Ауыл шаруашылығының дамуын мемлекеттік реттеудің теориялық-әдістемелік астары жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК АСТАРЫ.
1. Нарықтық экономика жағдайында аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2. Мемлекеттің аграрлық саясатын жүзеге асырудың механизмдері мен құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
3. Аграрлық саясатты жүзеге асырудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... .20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Пайлаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
Зерттеудің өзектілігі. Елбасының жыл сайын Қазақстан халқына ұсынылатын дәстүрлі Жолдауларында халықтың әл-ауқатын жақсарту, еліміздің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономика мен әлеуметтік саладағы және саяси өмірдегі жаңару процесстерін жеделдету бағыттары қамтылуда. Жаңа экономика дегеніміз терең білім мен ғылымға негізделіп дамыған экономика, ол тек өнім, тауар шығаратын экономика емес, білімге білім қосып, ғылыми жаңалықтарға қол жеткізген, ғылыми жаңалығы жаңа технология туғызып, тағы да солай дами беретін экономика. Ол бұрынғы экономикамен салыстырғанда экономикалық дамудың бірден-бір тиімді жолы. Қазіргі таңда дамыған елдердің ұлттық ішкі өнімінің 75-80%-ы осындай экономика негізінде жасылынады. Бүкіл әлемдегі өнімнің 2 триллион 300 млрд. доллардан астамы ғылыми негізде шығарылады екен.
Біздің еліміздегі 12-15 жыл ішінде болып жатқан жаңару мен өзгерістер айтарлықтай деңгейге жете қоймағаны рас. Дегенмен соңғы алты жыл ішінде (1999-2004 ж) Қазақстанның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 60%-ға жуық өсіп отыр. Осы тұрғыдан алғанда біз ТМД елдерінің алдындамыз, сондай-ақ Шығыс Еуропа елдерінің деңгейіне шықтық. Алдағы 2-3 жыл ішінде ЖІӨ екі есеге жуық көбейеді деп күтілуде. Академик К. Сағадиевтің сөзімен айтсақ, бір Қазақстан екі Қазақстан болады. Салыстыру үшін еске алайық, кезінде осындай күрделі экономикалық реформалар жүргізген Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі ЖІӨ-нің екі есеге өсуіне 12-13 жыл керек болған, ал біз ондай нәтижеге 8-9 жыл ішінде жетейін деп отырмыз.
Алайда біз осы нәтижелерге оңайлықпен жеткеніміз жоқ. Аграрлық реформа өте көп қиыншылықтармен жүрді. Жіберілген әр бір кемшіліктерді жоюға орасан көп күш жұмсалды, олардың салдары әлі күнге дейін байқалуда.
Ендігі бағыт индустриялық – инновациялық даму стратегиясы және басқа да шешуші салаларды дамытудың ауқымды бағдарламалары негізінде кластерлік даму жүйесін қалыптастыру. Жалпы мемлекеттік деңгейде заман талабына сай келетін ой-сана қалыптастыра отырып, аграрлық реформаны тереңдете түсу, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының бәсекелестік қабілетін арттыру арқылы экономиканы тұрақтандыру.
Осыған байланысты есте ұстайтын бір мәселе – ауыл шаруашылығын дамытудың ертеден келе жатқан проблемаларының ешқайсысы да соңына дейін зерттелмеген, отандық экономикалық ғылым осы бағытта қаншама әрекет етседе даму басымдықтары әлі күнге дейін көп пікірталас тудырады. Бұл – кемшілік емес, ғылым жоғарылаған сайын зерттеу аясының кеңейе беретінінен туындайтын заңды құбылыс. Сондықтан да мемлекеттің аграрлық саясатын қалыптастыру, оны жүзеге асыру сияқты мәселелер ешқашанда өзінің өзектілігін жоймайды. Әсіресе, бүгінгідей жаңа экономика құруға бет алып отырған елімізде аграрлық саясаттың маңызы ерекше болуға тиіс деп ойлаймыз. Себебі, ауыл шаруашылығы сияқты нарық заңдылықтарына тез бейімделе қоймайтын саланы тез арада жаңаша өзгерту мемлекет тарапынан айырықша назарды талап етеді. Мемлекеттің аграрлық саясаты елдің тұтас әлеуметтік-экономикалық саясатының құрамдас бөлігі бола отырып, мемлекеттің маңызды стратегияларын, атап айтқанда, индустриялық-инновациялық стратегияны жүзеге асыруда да маңызды рөл атқарады.
1. Калиев Г.А., Сатыбалдин А.А., Турсунов С.Т. Казахстан: рынок в АПК. Изд. «Кайнар», 1994г.
2. Концептуальная программа развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 1993-1995 годы и до 2000 года. Научно-издательскии центр «Бастау», 1994г.
3. Курцев И.В. Формирование многоукладного сельского хозяйства в АПК.: экономика, управление 1997, №9, стр. 44-53.
4. Калиев Г.А. Аграрные проблемы на рубеже веков. Алматы: РГП «НИИЭАПК и РСТ», 2003г.
5. Жұмаев Ж. Ауыл шаруашылығын дамытудағы басқару шешімдерінің ролі // Жаршы, 2003ж. №3.
6. Мұқашев А. Ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігін арттырудың ілімдік негіздемесі // Жаршы, 2003 жыл №6.
7. Бимендиева Л.А. Особенности аграрных преобразований в Республике Казахстан // Вестник КазГУ. Серия экономическая. Алматы: - 1998г. -№9.
8. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, 2005.
9. Назарбаев Н.Ә. Ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа кезеңі. Агроөнеркәсіп кешені қызметкерлерінің республикалық кеңесі // Егемен Қазақстан №20, 1.02.2005ж.
10. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасы халқына Жолдауы. Алматы, 2006ж.1-наурыз.
11. Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған бағдарламасы // Егемен Қазақстан – 2003 жыл №4, 19 шілде.
12. ҚР 2003-2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық стратегиясы. Астана, 2002
13. Құбаев Қ.Е. Аграрлық сектор экономикасын мемлекеттік реттеу мәселелері / Алматы: экономика, 1997 жыл – 88бет.
14. Смағұлова Г.С. Агроөнеркәсіп өндірісіндегі реттеудің экономикалық механизмі – Алматы, 2002 жыл, 27бет.
15. Құралбаев А.Ш. Ауыл экономикасын реттеудің маңызы // КазЭУ хабаршысы – 2005ж. - №2. 229-231б.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.....................................3
Негізгі бөлім
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК
АСТАРЫ.
1. Нарықтық экономика жағдайында аграрлық ... ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асырудың механизмдері мен
құралдары...................................................................
..........................................14
3. ... ... ... ... ... ... ... Елбасының жыл сайын Қазақстан халқына
ұсынылатын ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру, экономика мен әлеуметтік саладағы және
саяси өмірдегі ... ... ... ... ... ... ... терең білім мен ғылымға негізделіп дамыған экономика,
ол тек ... ... ... ... ... ... ... қосып, ғылыми
жаңалықтарға қол жеткізген, ғылыми жаңалығы жаңа технология туғызып, тағы
да солай дами ... ... Ол ... ... ... ... ... тиімді жолы. Қазіргі таңда дамыған елдердің
ұлттық ішкі өнімінің 75-80%-ы осындай экономика негізінде жасылынады. Бүкіл
әлемдегі өнімнің 2 триллион 300 ... ... ... ... ... ... ... 12-15 жыл ішінде болып жатқан жаңару мен өзгерістер
айтарлықтай деңгейге жете қоймағаны рас. Дегенмен соңғы алты жыл ... ж) ... ... ішкі ... (ЖІӨ) 60%-ға жуық өсіп отыр.
Осы тұрғыдан алғанда біз ТМД ... ... ... ... ... деңгейіне шықтық. Алдағы 2-3 жыл ішінде ЖІӨ екі есеге жуық
көбейеді деп ... ... К. ... ... ... ... екі ... болады. Салыстыру үшін еске алайық, кезінде осындай
күрделі экономикалық реформалар жүргізген ... ... Азия ... екі есеге өсуіне 12-13 жыл керек болған, ал біз ондай нәтижеге 8-9
жыл ішінде жетейін деп ... біз осы ... ... ... жоқ. Аграрлық реформа
өте көп қиыншылықтармен жүрді. Жіберілген әр бір кемшіліктерді жоюға орасан
көп күш жұмсалды, олардың салдары әлі күнге ... ... ... ... – инновациялық даму стратегиясы және басқа
да шешуші салаларды дамытудың ауқымды бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... заман талабына сай
келетін ой-сана қалыптастыра отырып, аграрлық реформаны ... ... ... ... ... ... ... арқылы
экономиканы тұрақтандыру.
Осыған байланысты есте ұстайтын бір мәселе – ауыл шаруашылығын
дамытудың ертеден келе ... ... ... да ... дейін
зерттелмеген, отандық экономикалық ғылым осы бағытта қаншама әрекет етседе
даму басымдықтары әлі ... ... көп ... ... Бұл – ... ғылым жоғарылаған сайын зерттеу аясының кеңейе беретінінен туындайтын
заңды құбылыс. Сондықтан да мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мәселелер ешқашанда өзінің өзектілігін жоймайды.
Әсіресе, бүгінгідей жаңа экономика құруға бет алып ... ... ... маңызы ерекше болуға тиіс деп ... ... ... ... ... ... тез бейімделе қоймайтын саланы тез
арада жаңаша өзгерту ... ... ... назарды талап етеді.
Мемлекеттің аграрлық саясаты елдің тұтас әлеуметтік-экономикалық саясатының
құрамдас бөлігі бола ... ... ... ... атап
айтқанда, индустриялық-инновациялық стратегияны жүзеге асыруда да ... ... ... ... біз өзіміздің зерттеу жұмысымызда
индустриялық-инновациялық стратегия аясында аграрлық секторда іске асырылып
жатқан ... ... де ... жөн көрдік. Өйткені, ... ... ... ... ... қарқынды дамуы осы
стратегиямен байланысты. ... ... ... бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... ... арта ... де ... Осыған орай біздің зертеу тақырыбымыздың
өзектілігі ешбір күмән туғызбайды.
Агралық ... ... ... те, отандық та көптеген
оқымыстылар назар аударғаны ... Атап ... ... ... ... К.Кубаев, О.Ескараев, Т.Есіркепов, ... ... және т.б. Бұл ... еңбектерінде аграрлық
сектор мәселесі жан-жақты қарастырылған. Ал, біз өз тарапымыздан ... ... ... ... ... ... одан әрі дамыту,
ел межелеген елулік деңгейіне жету үшін ... ... ... ... ... осы ... аграрлық саясатты оңтайлы ету
сияқты ... ... ... ... ... ... секторды
мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мәні
Ауыл шаруашылығы – ... ... кез ... ... яғни ... өндірістің негізі. Егер де өндірісті бір айға
емес тек бірнеше күнге ғана тоқтаған жағдайда ... өмір ... ... еді. Ендеше ауыл шаруашығы – материалдық өндірістің ерекше саласы.
Халықтың өмір сүру деңгейі мен дамуына ... Кез ... ... - ... қол ... оның өз ... ... қабілетімен
анықталады. Адамзаттың өмір сүруі үшін алдымен тамақтану, түрақ – жайын
жасау және киіну қажет. ... ... бұл ... – үш ...... ... ... Ғылымның даму жолына көз салар ... ... ... ... ... ілім ауыл ... ... негізі деп таныды. Физиократизм грек тілінен ... ... ... ... - ... ... білдіре отырып ауыл шаруашылығының
үстемдігін жақтайтын ілім /1/. Оның негізін қалаушы Франсуа Кэне ... ең ... - ... ... ісі деп жазды. Ол алғаш рет қоғамды жер
иеленушілер, жер ... ... және ... ... ... ... Оған қоса ... ағылшын экономисі У. Петтидің
«еңбек - байлықтың ағасы, жер оның анасы» - деп ... ... ... ауыл ... ... аса ... ... Ауыл шаруашылығындағы экономикалық қатынастар өндірістің табиғи,
ұдайы ... ... ... ерекшеленеді. Жердің ұдайы
өндірісі оның табиғилығы себебінен мүмкін емес.
Ауыл шаруашылығының ерекшелігі – ондағы экономикалық қатынастар ... мен оны ... ... ... асатындығы. Жер иелену – жерге
меншік иесі құқығын ... Ал ... ... ерте ... ... ... аса ... экономикалық, құқықтық категория болып есептелінеді
/2/.
Біздің эрамызға дейінгі ҮІ ғасырда Үндістанда үстемдік еткен ... ... ... мен ... ... грек ... Демокрит жеке меншікті адамзаттың күнкөрісі үшін
болатын табиғи күресінің қажетті шарты ... ... ... ... әрі ... ... үлкен мән беріп, қоғамдық меншікті,
жер мен мүліктің ортақ болуын ... ... жеке ...... мен қайшылықтарға себеп болады деп есептеді. У.Петтидің ілімі
бойынша еңбек ... ... ету ... яғни ... ... ... өнімділігін ынталандырады /3/. Ал А. Смиттің пікірі
бойынша ел байлығы жеке меншіктің ... ... ... /4/. К. ... өндіріс құралдарын күштеп мемлекет ... ... ... ... ... ... ... мәселе /5/.
Маркс негізгі еңбегі Капиталдың 3-ші томының «Үстеме ... ... ... атты 6-шы ... «жер ... ... ... бір
жер бөлігіне өз еркіне ғана бағынатын ерекше сала ... ... ... жол ашады» дейді /6/. Яғни меншік - әр ... ... ... Олай ... үшін Д. ... «Жер – мемлекеттің
меншігінде болуы тиіс, оны жеке ... ... ... ... етуге және билік жүргізуге болады» дейді /7/. ... ... ... ... ... ... экономист ғалым А. В. Чаянов жер иелену жөнінде келесідей
пікірлерін білдірген:
1. Жер – бүкіл ... ... Жер – ... ... Жер иесі – ... ... органдары.
4. Жер салығы – жер рентасына тең, яғни бірыңғай сала.
5. Жер иеленуді мемлекеттік ... ... ... жеке меншікті
жоймайды, бірақ жерді емін – еркін сату, сатып алу жүйесі жойылады
/8/.
Мұндай, бір-біріне ... және ... ... ... ... – жер және меншік категориясы қоғам ... ... ... ауыл шаруашылығының басты ерекшелігі, аса өзекті
мәселелер бастауы. Жерді ... де өз ... ... емес – ол ... ... ... де оны ... пайдалану, сату, сатып алу құқығына ие
бола алмайды.
Қазақстан ауыл ... ... тән ... ... ... ауыл ... ... оның ішінде мал шаруашылығы – жергілікті
халықтың ата ... бұл ... ... халықаралық еңбек
бөлінісіндегі рөлін анықтауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін
басты назарға алар болсақ Қазақстан әлемдік нарыққа «қонақ» ретінде
қосылмай аграрлық өндірісін ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда Қазақстанда жер жеке меншік пен сату – сатып
алу объектісі болған емес. Бір ... ... бұл ... ... ... ретінде жартылай көшпелі мал шаруашылығын жүргізу үшін
қажетті алғышарт болды. Екіншіден, бұл түрі жыл ... ... ... ... ... ресурстарды қалпына келтіріп,
тиімді қолдануға мүмкіндік береді. Шаруашылық жүргізу тәсілінің ... - ... күз – ... қыс – ... ... ... ... келген тіршілік иесі – жан-жануар, құстың да үнемі ... ... ...... ... ... ... қолда асырап – бағып,
бордақылау да – шаруашылық жүргізу ... ... бұл ... ... мен ... барлық түрінің өз аяғымен ... ...... табиғи қажеттілік. Мысалға, ірі қара малының, сиырдың
күніне бірнеше шақырым жүріп жайылуы оның сүттілігін ... ... ал ешкі ... ... ... ... оның құнарлы азықты
таңдап қоректенуіне мүмкіндік береді. ... ет, ... ... ... адам организміне өте пайдалы болатындығы
белгілі. Сондай – ақ ... ... қоян ... дала ... ... дәмді. Себебі үнемі қозғалыста болу – қан ... ... ... ... ... ... ... жүргізу тәсілдері Үкіметтің жоғарыдан
күштеп ұжымдастыру (1917 ... ... ... ... және ... саясаттары арқылы (1993-1995ж.ж. мемлекет иелігінен алу
және жаппай жекешелендіру бағдарламалары бойынша) қалыптасты.
Қазақстан экономикасы қарама –қайшылығы мол бір жүйеден екінші ... ... ... ... ... кешіруде. Бұл тұста экономиканы
дағдарыстан шығару ... шешу – ... ... ... ... кез ... ... реформаны халық әлеуметтік жағдайларын жақсарту
арқылы қабылдайды. Нарықтық ... ... ... ... ... ... салаларды көтеруден бастау қажет? – деген
орынды сұрақ туындады. Өйткені мемлекет экономиканы реттеуде ... ... ... алуы ... ... ... ... сәл көз жіберер болсақ АҚШ ... ... де ... ... ... 10 жыл ... ... тұратын
циклдік дағдарыстарды бастан кешірген. Солардың ішінде ең ірісі 1929-1933
жылдары көптеген елдерде өнім өндірісінің екі есе ... ... ... ... болуына әкеліп соққан. Осындай ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шаралар,
батыл жүргізіле бастаған /9/. Сол уақытта ... ірі ... ... ... ... ... салаларының) өкілдері өздеріне
емес өз өнімдерін фермердің сатып алуы үшін ауыл ... ... ... ... ... жасайды. Ал ғылым саласында 1936 жылы белгілі
экономист Д.М. ... ... ... ... шаралардың
қажеттілігін ғылыми негізделген еңбегі шықты. Онда ... ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайында қатаң
мемлекеттңк реттеудің теориялық негіздері қаланды. Кейнс теориясы бойынша
қоғамда инвестиция ... ... ... ... арттыру арқылы
жаңа жұмыс орындарын ашуға, қоғамдық жұмысьарды ұйымдастыруға, нәтижесінде
жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ...... әлдеқашан атқарып жатқан ісін емес, олар ... ... оған ... болып отырған істі меңгеруі ... ... ... ... ... істерге келесідей
бірқатар мәселелерді жатқызуға болады.
Экономикалық ... ...... ... ... ... ... тауар өндірушілер мен тұтынушылардың құқықтарын қорғауы
тиіс /10/. Тауар ... ...... иесі ... бәсекелстікті қорғайтын және монополияға ... ... ... ... ... болса тұтынушылар мүддесін қорғау мақсатында
тауар сапасын ... ... ... мен ... ... ... ... Сондай-ақ нарықтық экономика жағдайында да кейбір тауарлар
мен қызметтер бағасын ... ...... ... болып
табылады. Бағанаң төменгі деңгейін белгілеу арқылы мемлекет ... зиян ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейін белгілеу арқылы тұтынушыларды қолдайды.
Кез келген қоғамда мемлекет экономиканы тұрақтандыру және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қазақстанда 1990 – 2000-шы жылдар аралығында – нарыққа ... ... ... өндірістің құлдырауы, жұмыссыздық сияқты дағдарысты
құбылыстарды ... ... ... қатар нарықтық орта құру мақсатында
меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру процесі жүргізілді ... ... ... аса ірі ... ... ... ... және
тұтынушы болып табылады. Кейбір жағдайларда нарық белгілі бір қоғамдық
тауарлар ... ... ете ... ... ... болғандықтан
онымен айналыспайды. Сондай жағдайда нарыққа тиімсіз , ... ... ... ... мен ... ... ісін ... ұйымдастыруы
тиіс. Ауыл шаруашылығында бұл – ғылыми зерттеу жұмыстарына негізделген асыл
тұқымды мал шаруашылығы мен тұқым ... ... мал ... және
өсімдік зиянкестерімен күрес, табиғатты қорғау шаралары, мелиоративтік
жұмыстар, ауылдық ... ... және ... ... органдарының
қызметін ұйымдастыру тектес шаралар.
Таза нарықтық механизмдер халықтың әлеуметтік жағынан аз ... ... ... және толықтай қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан бұл
тұста мемлекеттің трансфертік функциясы, яғни ұлттық табыстың бір бөлігін
халықтың әлеуметтік ... ... ... ... бөлу аса маңызды.
Мемелекеттің бұл функциясы әлеуметтік реттеу ... ... ... ... тығыз байланысты.
Ауыл шаруашылығын дамыту үшін трансакциялық ... ... ... ... ... қосымша шығындарын қадағалау
мен азайтудың да үлкен мәні бар. Бұл ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілерді тіркеу, лицензиялау
сияқты ... да ... ... ... мейлінше азайту – одан арғы
кәсіпкерлік қызметті дамытуға мүмкіндік туғызуы керек/12/.
Нарықтық әкономика нарық субъектілерінің еркіндігін білдіреді. ... ... ... аз ... ... жоғары пайда табуды көздейді, ал
қоршаған ортаға тигізетін әсері, әсіресе келтіретін зиян ... ... ... ... – шектелген әрі сирек кездесетін ресурстарды
тиімді пайдалану арқылы адамдардың шексіз қажеттіліктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... әсер ... реттеуі қажет.
Ауыл шаруашылығында бұл ең алдыммен жер қатынастарын – жерді өңдеу, топырақ
құнарлылығын сақтау және ... су ... ... ... ... лас ... өзенге ағызу, ауаны улы газдармен ластану
сияқты әрекеттерін мемлекет ... және ... ... ... ... ... аталған ерекшеліктері мен ретеуді қажет
ететін мәселелері мемлекеттің аграрлық саясатының ... ... ... саясаттың тиімділігі келесідей мәселелердің шешіміне байланысты
болады:
- елдің ресурстық, өндірістік, еңбек және интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру деңгейі мен санасына
тікелей әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... және адамдардың
әл-ауқатының артуын қамтамасыз ету.
Егер де осы аталған мәселелер тиімді шешілсе онда мемлекет саясатының
тиімді болғаны.
Голландиялық ... Ян ... кез ... ... дамуын
айқындайтын экономикалық саясаттың келесідей сегіз ... ... ... көлемі, нақты жалақының ... ... ... ету деңгейі, табыстарды ... ... ... ... өндіріс көлемі және төлем балансы ... ме ... /14/. ... ... құрамдас бөлігі ретінде
мемлекеттің аграрлық саясатының да ... осы ... ... шаруашылығы мен азық – түлік мәселесі мемлекет саясатының әрдайым
маңызды бағыттарының бірі.
Біріншіден, кез ... ... ... ...... ... қамтамасыз ету. Осы мақсатта азық-түлік бағдарламасын
қабылдау арқылы Үкімет ... ең ... ... қоржынынан сәйкес
тамақтануын жақсарту және елді ң азық-түлік резервін ... ... ... ... ... ... өндіріс бағдарламасында
ауыл шаруашылық өнімдерінің балансы, бағаны тұрақтандыру және фермелердің
табысын қолдау ... ... Жыл ... ауыл ... ... үшін ... өнім ... анықтаумен
айналысады. Үшінішден, жер қатынастарын реттеу бағдарламалары бойынша
фермерлердің ерікті және орындауға ... ... ... ... ... қорғау, сапасын жақсарту шараларын атқаруға міндетті.
Мемлекет ол үшін жағдай жасаумен қатар ... ... ... ... Ал ... ... яғни өнім өндірісіне ... бос ...... ... арттыру маақсатында ерікті
түрде жүргізіледі. Бір ... бұл шара ауыл ... ... ... болдырмауға бағытталған. Төртіншіден, мемлекет ауыл ... сату ... ... әзірлеу арқылы экспорттық саясатын ... ... ... ... ауылдық тауар өндірушілердің әлемдік
нарыққа қосылуы үшін ... ... ... көмек кқрсету, ... ... ... ... ... бағада сату, басққа елдерге
азық-түлік көмегін көрсету сияқты шараларды қамтиды. ... ... ... қорғау мақсатында мемлекет ауыл шаруашылық өнімдерінің
импортын бақылап отырады, әрі тиісті мөлшерде протекционистік ... ... ... ... ... ... ауыл ... өндіру мен сатып таратуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... протекционистік шара
– кедендік тариф. Сырттан әкелінетін ... ол ... ... ... түрінде салынады. Фискалдық тариф мемлекеттің ақша
кірісін арттыру мақсатында белгіленсе, протекционистік тариф ... ... ... ... ... ... шара ретінде
квота, яғни импортталынатын тауарлардың көлемін, сандық мөлшерін белгілеу
және оның ... ...... яғни ... ... түріне толықтай
тыйым салу қолданылады. Сондай-ақ тарифтік емес протекционистік ... ... ... ... ... ... нормалары мен нормативтерін
белгілеуң – ауыл ... ... ... ... талапты
күшейтеді. Бесіншіден, мемлекеттің аграрлық саясатының құрамдас ... ... ауыл ... ... ... ... ... бағдарлама қабылдаудың үлкен маңызы бар.
Қазақстанда экономикалық реформалардың стратегиялық мақсаты да -
әлеуметтік ... ... ... Қазақстан экономикасында ауыл
шаруашылығы ерекше маңызды сала болғандықтан ... ... ... ... саясатының стратегиялық маңызы бар болып табылады.
Мемлекеттің ... ... ... республиканың байырғы тұрғындары –
қазақ халқының тағдырына, өсіп - өркендеу және әлемдік өркениетке ... ... ... роль атқарады. Мемлекет жергілікті халықтың
әлеуметтік экономикалық даму ... ... ету ... оның дәстүрлі,
қалыптасқан ата кәсібі – мал және егін шаруашылықтарын, жалпы агроөнеркәсіп
кешеніні ... ... ... ... ... артықшылық
беруі қажет. Ауыл шаруашылығын дамыту Қазақстан экономикасы дамуының басым
бағыты болуы тиіс. Бұл ең ... ... ... ... ... дамытуға, сол арқылы қазақ халқының әл-ауқатын арттыруға
бағытталуы тиіс екендігін ... ... ... кез ... ... ... – халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету, ал стратегиялық
мақсаты – экономикалық өсуге қол жеткізу болса ... ... ...... ... ... ... өз мүмкіндіктеріміз арқылы
шешуге болады. Ауыл шаруашылығы экономиканың ... және ... ... ... да ... дамыту үшін негіз болып табылады. Экономиканың
барлық саласы өзара тығыз байланысты болғандықтан егер ауыл ... ... ... болса оның шикізаты арқылы ... ... ... ... ... тәуелді болмас еді, ауылдық тауар
өндірушілердің сұранысы мен төлем қабілеті ... ... ... ... ... техника құрал-жабдықтар өндірісін ұйымдастырып, қара және
түсті металлургия, отын - ... ... де ... ... ... ... ... Мұндай саясат экономиканың аграрлық
секторынан бастау алатын, ұзақ уақытқа созылған дағдарысты ... ... ... даму ... ... факторлар анықтайын
болса, оның ішінде ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп салалрының ... пен ... ... және ... ... ... орын алады. Көптеген елдерде өнеркәсіптегі табыс ауыл шаруашылығынан
біршама артық. Бірақ ауыл шаруашылығы өнеркәсіпті дамытуға негіз болуы тиіс
(мысалы, ... ... 1970 ... ... ... ... ... кейін қалаға ауысты).
Әр ел экономикасы үшін экспорттың импорттан артық болғаны тиімді.
Әрине, 1776 ... ... ... ... ... негізгі
ережесі – сатып алу арзанға түсетін затты өзі үйде жасауға әрекет етпеу»
/16/. Бірақ қазіргі уақытта біз ауыл ... ... де ... мұны керісінше бағытқа өзгерту қажет. Ал моно ... ... ... ... ... ... ... дамуы
мүмкін еместігін айтады. Қазақстан ... отын – ... ғана ... ... ретіде дамыту – ұзақ мерзімдік стратегия бола
алмайды. Өйткені мұнай тектес ... ... кені ... ... ... келе ... ал ... қажеттілігі шексіз және артып отырады,
оны өтеу үшін ауыл ... ... ... ... ету ... аыл шаруашылығын дамыту үшін ішкі мүмкіндіктер – біздің
басым тұстарымыз жеткілікті, атап айтқанда:
- республикамыз жер қорына өте бай;
- арзан және ... ... күші ... табиғи шикізаттың басымдылығы мен өнім сапасының жоғары болуы;
- жоғары қуатты, ірі өнім ... ... ... мен ... (ет ... сүт зауыттары, жүн өңдеу, жіп иіру,
киім тоқу фабрикалары) жеткілікті мөлшері;
- дамыған ауыл шаруашылық ... ... жеке ... ... ... ... тұстарымызбен қатар сыртқы ортаның, яғни шет ... ... ... ... ... ... және оның ... аграрлық секторын дамытуға оң ықпалын тигізеді. Себебі:
- әлем халқы санының өсуі жылына 85-90 млн. ... ... ... ... ...... ... жыл сайын арта түседі;
- әлемдік астық сауданың 80%-ы дамушы елдер үлесінде;
- жалпы бидай ... 1/3 ... ... өсу ... ... ... ... не айналысса да жеткіліксіз
жағдайындағы ... ... ... Азия ... ... қажеттігі жоғары болғандықтан әлемдік
азық-түлік нарықтарын дамытуға үлкен әсер етеді;
- әлемдік ... ... ... ... ... мен бұйымдарға
сұраныстың артуы;
- ашық нарықтың сауда жүйесіне өту мүмкіндігі.
Жекелеген ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... бидай, ет, жүн, мал терілері және мақта ... орын ... ... бар. ... айтар болсақ, дәстүрлі өнім өткізу
нарықтары – ТМД елдері мен Қытай, Иран, Пәкістан, Ауғанстан елдері ... және тері ... ірі ... ... ... ... ... жүн нарығына қосыла алады. Ресей, Украина және
өндірістің жандануы – бізідң ... ... ... ... ... Батыс Еуропа, Қытай, Түркия, Ресей мемлекеттері тарапынан
сұраныс өте үлкен, әрі ... ... ... ... ... ... ... асырылған алғашқы кезеңде Қазақстан ауыл ... ... ... осал ... даму ... тежеуші бірқатар
қауіп-қатерді айтуға болады, олар:
- ... ... ... ... мемлекет саясатының болмауы;
- өндірістік инфрақұрылымның дамытылмауы салдарынан саланың материалдық
– техникалық базасының жаңартылмауы, жетілдірілмеуі;
- әлеуметтік инфрақұрылымның артта қалғандығы;
- потенциалды ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының реттелмегендігі;
- әлемдік нарықтағы бәсеке және протекционизм;
- еліміздегі ... ... пен ... ... ... ... ... халықтың әлеуметтік жағдайының нашарлауы, кедейшілік,
жұмыссыздық, ... ... арта ... денсаулық сақтау, білім беру,
мәдениет, экология мәселелері шешілмей шиеленісе түсуде.
Ауыл шаруашылығында мұндай ... ... ... ... ... ... дағдарыстың орын алуымен тікелей байланысты. Сол
кезеңде түбегейлі өзгерістерді жүзеге асырудың ... ... ... ... жабдықтаушы және қызмет ... ... ... ... ... мен меншік қатынастарының дамымауы
ауыл шаруашылық дағдарысын күшейтті. Түбегейлі өзгерістердің ... ірі ... мен ... ... ... ... жасамай тұрып ұсақ шаруа қожалықтарына бөлшектеу ... ... ... процестің бұзылуына – ішкі және ... ... алып ... ... ... ... ... мақсаты –
экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету, қазіргі жағдайын
жетілдіру жіне өзгеріп ... ... ... Оған қол ... ... нақтылы мақсаттар кешені сапалық, қысқа, орта және ұзақ мерзімдік
мақсаттарға ... ... Олар ... тығыз байланысты және ... ... ... ... қол ... ... ... бірінші кезекте тұрақты экономикалық өсуді, ... ... ... баға ... және ... экономикалық теңгермешілікті
қамтамасыз ету сияқты шаруашылық мақсаттармен қатар табыстарды қалыптастыру
және әділетті бөлу түріндегі әлеуметтік ... ... ... ортаны
қорғау және жақссарту мақсатын басты назарда ұстайды. Соңғы мақсаттарды
сөзсіз ... ... ... орындалуына тікелей байланысты.
Экономикалық өсу арқылы ғана қалыптасқан жүйені ... ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі уақытта ауыл халқының арасында жұмыссыздық басым. Егер мемлекет
мал шаруашылығымен айналысуға ниет білдірушілерге ... ... ... қой, ... ... ... беру ... жағдай жасайтын
болса – бұл мал басын қажетті мөлшерге ... ... ... ... ... айналысатын тамақ, жеңіл өнеркіптерін көтеру, елдің азық-
түлікті қауіпсіздігін және ... ... ету ... ... ... қатар жұммыссыздықты қысқартудан басттап ауыл халқының
әлеуметтік жағдайын жақсарту ісіне де елеулі ықпал етер еді.
Мал шаруашылығын ...... ... инвестицияларды тиімді
пайдаланудың бір бағыты бола алады. ... ... ... секторын
қаржыландыру шарасы ретінде мал басы санын арттыруға көңіл бөлуі ... ... ... ... ... немесе онымен ... ... мал ... ... ... ... ... өндіріс
қорын көбейту шараларын қолға алу қажет. Қысқа ... ғана ... шара ... елге ... ... «тамыры үзіліп, қураған бәйтеректей»
жергілікті халықтың ғасырлар бойғы ата ... , әдет – ... ... ... ... ... уақытта кәсіптен айырылған жұрт ата салт-
дәстүрінен де алшақтап барады. Кедейшілік ... ... және ... ... ... ... арттыру, салауатты өмір салтын а
ықпал ету мақсатында ауыл шаруашылық өндірісін ... ... ... ... жаңа ... ... ашу, ауылдағы коммуналдық және тұрмыстық
қызмет ... ... ... келтіру, дамыту, ауыл және қала
инфрақұрылымдарын дамытуға бөлінетін ... ... ... ... ... орындау тактикасының мақсаты - ... ... ... шаруашылық құру үшін ... ... ... келмейтін жағдайға жетуіне жол бермеу.
Демократиялық күшті мемлекет – бұл заңы жоғары ... ал ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы – ... ... ... деп ... ... ... ... қағидасы
шаруашылық дамуының басты тұлғасы – ауылдық тауар өндіруші үшін ... ... ... ету ... білдіреді. Бәсекелестік ортаны
қорғау және тұрақтандыру – нарықтық ... ... ... ... заң ... ролін арттыру, «режиссер» әрі «дирижер»
мемлекеттің дарында басшылығы арқылы артықшылықты экономикалық процестерге
жол салу, ... ... ... ... ... ... ... арнаға
бағыттау қажет. Мұндай іс-әрекеттердің құқықтық негізі – заңдар ... заң ... ... реформадан көш ілгері тұруы тиіс.
Қазіргі адамзат қоғамы даму деңгейіне қарай техникалық және ... ... ... ... ... ... ... ауысуда.
ХІХ ғасыр - өнеркәсіп дәуірі болса, ХХ ғасыр - әкімшілік ... ... ... Себебі қоғам өмірінің кез келген саласындағы жетістік немесе
дағдарыс – бұл басқарудың нәтижесі, А. ... атап ... ... ... Ал XXI ... жаңалықтар ғасыры болып тарих табалдырығын
атады. Өйткені қазіргі кезеңде жүзеге асырылатын шаралардың барлығы дерлік
инновацияға ... ... ... ... ... ... ... механизмдері мен
құралдары
Жер бетіндегі мемлекеттердің ... ... ... ... байланысты, табиғи-климаттық шарттарына,
демографиялық ахуалына, ауылдардың даму тарихы және тағы басқа факторларға
байланысты ... ... ... ... ие. ... қалған дамыған ауылдар болып бөлінуде және бұл ... ... ... әкеп соғуда. Осы себепті мемлекет - ... ... ... ... ... жағдайларын бір
деңгейге келтіруге тырысады. Қазақстан ... ... ... саны 7660, КСРО ыдырағаннан кейін олардың әлеуметтік-экономикалық
даму деңгейлері әртүрлі.
Қазіргі жағдайда Қазақстанда ТМД-ның басқа елдеріндегі сияқты нарықтық
экономиканың ... ... ... ... ... ... тұжырым барынша кеңінен тараған. Соған қарамастан, дамыған елдердің
тәжәрибесі ... ... ... ... ауылшаруашылық саласының
қажетті буыны болып табылады.
Мемлекеттің ... ... ... ... бақылау мен реттеуге жататын негізгі параметрлері тіпті дамыған
нарық жағдайында да бірқатар обьективтік факторлармен ... ... ... ... шаралары экономикалық саясатпен тығыз
байланыста болғандықтан, өздерінің әлеуметтік және ... ... олар ... ... ... және ... ... әр түрлі
қабылданады. Экономикалық дамудың әр ... ... бұл ... ... ... ... олардың тұрақты болып қалады. Көп жылғы ... ... ... дамыған елдердің күнделікті қызметіне кірігіп
кетті және қазіргі жағдайда нарықтық ... ... ... ... ... ... ... кейбір шаралар қалыптасқан
саяси және әлеуметтік конъюктураның әсеріне ұшырады.
Мемлекеттік реттеу шараларының бірінші тобы ... ... ... ... ... ... ... барлық жағдайда бірдей қуатты
қару емес екендігін мойындауға негізделеді. Кез ... ... ... жүйеде нарыққа бағынбайтын және мемлекеттік араласуды қажет
ететін кең көлемдегі проблемалар ... ... ... ... ... және инвестициялық саясат
сферасындағы дәстүрлі мемлекеттік макроэкономикалық реттеуден басқа
мемлекет ... ... ... ... ... ... шешімнің
нарықтық тегеріштері тиімсіз немесе сәйкес келмейтін микроэкономикалық
проблемаларды да шешуі тиіс ... ... бұл – ең ... сыртқы тиімділік проблемасы
немесе экстерналий. Оның мәні ... ... ... ... өзара
іс-қимыл процесінде үшінші жақтың мүдделерін қозғайтын сыртқы ... ... ... ... өзара іс-қимылға түсетін аграрлық өндірісте
экстерналийдің жағымды да, жағымсыз да көптеген мысалдарын ... жеке ... ... ... ... ... көп суландырудан
көршінің өнімінің көбеюі және басқалар.
Жағымсыз экстерналий де жақсы белгілі, бұл – ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығының зиянкестері, басқа бір жерлерде туындаған және өзін ... ... ... мен малдың аурулары.
Таза нарықтық тегеріш, оның заңдары мен өлшеуіштері тұрғысынан алғанда
өзендерді химикатпен уландыру тікелей өндірушілердің шығындарына, осы нақты
өнімді ... ... әсер ... ешқандай маңызы жоқ
сияқты. Нарықтық тегеріш бұл ... ... және ... ... ... ... логикасымен толық жарасады.
Жағымсыз экстерналийді реттеуге сыртқы, мемлекеттік араласудың тарихи
қажеттілігі бірді – екілі жағдайлар ... ... ... ... ... нәтижесінде, біріншіден, бекітуші немесе шектеуші мәндегі
таза әкімшілік, заңдық шаралар қабылданды, екіншіден, ерекше салық саясаты
түріндегі ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын басқа проблема –
қоғамдық тауарларды қаржыландыру, яғни қоғамның барлық ... ... ... ... тауарларды қаржыландыру. Сонымен бірге, оларға ақшалай
сұраныс жекелеген тұлғалар мен ... ... жоқ ... бұл оларды
ешқандай жеке өндіруші шығара алмайды және шығарғысы да ... ... ... секторда бұл – жаппай ауыл ... ... ... ... кепілдікті қамтамасыз ететін тиісті істер мен
инспекцияларды ұстауға ... ... ... ... ... ... кез ... тауар, егер ол
сұранысқа ие болса, өмір ... құқы бар. ...... маңыздылықтың
және тауар бағалығының бірден - бір ... Егер ... бір ... ... ... арзан болуына немесе жарнаманың ... ... ... ... және ... ... тез өтіп ... онда бұл
нарық заңдарына ешқандай да қайшы ... ... ... проблемалары,
соның негізінде ұлттың денсаулығы мен қауіпсіздігі мемлекеттік ... ... тұра ... ... да ... ... қалыптары
мен параметрлерін жасау, экспертиза жүргізу, бақылаушылық қызметтерді ұстау
– міне осының барлығын ... ... ... ... ... келесі маңызды міндеті – монополияға қарсы реттеу және
әділетті бәсекелестікті қолдау /18/. Сыртқы тиімділікті реттеу мен ... ... яғни ... ... ... ... ... қызметтерге қарағанда бұл ... ... ... жағдайындағы экономикалық теорияға негізделеді.
Мемлекеттің монополияға қарсы қызметінің ... ... ... ... ... шығындармен – сату көлемін
азайтумен, ... ... жаңа ... үшін кіру ... Мысалы, АҚШ-та тресттерге қарсы саясаттың бастапқы акті 1890
жылы қабылданған «Шерман заңы» ... Бұл заң ... ... ... сауданы фирмалар арасындағы келісім, бірігу немесе сөз ... ... ... ... ... және ... ... салынды. Одан кейінгі актілер 1914 жылғы Клейтон заңы мен
1950 жылғы Селлер-Кефовер заңында жосықсыз ... ... ... ... ... ... ... нақтыландырылды және кеңейтілді
/19/.
Алайда, нақты өмірде бұл заңдардың түсіндірілуі және ... ... бола ... ... ... ... ... техникалық
өркениет өндірістің сандық мәніне минималды тиімді көлемді анықтауға әсер
етуде ... ... ... ... есепке алсақ, әрбір нақты
нарықтың монополиялығын рұқсат етілетін деңгейін анықтауда ... ... заң ... бір ... ... ... үшін ... етілген өндірісті
концентрациялау деңгейі әртүрлі салаларда өмір бақи болмайды және ғылыми ... ... ... ... отырады. Бұл әдетте ... ... ... ... нақты сот тәжірибесінде есепке алынады. Бұл жерде
треске қарсы ... ... ... ... саясатына немесе
белгілі бір салаларда өндірісті концентрациялаудың өсуін тежеуге байланысты
аумалы – төкпелі болып ... ... ірі ... ... ... және
монополияландыру деңгейі жоғары тағам рыноктары бірнеше рет ... ... ... болып жариялвнды. Іс қозғау мен соттық араласудың негізгі
себептері компаниялардың қосылуы және адал емес баға ... ... ... ... іс – қимылы жүрмейтін сфера ауыл шаруашылығы
кооперациясы болып табылады. 1992 жылы ... ауыл ... оның көп ... ... қарсы заңдылықты бұзғаны
үшін жауапкершіліктен босататын Акт шықты. Акт ауыл ... ... ... тарату үшін бірігуге, сондай-ақ кооперативтерде
сақтау мен өңдеуге, маркетингтік агенттіктерді ... ... мен ... ... ... ... Бұл жағдайда ерекше
жеңілдіктер сүт кооперативтеріне берілген. Актіге сәйкес 1937 жылдың ауыл
шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ... ... өнімнің сорты және сапасы бойынша дифференциялданған сату
бағасын белгілеуге рұқсат етіледі/19/.
Сонымен ... ауыл ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... құқы ... Сот
тәжірибесінде белгіленгеніндей, кооперативтер арсыз баға саясатын ... ... зиян ... Олар ... ... ... үшін ... жағдайда монополияға қарсы заң күшіне
еніп, олар сотқа тартылады.
Ауыл шаруашылығы кооперативтеріне берілген жеңілдік ауыл шаруашылығы
өнімдерінің ... ... ... мен ... экономикалық
күштерін теңестіруге бағытталған. Атап өткеніміздей, ауыл шаруашылығы
өндірушілерінің ... ... ... ауыл ... ... және ... ... ... жоғары
концентрацияланған құрылым, ауыл шаруашылығындағы еркін бәсекелестіктің
төмен бағаларына тамақ және ... ... ... ... ... ... Сондықтан кооперативтердің қолы жеткен ... ... ең кем ... ... ... нарықтағы монополияға
жақын жағдайдағы сату бағасын төмендетуден қрғауға қабілетті.
Таза әлеуметтік мәндегі азық – ... ... ... ... азық – ... көмегін көрсету бағдарламаларында аталған. АҚШ-та
олардың құрамына азық – түлік талонын енгізу, ... ... ... ... ... мен балалар үшін арнаулы бағдарламалар және
басқалар кіреді /20/. Азық –түлік ... ... ... ... ақысыз
азық – түлік көмегін көрсету жұмылыдырылған. Балалар бағдарламасы бойынша
мектептерде, жазғы балалар ... ... және ... ... ... ... ұйымдастырылады.
Тұрғындардың осы тиісті категориялары үшін ізгіліктік ниетттегі бұл
бағдарламалар нарықтың жағдайына әсер етпей ... ... ... ... ... ... жабатын олар барынша қамтамасыз етілген
тұтынушылардың төлемге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... ұстауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге
бұл бағдарламалар олардың өніміне сұранысты кеңейтетіндіктен ... ... ... ... шаруашылығы саласындағы мемлекеттік реттеудің тағы бір ... ...... ... ... ... қолдау
идеясы болып табылады. Оны жақтаушылар жеке отбасылық ... ... ... тиімді тәсілі ретінде әділетті қарастырады.
Өмірдің фермерлік уклады бостандық, ... және ... ... ... сияқты әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... әсері жеке
алғанда, жоғарыда айтып кеткеніміздей, АҚШ-тың 7 ... ауыл ... ... ... ... тыйым салынуынан, 8 штатында
олардың қызметін шектеуден көрінеді /19/.
Отбасылық фермаларды жақтаушылардың қарсыластары да бар. ... ... ... қазіргі заманғы жағдайларды еске алмайды, ал
оның негізінде жүргізілетін фермерлікті қолдау саясаты фермалардың ... ... ... ... – экономикалық процестерін тежеп,
мемлекеттік бюджет пен салық төлеушілердің мойнындағы үлкен жүк ... екі ... ... ... мемлекеттік қолдау бағдарламасын
және тұтастай алғанда ауыл шаруашылығындағы ұйымдық – ... ... ... тағдырын анықтайтын болады.
Фермерлік табысты қолдаудың ... ... ... және ... ... ... ... паритетті қамтамасыз ету болып
табылады. Оның қажеттілігі ... ... ... бағаның
төмендеу тенденциясынан, сондай-ақ ауыл шаруашылығы ... ... ... ... жасау мүмкіндігінен туындайды.
АҚШ-тағы көптеген ауыл ... ... ... ... ... ... ... 1909- 1914 жылдар болды. Толық паритет
ауыл шаруашылық тауарларына 1909- 1914 ... ... ... ... ... етуі тиіс болды.
Алайда, паритетті мұндай анықтау сұраныс, ұсыныс және уақыттың өтуімен
әр түрлі салалардағы ... ... ... ... табиғи
өзгерулерді есепке алмайды. Сондықтан да паритеттік бағаны анықтау моделі
бірнеше рет өзгерді. Соңғы ... таза ... ... ... орнына
тауарларды айырбастау шартының теңдігі ретінде өндірістік шығындардың
теңдігіне негізделген әдіс ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігінің барынша ... ... ... ауыл ... табысының едәуір үлесін тартып алу ... ... ... ... ... ... ... нарықтық мүмкіндіктердің теңдік қажеттігі идеясы
қалыптасты. Оны әр түрлі фермерлік ұйымдар белсенді түрде қолдайды. ... ... ол ... ... ... үшін ... құру үшін ... күресетін ұлтттық фермерлік ... ... ... ... ... ... антимонополиялық
заңдағы фермерлік кооперативтерге жасалған жеңілдік осы концепцияның
ішінара жүзеге асырған жұмысы болып ... ... ... ... жанасатын және сонымен
бірге өзінше үлкен маңызы бар келесі түрі ... даму ... ... ... Айталық, АҚШ-та селолық даму жөніндегі
бағдарламалардың ... ауыл ... ... экономикалық өсуінен
гөрі село тұрғындары өмірінің ... мен ... арту ... болып
табылады /20/.
Бұл бағдарламалар тұрмыс дәрежесін арттыру, селолық жерлердің
салыстырмалы кедейлігінің проблемасы – ... ... ... қызмет,
еңбекпен қамту мәселесі сияқты селолық тұрғындардың ... про ... ... Осы ... үшін әр ... ... деңгейде
жеңілдік несиелендіру және бюджеттік қаржыландыру жүйесі пайдаланылады.
Жоғарыда көрсетілген мемлекеттік реттеудің бағыттарына ... ... ... ... мемлекеттік басқару ұйымдарының жүйесі
ұйымдастырылған. ... ... ауыл ... министрлігі өзінің
иелігінде топырақ, орман, су көздері және басқа табиғи ресурстар, селолық
жерлерді ... ... ... ... ауыл ... зерттеу
бағдарламаларын жасау, ауыл шаруашылығы шикізаты мен азық – түліктің
сапасына кешенді кешенді ... ... ... ... Айналымдағы
жұмыстар үшін әр жылы өндірісті тұрақтандыру және бағаны қолдау жөніндегі
бағдарламаларды ... ... ...... корпорация (ТНК),
фермерлерді несиелендіру жүйесін басқаратын ... ... ... ... ... ... үй жөніндегі әкімшілік, селолық
электрлендіру жөніндегі ... ... ... елді мекендер мен
селолық аудандарды дамыту жөніндегі ... ... ... ... корпорацтя, маркетинг қызметтері және инспекциялар
сияқты ұйымдар құрылды.Аты аталған ұйымдардың өз ... ақ ... ... ... тұр.
Айталық, фермерлік тұрғын үй жөніндегі әкімшілік барынша жеңілдік
жағдайында ... ... ... ... жоқ ... несие алып
береді. Селолық электрлендіру жөніндегі әкімшілік – бұл селолық жерлерде
өздерінің займдарын беру немесе оны ... ... ... ... ... ету ... ... мен телефон байланысын қаржыландыруға
көмектесетін несиелік мекеме. Өнімді қамсыздандыру ... ... ... ... жауынға, найзағайға, су тасқыны мен өртке,
ауыл шарушылығының зиянкестерінен болатын жағдайларға ... ... ... орнын толтырады. Маркетинг және инспекция қызметтеріне
мыналар кіреді: ауыл ... ... және ауыл ... қызметтері, мал дәрігерлік және өсімдікті өорғау инспекциялық
қызметі, ... ... ... және азық – ... ... ... кооперативтері қызметі ауыл шаруашылық кооперативтер
ұйымдастыруда консультациялық және техникалық көмек көрсетеді және олардың
қызметінің статистикасын жүргізеді. Ауыл ... ... ... ... ... ... қалыпқа түсіру мәселелерімен айналысады.
Өсімдіктерді қорғаудың инспекциялық қызметі өсімдік және мал ... ... ... ... ... инспекциясының Федералдық қызметі
астық қалпы туралы заңның сақталуын қадағалайды. Азық – ... ... ет пен ... ... ... оның ... мазмұнына
сәйкестігін бақылайды. Азық ... және ... ... ... ... әр ... категориялары үшін жеңілдік тамақтандыру
жөніндегі бағдарламаларды жүзеге асырып, содай-ақ диетология ... ... ... ... министрлігіне ұлттық ормандарды, сондай-ақ ұлттық
маңызы бар шалғындар мен жер ... ... ... қызметі
бағынады.
Тауарлы – несие корпорациясының қызметі фермерлік табыстарды ... ... ... ... ... ... негізгі
механизмдеріне шолуды қорытындылай келе, олардың маңызды ... өту ... ... тегерішті толықтыра және түзте келіп, реттеудің
мемлекеттік тегеріші оның негізі сұраныс пен ... ... ... ... Өте ... ... тұратын ерекше ситуациялар, төтенше
оқиғалар, аракідік жағдайларды айтпағанда нарықтың тегерішін ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
ресурстар мен тұтыну заттарын натуралдық бөлу сияқты іс–қимылдарға жол
берілмейді. Шын мәнінде, дамыған елдердің ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асырудың шетелдік
тәжірибесін қарастыруды жөн санаймыз.
3. Аграрлық саясатты жүзеге асырудың шетелдік ... ... ... ... ... өте ... және негізгі алғышарты болып табылады. ХХ
ғасырдың 90 жылдарындағы ... ... ... ... АҚШ-ның және соғыстан кейінгі 40 ... ... ... ... ... жиі ... Сондықтан да, осы
дамыған елдердің ауылшаруашылығындағы дағдарыстан және төтенше жағдайлардан
шығу жолдары, әдістері және ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан қазіргі таңдағы дамыған ... ... шығу ... мен ... ... ... рөлін және Қазақстандағы ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың 30 жылдарында фермерлердің сатып алу қабілеттілігін
қалыптастыру және ауылшаруашылық өнімдерінің бағасын ... ... ... ... жерлерді және мал басы санын қысқартуды ұсынды.
Бірақ соған сәйкес олар фермерлердің қарыздарының 2 ... ... ... ... кепілдеме берді.
Аграрлы саясатта жаңа бағам 1938 жылдағы заңда жүзеге асырылды. Бұл
тұжырымдамада баға ... ... ... жою ... ... ... ... үшін фермерлерге аванс төлеу ... ... ... ... ... ... келетін сыйлықтармен көтермелеу
көрсету арқылы, өзге елдерге бидай мен мақтаны экспорттаумен қатар демпинг
саясатын жүргізді. Осы ... ... ... бағытталған шаралардың
нәтижесінде, фермалардың шығынға ұшырауы ... ... ... ... ... ... қосқанда табыс ... ... ... ... ... АҚШ-та ... ... іске ... ... ... ... ... жүктелген. Штаттардың ауылшаруашылық министрліктері
Федералдық министрліктерге тәуелсіз жұмыс ... ... ол ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін өндіру және
тұтынуға әсер ететін ... ... ... ... Бұл Федералдық
министрліктердің түрлі жалпыұлттық ... ... іске ... ... ... ... ... Бұл бағдарламалар төрт топқа бөлінеді.
І. Тауарларды сатуға болатын, ең кіші бағаны орнататын кепілді ... ... ... ... тауарларды мемлекет сатып алады.
ІІ. Өңделетін егістік алаңынын шектеулілігі ауылшаруашылық өндіріс
көлемінің азаюы есебінен фермерлердің ... ... ... қатар басқа да ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу үшін керекті ... ... ... ... ... ... жинап алған
өнімдеріне ең төменгі бағаны орнатуға кепілдік ... ... ... ... ... ... ... төлемдерін көрсетеді ( мәселен, белгілі бір ... ... ... ... баға деңгейінен төмен болған жағдайда). Бұл
төлемдер автоматты түрде фермерлердің ... ... ... ... ... өндіріліп ішкі нарыққа ... ... ( ... қант ... ) ... ... ... федералдық бағдарламалар, оларды орындау үшін
керекті материалдық және еңбек ... ... үшін ... ... ... оның ішінде егін шаруашылығы мен ... ... ... ... дами алмайды. Ауылшаруашылығында
негізгі қорларды молайту және ғылыми-техникалық прогресс ... ... ... ... көзі ... ... ұзақ ... деген қажеттілік те ... ... ... ... ... қаншалықты жоғары болса, несиенің рөлі ... ... ... ... ... ... 50 жылдары
несие фермерлердің жылдық капитал салымының тек 12%-ын ғана құрады, ал ... 40%-ға ... ... ... ... ... несиенің
көмегімен өндірістік шығындардың 40%-дан 80%-ға дейін ... ... ... ... ... ... 70%-на дейін, мал алуда –
50%-на жуық, айналым құралдарының әр түрлі элементтеріне – 100%-ға ... ... ... ... өндірісті мемлекет тарапынан реттеу ... ... ... ... ... ... туралы М.Л.Лишанский
мен И.Б.Маслова «өзінің бүкіл даму тарихы бойында несие жүйесі сол бір ғана
міндеттерді орындап ... ... ... мен кәсіпорындарға
жеңілдік пен несиелік ресурстар алуға мүмкіндік әперді; фермерлер мен
олардың кооперативтерінің ... ... ... ... ... ... жеке ... капиталдарын тартты» деп атап көрсетті
/23/.
Соңғы елу ... ... ... ... бюджеттен бірнеше
бағдарлама қаржыландырылды, бірақ басымдылық жағдай келесі екеуінде болды:
a) табыстарды тұрақтандырудың федералды бағдарламасынан бөлінетін және ... ... және ... бағдарламалармен толықтырылатын табыстар
мен бағаларды қолдау бағдарламасы;
b) бюджетте жеке бөлінбейтін, басқа да жекеленген, әсіресе ... ... ... ... ... ... АҚШ-та ауылшаруашылығы федералды бюджеттен жоғарыда
айтылған бағдарламадан ... тағы ... жуық ... ... ішінде ғылыми-техникалық ақпарат жүйесін дамыту,
насихат пен өндіріске енгізу, кадрлар ... ... ... ... ... тұрғыдан дамыту және басқа
бағдарламалар. Әдетте, ауылшаруашылығына ... ... және ... ие ... ... ... немесе оның
бөлімшелері бойынша Тауарлы-несие корпорациясы арқылы (ТНК) ... ... Одан ... ... ... жүйесін
құрайтын несиелік мекемелер тобына коммерциялық банктер, ... ... ... жүйесі , фермерлер жөніндегі әкімшілік және
басқалар жатады. Егер бюджеттік ... ... ... ... ... бағдарланып отырса, ол бағдарламалар арқылы
жұмсалған ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың федералды бюджетінен белгілі бір ... ... ... ... ... жөніндегі іс-шаралар бірінші кезекте
қаржыландырылса, ал тауарлы несие корпорациясы сол ауылшаруашылық өнімдерін
ішкі нарықта ... ... ... аппарат.АҚШ-та 90 жылдардан кейін
«ауылшаруашылықты қолдау» деген ұғым көп ... ... Бұл ұғым ... ... үш басты мақсатқа жетуді білдіреді: өнімділік пен
табыстылықты жоғарылату, табиғат ресурстары мен ... ... ... ... ... шаруашылықтарды қолдау.
АҚШ-та 90 жылдардың басында даму ... ... ... ... ... Атап ... ... мүмкін болатын тәуекелділіктен өндірушіні қорғайтын
сақтандыру жүйесін жасау қарастырылған. Сондай ақ, ауыл ... ... ... ... ... ... көшуді
жеңілдету үшін фермерлерге еркін несие алуға жағдайлар жасау көзделуде.
Шешуші міндеттердің бірі жаңа ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан үшін Батыстың дамыған елдері, ... ... ... ... ... білу маңызды. Бұл елде
басқарудың орталықтандырылған-әкімшілік әдісі неғұрлым ... ... ... ... саясаты Европалық Одақтың бірлік баға саясаты
негізінде іске асырылады, ... ... ... мен субсидиялар, салық
салу және ... ... ... ... қабілеттілікті қолдау,
экспорттық мүмкіндіктерді ары қарай кеңейту үшін қолайлы шарттар құру,
ғылым және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Әлемдік экономиканың ғаламдық есебімен және біріңғай европалық
нарықтың ... ... ... Евро ... ... ... жаңа біріңғай ауылшаруашылық саясатының жобасын дайындауды аяқтады.
Ол ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу бағасының ары ... ... ... және ... ... ... тікелей көмек (дотация) беруді
қарастырады. Францияның ауылшаруашылығының негізі болып жанұялық фермалар
табылады. 2001-2004 ... ... ... ... ... ... қатаң түрде орындалуына байланысты ... саны 40 %-ға ... ал ... ... егіс
алқабының орташа көлемі 19 га-дан 39,1 га-ға дейін өсті. ... ... ... ірі ... ... саналады, олардың үлесіне
ауылшаруашылық өнімін өндірудің 60 %-дан астамы ... ... ... ... шараларды ескеретін
нақты аймақтық мамандандыру байқалады. Францияның ауылшаруашылық ... ... ... онда ... ойластырылған аграрлы заңдылықтарымен
бекітілген нақты ұйымдастырылған ... бар. Оның ... ... ... ... ... аралас және
жеке ұйымдардың бір тобы айналысады.
Агро азық-түліктік секторды ең төменгі деңгейде ... - ... ... тәжірибесі де қызығушылық ... Жаңа ... көп ... бойы ... ... ... ... келе
жатыр. ХХ ғасырдың 70 жылдарында Жаңа ... ... ішкі ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпте қолдаушылық
(протекционисттік) саясатты қолданды. Импорттық алып келулерге қатаң сандық
шектеулер қойылды, ... ... ... ... ... бағамы
бекітілді. Бұл саясат ауылшаруашылығындағы өндірістік шығындардың ... ... ... ... ... төмендеуіне байланысты
мемлекет фермерлерге өтемақы төлеу саясатын іске асыра бастады. ... ... ... ... ... ... 1984 жылы ... шығындар көлемін мемлекеттік бюджет төлей алмайтын дәрежеге жетті.
Бұл бағдарламада аграрлық саясат ... ... ... ... жылы Жаңа Зенландия үкіметі ауылшаруашылықты мемлекеттік қолдау
шараларының барлығын өзгертті. ... ... ... ... өсуі мен ... ... ... алып келді. Осы уақытта әлемдік нарықта жаңазенландиялық
агроазықтүліктік ... ... ... бағасы түсе бастады.
Сонымен қатар жәрдемақы төлеуді тоқтатумен жер құнының бағасы түсе бастады,
ол фермерлердің ... ... ... алып ... ... жаңа ... тез ... Өндіріс құралдарын сатып
алуға кететін шығындар азая бастады, оның ... ... ... ... ... ... тәуекелділікті басқару техникасын неғұрлым
жақсартып алды және өздерінің өндірісін әртараптандыра бастады.
Дағдарыстан өтуде фермерліктердің қосылуы ... ... ... ... ... ... ... бір топқа шоғырланды.
Өндірушілер тобының белсенді қызметтері арқасында Жаңа Зенландияның
агроазықтүлік өнімдерінің экспорты ұлғая бастады. Бұл 1985 ... ... ішкі ... ... ... алып ... экспорты 1985 жылмен 1995 жылдар аралығында 63 %-ға өсті.
Бұл ... ... ... ... да ... ... маңызды рөлді
атқарады.
Басындағы дағдарысқа қарсы ... ... ... көрсетілмеген болатын, бірақ оларды орындау процесі кезінде мемлекет
екі бағдарламаны қабылдады. Біріншіден, 20 %-дай ... ... ... ... ... ал кейіннен оларды сызып
тастады. ... Жаңа ... ... аграрлық өндірістен басқа
ауылшаруашылық қызметтеріне (мәселен, ... ... ... ... бір рет ... ... төлеу арқылы қолдау көрсету
бағдарламасын енгізді. ... ... ... ... секторының әлемдік нарықтағы үлесі және оның бәсекеге
қабілеттілігі арта ... ... ... ... ...... ... реттейтін бастапқы ауылшаруашылығы кооперативі.
Жапонияда фермер сонымен бірге тәуелсіз – ол ... жеке ... ... ... ... салымдарын сақтаумен, оларды
жаңа технологиялармен оқытумен, несиелендірумен, сақтандырумен айналысады,
құралдар мен техниканы, кейде жерді бірігіп қолдануды ... ... беру ... сату ... ... жасауға көмектеседі, өндірісті
тиімді жүргізуге ықпал етеді.
Жапониядағы қаржы жүйесі ... ... ... ... ... экономикалық мүддені қамтамасыз етеді.
Базалық қорғау құралы ретінде импорт тарифтерінен басқа өтем алымдары,
акциздер, салықтың түрлері, ... және ... ... ... ... ... тауарларының ішкі нарығы тек кеден баждарын
алумен ғана емес, ... ақ ... ... ... ... ... ... фермерлерге өзінің өнімдерін әлемдік
бағалардан ... ... ... өткізуіне мүмкіндік беретін өтемдік және
теңестірілетін салық түрлері де болады.
Сондықтан да ... ... өзін ... ету ету ... ... ... ел ... табылады. Импорттық баж бұл жерде өте
қарапайым рөлді ... ... ... кеден алымдарының 80 %-ын
акциздер, өтем алымдары және сатуға салынатын салық құрайды. Мұның өзі ... тән ауыр ... ... ауыл ... тиімді жұмыс
істеуі үшін жағдайлар жасайды /24/.
Канаданың агроазықтүліктік саясаты ... және ... ... ... ... Аграрлық секторға кететін
барлық мемлекеттік шығындардың жартысына жуығы провинциялық ... ... ... дақылдардың барлығы 1935 жылы құрылған Канадалық
бидай орталығы (совет) «Canadian Wheat Board» ... ғана ... ... Федералдық үкіметтің келісімімен жыл сайын бидайдың бастапқы
бағасын бекітіп, сол баға ... ... оны ... ... Егер ... аяғындағы бидайдың сатылу ... жыл ... ... ... ... төмен болса, онда олардың ... ... ... ... ... қатар Канадада сүт, жұмыртқа және құс ... ... ... ... ... квоталар және импорттық шектеулер (сұйық
сүтті импорттауға тиым салынған) қолданылады. Фермерлермен өндірілген ... құс ... ... ... ... ... Өңделуге
жіберілген сүт өнімдері үшін, үкіметтік сүт өнімдерін бақылайтын Канадалық
комиссия орталығы ... ... ... сүт өндірушілерге
төленетін түрлі төлемдерді төлеуді ... ... ... ... ... ... мемлекетінде де 1980 жылдардың
аяғында бюджеттің ... ... ... ... ... қолдау деңгейінің қысқартылуы туралы сұрақ туындады.
1995 жылы канадалық үкімет ... ... ... ... 20 %-ға ... ... ... қабылдады.
Ауылшаруашылық өнімдеріне ... ... ... ... күші жойылды. Сүт өнімдеріне көрсетілетін жәрдемақылар (субсидиялар)
екі жылға дейін 30 %-дай ... ... ... ... ... шаралар Канаданың ауылшаруашылық тауар ... ... ... ... ... ... секторында 1995 жылы қол қойылған
Канаданың көптеген провинцияларының арасындағы ... ... ... аймақаралық тосқауылдарды жою туралы ішкі саудалық
келісімінің маңызы ... ... ... ... бір мезгілде Канадалық үкімет
өндірілетін өнім ... ... әсер ... ... ... ... ... үш есеге дейін ұлғайтты,
сонымен қатар қолдау ... ... ... ... фермерлердің
бейімделуіне бағытталған селоларды дамыту бағдарламасын қабылдады.
Сондай ақ ХХ ... 30 ... ... ... сол ... ... екі рет қолданылған әлеуметтік нарықтық
шаруашылық моделі де қызығушылықты ... ... рет бұл ... ... жылдар аралығында ғалым және саясаткер, ГФР-ның экономикалық
министірі ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Екінші рет 1990 жылы ... ... ... ... ... моделінің негізгі принциптері фрайбург мектебінің ... ... ... ... жататындар:
• жеке меншіктің қажеттілігі;
• монополиясыз бәсекелестік;
• бағаны қалыптастырудың еркіндігі;
• ақша айналымының ... ... ... экономикалық дербестігі;
• мемлекеттің орны мен ... ... ... ... ... маңызы зор.
Бұл жоба-жоспар, жоба-жорамал ... ... ... өте тиімді
елдің барлық өмір сүру және аграрлы ... әсер ... ... және ... ... ... дайындалған және білікті
түрде жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуді қолдану және іске
асыру процесстеріне азаматтардың қатысуынсыз, ... ... мен ... ... ұсынусыз жетістіктерге жетпес еді.
ГФР-ның ... ... ... ... ... бойынша Эксперттік
орталық құрылды /24/.
Шығыс Европадағы ... ... ... ... нарықтық шаруашылық доктринасы ... және ... ... Қазіргі таңда бірде бір дамыған елдерде тек ... ... ғана ... ... ... баға ... экономикасы дамыған елдерде макро және микро ... ... ... ... ... және ... дағдарыстық жағдайлардан өту немесе алдын алу ... ... ... ... және ... ... әр ... дағдарыстың дамуының тарихи және әлеуметтік-экономикалық пайда
болу шарттары бір-бірімен сәйкес келе ... ... бұл ... ... ... ... ... кешеніндегі
дағдарысқа қарсы басқару процесін және оның іске асырылуын ... ... ... ... ... 90 ... ... дағдарыс халық шаруашылығының барлық
саласын, соның ішінде ел экономикасында маңызды орын алатын ауылшаруашылық
саласын да қамтыды. АӨК - ... ... ең ... ... болып
ауылшаруашылық кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылықты қайта құрулары ... ... ... ... ...... ... өз
міндеттерін өтей алмауы болып табылады. Ол өндірістің өнімдерді өндіру мен
таратуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... аграрлық
сектордағы экономикалық реформа өте баяу және ауыр өтуде.
Шетелдердегі аграрлық ... ... ... ... ... ... ... қорытындыға әкеледі:
- Қазақстан экономикасының аграрлық секторын дамыту, сондай-
ақ Қазақстанның әлемдік ... ... ... ... ... тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау,
ішкі нарықты ... ... ... ... ... сапасын сертификация жасау арқылы жүзеге асырылады;
- аграрлық-өнеркәсіптік өндірісті реттеу мен фермерлерді
қолдаудың тұрақты қызмет етіп тұратын ... ... ... ... аграрлық секторының басқа елдерден,
оның ішінде Қазақстанның да аграрлық ... ... ... ... экономикасы қарама-қайшылығы мол бір жүйеден екінші
жүйеге өту сатысының күрделі ... ... ... ... ... ... секторында нарықтық қатынастар белең алып, ауыл
шаруашылығында біртіндеп болса да өсуге қол ... ... Бұл, ... тарапынан жүргізілген сындарлы саясаттың жемісі. Дегенмен де,
біздің жүргізген зерттеулеріміздің ... ауыл ... ... ... ... ... әлі де ... шаралардың
жүргізілуі қажет екендігін көрсетті. Өз ... ... ... ... ала ... келесі тұжырымдар мен
ұсыныстарды жасауға болады:
1.Республикамыздың ... ... - ... ... саласы болғандықтан экономикалық ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік
тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... өзін-өзі реттеудің “бастапқы алаңы”
ретінде нарықтың дамуы үшін ... мен ... ... ... енгізетін экономиканың бірінші саласы болуы
кажет, оның мәні әкімшілік емес ... ... ... ... ... ... несие, т.б) өзара байланысқан
жүйе ... ... ... ... ... карай
онда нарықтық механизімді ешқандай ... және ... таза ... пайдалану өндірістік ... ... ... және ... ... тудырады.
3. Осы тұста мемлекеттің реттеу ... бас ... ... ... ... ... “нарықтық қиялдың”
тарауына жол бермей, қайта ... ... ... іске қосу ... ... ... бірде-бір дамыған
елде нарық өз ... ... ... ол ... ... ... толықтырылып отырады; мемлекеттік реттеу,
қазіргі үлгідегі ... ... ... ... ... ... ... терең экономикалық дағдарыстардан
шығу мүмкін емес; ... ... ... жүйе ... ең ... ... Ауыл шаруашылығында өндірістің негізгі құралы ... ... ... ... ... ... жер ... ... ауыл ... ... ... мен тиімді
пайдалану жөніндегі іс-шараларды ... ... оның ... жердің
құнарлығының сақталуы мен оның ... ... ... ... ... ... бағдарламалық тәсіл,
яғни бекітілген бағдарламаға сай қаржы босату және жеңілдікті салық салу
қолданылуы ... ... ... ... Г.А., Сатыбалдин А.А., Турсунов С.Т. Казахстан: рынок в
АПК. Изд. «Кайнар», 1994г.
2. Концептуальная ... ... ... комплекса
Республики Казахстан на 1993-1995 годы и до 2000 года. Научно-
издательскии центр «Бастау», 1994г.
3. Курцев И.В. Формирование ... ... ... ... ... ... 1997, №9, стр. ... Калиев Г.А. Аграрные проблемы на рубеже веков. Алматы: РГП
«НИИЭАПК и ... ... ... Ж. Ауыл ... ... ... ... ролі
// Жаршы, 2003ж. №3.
6. Мұқашев А. Ауыл ... ... ... ... ілімдік негіздемесі // Жаршы, 2003 жыл №6.
7. Бимендиева Л.А. Особенности аграрных преобразований в ... // ... ... Серия экономическая. Алматы: - 1998г.
-№9.
8. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... ... және ... ... ... ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.
Алматы, 2005.
9. Назарбаев Н.Ә. Ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа ... ... ... ... ... //
Егемен Қазақстан №20, 1.02.2005ж.
10. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасы халқына Жолдауы. Алматы,
2006ж.1-наурыз.
11. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бағдарламасы // Егемен Қазақстан – 2003 жыл №4,
19 шілде.
12. ҚР 2003-2015 ... ... ... Астана, 2002
13. Құбаев Қ.Е. Аграрлық сектор экономикасын мемлекеттік реттеу
мәселелері / ... ... 1997 жыл – ... ... Г.С. Агроөнеркәсіп өндірісіндегі реттеудің экономикалық
механизмі – Алматы, 2002 жыл, 27бет.
15. Құралбаев А.Ш. Ауыл экономикасын ... ... // ... – 2005ж. - №2. ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығының дамуын мемлекеттік реттеудің теориялық-әдістемелік астары16 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
ХІХ ғасырдағы шетел әдебиетінің тарихы7 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
«Қазақстан Республикасында көші-қон қатынастарын реттеудің мемлекеттік-құқықтық негізі» тақырыбына69 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь