан қозгалысын басу, оны уйымдастырушылар мен қатысушыларды
жазалау шараларын Орталықтын окілдері және Г.В.Колбиннін озі басқарды. Ол
ушін штаб қурылды. Орталықтан келгендердін ішінде КОПК Орталық комитеті
Саяси Бюросынын мушесі М.С.Соломенцев, КОКП Орталық Комитетінін
уйымдастыру-партиялық жумыс болімі менгерушісінін бірінші орынбасары
Е.З.Разумов, сол болімнін Қазақстан секторынын менгерушісі
Н.Ф.Мишенколардын кінәлары шаш етектен деп білеміз.
Желтоқсан қаһармандарынын қойған талабы, негізінен мынадай: Орталық
комитеттін бірінші хатшылыгына адамды неге сырттан әкеліп сайлатады,
қазақтан қоймаса, республиканын жергілікті халқынын жайын білетін орыс
неге болмайды. Олар улкен лауазымды орынга лайық деп Е.Н.Әуелбековты,
С.М.Муқашевты, Н.Ә.Назарбаевты ғана айтып қойған жоқ, Қазақстанда
істейтін В.П.Демиденко, О.С.Мирошхин, Н.Е.Морозов т.б кандидатураларды да
атаған, Г.В.Колбиннін сайлануына наразылық білдіріп, Д.А.Қонаевтын жастар
алдына шыгып, тусіндіруін талап етеді.
Ереуілшілдердін кейбір топтарынын әрекеттері шектен шыгып кеткен кезде
оларды тоқтату қиын еді. Ымырт уйріліп, қарангы тускеннен кейін жастарды
аланнан ыгыстыру операциясы басталып, курек, сойыл, арсылдаған иттер
пайдаланылды. Жастарды тарқатқаннан кейін тунгі сагат 24 шамасында
аландагы қар устінде 150 ден астам жастар соққыга жыгылып жатты.
Қақтыгыс оршіп, қызған шақта, қызбалықпен озін-озі устай алмайтын
жагдайга жеткенде жаппай булдіру орістей тусті. “11 транспорт қуралдары
ортеліп, 24-і зақымданды, 39 автобус пен 33 женіл такси қатардан шықты,
13 жатақхана, 5 оқу орнына, 6 сауда орнына, 4 әкімшілік уйіне материалдық
залал келді”. Ресми орындардын мәліметі бойынша желтоқсан оқигасы 302 644
сом 68 тиын зиян әкіліпті. Ал шын мәнінде зиян одан да коп болуы керек
деген пікірлер де қулаққа тосын емес.

2. Дурбелен қурбандары

Шеруді кушпен басқаннан кейін кәсіпорындардын жумысшылары арасында
коммунистер әнгімелер откізді. Желтоқсаншыларды айыптап, кінәләп
айтылмаған соз қалмады.
Астанада тыныштық орнаса да жасақшы отрядтар кошелер мен аландарда
кузет атқарып журді. Кімді кузетіп, неге кузетіп жургенін оздері де толық
сезінбесе керек.
Козі қарақты, кокірегі ояу, білім мен білігі оскен жергілікті улт
азаматтарын да іштей толқу билеп, унсіздік жайлады. Шындықты айтып
шырылдағандары ушып кетті, “байтал тугіл бас қайгы” болды. Қайта қурудын
“жаулары” деп бетке айтпаса да, қаралау, жала жауып баудай тусіру соған
бара бар. 1986-1989 жылдар қазақ халқы ушін тагы бір қасірет жылдары
болды десек, артық айтпаған болармыз.
Жастардын демонстрациясы “ултшылдықтын корінісі” деп Мәскеуге әлденеше
хабарлағанын дәлелдеуге Г.В.Колбин білек сыбанып, қыжылы қайнап кірісті.
Алматыга ушып келген КСРО Бас прокурорынын орынбасары О.В.Сорока
Республиканын мемлекеттік қауіпсіздік комитеті, прокуратура, ішкі істер
министрлігі қызметкерлерімен шугыл кенес откізді. Оған қатысқан
Г.В.Колбин жыстардын аланга жиналуынын себептері жонінде жалған сойлеп,
орғандардын жумысына коніл толмайтынын білдірді.
Желтоқсан оқигасына қатысқан азаматтарды соттағанда, олардын
барлықтарынын укімдеріне ортенген мәшинелердін, жарақаттанған адамдардын
сандарын, т.б. жазып берген болатын. Сондагы “мәліметтер” бойынша, сол
кундері медициналық жәрдем алған адамдардын саны-923, олардын 774-і
тәртіп сақтау орындарынын қызметкерлері екен.
Демонстранттарды жазалау кун тәртібіне қойылды. Негізінен жергілікті
улт жастарын қатан жазалау қолга алынды. Қазақ ССР-і прокуратурасында
арнайы тергеу тобы қурылды. Оны куруга желтоқсаннын 17-і куні-ақ, әлі
бейбіт шеру, қақтыгыс аяқталмай жатып-ақ Қазақ ССР-інін прокуроры
Е.Елемесов буйрық берген. Топты онын орынбасары А.Мызников басқарды.
Топтын қурамына 98 тергеуші кірген. Олар-республикалық уш мекеменін-
прокуратура, ішкі істер министрлігі мен мемлекеттік қауіпсіздік
комитетінін қызметкерлері. Бәрі де білікті мамандар есептелінеді. Қазақ
ССР Жогаргы кенесі жанынан қурылған Комиссиянын анықтауына қарасақ,
қылмыстық іс қозгалған 99 адамнын “80-інін іс-әрекеті улттық және
нәсілдік тендікті бузу немесе жаппай тәртіпсіздік жасау деп багаланып,
Қазақ ССР Қылмыстық істер кодексінін 60 және 65 баптары бойынша жауапқа
тартылды.
Қазақ ССР Жогаргы сотынын қылмысты істер жоніндегі сот коллегиясы
жогаргы соттын мушесі Е.Л.Грабарниктін председательдік етуімен ашық
мәжілісте қарап, Рысқулбековты ен ауыр жазага-атуга, Тәшенов пен
Тайжумаевты-15 жылга, Кузембаевты-14 жылга, Копесбаевты-4 жылга бас
бостандыгынан айыруга укім шыгарды. Барлыгы 772 адамга медициналық комек
корсетілді, олардын ішінде 365 адам-тәртіпсіздікке қатысушылар, озге
зардап шеккендер-қуқық қоргау орғандарынын қызметкерлері. Барлыгы 99
қылмысты жауапқа тартылды. Алматы қаласы бойынша 2401 адам қамауга
алынған. Олардын 2302-қазақ, 26-орыс, 18 уйгыр, 10-татар, 2-балкар, 2-
еврей, 4-корей, 2-қарақалпақ, 1-алтай, 1-грек, 1-грузин, 1-украин және
біреуі чечен.
Намыс ушін бас тіккен уландар:
1. Рахметов Қурмангазы Әденулы-ҚазМУ-дын студенті 7 жыл.
2. Жуандыков Болат Дусунулы-ет комбинатынын жумысшысы, 5 жыл.
3. Расалиев Нурлыбай Жолдыбайулы-СМУ-23-тін бетоншысы, 4 жыл.
4. Ермеков Тоқтар-АГТХИ студенті, 5 жыл.
5. Отарбаев Кенжебай-СМУ-11-дін пісірушісі, 6 жыл.
6. Нәлібаев Аманжол-Ішкі істер министрлігінін бұрынгы капинаты, 5 жыл.

7. Байболов Дуйсенбек-байланыс техникумынын студенті, 5 жыл.
8. Рамазанов Амандық Сәбитулы-Киров атындагы заводтын жумысшысы, 5
жыл.
9. Таубаев Бақытгали Артынбайулы-РСУ-дын балташысы, 4 жыл.
10.Рахметов Қайрат Рахатулы-ААСИ студенті, 4 жыл
11. Тукенов Қанат Женісулы- АЗВИ студенті, 3 жыл.
12. Салыкова Нагима Асқарқызы-Алматы бас киімдер
фабрикасынын бухгалтері, 3 жыл.
13. Мусина Гулден Қанафияқызы-Қарағанды медицина
институтынын студенті, 1 жыл 6 ай.
14. Мергенова Бақша-мугедегіне байланысты жумыс
істемеген, 3 жыл.
15. Досанова Жанат Әбдірахманқызы-Қарағанды медицина
институтынын студенті, 1 жыл 6 ай.
16. Серекенова Анар Жемісханқызы-юристік
техникумынын студенті, 1 жыл.
17. Декелбаев Ерлан Әбдірашулы- “Радиотехника”
магазин-салонынын инженері, 6 жыл.
18. Тагы басқалар

АЛМАТЫ. 1986 ЖЫЛҒЫ ЖЕЛТОҚСАН. АҢЫЗ БЕН ШЫНДЫҚ.

Құрметті ханымдар мен мырзалар!
1990 жылғы 24 қыркүйекте Қазақ ССР Жоғарғы Совет! Президиумының
қаулысы қабылданып, онда Алматыда 1986 жылғы желтоқсанда болған оқиғаны
тексеру жөніндегі комиссияның қорытындылары мен ұсыныстарын мақұлдады.
Қазақ республикасының біз білген тарихында, тіпті бүкіл Совет одағының
тарихында тұңғыш рет кезінде бүкіл қазақ халқына ұлтшыл деп айдар таққан
Орталықтың өктемдігіне қарсылық білдіріп, СОКП Орталық -Комитеті Саяси
Бюросының шешімі айыпталды.
Жастардын бейбіт шеруін заңсыз басып-жаншуға кінәлі болған кейбір
лауазымды адамға сөз тигізбеу мақсатында желтоқсан оқиғасы алғашқы күннен
бастап қалың көпшілікке қате түсіндірілді.
Желтоқсандағы қазақ жастарының бұл жиыны ұлтшылдық бой көрсету емес
еді. Ол басқа халықтарға, соның ішінде орыс халқына қарсы бағытталмағанды,
Алматыдағы желтоқсан толқуы - шын мәнісінде, елімізде алғаш рет екі күштің:
жаңа басталып, буыны қатпаған демократияның және ол кезде әлі өз күшінде
тұрған әкімшіл-әмірші жүйенің қақтықғысы еді.
Бұл қасіреттің ауқымы мен тереңдігі халықтан жасырылды. Бірақ, шындық
қаншалықты ащы болса да, оған сай келер емші жоқ.
Желтоқсан оқиғасының басталуына - Д.А.Қонаевты Қазақстан Компартиясы
Орталық Комитетінің бірінші хатшысы қызметінен босатып, орнына Т. В.
Колбинді сайлаған 1986 жылғы желтоқсанның 16-сында өткен Пленум себепші
болды. Жоғарыда айтылған ұсынысты СОКП Орталық Комитеті Саяси Вюросының
атынан СОКП Орталық Комитетінің хатшысы Г. П. Разумовский жасады.
Г.В. Колбиннің Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің
бірінші хатшысы болып сайлануы қазақ халқының өмірлік мүшесіне
қатысты мәселерді шешудегі Орталықтың өрескел өктемдігі ретінде
қабылданды. Қазақстан Компартиясының қалыптасу барысында оның 20
хатшысының үшеуі ғана қазақ болғанын ескерсек, бұл оқиғаның саяси мәнінің
арта түскенін мойындауымыз керек. Орталықтан келген кадрлар республика
Компартиясы бірінші хатшысының қызметін негізінен мансаптың келесі бір
баспалда ғана көтерілу үшін пайдаланды. Сол сияқты, басқа ұйымдар мен
ведомстволардың басты орындары да осындай күй кешті. Мысалы, Қазақстанда
Совет өкіметі орнаганнан бері республика Мемлекеттік қауіпсіздігі
комитетінің басшылығында екі-ақ қазақ болды. Ал Орталық тағайындаған,
республика да туып-өспеген, оның халқымен, мәдени тұрмысымен мүлде
араласып көрмеген басшылар жергілікті жерде өзінің айтқанынан шықпайтын
адамдардан ғана жасақ құрды. Сол басшылардың бірде-біреуі жұмыстан босап
немесе еңбек демалысына шыққаннан кейін Қазақстанда қалуды жөн
көрмеді. Орталықтың шет аймақтарға соншама солақай қарауы
кейде күлкілі жағдайға да алып барды. Мысалы, кезінде Н.С.Хрущевтің
Қазақстанға келіп тұрып, самолет баспалдығынан Өзбек халқына жалынды
сәлем! деп жар салғаны көпке мәлім.
Оқиға барысына оралатын болсақ, әуелі тек Алматы қаласының жұмысшы
және студент жастарынан туратын шағын ғана топтың Орталық Комитет
Пленумының шешіміне наразылық білдіргенін атап айтуымыз жөн. Бұл наразылық
бейбіт шеру түрінде өтіп сипат алды, мемлекеттік құрылысты құлатуға
немесе басқа халықтарға қарсы әрекет жасауға шақырған жоқ. Республика
Компартиясы Орталық Комитеті үйінің алдына жиналған жастар Пленум
шешімімен келіспейтіндіктерін білдіріп, соған байланысты түсінік беруді
талап етті.
Республика басшылығы жастардың өздерімен терезесі тең сөйлесуін қорлық
санап, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Алматы 1986 жылғы желтоқсан. Аңыз бен Шындық
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы
1986 жылғы желтоқсан оқиғасы жайында
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы жайлы
«1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның тарихи маңызы»
1986 жылғы желтоқсан оқиғасында жазықсыз қыршын кеткен құрбандар
Алматы 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның бағасы
1986 жыл. 16 желтоқсан
Желтоқсан көтерілісі — 1986 жыл
1986 ж. желтоқсан оқиғасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь