Жарнамадағы түс: психолингвистикалық зерттеу

КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

I ЖАРНАМА ЖӘНЕ ТҮР.ТҮС: ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1 Жарнаманың тіл білімінде зерттелуі
1.2 Түр.түс атаулары лингвистиканың нысаны ретінде
1.3 Түр.түс психолингвистикалық зерттеу ретінде

II ЖАРНАМАДАҒЫ ТҮСКЕ ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

2.1 Психолингвистикалық талдаудың ерекшеліктері
2.2 Жарнамадағы түр.түстің функционалды.семантикалық сипаты
2.3 Жарнамадағы түр.түстің құрылымдық ерекшеліктері

III ҚОРЫТЫНДЫ

IV ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

V ҚОСЫМША
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық зерттеу әрбір ұлттық мәдениеттің негізгі кодтарының бірі болып табылатын түр-түс атауларының қазақ жарнама мәтіндерінде берілу жолдарын, психолингвистикалық мәселелерін теориялық тұрғыдан тұжырымдауға арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Еліміз тәуелсіздік алып, нарықтық экономика жолын таңдағаннан бері басқа өркениетті дамыған елдердің қатарына қосылмақ оймен өзінің өндіргіш күштерінің деңгейін өсіріп, өнеркәсібін дамыту жолында қажымай еңбек етуде. Міне, осындай экономиканы жаңадан өркендету жолында қызмет етіп отырған жағдайда елімізде болып жатқан түрлі жаңалықтар мен өзгерістерді дер кезінде халыққа жеткізіп отыратын жарнама хабарлары деп білсек, онда бұл саланың аяқтануы да, дамуы да шешілуге тиісті өзекті мәселелердің бірі екені айтпасақ та түсінікті.
Өзге тілдегі жарнамалар – әлемдік лингвистикада қарастырылған аспектілердің бірі. Шындығында, жалпы алып қарағанда, жарнама барлық халықтардың мәдениетінде, нарықтық қоғамдағы елдердің барлығының әлеуметтік сипатында бар ұғым. Бірақ өзге тілдерде зерттелгенмен де, әлемдік мәдениетке ортақ ұғым болғанымен де осы мәселеге қатысты жалпы тілдік теориялық тұжырымдарды, ортақ заңдылықтарды қазақ жарнамаларының сипатына көшіруге болмайды. Басқаша айтқанда, қазақ жарнамалары өз алдына дербес зерттелуі қажет, өйткені ол – өзіндік ұлттық-мәдени белгілері бар қоғамдағы нарықтық қарым-қатынастарды белгілейтін нысан.
Түр-түс атаулары әр қырынан зерттеліп келсе де, қазақ тіл білімінде жарнама мәтіндеріндегі түр-түс атаулары күні бүгінге дейін лингвистикалық тұрғыдан баяндалған емес. Атап айтқанда, қазақ жарнамаларындағы түр-түс атауларын тек тілдік тұрғыдан ғана емес, психолингвистикалық тұрғыдан да қарастыру, түр-түс құбылысының жарнамада атқаратын қызметін, оның мән- мағыналарын ашу ұлттық болмысымызды тануға байланысты өзекті мәселеге жатады.
Зерттеу нысаны – жарнамадағы түр-түс атауларының психолингвистикалық ерекшеліктері.
Зерттеу пәні – қазақ жарнама мәтіндері.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Қазақ жарнама мәтіндеріндегі ұлттық танымды көрсететін негізгі лексикалық топ – түр-түс атауларының психолингвистикалық қырларын айқындау зерттеудің мақсаты болып табылады.
Бұл үшін төмендегідей міндеттерді шешуге ұмтылыс жасалды:

Мемлекеттік тілдің алдында тұрған маңызды мәселелердің бірі оның жаңа әлеуметтік-мәдени болмысты бейнелеудегі мүмкіндіктерін кеңейтудің қажеттігі болып отыр. Бұл бағытта да ілгерілеу бар, нақтылы жүзеге асырылып жатқан мәдени іс-шаралармен қатар ғылыми-зерттеу жұмыстары да жүргізіліп жатыр.
Құжаттар жинағы. Сборник документов. –Алматы: Алматы қаласы әкімдігі тіл басқармасы, 2004. – 141 б.
Билялова А.А. К вопросу о рекламном стиле в системе функциональных стилей современного татарского языка // Современные языковые процессы в Республике Татарстан и Россиской Федерации: законодательство о языках действии. – Казань: Татарское книжное издательство, 2007. – 432 c.
Лившиц Т.Н. Специфика рекламы в прагматическом и лингвистическом аспектах: автореф. … канд. филол. наук. – Таганрог, 1999. – 22 с.
Асанбаева С.А. Жарнама саласында мемлекеттік тілді қолданудың социолингвистикалық өзекті мәселелері: филол. ғыл. канд. дис. – Алматы, 1999. – 132 б.
Солтанбекова Ғ.Ә. Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және ықпал ету қызметі: филол. ғыл. канд. дис. – Алматы, 2001. – 138 б.
Машинбаева Г.Ә. Тележарнама тілі // Қазақ тілі ғасырлар тоғысында: теориясы, тарихы және қазіргі жай-күйі. М. Балақаевтың туғанына 100 жыл толуына орай ұйымдастырылған Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Арыс, 2007. 374-379 б.
Молдахметова Ж.Б. Жарнаманың тілдік сипаты // Мәдениеттер тоғысындағы тіл, әдебиет және аударма мәселелері: Халықаралық ғылыми- практикалық конференция материалдары. – Алматы, 2010. 319-323 б.
Бугенова Л.М. Рекламные тексты на казахском и русском языках в межкультурной парадигме: дис. ... канд. филол. наук. – Алматы, 2007. – 137 с.
Мясиченко С.В. Слоган, стандарт и клише в рекламном тексте: дис. ... канд. филол. наук. – Алматы, 2010. – 134 с.
Ахметжанова З.К. О некоторых направлениях исследования языка рекламного текста // Русский язык в Кыргызстане. – Бишкек: Кыргызско-Российсий Славянский университет, 2003. – С. 66-72
Садықова А. Жарнаманың хал-ахуалы калай? // ҚХҚжӘТУ Хабаршысы. – 2005. – №4 (13). – 95-103 б.
Филиппова И.М. Рекламный текст на русском языке (на материале казахстанской радиорекламы // Русский язык в Кыргызстане. Матер. междунар. науч. конф. – Бишкек, 2003. – С. 61-66.
Досжанова Д.Б. К вопросу изучения языка рекламных текстов // Филологияның өзекті мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1997. С. 141-145.
Фрумкина Р. Цвет, смысл, сходство. Аспекты психолингвистического анализа. – М.: Наука, 1984. –174 с.
Қайдаров Ә., Өмірбеков Б., Ахтамбердиева З. Сырға толы түр мен түс. – Алматы: Қазақстан, 1986. – 93 б.
Тоқтаубай А. Тұлпарлар театры // Егемен Қазақстан. – 2003. – 27 тамыз №219-222.
Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Ғылым, 1976, 1986. Т. I-X.
Копыленко М.М. Основы этнолингвистики. Алматы: Ақыл кітабы, 1997. – 178 с.
Жампейсова Ж.М. «Ақ»-«Қара» концепті: оппозициясы мен қызметі: филол. ғыл. канд. автореф. – Алматы, 2007. – 29 б.
Москович В.А. Система цветообозначения в современном английском языке // Вопросы языкознания. – М., 1994. – №6. – С. 84-95.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Филология факультеті
Жалпы тіл ... ... ... ... ТҮС: ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
Орындаған:
Магистрант ... Б. ... ... жетекшісі:
ф.ғ.д., профессор ________________________ ... ... ... ... ... ... Г.Б. ... күні)
Алматы, 2011
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I ЖАРНАМА ЖӘНЕ ТҮР-ТҮС: ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Жарнаманың тіл білімінде зерттелуі
1.2 ... ... ... ... ... Түр-түс психолингвистикалық зерттеу ретінде
II ЖАРНАМАДАҒЫ ТҮСКЕ ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 Психолингвистикалық талдаудың ерекшеліктері
2.2 Жарнамадағы түр-түстің функционалды-семантикалық сипаты
2.3 Жарнамадағы түр-түстің ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
V ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ... ... ... ... ... ... бірі ... табылатын түр-түс атауларының
қазақ жарнама мәтіндерінде берілу жолдарын, психолингвистикалық мәселелерін
теориялық ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Еліміз тәуелсіздік алып, нарықтық
экономика жолын таңдағаннан бері басқа өркениетті ... ... ... ... ... ... күштерінің деңгейін өсіріп, ... ... ... ... ... ... осындай экономиканы жаңадан
өркендету жолында ... етіп ... ... елімізде болып жатқан түрлі
жаңалықтар мен өзгерістерді дер кезінде халыққа жеткізіп ... ... деп ... онда бұл ... аяқтануы да, дамуы да ... ... ... бірі ... ... та ... ... жарнамалар – әлемдік лингвистикада қарастырылған
аспектілердің ... ... ... алып ... жарнама барлық
халықтардың мәдениетінде, нарықтық қоғамдағы ... ... ... бар ұғым. Бірақ өзге тілдерде зерттелгенмен ... ... ... ұғым ... де осы ... ... ... теориялық тұжырымдарды, ортақ заңдылықтарды ... ... ... ... ... ... қазақ жарнамалары өз алдына
дербес зерттелуі қажет, өйткені ол – ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды белгілейтін нысан.
Түр-түс атаулары әр қырынан зерттеліп келсе де, ... тіл ... ... ... ... күні ... дейін лингвистикалық
тұрғыдан баяндалған емес. Атап айтқанда, қазақ ... ... тек ... ... ғана ... психолингвистикалық тұрғыдан да
қарастыру, түр-түс ... ... ... ... оның ... ашу ұлттық болмысымызды тануға байланысты өзекті мәселеге
жатады.
Зерттеу нысаны – ... ... ... ... пәні – ... жарнама мәтіндері.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Қазақ жарнама ... ... ... ... ... топ – ... ... қырларын айқындау зерттеудің мақсаты болып табылады.
Бұл үшін төмендегідей міндеттерді шешуге ұмтылыс жасалды:
Мемлекеттік тілдің алдында ... ... ... бірі оның ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейтудің қажеттігі
болып отыр. Бұл бағытта да ілгерілеу бар, нақтылы жүзеге асырылып жатқан
мәдени ... ... ... ... да ... жатыр.
Жарнамаларды қазақ тілінде жариялаумен іс бітпейді. Жарнама ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ерекшелігін
сақтаған жарнамаларды ғана қазақ жарнамалары деп айтуға болады. Ал қазіргі
қазақ ... ... осы ... ... ... бермейді.
Жалпы алғанда, жарнама саласында қолданылған тіл – қоғамдық қызметін
дамыту мүмкіндігі мол тіл. ... ... ... де ... ... ... сай ... – өмір талабы. Қазақ тілі – мемлекеттік мәртебелі тіл.
Сондықтан ... тіл ... ... ... жариялау бірден-бір
міндет.
Қазіргі қазақ қоғамында, қоғам нарықтық қарым қатынастарға ... ... рөлі ... ол маңызды қызмет атқарады. Өйткені ол ... ... ... бір ... бөлігі, нарықтық қоғамның бір
атрибуты. Бұл нарықтық қарым қатынастағы қоғам дамуында жарнаманың ... ... сөз. ... ... ... ... тіліндегі нысаны енді
ғана қалыптасып келеді.
Қазақ жарнамалары ақпарат таратудың ... ...... ... және ... ... үшін ... шығарылатын
газеттерде, сондай ақ сыртқы жарнамаларда кеңінен қамтылады.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... байланысты өндірістік өнімдер мен ... ... ... ... ... ... қазақ тілінде емес, бірнеше
тілдерде беріледі.
I ЖАРНАМА ЖӘНЕ ТҮР-ТҮС: ... ... ... тіл ... ... ісі ... ... дамуына байланысты күн сайын біздің
өмірімізді кеңінен қамтып, ... орын ... ... ... ... ... алатын орны ерекше. Өйткені көпшілік қауым халық
шаруашылығының, ішкі және сыртқы экономиканың әрқилы ... ... ... тез ... ... ... ... етеді.
Қазіргі уақытта жарнама ұғымының қамтитын мазмұны, көлемі ұлғайды.
Қазір жарнаманың елдің экономикасында, әсіресе ішкі ... ... орны ... ... ... ... ... артып, кең қолданысқа
түсіп отыр. Нарықтық еңбек ... ... ... ... пайда болады, сондықтан да жарнамаға деген қажеттілік арта
түсуде.
Жарнама – өмір саласының барлығына қатысты көпастарлы ... ... ... ... жарнамаға қарап адам қалай сөйлеуді үйренеді.
Жарнама – өнер. Жарнама – құрал. Жарнама – жан ... ...... ... – пайда көзі. Жарнама − сезім құйынын оятып, биіктерге
шақырушы. Жарнама – ... ... ... ... ... нығайтатын,
байытатын бұқаралық ақпарат арнасы.(Асанбаева) ... жар – ... ... мәлімдеді; хабар тараттты, жариялады»; нама –
араб-парсы сөзі ... хат, ... ... ...... кең қолданылған ұғым, дефинициясы айқын термин. Жарнаманың мән-
мағынасы баршаға белгілі, әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... түсіндірме сөздігінде жарнама ұғымына мынадай
түсіндірме берілген: ...... ... ... ... ... ойын-сауықтар туралы ... ... 2003 ... 19 ... ... ... ... жарнамаға мынадай анықтама берілген: ... ... ... ... арналған және жеке немесе ... ... ... ... ... ... қызметтерге
қызығушылықты қалыптастыруға немесе қолдауға арналған және оларды ... кез ... ... кез келген құралдардың көмегімен
таратылатын және ... ... ... энциклопедиясында: «Жарнама, реклама ......... ... ... ... қасиеті туралы
ақпарат беру және оған деген ... ... ... ... ... бір ... ұйымдар, әдебиет пен өнер ... ... ... ... ... Жарнама көпшілік ақпарат құралдары
(теледидар, радио, газет, интернет, проспектілер, ... т.б.) ... ... ... ... түрі ... ... Кез келген
жарнама хабарламалық, болмаса ... ... ... ерекшеленеді»
деп көрсетілген.
Орыс тілі сөздігінде жарнамаға мынадай түсінік берілген:
«1. Широкое оповещение о потребительских свойствах товаров и различных
видах ... с ... ... ... на ... Распространение сведений о ком-либо, о чем-либо с целью создания
известности, популярности.
3. Объявление, плакат, содержащие такое оповещание».(Словарь ... –М.: ... ... 1981. –Т.3. – С. 702. )
Ағылшын тілінің ... ... ... ... ... ... – an ... in a newspaper, on television,
on the Internet etc that is designed to persuade people to buy a product ... go to an event, or apply for a job». ... ... ...
адамдарды өнімді сатып алуға немесе қызметті тұтынуды үгіттеуге бағытталған
газеттегі, теледидардағы, интернеттегі хабарлама».
Солтанбекова: «Жарнама – ... ... ... ... жаңа
мазмұндағы қоғамдық әлеуметтік термин; нарықтық ... бір ... мен ... ... ... ... насихаттайтын, әрбір
өндірістің, ұйымның тиімді қызмет етуіне ықпал жасайтын, бәсекелестікті
дамытатын форма; бұл оның ... ... ... ... ... ... – это оповещение людей всевозможными способами
для создания широкой известности чему либо или кому либо, ... ... ... ... и преимуществах различных видов услуг с
целью их реализации и ... на них ... ... о ... ... ... и политической жизни с целью вызвать
деятельное участие в них людей».
Зерттеуші С.А. ... өз ... ... жөніндегі барлық
анықтамаларды ескере отырып, мынадай тұжырымға ... атап ...... бір зат пен ... ... пен қызметті елге
таныту, насихаттау, оларға деген сұранысты күшейту мақсатымен (ауызша,
жазбаша) ... ... ... Ж. ... ... ... бірнеше көзқарас болады деп
түсіндіреді: экономикалық, психологиялық, ақпараттық, әлеуметтанушылық,
әлеуметтік-мәдениеттанушылық. Ал осының барлығының мақсаты бір: ... ... ... ... ету, ... ... салу, өнімді жеткізу,
ықтимал клиенттердің назарын аудару».
Аталған анықтамаларды саралағанда, уақыт озған сайын жарнама ... ... ... ... ... ... ... келе жатқаны
байқалады.
Жарнама қашан пайда болды? Өткенге зер салып қарайтын ... ... бойы ... ... ... ... өмірімен біте
қайнасқан өзіндік тарихы бар. Жарнама ... ... ... танып,
саналы тіршілікке көшкен уақытында пайда болды деуге негіз бар. Адамдардың
алғашқы томаға-тұйық қауымдастықтарында өмірге ... ... дами ... ... ... тіл, діл, дін, әдет-ғұрып ... өзге ... ... ... ... ... өркениеттік ұғым түсінігін
қалыптастырды. Ал, ақпарат алмасу тұрғысынан алғанда өркениет дегеніміз –
ең биік деңгейдегі ... ... ... ... пен сан ... яғни ... жоғары даму сатысы. Жарнама –
коммуникация құралы, ... және ... ...... мен
технология арқылы ол қоғамдық байланыстардың дамуына өз әсерін тигізеді.
Әлбетте, адамзат қоғамының тәй-тәй басқан шағында ... ... ... ... ... тек ... нышандары ғана бой көрсете
бастаған. ... ... ... ... ... ... дабыл
(сигнал) қағарлық міндетті орындаған, бір тайпаның адамын келесі ... ... ... ... ақпарат ретінде қарастыруға болады.
Тайпа мүшесінің ... ... киім ... ... ... ... салуынан осындай ақпарат «көзге ұрып тұратын». Бұл
кезеңде жарнама нышандарының экономикалық ... ... ... ... яғни осы ... ... ... ұстаған өкілетті тұлғалар, ауқатты
топтар қарапайым халықтан ... ... ... ... ... ... бұл нышандар жарнаманың пайда болуына жол ашқан
әлеуметтік және мәдени тірліктің таптық және ... ... ... ... ... Ж. Бекболатұлы жарнаманың даму үдерісін шартты түрге бірнеше
кезеңге бөлуге болады деп ... ... III ... – б.д. V мыңжылдық – жарнаманың ілкі тарихы
(ежелгі дәуір, антикалық кезең және антикадан кейінгі кезең);
2. V-VII ғғ. – орта ... ... ... ... цехтық
тәсілмен ұйымдастырудың қалыптасуы);
3. XVI-XVIIғғ. – Ренессанс және ағарту дәуірінің жарнамасы;
4. XIXғ.-XXғ. басы – ... ... және ... даму ... айтуы бойынша, қазіргі заманғы жарнама әуелі ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары мен
бұқаралық ... ... ... ... жарнама пайда болар
алдындағы ақпараттық-жарнамалық қызметті білдіретін тарихи-мәдени құбылыс
саналады. Ежелгі протожарнаманың пайда болуы біздің дәуірімізге ... ... ... ... ... (рулық және тайпалық
тотемдер), ... ... ... ... мөр), ... белгілер
(сигнатуралар) протожарнамалық формаларға жатады.
Жарнаманың қоғам дамуының ... ... ... ... ... ... пайда болуымен тікелей байланысты. Урбанистік өркениет
арқасында ілім-білім бір жүйеге түсіріліп, әр ... ... ... ортақ дін мен заң-низам дүниеге келді, жазу-сызуы дамыған шаһар
мәдениеті қалыптасты. Қала халқының саны өсті (кей ... Рим ... ... ... ... болғаны айтылады). Қаладағы тыныс-тіршілік
негізгі үш орталық төңірегіне топтастырылғаны белгілі: билік орталығында
әкімшілік ... ал ... ... ғибадат үйлері шоғырландырылса,
экономикалық орталық өзегі базар болып табылатын.
Осы құрылымдардың бәрі бас-аяғы бүтін, жинақы, классикалық күйде ... ... ... ... тұрғындарды Сенаттың саяси шешімдерімен,
қала басшылығының бұйрық-жарлықтарымен, жат жұрттық елшіліктердің ... ... ... сондай-ақ ақсүйектердің сүйікті ермегі –
гладиаторлардың ... ... ... ... ... ... болған. Мұндай жарнамаға Сенаттың ағымдағы қарарлары мен шешімдері
жазылған арнайы ... ... оған ... ... ... жеке
тұлғалардың шақырулары мен хабарландырулары жазылған.
Үлкен қаладағы ақпарат алмасуға аса ... ... бірі – ... ... ... ... орталық болып табылатын еді. Мәселен,
Римде абыз тұрған үйдің маңында арнайы тақталар ілінетін, ... ... ... ... ... ... болған. Храмдар мен
соборлардың, мешіттердің қабырғаларына хат-хабар ілу кейінгі дәуірлерде ... ... Орта ... да ... ... Бұған атақты реформашы
Мартин Лютер тезистерінің 1617 жылы Виттендберг соборының қабырғасында
ілінуі айғақ.
Орта ... ... ... ... ... ...
айталық, шарап пен құмыраны, ат әбзелдерін, жеміс-жидекті әспеттеп, асыра
дәріптеп, мақтауын келістіре ... бар ... ... ... ... ... деп қарастыруға болады. Алайда, осы кезеңде жазбаша жарнама да
бой көрсете ... ... ...... ... мен ... ісіне араласып, олардың туындылары қалалар мен ... ... ... ... ... XII ... бас ... көшелерге
әшекейлі ілмелер ілінгенін айғақтайды. Көркем ілмелер өнері ... ... ... Бұл ... ... ... экономика қарыштап
өсіп, қала мәдениеті жаңа ... ... ... ... ... ... ... құрылымындағы оң өзгерістер жарнама шеберлерінің
ізденістеріне кең жол ашты. Бейнелеу құралдарын ... жаңа ... ... ... ... ... ... майлы бояумен
салынған туындылар алмастыра бастады. Сөйтіп, ... ... ... үшін ... ... ... XV ғасырдың ортасында-ақ
Франция қалалары осындай ілмелерге толы болғандығы тарихтан белгілі.
Жарнаманың ... ... ... ... ... елдерінде осы
тұста болып өткен негізгі саяси және ... ... ... XV ... ... ... өндірістік және қоғамдық
қатынастардың, саяси және мемлекеттік құрылыстың жаңа ... ... ... ... ... Бұл жаңа ... ... жүзеге
асқан, жаңа елдер мен аймақтар саяси сахнаға шығып, еуропалық экономикалық-
саяси және мәдени ... ... ... теңізінен Батыс пен ... ... ... ... ... ... Осы тұс классикалық орта
ғасырда ... ... ... басу ... ұлы ... ... келген
кезі еді. Техника қауырт дамып, өндірісті ұйымдастыру ... ... ... өңдеу, балқыту, тоқыма, коммуникация
құралдары өндірісі өркендеді. Математика, ... ... ... ... салалары дамыды.
Кейінгі орта ғасырда жазбаша жарнаманың парақша, афиша, каталог және
манускрипт сияқты жаңа формалары кеңінен тарай бастады. ... ... ... ... арқасында мүмкін болды. XV ғасырда батыс жарты ... ... ... мен ... ... ... ... тарауына мұқтаж болды.
Жарнама қазақ халқына да кездейсоқ, тосыннан келген жаңалық емес. Оның
алғашқы ауызша үлгілерін қазақ әдебиетінен байқауымызға болады. ... ... жоқ елде ... ... ең ... түрі осы болды. Мұндай жарнама
үлгілерін ауыз әдебиетінен молынан кездестіруге болады. Мысалы ... ... ... ... ... ... ... қыз,
Салды хабар жұртына.
Берен тонды жамылды...
Сұлтаным келе жатыр деп,
Нөкері бар ... Орақ ... ... күндей ойын бар,
Қырық күн қылар тойым бар.
Алты мың үйлі ... ... ... атан ... ... аға, кіші іні,
Батырдың кетіп алдынан,
Даяр қылып тұрыңдар...
Сыр бойынан табыған «Мұңлық-Зарлық», ... ... ... ... «Жар ... ... ... жарнаманың
негізі барын байқауға болады. Мысалы, XII-XV ... ... ... ... ... той жасады, ел жұртқа жарлық шашып, шақырып кеңесті...
Жарлық жазылып, елшілерге беріп жіберілді».
«Мұңлық-Зарлық» ескерткішінде де «жар салу» ... сөз ... ... жарнамасының үшінші кезеңі – 1917 жылғы төңкеріске
дейінгі уақыт. Бұл сауда-саттықтың айырбас түрі болған ... ... ... жартысындағы қазақ буржуазиясының ұлттық
талаптарының бірі ана ... ... ... ... ... әкімшілігінің
бұйрық жарлығын, жаңа хабарларын, сауда-саттық мәселелерін жергілікті
әкімдер мен халыққа өз тілімізде жеткізу де ... ... ... газетті
қажет етті. Осындай қажеттіліктердің нәтижесінде, ұлттық ... ... ... ... ... елін басқару ісін
жеңілдету мақсатымен патша үкіметі ұлт ... ... ... ... берді.
Қазақ тіліндегі «Түркістан уәлаятының газеті» ... ... ... 1870 ... 28 ... ... ... қазақ тіліндегі алғашқы газет туралы ... ... ... ... сол ... ... ... ақысы жазылды. Яғни
«бірінші беттегі жарнаманың құны 10 тиын, соңғы беттегі ... құны ... ... ... арабтың «Иғлан» сөзімен немесе орыс тіліндегі
«Объявление» сөздерімен берілді.
«Түркістан уәлаяты» газетінің қазақша ... 1883 жылы ... ... ... ... газет бұдан 5 жыл кейін 1888 жылдың ... ... ... ... Дала генерал-губернаторының органы
ретінде оның администрациялық орталығы Омбы қаласында шыға бастады. Газетті
шығарушы және оның бақылаушысы «Дала» ... ... ... Бұл ... ... ... таралды. Газет программа ... ... ... ... ... бұйрық жарлықтарымен қазақтарды
таныстырып отыруға, сондай-ақ олардың арасында елдің ... ... ... (мал ... ... айырбас сауда т.б.) және
мәдени өмірі (әдет-ғұрып, өсиет, ертек, әңгіме, халықты ... ... ... ... ... ... ... газеті беттерінде ең көп ... ... бірі – жаңа ... Олар «Жаңа кітаптар» ... ... ... ... ... ... отарлау саясатының бетін аша
түсетін 1884 жылы ... ... ... Кенесарин жазған «Султаны Кенесары и
Сыздык» атты кітап.
«Дала уәлаяты» газетінде берілген жарнама ... ... ... ... ... ... ... салаларындағы жаңалықтар жөнінде болды. 1895 жылғы «Дала уәлаяты»
газетінде сол кезде жаңадан ашылған «Ағаш медресесі»туралы ... ... ... ... медресесіне түсіп жыл сайын қазақ балаларына (Дала
уәлаятындағы) екі орын ... һәм ... өз ... ... ... 130 ... алынады» т.с.с.
Қазақ халқының артта қалуының басты себебі оның надандығынан ... ... ... ... ... ... ... әрбір жаңа мектеп,
школа, медресе жөнінде дер ... ... ... ... ... ... II жартысында қазақ жерінде шыққан ... ... ... газетінде жарнама хабарлары екі тілде, яғни қазақ,
өзбек тілдерінде шықты. Ал негізгі ресми ... ... ... губернатордың бұйрық жарлықтары мен шет ел ... орыс ... ... ... ... жарнамалар орыс және қазақ тілдерінде
беріледі.
Алғашқы қазақ баспасөздері «Түркістан ... ... мен ... ... жарияланған жарнама хабарларын зерттеу, сонымен
қатар жарнама тілі стилінің ... даму ... ... үшін өте
керек.
Кеңес дәуіріндегі баспасөз жарнамалары 1917 ж. төңкерістен ... ... ... ... ... ... ... жағынан ғана
емес, сапалық жағынан да жаңа белеске көтерілді. Өйткені 1917 ж. төңкеріске
дейінгі жарнама ... тек ... ... ... мен «Дала уәлаяты»
газеттерінде ғана ... ... ... «Қазақ»(1913-1918),
«Алаш»(1916-1917), «Сарыарқа»(1902-1917), «Серке» ... ... ... Кеңес дәуірінде қазақ жарнамасының қоғамдық қызметінің
дамуына сол кездегі қоғамдық өмірдегі ... ... ... ... мен
жаңалықтардың, дер кезінде халыққа жеткізілуіне байланысты болды. ... бұл ... ... ... мен ... де ... жаңарды.
Бұл кездегі жарнамаларды тақырып жағынан бірнеше топқа бөлуге болады:
Бірінші – оқуға, білімге байланысты жарнамалар.
Екінші – сауда-саттыққа байланысты жарнамалар.
Үшінші – ... мен ... әр ... ... ...... саласына байланысты жарнамалар. Кеңес дәуірінде
жарнамалардың мақсат, ... сай ... бір ... оның қоғамдық
қызметінің қолданылу өрісін кеңейтіп отырса, екінші ... ... ... ... ... ішкі ... саралануына әсер
етті. Сондықтан Кеңес дәуіріндегі қоғамдық ... ... ... ... мен ... жарнама тілінің өзгеріске түсуіне, дамуына әсер
етіп отырды.
Жаңа қоғамның ... ... ... жаңа ... ... өмірдің алуан түрлі саласында өз орындарын ... ... ... ... ... ... ... хабарларында да жаңа
сөздер мен терминдерді кездестіруге болады. Мысалы, театр, драма, почта,
адрес, телефон, номер, склад т.б. жаңа ... ... ... ... ... ... ... 1917 жылғы төңкеріс әкелген өзгерістер
мен соны жаңалықтардың бірі баспасөз ... бір ... саны ... ... ... ... ... болып саналады. Қазақ жарнамасының
дамуына үлкен әсер еткен фактордың бірі – ... ... ... ... ... оның ... да сапалы дамуына ... ... ... ... ... ... оның жеке ғылым саласы болып ... ... ... ... ... ... ... болып келеді:
«Түркістандық мемлекет шаруа аспаптар склады Шевченко, Полтарацкий
көшесінде телефон номері 745
Көп түрден ауыл ... ... ... ... ... ... ... кетпен және басқалары бар.
Бағалары арзан.
Туркестан мемлекеті шаруа аспаптар алады.
Шаруа аспаптарды тиімді шарттармен, қарызға да ... ... ауыл ... ... ... ... ... және жеке шаруаларға.
Әр түрлі ауыл шаруа машиналарын түзетіп береді.
Көк арба, ұшырғыш, тұқым сепкіш секілді ... ... ... әр ... ... құюға болады.
Бағалары өте арзан.»
Сондай-ақ қазақ халқының тұрмыс-тіршілігінде жарнаманың белгілі бір
мән-маңызға ие ... Б. ... ... ұя» атты ... ... ... ... айқын дәлелдейді:
Уа, жарандар, жарандар,
Құлақ сап, маған қараңдар.
Қарагер атты жоғалттық,
Кім көрді, қандай адам бар?!
Иесі мына ер жігіт,
Жинайтын ... адал ... жал, ... ... оның ... еді.
Құлыннан қолда өсірген
Қиқу көрсе көсілген,
Жүйрікке қошқар атаймыз –
Табылса сақтап кесірден.
Бұл айтылғандардан қазақ халқының мәдени ... ... да ... орны ... оның ... бір ... аңғаруға болады.
Зерттеушілердің айтуына қарағанда, қазіргі заманғы жарнаманы өмірге
әкелген факторлар қатарына мыналар жатады:
– экономикалық факторлар (өнеркәсіптік революция);
... ... ... озық ... ... ... пен ... кинематографтың пайда болуы);
– әлеуметтік өзгерістер (халық санының өсуі, бұқара ... ... ... ... мәдени ілгерілеушілік (қала мәдениетінің басым бола бастауы, жалпы
адамзатқа ортақ құндылықтардың көрініс ... ... ... ... ... ... ... болады. Себебі
жарнаманы қоғамдық өмірдің нақты бір салаларында ғана қолданылады деп айту
дұрыс ... еді. ... ...... өміріміздің бөлінбес бір
бөлшегі. Жарнаманың ... ... ... ... ... ... кәсіптік ерекшелігіне қарай, жарнаманың да қолданылуының өзіндік
орны бар. Жарнаманың ең жиі ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат, медицина, ғылым, халық ағарту,
ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп, құрылыс, көлік, ... және ... ... ... ... ... сатуға, сұраныс
туғызуға мүмкіндік беретін тауардың тұтынушылық қасиеттері және қызметтер
туралы ақпарат ретінде қарастырылады. Д. ... және Л. Тоби ... ... ... ... ... тікелей жарнамаға аларманды тауарды сатып
алуға, тапсырыс беруге итермелейтін жарнаманың ... ... ... жанама жарнаманы жұртшылықпен байланыс (паблик рилейшнз), яғни бұқаралық
ақпарат құралдарының назарын ... ... ... ... ... ... ... көзқарас бойынша, жарнама өнім
өтілімін және оған ... ... ... ... ... ... ... туралы малұмат беру, онымен таныстыру, сатып алуға иландыру
дегенді ... ... ... ... ... ... ... қажетті атқарымдарды (функцияларды) орындайтын қоғамдық
қосымша жүйе ретінде ... ... ... ... ... бір қоғамдық құрылымдар бұқаралық санаға әсер ету ... ... ... ... ... Ал ... ... сәйкес, жарнама экономикалық реттеу тетігі ғана емес, қоғамды
әлемнің белгілі бір картинасымен, құндылық бағыттарымен қамтамасыз ... ... ... ... анықтамаларға сәйкес жарнама қоғамдық өмірде алуан түрлі
міндеттерді атқарады, атап айтқанда олар:
• Ең алдымен экономикалық міндеттер, ... ... ... ... ... болып табылады.
• Әлеуметтік, мұнда жарнама әлеуметтену, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Идеологиялық, бұл ретте жарнама қоғамға көзқарастар мен мінез-құлық
стандарттарының белгілі бір ... ... адам ... идеологиясын қалыптастырады.
• Психологиялық, жарнаманың психоэмоциялық жүктемелерді ... осы ... ... ... ... мұнда жарнаманың эстетикалық қырлары көрінеді.
Сондай-ақ жарнама қоғамда ... бір ... ... ... ...... функция. Себебі, жарнаманың өзі
экономикалық құбылыс болып ... Ол ... ... ... ... ... экономикалық міндеттерді ... ... ... ... ... әсер ... ... экономикалық
жүйенің ажырамас бөлігі болып табылады.
Жарнаманың өзі коммуникацияға қатысатын ... ... ... ... ... және қызмет тұтынушылардың бәріне
нақты бір экономикалық пайда әкеледі.
Жарнама:
– өндіріс пен сауда саласын тұтынушыға қажетті ... ... ... ... ... өміршеңдігі мен танымалдығын қолдап отырады;
– бұқаралық ақпарат құралдары тіршілігінің ең маңызды көздерінің
бірі болып табылады;
... ... аша ... ... ... ... ... жаңа өнімдер мен соны білімнің өмірге енгізілуіне себепкер болады.
Қоғамды тауарлар мен қызметтер туралы құлағдар ету – ... ... ... ... әлеуметтік рөлінің маңызды
қырларының бірі мынада – ұсыныс жасау арқылы ... ... ... етуге
ынталандырып, игі мақсаттарға жетуге итермелейді. Жарнама әлеуметтік
құндылықтарды ... Ол өмір ... ... ... ... ... ... елдер халықтары өмірінің айнасы, мәдени
тарихи дәстүрлердің көрінісі іспетті.
Жарнаманың коммуникативтік функциясының бір ерекшелігі – ол ... ... ... де, осы ... ... адамның өзара араласу,
танысу білісу мүмкіндігін арттырады. Түрлі ... ... ... диалогтың орнауына себепкер болады.
Техникалық және технологиялық ... ... ... ... келген жаңа тауарлар ... ... ... ... ... ... ... мағлұмат беріледі. Ғылым
мен техника жетістіктерін насихаттауға негізделетін жарнаманың білім тарату
функциясы осылайша көрініс ... ... ... ... ... ... ... қай
қоғамда, қай елде болмасын қажет құбылыс екендігі аңғарылады.
Жоғарыда атап өткеніміздей, жарнама – өмірдің көпастарлы саласы. ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, лингвистикалық тұрғыдан алғанда, жарнама – сөз,
жарнама – сөйлем, жарнама – бірнеше сөйлемнен тұратын ... ... ... ... кітап, кино болуы да мүмкін. Жарнаманың ... ... да ... ... назарын аударып келеді. Себебі, жарнаманың
қай түрі болмасын адамзат тілінсіз, сөзсіз құрылмайды. Тіл – ... ... ... тіл ... ... ... қол ... соңғы жиырма жыл ішінде, яғни,
1990 жылдан бергі кезеңде бұрынғы ... ... ... ... ... ... қатынастарға негізделген ... ... бері ... қоғамдық өмірдің ажырамас бір бөлігіне
айналды. ... ... бері орыс тіл ... жарнама мәселесіне
арналған бірқатар еңбектер жарық көріп, жарнаманың кейбір аспектілері
ғылыми зерттеу ... ... ... ... бастады. Мәселен, Е.Н.
Асеева, П.В. Асеев, Т.К. Серегин, Л.М. Титкова, В. Музыкант, И.В. Крылов,
И.Л. Викентьев, И.А. ... Н.С. ... орыс ... ... жүрген
жарнама материалдарын түрлі аспектіде қарастырды. Бірқатар батыс шет ел
ғалымдарының, атап айтқанда Д. ... Р. ... Ф. ... Г. Картер, Ч.
Сэндидиж, Д. ... Т. ... В. ... К. ... ... ... аударылды.
Бірақ бұл еңбектерде жарнаманың ... ... аз ... ... ... экономикалық, саяси, әлеуметтік мәселелері
зерттеу ... ... ... ... ... жарнама негізінен
экономикалық және жалпыгуманитарлық ғылымдардың зерттеу нысаны болып жүр.
Дегенмен де соңғы ... орыс тіл ... ... ... ... ... нысанына айнала бастады, мәселен, Е.М.
Шамсутдинова өз ... ... ... ... ойды
жеткізудің интенсивтілігі мәселесін (диссертация орыс тілінде жазылған),
Е.А. Долуденко ... ... ... ... ... ... (диссертация орыс тілінде жазылған), Е.Е.
Корнилова орыс тіліндегі ... ... ... ... орыс ... ... мәтіндерін қазіргі әлеуметтану
мен әлеуметтік психология ғылымдарының жетістіктерін пайдалана отырып
зерттейді. ... ... ... ... ең ... тұсы –
бұқаралық санамен байланыстылығы. Бұл жөнінде өз еңбегінде: «Современнная
социология и социальная психология ... ... еще от ... ... ... ... ... усложнение форм общественной жизни,
развитие массовых форм потребления ... ... и ... форм ... свободного времени, средств массовой информации
заставляет с особым вниманием ... к ... ... ... ... деп ... (18 ... Ливщиц зерттеуінде жарнама мәтіндері коммуникативті ... ... ... сананы басшылыққа ала отырып қарастырылады.
Автордың пікірінше жарнама қарым қатынас жасау, ой, мағлұматтар ... ... ... ... ... ... сананы қалыптастыратын, сол бұқаралық санаға байланысты
қабылданатын құрал ... ... ... ... жарнама
арқылы берілетін тілдік материал танымдық-белгілік мәнге ие болады да,
адамдарды әлеуметтік тұлға дәрежесіне ... ... ... ... ... ... ... жарнама арқылы берілетін
тілдік материал жеке тұлғалардың ғана емес, қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... елеулі әсер етеді. Зерттеуші бұқаралық сананың қолданысына
төмендегідей сипаттама береді: ... ... ... ...
его самоопределяемость, суверенность или же ... ... ... ... ... включает в себя:
1) получение информации (отражение действительности);
2) оценку информации (соотнесение ее с потребностями);
3) целеполагание (формирование цели и ... ... ее ... ... ... ... (18б).
Жарнаманың кейбір ерекшеліктері туралы ғылыми тұжырымдарды Д.Э.
Розенталь, Н.Н. ... Э.Г. ... О.А. ... Е.Ф. ... де кездестіруге болады.
Ал қазақ тіл білімінде жарнама ... ... ... ... ... салынбаған жаңа сала десек те болады. Себебі қазақ тіл білімінде
жарнама тілі мәселесіне байланысты ... ... ... ... ғылыми мақалалар саусақпен санарлық. 1990 жылдан бергі кезеңде қазақ
жарнамалары тіл мәдениеті, ұлттық менталитет, ұлттық идея, ... ... сөз ... ... ... ғана жеке ... ... аясында ғана сөз болып келді. Оның себебі
жарнаманың қоғамдық қызметінің, әлеуметтік мазмұнының шектеулі ... ... – тіл мен ... өмір ... себептік
байланыстарды зерттейтін тіл білімінің бір саласы. ... ... тіл ... ... ... ... тіл білімінің бұл
саласының ... ...... функционалдық жағы, қарастыратын басты
мәселелері: тілдің қоғамдық табиғаты, әлеуметтік мәні, қызметі, ... ... ... тіл, ... ... ... қарапайым тіл,
территориялық диалектілер т.б.), тілдік әлеуметтік саралануы (жаргон, ... тіл), ... ... ... жағдай, тіл саясаты т.б. Жарнама
әлеуметтік тіл білімі ... ... ... ... ... ... жазылған алғашқы ғылыми зерттеу жұмысы ретінде С.А. Асанбаеваның
«Жарнама саласында мемлекеттік ... ... ... ... атты ... диссертациясын атауға болады. Еңбекте ... ... тіл ... ... ... ... және оның
өзекті мәселелері, жарнама саласында мемлекеттік тілдің қолданылу аясын
кеңейту жолдары ... ... өз ... ... ... мақсатын былай тұжырымдайды: «Қазақ тілі азды-көпті жарнама саласында
қолданыла бастады. ... бұл ... ... ... ... ... ... қай жарнаманы алсақ та, ... ... ... ... ... келетін, не болмаса орыс тілінен қалай ... ... ... кез ... ... ... ... тіл дәрежесін
толығымен атқаруы үшін оның жарнама саласында кеңінен қолданылуын, өрісін
кеңейту өзекті мәселе. Күні бүгінге ... ... тілі ... зерттеу
нысаны болған емес. Қазақ тілі жарнама тілі ретінде әлсіздік танытқандықтан
да нарықтық экономикада, әсіресе сауда ... ... ... ие бола
алмай келеді. Республикада қазақ жарнама тілін кеңінен қолданатын беделді
тілге айналдырудың жолдарын ... осы ... ... ... ... ... ... «нарық қыспағына түскен қазақ тілінің
мемлекеттік тіл ретінде толыққанды ... ... ... тетігін
(механизмін) жасауға шамасы келгенше ... ... ... ... ... ... ... жүрген жарнамалардың Тіл заңын
қаншалықты орындап, басшылыққа алып ... ... ... ... ... айта ... өз ... былай
түйіндейді: «Осы тұрғыдан келгенде ... ... ... саласында
қызмет етіп, қолданылуын, әдеби тіл ... ... ... ... жүйелеп беретін, оның іске ... ... ... қана ... оған ... ... ... орталық
құрса, бұл істің шешімін тауып, одан әрі дамуына жақсы әсерін тигізер еді.
Ал мұндай орталық құруға, шындап кіріссе, ... ... бар. ... ... мамандар жеткілікті. Демек, үкіметіміз мемлекеттік
тілдің жарнама саласында ... үшін ... ... ... жасауы
тиіс, қазақ тілі жарнама саласын сонда ғана толық қамтып, ... ... ... өзі ... ... ... ... (1990-1999) бұқаралық
ақпарат құралдарындағы жарнаманың берілу процесін былай сипаттайды: ... ... ... 49 ... ... 27 радионың
біреуі-ақ (ішінара) қазақ тілінде хабар таратады, ал жарнама оларда жоқтың
қасы. Республика бойынша ... 1227 ... 211-і ... ... ... ... ... саусақпен санарлығында ғана жарнама бар, ... ал ... өзі тек қана ... ... және ... ... Мысалы, «Қазақ әдебиеті», «Қазақ елі», «Түркістан»
газеттерінде жарнама атымен жоқ, ішінара жарияланатын кейбір ... өз ... ... ... Мұның барлығы БАҚ-тың жарнама
агенттіктерінің мемлекеттік тілге тиісті дәрежеде мән берілмеуінен, жарнама
ісінде тәжірибесіздік пен осы ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігінен. Республика бойынша қанша газет, радио,
телеарна болса, соншалықты ... ... бар. ... ... ... сан
бар да, сапа жоқ» (22б).
Қазақ тілінің материалдары ... ... Ғ.Ә. ... жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал ету қызметі» атты
кандидаттық диссертациясында ... ... ... ... ... ... және телехабарларынан, сыртқы жарнамалардан жиналған
жарнама ... ... ... ... ... жарнамаларының ықпал
ету қызметіне негіз болатын уәждемелер, жарнаманың ... ... ... ... ... жарнама мәтіндеріндегі
вариантты лексикалық бірліктер, әдеби тілдегі ... ... ... қолданылуы және т.б. да мәселелер сөз ... ... өзі ... отырған кезеңдегі қазақ жарнамасы туралы: ... ... ... ... ... ... ... жарнаманың
рөлі жоғары, ол маңызды қызмет атқарады. Өйткені ол – нарықтық қарым-
қатынастардың бір ... ... ... қоғамның бір атрибуты. Бұл
нарықтық қарым ... ... ... ... ықпалы өлшеусіз деген
сөз. Қазіргі қоғамда жарнаманың қазақ тіліндегі нысаны енді ғана ... ... ... ақпарат таратудың барлық көздерінде – ... ... және ... жарнама үшін арнайы шығарылатын
газеттерде, сондай-ақ, ... ... ... ... – деп жазады
(138б).
Қазіргі өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... жарнама саласындағы қызметі. Автор бұл жөнінде: «Қазақ
қоғамындағы қазіргі қалыптасқан саяси, ... ... ... ... ... өнімдер мен еңбек қарым-қатынастарын насихаттайтын
жарнама мәтіндері ... ... ... ... бірнеше тілдерде беріледі.
Зерттеу барысында қолдағы бар материалдардың негізінде мынадай сандық көлем
анықталды:
- орыс тіліндегі жарнамалар – шамамен ... ... ... ...... ... шет тілдеріндегі жарнамалар – шамамен 10%. (9б)
Автор жарнама мәтіндеріндегі продукт – дәмдік, бульон – құжыр, пленка
– үлдір, автогонщик – ... ...... ...... – нұршашу сияқты ... ... жаңа ... ... Автордың пікірінше: «Жарнаманың пргматикалық қызметін арттыру
мақсатында жаңа қолданыстарды ... ... ... ... ... ... ... түсуге» ұмтылу бағыты бар. Басқа жазба
мәтіндерге қарағанда, ... ... жаңа ... қолданудың
жауаптылығы жоғары. Жарнама мәтініндегі жаңа ... ... ... ... ... Сонымен қатар кейбір жаңа қолданыстар
өзінің семантикасы жағынан орыс ... ... ... ... Бұл да жарнаманың тілдік сипатындағы прагматикалық қызметіне әсер
етеді (99б).
Қазақтілді жарнаманың кейбір ғылыми-теориялық мәселелері бірқатар
ғалымдардың ... ... да ... Мәселен, Г.Ә.
Машинбаева «Тележарнама тілі» атты мақаласында ... ... ... ... ... ... ... баурап әкету
мақсатында қолданылатын бейвербалды құралдарына тоқталады. ... ... ... ... мәтін түрінде берілетін
телебағдарлама, кинолар, түрлі ... ... ... ... біздің көзқарасымыз бойынша, өзіндік вербалдық ... ... ... ... ... ... ... іске
асырылудағы визуалды қатар, сонымен бірге шығарма ... ... ... құрамдас бөліктерді қамтитын ... пен ... ие ... – деп жазады (375 б).
Ж.Б. Молдахметованың «Жарнаманың тілдік сипаты» атты мақаласында қазақ
жарнамасындағы тілдік норма, стиль, нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мазмұн-мақсаты мен
функционалдық ерекшеліктеріне ... ... ... ... кәсіби
жарнама жасау, тарату үрдісі ертерек қалыптасқан ... ... ... жарнамалар деңгейіне жеткізу тұрғысында бірқатар ұсыныс
айтады. Ж.Б. ... ... ... дерексіздіктен алыс
болғаны жөн. Кез келген ... ... әрі тура ... ... ... ... жоқ). ... да көптеген жарнама беруші орталықтар
қосымшасында мынадай ескерту бар: ... ... ... ... береді. Редакция үнемі тексере бермейді». Жарнама қалай жасалса да,
ең алдымен, ... ... және ... ... сүйеніп жасалғаны
орынды. Жарнама тұтынушыларға зиян тигізбеуі, әрі олардың қателесуіне жол
бермеуі керек. Балаларға ... және ... ... ... ... зиян ... ... (кейде тек балалар емес, үлкендер де
жарнамадан зиян шегіп ... ... ... логикалық тұрғыдан дәлелді
және пайдалы болу ... ... ... ... ... ғана
тұтынушыға тауар туралы толық мәлімет бере алмайды. Тіпті «дәмді», «тәбет
тартушы» деген сөздердің өзі ... ... ... Оның ... ... ... түсін, дәмін, иісін, кейпін білдіретін сөздер қолданса,
тұтынушы аудитория тауармен анық таныс болады» (320 б).
Қазақстанда ... ... ... шолу жасау барысында жарнама
тіліне қатысты орыс тілінде ... ... ... ... нысаны – орыс тіліндегі деректер болғанымен, аталған еңбектерде
орыс тіліндегі жарнама мәтіндерін қазақ тіліндегі ... ... ... аударма, сондай-ақ, жарнаманың жалпы теориялық
мәселелері қарастырылады. Мәселен, Л.М. ... ... ... ... и ... языках в межкультурной ... атты ... ... ... ... құралдары арқылы беріліп
жүрген және сыртқы көрнекі жарнама мәтіндері ... ... ... ... ... сезімталдық» – өзге
мәдени құндылықтарға шыдамдылық пен эгоцентризмсіздікті ұйғаратын, нақты
мәдени ... ... ... құзіреттілік» – тұлғаға
мәдениетаралық қатынас барысында қатынас жағдайды дұрыс бағалауға, вербалды
және ... ... ... ... қатынас мүдделерді
тәжірибеде қолдануға көмектесетін ... мен ... ... шок» – өзге ... ... ... ... айрықша
психологиялық хал-жағдай; өзге мәдени ... ... ... ... ... және ... ... тағы басқа да терминдер
жарнама мәтіндеріне қатысты талданып, ... (12 ... тіл ... басым бағытттардың бірі – антропоцентристік
аспектіде ... ... ... ... Бұл ... ... ... тұрғыдан да, практикалық тұрғыдан да өзекті болып
табылады. С.В. ... ... ... и ... в ... ... диссертациялық жұмысында орыс тілінде берілген ... ... ... және ... ... ... қарастырылады.
Зерттеуші телевизиялық жарнама мәтіндеріндегі слоган, стандарт ... ... ... ... ... аспектіде ... ... кең ... ... ... ... ... мағыналық-прагматикалық мазмұнын саралайды. (10)
Коммуникацияның мақсаты мен міндеттерінің маңыздылығы, берілетін
ақпараттың тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... өзіндік ерешеліктерін анықтайды. Шынында
да қазіргі қазақ тіл білімінде ... ... ... тұрғыдан арнайы талданбаған, жарнама мәтінінде қолданылатын стандарт
тілдік бірліктердің қолданылуы да ... ... ... ... жоқ.
Осыған орай, Қазақстандық БАҚ-та кеңінен тараған жарнама мәтіндеріндегі
слогандардың, стандарт тілдік бірліктердің ... ... ... ... Бұл жарнамаға қатысты ... ... ... ... ... ... көп ... зерттеу
жұмыстарының қажеттігін көрсетеді.
Қазақстанда жарнама тіліне қатысты арнайы жазылған ... саны ... ... көп ... ... ... жүрген мақалалар жарнама тілі мәселесі ғалымдар тарапынан
қызығушылық ... оның ... ... ... ... ... дәлелі. З.Қ. Ахметжанованың «О некоторых направлениях
исследования языка рекламного ... атты ... ... ... ... ... ғылыми еңбектерге шолу жасалады. Автор
жарнамаға қатысты жасалған теориялық ... ... ... ... ету ... көрсететін тілдік ерекшеліктер ретінде төмендегілерді
атап өтеді:
а) возможность сочетать элементы разных ... ... ... в ... от специфики рекламируемого товара и ... ... ... ... к устно-разговорной речи,
объясняемое желанием ... ... ... ... ... ... в ... языковых единиц, к которым
предъявляются требования полноценной ... ... ... (66 ... пікірінше, 1991-1994 жылдармен салыстырғанда 1998-2000
жылдары ... ... ... саны азая ... ... ... халқының ұлттық-мәдени ерекшеліктері ескеріле отырып жасалған жарнама
түрлері ... бола ... ... ... бұл жарнамалардың барлық кезде
сәтті шыға бермейтіндігін де атап көрсетеді. Оның ... ... ... не ... ... ... по исследованию комплекса
потребностей, мотивов, стимулирующих потребителя к принятию решения, ... ... ... ориентация потребителей» деп
көрсетеді (67 ... ... ... ... ... атты ... ... бүгінгі таңда бүкіл жаңалықтар әлемінен өз орнын тапты.
Жарнама тілі жан-жақты дамыды. Жарнама дамуымен ... ... ... ... ... ... ... жеке мекемелер де қарқынды дами
бастады. Осы мекемелер өздерін халыққа көрсету ... ... үшін ... ... ... – деп ... (100 б). ... аталған мақалада
жарнама мәтіндерінің аудармасы туралы: ... ... ... ... ... оның құбылыстарына әркім де назар аударып отырады.
...Мәселен, жеке сөздерде ғана ... бір сөз ... ... ... Сол ... ... тілінің грамматикалық құрылысына, қиыстыру жүйесіне қиянат
жасаған жерлері бар. Қиыны, міне осында. Небір аударма ... ... не ... не ... ... ... қаласың. Бірен-сараны
болмаса, кілең қазақ сөздерінен құрылған тіркестер өзара байланыспай,
қиыспай нақтылы ұғым ... ... ... (102 б). ... авторы
жарнама тілінде кемшіліктердің болу себебі ... ... ... ... ... ... өз ... бола алмауына байланысты.
Нақтырақ айтқанда, қазақ жарнамаларының прагматикалық функция атқаратын
ықшам тілдік құралдардың дұрыс қолданылмауы» – деп ... (103 ... ... ... текст на русском языке (на материале
казахстанской радиорекламы)» атты мақаласында орыс ... ... ... ... ... отырып, беріліп жүрген
радиожарнамалардың жанрлық тұрғыдан шектеулі екендігін, ... ... ... ... ... жасайды. Ол өз
мақаласында: «Зато, как бы ... ... ... жанров,
радиорекламные объявления характеризуются богатством интонационных и
звуковых ... ... ... ... ... на ... деп радиожарнамадағы интонациялық және дыбыстық құралдардың ықпалын атап
өтеді (65 б).
Д.Б. Досжанова «К ... ... ... ... ... ... ... жарнама тәжірибесінде психологиялық әсердің
бірізділігін анықтау үшін, ... ... ... ... ... алып ... ... AIDA формуласына тоқталады. Мұндағы:
A – көңіл аудару (Attention)
I – ықылас (Interest)
D – тілек (Desire)
A – белсенділік (Activity). Бұл ... мен ... ... ... күш ... ықпалына тікелей қатысады. ... сы ... ... ... ... ... ... және суггестивті факторға тәуелді ықпал ... ... Д.Б. ... өз ... ... ... – это одна из
многих функциональных разновидностей литературного ... ... ... ... ... с ... литературной нормы. Тем не менее язык
рекламы заслуживает пристального внимания и изучения, как уникального ... ... ... ... литературного языка. Специфика
языка рекламы – это ... ... ... ... на ... ... – деп жазады (142 б). Зерттеулер
көрсеткеніндей, егер адамның жарнама хабарландыруларына қызығушылығы ... онда ол ... тағы бір жаңа ... ... білуге деген
құштарлығы оянады. Әдетте, адам жаңа немесе ерекше көзге түсетін ... ... ... қабылдауда және оның әсер етуінде композиция
маңызды рөл атқарады, яғни ... ... ... ... ... ... диссертациялық жұмысында Қазақстанда жарнама тақырыбына
жазылған ғылыми-зерттеу жұмыстарына шолу жасай ... ... ... на
указанные работы, в казахстанской лингвистике мало ... ... ... Мы ... что в ... ... ... всесторонне исследовать особенности рекламных текстов невозможно» ... ... ... (12 ... тек ... тіл ... ғана ... орыс тіл білімінде, тіпті
жалпы тіл білімінде жарнама теориясына арналған, оның өзекті деген, талас
тудырып ... ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы. Тіл білімінде жарнаманың тілі мен ... ... ... сана ... жарнаманың рөлі, жарнаманың
типологиясы, жарнаманың жанрлық ... ... ... ... ... арттыру жолдары мен әдістері, жарнаманың
коммуникациялық мақсатына жету үшін ... ... ... жарнаманың прагматикалық, психолингвистикалық ерекшелігін
көрсететін тілдік құралдар, ол ... ... ... ... ерекшелігі, жарнаманың интегралды және дифференциалды белгілері
т.б. ... өз ... ... ғылыми шешімін тапқан жоқ.
2. Түр-түс атаулары лингвистиканың нысаны ретінде
«Көз қуантып, көңілге нұр ұялататын, ... ... ... ... ... ләззат сыйлайтын» түр-түс әлемінің небір
ғажайып сырлары адамзат ... ... ... әлі ... ... ... Себебі әлемді түр-түссіз қабылдаудың өзі мүмкін емес,
онсыз әлем бейнесі толыққанды бола алмайды. Біздің өмірімізді ... ... ... да ... емес ... ... түр мен түс физика, физиология, психология, философия,
химия, оптика, астрономия, метрология, өнертану, лингвистика сынды ... ... ... ... ... айналып отыр және осы
санамаланған ғылым салалары бойынша түр мен ... ... ісі ... ... ... ... айту ... Бұлардың барлығы да түр-түс әлемі
табиғатының күрделілігін байқатады, түр мен түстің адамзат баласының ... ... ... осал ... ... ... түр- түс
– адамзат ... ... ... ... түр-түсті бірыңғай психологиямен байланыстырады. Өйткені
психологтар табиғатта түр-түс толқындары ... ... ... ... миы мен көзінің жемісі, бұл нервке қатысты деп есептейді.
Физика саласындағы ғалымдарды түр-түстің ... ... ... ... адам ... ... ... үдерісін
зерттейді, психологтар түр-түс адамның психологиясына ... әсер ... ... ... ... ... ... гуманитарлық
салаларда (көркем әдебиет пен көркем өнерде) ... ... ... ... оның ... ... баласының тілінде бейнеленіп,
көрініс табуын зерделеуде тілші ғалымдардың қосқан үлесі өлшеусіз. Қазіргі
лингвистикада үздіксіз ... ... ... ... ... ... сан
алуан, аса күрделі салалар, мәселелер, сұрақтар қатары жетерлік. Ал олардың
шешімі сол салаға арналған еңбектердің ... ... ... ... ... түр-түс атаулары мен оның семантикасын зерттеу жатады.
Бүгінгі таңда әлемдік лингвистикада түр-түс атауларының зерттелуіне
айрықша мән ... ... ... ... ... ... сан қилы
аспектілеріне назар аударып келеді. Ғалым В.Г. ... ... ... ... круг ученых, регулярно обсуждающих ... в ... ... ... банк колористических проблем,
накопилась в достаточном объеме научная литература по описанию цветослов ... ... ... этих ... и литературы на
соответствующих научных ... ... ... атаулары американдық ғалымдар Б. Уорф, Э. Сепир
еңбектерінде тікелей зерттеу нысанына айнала отырып, ... ... ... ... ... ... ... т.б. сипаттары туралы зерттеулердің туындауына негіз
болды. Әлемдік лингвистикада түр-түс атауларына байланысты еңбектердің бай
қоры жинақталғанына ... осы ... ... ... күні бүгінге
дейін аса қызығушылық танытып келеді.
Зерттеуші Р.К. Садықованың айтуы бойынша, ғалымдарды ... ... ... ... тән ... ... және прагматикалық тұрғыдан) түр-
түс атауларын ажырату;
– түр-түс атауларына лингвистикалық парадигма ретінде қарап, зерттеу;
– түр-түсті қабылдау мен оны атаудың ... ... ... ... беретін компоненттерді зерделеу;
– түр-түс атауларының семантикалық өрісінің корреляциясын анықтау;
... ... ... ... ... ... ... түр-түс атауларының лингвомәдени ерекшеліктерін
салыстырып, кешенді түрде сипаттау және ... ... ... осы аталғандардың ішінде бірнеше аспект
айрықша маңызға ие болып, қызу пікірталас тудырып отырған ... ... ... мәселелердің бірі әрбір ұлтқа тән маңызды, ұлттық
этносимволиканы ... ... ... ... ... И. Гетенің жүйесін атап өтеді, ол барлық түр түс
спектрін үш топқа бөледі:
1. Негізгі түстер: сары, көк, ... ... ... осы арқылы жасалады.
2. Бірінші дәрежедегі құрамдас түстер – жасыл, қызыл сары (оранжевый),
сия көк, бұлар негізгі екі түстің араласуы ... ... ... ... құрамдас түстер бірінші дәрежедегі түстердің
араласуынан пайда болған түстер. ... ... ... Б. ... мен П. Кей пікірі бұл мәселенің
анық-қанығын ашып берді деп есептеуге болады. Олар 98 ... ... ... жинақтаған материалдарының негізінде сол ... ... ... 11 ... ... ... ... қара (black), ақ
(white), қызыл (red), сары ... ... (green), көк (blue), ... ... ... ... сары (pink), қызыл сары (orange), сұр
(gray).
Авторлардың айтуына ... ... ... бар ... үш ... түс ... болатын болса, онда олар: ақ, қара, қызыл. Орыс тілші
ғалымдарының көпшілігі осы ... ... және орыс ... де 11
негізгі түс бар деп санайды, олар ағылшын тіліндегі «blue» дегеннің ... екі ... бар деп ... «blue» – ... (көк) және
«голубой» (көгілдір).
Б. Берлин мен П. Кейдің жіктемесі негізінде ғалымдар барлық тілдердегі
дерлік түр-түс атаулары мынадай ... ... деп ... ақ} – ...... сары} – >{көк} – >{қоңыр} – >{сұр,
қызыл сары, қызғылт сары, ... ... Б. ... мен П. ... ұсынған жіктемесін
сызба арқылы былайша көрсетуге болады.
Алайда, зерттеу барысында ... ... ... барлығы
дерлік Б. Берлин мен П. Кейдің негізгі түс атауларына байланысты ... ... орыс ... Р. ... ... ... ... 11 болып көрсетілуі шартты түрде ғана деп есептейді, солай бола
тұрса да өз жіктемесін ұсынбайды. Р. Фрумкинаның пікірінше, негізгі ... ... ... ... ... қарсы қойылуы мәдени
тарихи және психологиялық факт болып табылады, олар психофизиологиялық
тұрғыдан қарағанда ... ... ... психофизиологиялық жақтан түс пен
оның реңктеріне бөлу мүмкін емес, бұлайша бөлу әлемнің қарапайым бейнесіне
тән. Түр-түс атауларының ... ... яғни ... мәдени
ерекшеліктерді белгілей алатындарды ажыратып көрсетуде түр-түс атауының
негізгі түбір ... да ... Бұл ... ... сұр – ... ...... түс емес, түстің реңкі. Осыған байланысты орыс
тілінде 800-дей атау бар деп ... ... ... ... ... психикалық эксперименттер
жүргізу арқылы белгілі бір тұжырымдар жасауға мүмкіншіліктер беретіні
белгілі. Осы ... Н.Н. ... мен В.Д. ... ... ... ... ... әр түрлі тілдік ... ... және ... ... қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... ... ортақ түсті перцептивті аймақтың болатындығын білдіргендей» деп
пайымдайды. Бұл тұста бір түстің биологиялық жағынан тең ... ... (ұлт ... ... ... бірдей қабылдағанымен
әр түрлі түс концептілерін құрайтыны туралы сауал ... ... ... ... А. ... ... ... болады: «түр-түстің
қабылдануы барлық адамда бірдей. Бірақ ... ... әр ... ... ... де, бұнда да таңқаларлық сәйкестіктерді ... ... ... ... ... бейнеленбейді. Тіл мидағы емес, санадағыны
бейнелейді. Ал біздің санамыз бізді қоршаған ... ... ... ... туралы мидағы таным түсінік пен тілдік түсінік
арасындағы байланыс жалпы сипатта ғана бола ... ... ... ... ... А. ... айрықша мәнге ие. Ғалымның айтуы ... ... ... үшін ... ... ... және ... суреттеп, сипаттап беру
маңызды, бірақ осы көзбен көргендер үшін «түс» деп ... ... ... ... Барлық тілдерде «көру» деген ұғым үшін сөз бар, бірақ белгілі
бір «түс» үшін сөз ... ... ... ... ... білдіретін сөздер әр
тілде контекске шартты түрде байлаулы. Көзбен көріп қабылдау ... ... ... ол заттың түсін, формасын, фактурасын, басқа да
көптеген ... ... ... тұтастық) қамтиды. «Түс
универсалиясы» болуы мүмкін емес. Ал «көру» шындығында да ... ... ... да, автор пікірі дәйекті. Ғалымның бұл көзқарасы «жеке адам
да, ұлт та ... ... ... өзіне ғана тән психикалық
ерекшеліктері болады, сондықтан түр-түсті ... ... әр ... ... әр ... өзінше» деген пікірді айғақтайтындай.
Зерттеудегі жиі кездесетін түр мен түс бұл екі сөз шығу ... ... ... мағынасы жағынан жақын сөздер. Өйткені, кейбір бір
буынды және екі буынды түбірдің түркі тіліндегі ротацизм заңы ... ... ... (р, з, с, ш) сәйкестікке байланысты. Осыған орай, «түр»
мен «түс» түбірі о баста бір сөз ... даму ... екі ... ... ... Ал бұлардың мағынасында байқала бастаған ... ара ... ... ... ... ... байланысты болса
керек. «Түр» түбірінің мағынасын «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» «ажар,
пішін, әлпет» және «бір ... ... ... ... ... деп, ... мағынасын «түр, келбет, нұсқа, рең» деп түсіндіреді. Бұл
анықтамалардың түр мен ... ... гөрі ... ... ... тәрізді. Шынында да бұл сөздерді адамға байланысты ... ... ... ... ... ... ... реңін білдіретіні
рас. Оған: түсі суық, түсі жылы, түрі жаман, түрі жақсы, түсі қашу, ... ... ... сәл ғана ... бар ... ... ... Алайда бұл сөздердің бүгінгі таңда дербестікке бет ... ... ... ... ... ... ... заттың, құбылыстың сыртқы бейнесін, әр алуан формасы
мен қалпын бағаласа, «түс» сөзі көбіне-көп сол зат пен ... ... өңін ... ... ... сөзі ... материалдық, заттық
ұғым басым, «түс» мағынасында сипаттауыштық, анықтауыштық белгі ... ... ... зерттелуіне келер болсақ,
зерттеушілер Ә. Қайдар, З. Ахтамбердиева, Б. Өмірбеков авторлығымен ... ... ... ... атты еңбекте бұл жөнінде толығырақ
баяндалған. «Түр-түс атауларының негізгі көпшілігі көне замандардан келе
жатқан түркі ... ... ... ... тіл ... ... тарихында да белгілі ортақтық болатыны сөзсіз. Осыған орай, ... ...... сын есім ... ... астам түркі тілдерінің
бәрінде де лексика-грамматикалық және этимологиялық тұрғыдан зерттелген,
анықталған және белгілі ... ... ... категория. Ол жөніндегі
мағлұматтарды біз кез келген түркі тілдерінің грамматикасынан ... ... ... ... ... Дыренкова,
Дмитриев, Баскаков, Убрятова, Ширалиев, ... ... ... Тенишев т.б. табуымызға болады. Кейбір түр-түс атауларының шығу
тарихы мен тілдік ... ... ... көбінесе Орхон-Енисей
және орта ғасырлық жазба ескерткіштеріне арналған еңбектерден (Малов,
Рамстедт, ... ... ... ... Батманов, Юнусалиев, Айдаров,
Құрышжанов т.б.), тарихи-салыстырмалы және этимологиялық сөздіктерден
(Радлов, Ашмарин, Будагов, ... ... ... ... ДТС ... болады. Алайда, түр-түс ... ... ... фактілері негізінде тұлғалық, мағыналық ерекшеліктерін аша
отырып зерттеген ... көп ... ... ... ... ... «Семантика цветообозначения», «Способы и термины определения
стран света у ... ... «О ... слов ... и «ақ» в ... терминологии», шет ел тюркологтарынан В. Банг, А. Габэн, ... А. ... Г. ... т.б. ... атауға болады» (33).
Қазақ ғылымында түр-түстің толық сипаттамасы жасалған алғашқы еңбек –
«Сырға толы түр мен түс» деп ... 1986 жылы ... ... ... ... Б. ... авторлығымен жарық көрген ... ... ... қатысты тұңғыш еңбек деп санауымызға көптеген
негіздер бар, ... ... ... ... ... ... толық мәлімет алуға болады, ... ... ... ... 150 ... ... басталғаны, бұны
Ньютон, Ломоносов, Вернер, Риджвей, Саккардо, Рихтер және т.б.
ғалымдардың қарастырғаны туралы дерек берілген;
... ... ... ... талданған; авторлар
«өмірде кездесетін барлық заттардың түр-түсі ахроматты және ... ... ... Ақ пен қара ... барлық реңктері ахроматты
болады, ал сары, жасыл, көк, қызыл, күлгін және басқа түстердің түрлі
реңктері хроматты түр-түске жататынын ғылыми негізде ... ... ... ұлттық ерекшеліктері талданған;
– қазақ тілінде түбір сөздерден тұратын түс атауларымен қатар, туынды
түбір, біріккен сөз ... сөз ... ... ... атаулар
саны өте мол екендігін авторлар дәл көрсеткен;
– түр-түс атауларының жасалу жолдары, ... ... ... ... талданады.
Осындай еңбектердің негізінде біз де әрбір халықтың тіліндегі түр-түс
атаулары маңызды категория деп ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ерекшелігін, сол ұлттың психикалық
ерекшеліктерін, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... бірліктер тобы болып саналады.
Тіліміздегі түр-түс атауларын сапалық сын есім ... ... ... ... ... байлығымызда өзіндік орны бар
күрделі құбылыс деп қараған еңбек – «Түр-түстердің тілдегі ... ... ... ... «Сырға толы түр мен түс» ... ... ... бұл ...... тіл білімінің қазынасына қосылған
сүбелі үлес. Аталған еңбек ... ... ... ... ... ... дейді: «Егер табиғаттағы сан алуан түр-түстер мен
реңктердің дүниеге ... ... ... жоқ ... процесс болса, ал түр-
түсті белгілі факторға айналдыру сол тілде сөйлеуші адамдардың ... ғана ... ... ... ... белгілі сөздер мен
сөз тіркестері арқылы бейнелеу – әрбір тілдің өзіне ғана тән творчестволық
процесс. Басқаша ... ... ... ... объект ретінде барлық
халықтарға және олардың тілдеріне ортақ әрі бейтарап, ал аталуы жағынан сол
тілдердің өз ... ... сөз ... ... мен ... ... ... орай, түр-түс атаулары әрбір тілдің өз
топырағында танылып, өз жүйесінде зерттелуі ... тіл ... ... ... ... ... ... бағыттардың қарқынды түрде
дамуы ғалымдарға тіл мен сөйлеу фактілерін халықтың ... ... ... дінімен, дүниетанымы және ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Осындай бағыттардың негізінде жазылған құнды еңбектің бірі – Ш.К.
Жарқынбекованың «Концепты ... в ... и ... ... ... ... екі ... түр-түс атауларының концептуалдануы мен
вербалдануын салыстырады. Автордың пікірлері бойынша, қазақ және ... ...... феномен болып табылады, түр-түс
атауларының айқын көзге түсетін ... ... бар. Екі ... ... ... ... ... тілдік бейнесін жасауда
маңызды рөл атқарады, бұл атаулар халықтардың ... ... ... түс ... құрайды. Түс концептілері халық санасында
этникалық мәдени, тарихи, күрделі менталдық ... ... ... айта ... ... Ш. ... әр ... түр-түс
атауларына қатысты өзіндік айырмашылықтары бар екендігін де көрсетеді. Бұл
арада біз үшін Ш. Жарқынбекованың түс ... ... ... осы ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігіне
сәйкес кейбір түс атауларының концептосфера құрауы бірдей болмайтындығы
жайында айтқаны маңызды болып ... ... ... еңбегінде мына
жағдай салыстыру нәтижесінде анықталған ... ... «Для ... ... цветоконцепта «көк» следует указать и на связь с
такими понятиями как жизнь, обновление, счастье, ... ... и ... ... к ... о небе как о ... начале,
непосредственно поддерживаются и общей смысловой направленностью целого
ряда этимологически связанных с нею лексем: ... ......... көк тіреу – высокий, көкке шақыру – парить высоко и
др.»(186 б). ... ... бір ғана көк ... ... өзі қазақтардың
лингвомәдениетінде табиғатпен тығыз байланыста болып, адамның ішкі ... оның ... ... ... деп ... Ал ... осы көк сөзінің баламасына келетін болсақ, Ш. Жарқынбекованың
көрсетуінше, «вербальная ... ... ... ... ... ... ... сознании представлена ограниченным количеством
фразеологически связанных значений». Яғни қазақ тілінде осы көк сөзі ... ... ... та ... ... бола ... оның айналасында
жасалған, халықтың ұлттық саналық ойлауын жеткізетін тіркестер де мол, ... ... бұл бір топ ... ... ... ... ... тіліндегі түр-түс атауларының когнитивтік семантикалық құрылымы
таным модельдері негізінде талданып ... ... ... бірі ... ... ... ... түр-түс атауларының когнитивтік
семантикасы» атты еңбегі. Автордың айтуынша, «Тілде көру ... ... ... және ойша көру ... ... механизмі әлеуметтік,
психологиялық және объективті жағдайларда өткеріліп, ... ... ... ... ... тұжырымдалады. Бұл семантикалық
механизм әрекеті нәтижесінде тіл ... ... ... ... ... ... тұрақты байланысты, идиомалық және
фразеологиялық айтылымдар мен оралымдарды қалыптастырады, ... ... ... ұйымдастырады. Сөйтіп адамды қоршаған орта тілде
символданады, психологиялық сипат алады, ... ішкі ... Тіл ... ... ... майданына айналады, өзін
тасымалдаушылардың әлем туралы түсінігінің ұлттық ... ... оның ... ... ... ... ... ретінде сыртқа
шығарады. Бұл кезде тіл өзі бірегей қасиетке ие ... өзі ... ... өзін ... қабілеттілігімен ерекшеленеді. Және уәжді
болады, сондықтан да түсіндірмелі, ... ... ... ... ... – дей келіп, өз пікірін былайша жалғайды:
«Адамды реалды әлем немесе ғалам қоршап тұр. Осы әлем бейнесінің ... ... түр мен түс ... ... Түр-түссіз әлемнің бейнесі
толыққанды болмайды.
Енді осы ғалам бейнесі адам санасында көрініс табады да, оны ... ... тілі ... ... ... Оны адресат қалай
қабылдайды, ғаламды қалай ... ол сол ... ... ... ... ... тілінде әлемнің тілдік бейнесі деп аталатыны белгілі. Ғаламның
тілдік бейнесі ғаламның өзге бейнелерінің ... ... ... ол ... ... қамтиды». Бұл құбылысты Н. Аитованың схемасы негізінде
былайша сызып көрсетуге болады:
B2
B1 ... ... B1A2B2 → ... туралы санадағы концептуалды білім
(өзгешелігі; қасиеті; әсері; ... ...... ... түр-түстің тілдік бейнесі (ақ – таза,
тағам, ... ...... субъективті танылуы. (Мысалы: берілген сөз
стимулдарға берілген ассоциация т.б.)
A1B1A2 қатынасы түс туралы санада бар, ... ... ... ... ... ... танымындағы бояудың үйлесімін тану, не қызылдың
әр түрлі реңктерін көру арқылы қабылдау, қызыл түстің ... ... ... ... ... емес ... ... бағытталған ой түстің өзін,
мысалы қызыл – дыбыстық тіркесі арқылы BA1B2 ... ...... емес білімнің санада бейнеленуі.
Шынында да, түр-түсте шындық болмыс ... ... ... ... сай ... ... ... өріліп, асқан
шеберлікпен бейнеленеді. Сол себепті де түр-түс ұлттың рухани құндылықтарын
түйіндеп, түйдектеп беруде айрықша мазмұнға ие.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ие. Түр-түс атаулары этномәдени жағынан барынша байлаулы.
Түр-түс атаулары – мәдениеттің жемісі, әрі ... ... ... ... ... ... ... Зерттеушілердің бұл салаға
қызығушылықпен қарауының басты себебі осында болса керек.
Аударматану ... ... орны бар ... А. ... айтуынша,
«екі немесе бірнеше халықтың материалдық мәдениетін (еңбек құралдары, үй-
тұрмыс заттары, ұлттық киім ... пен ... ... және ... мәдениетін
(дүниетаным, адамгершілік, имандылық, тәрбие, білім беру, заң, философия,
этика, ғылым, өнер, мифология және дін) ... ... ... мен ... ... негізінде салыстыру – жеке ... ... ... ықпал жасайды, халықтардың белгілі бір
хронологиялық мерзімде бір-біріне саяси, әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ және ең
бастысы – бір тілдің лексикалық грамматикалық, ... ... ... ... қаншалықты екендігін көрсетеді», – дей келе,
түс атауларының аудармада берілуіне алғаш назар аударған ғалым А. ... ... ... ... айқын көрсететін топ деп санайды.
Автор халықтардың ұлттық этникалық айырмашылықтарының басты ... ... – адам дей ... ... ... ... орыс ... қазақ тіліне аударылуын талдайды. «Екі тілді
номинациялау әлеуетін қатар қойғанда, – деп ... А. ...... ... ... ... нақпа-нақ баламалары қазақ әдеби
тілінің ... ... оңай ... ... белгілерді
көрсетуде көк көз, қоңыр көз, қара көз ... ... ... ... үшін ... ашық көз, ... көз, сұр көз деген синтагмалық
қатарларды түзу тән ... ... көк сөзі ... ... ... жағынан
ұлттық ойлау стереотипіне тән белгілері бар ... ... ... оның ... ... ... де ... қоршаған ортадағы сан
алуан объектінің түсі, ... көк сөзі ... ... көк ... ... көкжиек, көгал, көк тұман, көк шөп, көк шай, ... көк ... ... жер ... көк шықты. Бірақ бұларды аударуда фондық ақпаратқа
көңіл бөлуге тура келеді».
Байқағанымыздай, бұрын түр-түс атаулары тек ... ... ... топ ... қарастырылып келсе, кейінгі жылдары бұл
мәселе тіларалық коммуникация, ... ... ... ... психолингвистика, лингвомәдениеттану
салаларының шеңберінде де ... ... түсе ... ... зерттеуші
Р.К. Садықованың «Түр мен түс атауларының аудармада ... ... ... ... ... ... ... атты зерттеуі
лингвомәдениеттану саласының шеңберінде жазылған еңбектің ... ... ... ... ... ... кодтың барлық үлгісі көрініс
табады. Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» ... ...... ұлттық
мәдениетінің тұтас бір дәуірін көрсететін, оны әлемге танытқан туынды
болса, шығарма ... ... ... осы эпопеяда қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... мәдени кодта
жұмсалатынын, қандай концептіні беретінін асқан ойшылдықпен ... да түс ... жай ... емес, олар образбен бірге менталды
категория ретінде концептуалданған. Шығармада ... ... ... ... ... топтастыруға болады:
– объектінің, заттың, табиғаттың түсін дәл көрсету;
– кейіпкердің мінез-құлқын, жағымды ... ... ... ... үшін ... ұлттық мәдени код мазмұнында қолдану;
– мәдени соматикалық код ретінде қолдану».
Соңғы кезеңдерде түр-түс атаулары тақырыбы көптеген зерттеушілердің
назарын аударып ... ... ... ... – әрбір халықтың өз игілігі,
ұлттың өзіндік феноменін танытатын күрделі құбылыс. В.А. ... ... ...... сипаттағы, әрбір ұлттың
әлемнің бейнесін ... ... ... ие, ... ... ... дүниетанымды көрсететін үлкен категория. Шын ... ... ... білдіретін сөздер қай тілде болсын, күрделі және көп деңгейлі
түс символикасын білдіретін ауқымды ақпараттық әлеуетке ие болып табылады».
Түр-түс атаулары тұрғысындағы ... ... ... М.М. ... ... ... білдірген: «Отметим еще добротные
этнолингвистические труды, пионерские по ... ... ... ... ... к ... ... в языке тех или иных сфер духовной
культуры. ... ... ... ... ... и
символике цветовой гаммы». Осылай дей келіп, ғалым түр- түс атауларының
түркологияда ... ... ... ... А.Н. ... Ә.Т.
Қайдаровтың, Г.И. Арнгольдтің, Л.Л. Ғабышеваның еңбектерін атайды.
Этнолингвистика ғылымының дербес ғылым ... ... ... ... мазмұнын толықтыратын этнобасымдық, этнорелеванттық
секілді ... да ... ... ... қалыптасуына негіз болды.
Қазақ тіліндегі этнобасымдық пен этнорелеванттыққа ие ... ... ... А. ... ... ... мақаласының маңызын
ерекше көрсетуге болады. Ол: «Қазақта жылқы түстеріне байланысты сөздер өте
көп. Қазір біздің картотекамызда жылқы ... ... 300-ге жуық ... деп айта ... ... орыс, француз, неміс тілдеріне аударудың мүмкін
еместігі туралы айтқан шетел ғалымдарының пікірін келтіреді. Және қазақтың
жылқыға ... ... ... ... осы ... деп ... ... түсіне байланысты жора-жосықтарды ... іс ... ... отырып, қадірленетін жылқы түсіне келгенде,
алғашқы орында ... одан ... ... ... ... ... ... бұлардан кейін тобылғы торы, күрең, жирен т.с.с. ... ... ... әкесі Құнанбай өзінің түп-тұқиянын ... деп ... ... ... де ... ... ... түсінің
қазақ дүниетанымында ерекше қастерленетініне көптеген дәлелдер келтіреді.
Кез келген мәдениеттегі түр-түс өзіндік таңбалық, символдық ... ... ... ... ... ... адам ... сан ғасырлық
тәжірибесінен қорытылып шыққан, тарихи жағынан қалыптасқан белгілі бір
түсініктің, ... ой мен ... ... ... терминіне
байланысты ғалымдар әртүрлі анықтама беріп жүр. Герменевтика ғылымының
өкілі П. Рикер символ ... ... ... ... ... ... ... значения, где один смысл – косвенный, ... ... ... быть ... лишь через первый» ... ... ... ... логика ұғымдарымен
байланыста зерттеген ғалым Қ. Жаманбаева символдың табиғатына ... ... ... көздерін қозғап, санаға жеткізу көп ... ... көп ... ішкі ... біле ... ... көп ... Әрине, бұл жерде адам баласына ... ... ... таңбалар – символдар. Бірақ символ тілін
түсіну үшін сана жетілу қажет», – деп символдарға ... ... ... Ал ғалым Р.Ә. Авакова символдық мәнге ие сөздердің табиғаты
туралы: «Символдық мәнге ие ... ... ... ол ... ... ... ұлттық мәдени, фондық мағыналарын сол тілде сөйлейтін
халықтың дүниені ... мен ... баға ... ... ... ... ... – дей келе, осындай символдық мәнге ие ... қара ... ... келтіреді : «Қазақ тілінің түсіндірме
сөздігінде» қара сөзінің ... тура және ауыс ... ... ... қара ... ... ... – «күйенің, көмірдің
түсіндей түс, бояу». Аталмыш мағына қара сөзінің ең ... ... ... табылады. Осы негізден өрбіген жағымсыз «арсыз, зұлым,
жауыз, жексұрын, мейірімсіз, ... және т.б. ... ... ... ... болған: қара жүзді, жүрегі қара, қаны қара,
қара бауыр, қара бет және т.б. Немесе тілдегі ... ... ... қара қан толғыр! Қара байланғыр! т.б.
Ал түстік, сындық мағына беретін қара сөзінің не үшін жоғарыдағы
мағыналарға ие ... ... ... ... дөп ... ... ... Кез келген сөздің ішкі, көзге көріне бермейтін мағыналары, әсіресе,
фразеологиялық байлаулы ... ... ... Әр ... ... барысында (діни көзқарастар, табу және эвфемизм және т.б.) нақты
тілдік ... ... ... ... жаңа ... ие
болған». Сондай-ақ автор символдық мәнге ие ... топ ... ... ... арнайы тоқталып, табиғаттағы түр мен
түстердің символдық ... ... ... ... ... іздеуге болатындығын айтады.
Негізгі өмір сүру көзі – мал шаруашылығымен байланысты болған қазақ
халқы неғұрлым табиғат ... ... ... табиғат құбылыстарын бағдарлау
арқылы табиғатпен тіл табысқан. ... ... ... тау мен ... мен көлді, дала мен орманды «тұлғаланған», «жанданған» ... Өз ... ... ... тіл ... ... отырған.
Қазақ тілінің сөздік қорында жинақталған теңеулердің мол қоры – ... ... ... ... ... ... атауларының теңеулердің жасалуына ат
салысатын ерекше лексикалық топ екендігін өз еңбегінде ғалым Т. ... ... ... көру теңеулерінің негізге ... үш ... атай ... «Біріншісі – заттардың тұлға тұрпаты, формасы; екіншісі
– олардың қимыл әрекеті, ...... ... ... ... қай қайсысы болмасын көзге көрінетін, көз арқылы қабылданатын
болғандықтан, көру теңеулерінің жасалуына ... ... да, ... жаңа қырынан, көркемдік бейнелілік қырынан ...... ... бояу арқылы жасалған теңеулік образдардың әшекейлі
кестелі суретке айналатынын былайша дәлелдейді: «Орман ... ... ... теңеулердің жасалуына ат салысып тұрған нәрсе (белгі) –
заттардың түр-түсі, ... ... ... ... ақ, ... қара ... ғана ... қою емес, сонымен қатар сол бояулардың түсін ... сол ... ... ... ... көріктендіру. ...Енді келіншек
жай ғана қызыл шырайлы емес, ... ... ... ... ... ... де, жаңа ... жаңа кейіппен елес береді».
Қалай дегенде де, түр мен түстің қазақ халқының мәдени өмірінде ... жеке сөз ... ... ... мәселе, әрі қазақ халқының мәдени
лексикасындағы түр мен түстің табиғаты, ... орны ... ... ... мен ... ... ... салт-санамыздан берік орын алған
танымдық, дәстүрлік, әдет-ғұрыптық ... ашу, ... ... ... ... ... Бұлайша түбегейлі зерттеуге қол
жеткізу үшін халықтың дүниетанымын тұтастай алып, тілді ... ... ... ... ... ... ... адамның аксиологиялық моделі қалыптасқан.
Басқаша айтқанда, халықтың түсінігінде, ... ... ... адам қандай
болу керек, халық нені көксейді, нені ... ... нені ... деп ... сырт ... мен оның ішкі ... ... болуы тиіс,
жақсы, жаман қасиеттері, адамгершілік мақсаттары, нені мансұқ етуі керек,
т.б. жайлы ... ... ...... профессор Б.Қ. Момынова. Осы ұлттық
образ жасауға түр мен түс атаулары, соларға байланысты қалыптасқан ұғымдар
міндетті түрде ... ... ... ... ... пен ... ... туралы сөз қозғау мүмкін емес.
Түр-түс атауларының зерттелуіне байланысты еңбектердің ... ... ... ... ... барлық аспектілерде зерделенуін
қамтып шығу әрине мүмкін емес. Соңғы уақыттарда қазақ тіл ... ... ... әр ... ... нысанына алынып, жан-жақты ... Бұл ... Ф. ... А. ... Ж. Бекетаева,
Ж. Жампейісова, Е. Жұбанов, Ж. Калымова, Е. ... Р. ... ... М. ... Ұ. Серікбаева, Р. Сыздықова, Р. Шойбеков т.б.
ғалымдардың ... ... ... бола алады.
Алайда қазақ тіл білімінде жарнама мәтіндеріндегі түр-түс атаулары
күні ... ... ... тұрғыдан баяндалған емес. Ал жарнама
мәтіндерінде түр-түске қатысты сөздер көптеп кездеседі. Байқап ... ... ... ... ... ... түр-түске қатысы жоқ
басқа, ауыспалы мағынаны аңғартады.
II ЖАРНАМАДАҒЫ ТҮСКЕ ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 Психолингвистикалық талдаудың ерекшеліктері
Лингвистика ғылымының ... ... ... ... субъектінің
дүниетаным ерекшеліктерін ескеретін тілдің барлық ... ... ... ... ... Аталмыш мәселе әсіресе
лингвомәдениеттанымдық, ... ... ... ... қарқын берді.
Соның ішінде, психолингвистика саласы ... ... ... тіл ... ... байланысты қалыптасты. «Психолингвистика»
терминін ең алғаш американ психологы Н. ... 1946 жылы «Тіл ... ... ... жарық көрген мақаласында қолданды. Алайда,
1953 жылы Блумингтон қаласында белгілі американ ... Дж. ... ... ... лингвист әрі этнограф Томас Сибеоктардың ұйымдастыруымен
өткен ... ... ... ... бұл ... ... түсе ... Бір жылдан кейін АҚШ-та осы атпен ұжымдық
монография жарық ... және ... ... ... ... ие ... ... келе жатқан ғылыми теорияны білдіреді. Ол
сөйлеу ... және оны ... ... ... ... екі ... ... психо (грек. psyche – жан) – психология
сөзімен жалпы ұғымда және лингвистика (латынша – тіл деген сөзден ... ... ... ... ... ... ғылым. Психикалық
құбылыстар (түйсік, қабылдау, сезім т.б.) сөйлеу үрдісіне тікелей қатысады.
2.2 ... ... ... ... ... ... ... өмірде алатын орны басым
сипатта болып келеді. Зерттеуші Ғ.Ә. ... ... ... қазіргі
кезде қазақ жарнамалары негізінен төмендегідей тақырыптарды, салаларды
қамтитын көрінеді:
1. Кең ауқымды жарнамалар
• Яғни ірі ... ... ... өз ... көпшілікке
жарнамалайды.
2. Сауда өндірістік жарнамалар
•Бір фирма өз өнімін өткізу үшін екінші фирмаға жарнама жасайды.
•Фирмалар, ... ... ... ... ... көтерме сауда жасаушыларға жарнама жасайды.
3. Арнаулы жарнамалар ... ... ... ... ... ... ... ... туризм салаларын, кітап өнімдерін жарнамалау; •
саяси ... ... ... ... ... ... қызметін жарнамалау және т.б. ... ... ... ... ... ... төмендегідей
топтарға топтастырылған.
Жарнама қамтитын қызметтің түрлері
| | ... ... ... ... ... қызметтің |
|(салалары) ... ... ... ... сауда, қаржы, жұмыс күшін |
| ... ... ... ... ... ... ... |Жөндеу, ... ... ... |
| ... ... ... қажетті |
| ... ... ... Интеллектуалды қызмет |Білім, медицина, кітаптар, ... |бал ашу, ... ... ... ... ... театр, концерттік |
| ... ... ... Дін ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... діни салт ... |
| ... ... ... Саясат ... ... ... |
| ... ... үгіттеу, бұқаралық |
| ... ... |
| ... үндеулері |
|7. Заң қызметі ... ... ... |
| ... іздестіру, сот |
| ... ... ... Өмір ... ... ... ... қарсы|
| ... ... ... және ... |Ағартушылық ... ... |
| ... ... |
| ... ... арқылы |
| ... ... ... ету ... Отбасындағы және адамдар |Танысу, некеге тұру ... ... ... ... ... |
| ... ... ... жасауға |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... жасағанда біз ... ... ... ... ... жөн ... ... автор
зерттеуінде жарнама қамтитын қызметтің түрлері жан-жақты, ... ... ... ақ, ... ... қызыл, көк, сары, жасыл,
күлгін сияқты түс атаулары жиі ... және ... ... ... ... Зерттеуші Ә. Ақкөзовтің айтуынша, «Қазақ тіліндегі түр мен түсті
білдіретін сөздердің мөлшері көп емес, кең қолданылатын түс атаулары ... ... ... ақ, көк, ... ... ... түс атауларының тілдегі
қолданысы сирек. Олар: күлгін, ала, боз, құла, шұбар, тарғыл, жирен, жасыл
т.б. Жоғарыдағы сын есімдерді ... ... ... ... ... ... бәсең сөздер.
Белсенді сын атауларының көлемі көп ... ... ... ... ие ... ... сын ... бір не екі мағынаның аясында ... ... осы ... ... ... де ... ... деп
айтуға болады. Себебі зерттеу барысында жинақталған материалдар негізінде
жарнама мәтіндерінде кездескен түс атауларының ... атап ... ... ... қызыл, көк, сары тәрізді түс атаулары белсенді қолданылса,
күлгін, жасыл сияқты түс ... ... ... ие ... анықталып
отыр.
Ахроматты түстерді білдіретін лексемалар
Табиғатта түстер мен реңктердің түрі қаншама көп болса да, түр-түстану
ғылымы /колористика/ оларды екі ... ... ... қарайды: хроматты және
ахроматты түстер.
Хроматты («түсті», «көрінетін») түстерге миллимикрон сәуле толқындары
аралықтарындағы ... ... ... ... сарғылт, сарғылт жасыл, көкшіл
жасыл, көгілдір ... ... көк, ... ... ... ... атап ... қызыл, қызыл сары, сары, жасыл, көк, ... ... жеті ... ... ... ... Ал ахроматты
(«түссіз») түстерге ақ, сұр және қара түстер жатады.
Ғалымдардың айтуынша, табиғатта «ақ» пен «қара» түс қана ... ... Осы «ақ» пен ... ... ... бәрі ең аз ... екі,
үш не одан да көп түстердің синтезі болып табылады. Мәселен, «күлгін түс»
(фиолетовый) – «қызыл» мен ... ...... мен ... ... ... – «қызыл» мен «сары» түстердің араласуынан пайда
болады.
Енді қазақ жарнамаларында көрініс тапқан ахроматты ... ... – ақ және қара түс ... ... ... өтелік. Талдау
барысында бұл екі түр-түс атауын ерекшелеп, ... ... ... ... алуымыздың да себептері жоқ емес. Біріншіден, «ақ» ... ... ... түр-түс жүйесіндегі, жалпы таным жүйесіндегі (ұлттық
ұғым-түсінік бойынша) ең ... олар ... ... ... ... ... тұратын қарама-қарсы (контрастивті) түстер. Екіншіден,
осы екі түстің қатысуымен жасалған қазақ жарнама мәтіндері құрамынан түр-
түс ... ... ... және тілден тыс атқарылатын қызметін,
қолданысын, оларға қатысты нысандардың түрін, ерекшеліктерін ... ... ... Ұ. ... ... ... халықтық таным тұрғысынан
бейнелеп айтқанда:
«Ақ» – қазақтың ең ... ... ... ... – қара жер ... жаңа ғана ... қардың түсі;
«Ақ» – айдын көлін аңсап, алыстан ұшып келген жыл құсы аққудың түсі;
«Ақ» – қасиетті аналарымыз бен аруларымыздың басына салатын ...... ... ... ... ... арындай болып
тұратын сақалының түсі;
«Ақ» – көгілдір аспан әлемін шарлап ұшып, күн ... ... қаз ... бұлттың түсі;
«Ақ» – ел байлығы саналатын «ақ алтын» мақтаның түсі т.т.
«Қара» түсті де халық осы тәрізді нысандарға балап сипаттайды:
«Қара» – жер ... ... ... отын қып ... ... ... – жер астынан шығып, көп тіршілікке жарап жатқан байлығымыз
мұнай түсі; кей ... оны ... деп те ...... адал қанын соратын сүліктің түсі;
«Қара» – қарқылдап ұшатын қара қарғаның түсі;
«Қара» – ... т.б. ... ... қара ... ... түрі ... ақ, ... – халқымыздың «Таза болсаң судай бол, Жуып бәрін
кетірген, Жақсы ... ... бол, ... ... ... ... сөздер)
деп айрықша қадір тұтып, Жер-Ана деп қастерлеген ... ... ... түс ... ... ... ... тілінің түсіндірме сөздігінде ақ сөзіне ... ... ... ... ... деп ... береді. Бұл – оның
негізгі түстік, реңктік мағынасы.
XII-XIV ғасырларда тілге байланысты жазылған трактаттарда ақ ... ... ... үнемі түр-түс ұғымын білдіре бермейді. «Ақ атауының ақ түске қатысы
бола тұрса да, одан алшақтап кеткен, тіпті логика-семантикалық ... ... ... ... ... ауыс ... ... мәнде қолданыстары тілімізде жиі кездесетін құбылыс» [Қайдаров
1992: ... ... ... ауыс ... біразын қазақ тілі негізінде
қарастырып көрейік.
Ақ – сүт, сүт ... Сүт ... төрт ... ... ... ... ... құрт, ірімшік, сары май, қымыз, шұбат т.б.)
тағам, сусындар енеді.
Ақ – кей ... «әк» ... ... ...... ... күнәсіз, пәк» мағынасында.
Ақ – әділ, әділетті, арамдығы жоқ істің дұрысы. ... ақ ... ... ... сөйлеу, бұрмаламау» мағынасында; ақтық сөз
(«шындық, ... сөз» ... ... – ізгі ... ... ... Мысалы: ақ тілек («шын көңілден
айтылған ізгі ... ақ ... ақ ... ақ ... ақ ... ... бәрі ... жақсылықтың нышаны ... ...... ... ... ... ... алмас т.б. металл жайында).
Мысалы, ақ алмас, ақ ... ақ ... ақ ... ақ ... ақ ... ... ... ақ олардың түсін емес, тазалығын, асылдығын аңғартып
тұр.
Ақ – бір қалыпты, бір деңгейде ұзаққа ... ... ... ақ ... – жер мен көк ... ... ұзақ ... себелеп жауатын
жаңбыр; ақ боран – аспан әлемі мұнартып, үдей ... ... ... ...... ... күйзелу» мағынасын аңғартады. Мысалы: ақ сүйек қылу
(қатты ... ... ... ... ... ... ... айтылады); ақ табан шұбырынды (елдің азыптозып, қаңғып кетуі)
т.б.
Ақ – ... ... ... ақ ... арулап көму (өлген адамды
қастерлеп, жақсы әдет ғұрыптармен жерлеу, о дүниеге шығарып салу); ананың
ақ сүті ... ... ... ... ... тараған ізгі қасиет»
мағынасында) т.б.
Ақ – хан, бек, төре тұқымына ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: ақ сүйектер – аристократтар
төре, хан тұқымдары; ақ орда – жоғары тап, ... ... ... ... ... ... балақ шонжардың) мекені, ел басқаратын
орталығы (резиденциясы); ақ үй – дәулет нышаны, бай адамдардың отыратын ... ел киіз ... ақ қара ... ... ақ, байдың үйі ме, жоқ
кедей кепшіктің үйі ме, бірден ... ... ...... тән ... ... аңғартады. Мысалы: ақ дидар,
ақ жүзді, ақша бет, ақ сұпыдай, ақ сұңқарым – Жібегім, Арқаның ақ ... т.б. ... ... ақ ... негізгі мағынасынан туындаған ауыс мағыналары оның
өз табиғатынан теңеу, салыстыру, ұқсату т.б. ... ... ... түр ... ... ... мәтінде айқын көрінеді.
Ақ – пәктік пен ақтықтың нышаны, махаббат, үміт, қайырымдылық деген
ізгі ... ... ... ... ... «ақ» – ең ... түс,
қасиетті ұғым. Түркі тілдес халықтарға ортақ көне мұралардың көркемдік
ерекшеліктерін ... И.В. ... ақ ... ... Күл-Тегінге
арналған ескерткіш, «Қорқыт ата», «Манас» ... ... ... ... бұл көне ... ... жақсылық нышаны екенін
айтады.
Қазақтар ізгі ниет, жақсы тілек, пәк ... адал ... ... ... ... ақ ... ақ тілеу, ақ пейіл, ақ жарқын деп ат қойып,
бұларды «ақ» түсінің көмегімен ардақтап, аялап ... ... ... ... ... қазақ көркем ойлауының осы эстетикалық талғамы, тілде
көрініс ... осы ... ... ... ... қатпарларының
бәрінен кеңінен орын алған. Қазақ тілінде тазалық, пәктік, күнәсіздік,
мөлдірлік, шынайылық, жақсылық, мейірімділік ... ... ... ... ... ... көңіл көзіне ақ түспен көрік береді.
Өйткені ақ түс – ... үшін ең ... түс, ... ... ... ... ақ сөзі де тура және ... мағыналарда
қолданылады.
I. Жарнама мәтіндері құрамында ақ сөзінің тура мағынасында жұмсалуын
төмендегідей мысалдар арқылы білуге болады:
- Гарньер Колор Нэчралс ... ... ... Иә, егер Сіз ... ... төзімді реңк іздесеңіз
- Иә, егер Сіз ақ шашыңызды толық бояғыңыз келсе
- Иә, егер Сіз жай түбірлерін боямақ болсаңыз.
(Гарньер ... ... ...... түрде жүзеге асырылатын іс-әрекет. Жарнаманы
көпшілікке ұсынар алдында өнімнің ... ... ... әлеуметтік
топтың өкілдері, олардың ұлты, жасы, ... ... ... ... ... ... сол арқылы адамның мінез-құлқы,
дүниеге деген көзқарасы танылады, жарнама адресаттары сарапталады.
Мәселен, жоғарыда келтірілген жарнама мәтінінен ... ... ... ... ... ... ... анық білінеді. Себебі
шаш бояуы жасына, жынысына қарамастан, нақты бір ... ... ... ... ... ие ... бірі. Яғни мәтінде рет- ретімен, ең
алдымен жастардың сұранысын қанағаттандыратын өнім екендігі, одан соң, жасы
үлкен кісілердің де бұл ... ... ... алатындығы, одан басқа кез
келген адамның аталған ... ... ... ... ... ... ... тікелей нысаны болып отырған ақ сөзі аталған ... ... тура ... ... ... осы мәтіндегі
ақ сөзі функционалдық қызметі жағынан екі түрлі мәнде жұмсалады:
1) кез келген тұтынушыны өнімді ойланбастан сатып алуға ... ... ... ақ шаштың өзін толық бояған соң, «мына ... ... ... ... екен?» деп ойланып жатпастан ... ... ... сұлулықтың, әсемдіктің жас ... ... ... ... Сіз ... реңк ... қашан да көркем, сұлу
көрінуіңізге жол ашады, Сіз осыған әбден лайықтысыз, ... ... ... Сіз үшін ... ... ... ... негіз болған сендіру – қазіргі жарнамада кең
қолданылатын психологиялық ықпал ету ... ... ... сендіру
әрекеті – жарнама ... мен ... ... ... ... ... әсер ететін күрделі құбылыс. Сендіру
(лат. «persuadere» – «per» – «нақты, толық»; «suadere» – «ақыл-кеңес ... ... іс ... және ... бір ... ... ... білдіреді. Бұдан шығатын ... ... ... ... дәлелдермен берілуін және тұтынушыны ерікті ... ... ... ... ... етеді.
Келесі жарнама мазмұнында былай делінген:
Микрогранулалары бар жаңа Orbit Professional White сіздің
тісіңіздің табиғи ақ ... ... ... және ... шынайы сезіміне бөлейді.
(Orbit Professional White жарнамасы)
Бұл мысалдағы ақ сөзі ... ... тура ... ... ... ақтығы – табиғи нәрсе. Жарнама мәтінінде тіс түсі ... ... сол сөз ... ... ... әсер ... ... байқалады. Себебі адам санасында ақ – тек тіс ... ғана ... ... қоса кіршіксіз пәктіктің, тазалықтың символы.
Ал адам жанының қашан да тазалықты, шынайылықты ... ... ... бір ... назар аударып көрелік.
Қызыл талдан жонылып, ақ киізбен жабылған, басқұр шашақ,
шалма тағы басқа әшекейлері өрнек салып ... ... үйін ... ... ... ... шиі, киіз ... кенептен қаптамасы бар. Мекен-жайымыз: Алматы қаласы, Куратов
атындағы көше, 42 үй.
(Алматы ақшамы, 7.06.1995)
Ақ ... бұл ... ... де ... негізгі түстік, реңктік
мағынасында жұмсалғандығын байқау қиын емес. ... ... ... ... тігілген қаптама түсінің басқа емес, ... ақ ... ... ... мақсат еткендігі аңғарылады. Жарнама беруші неге
киіз түсінің ақ түсті екендігін қадап айтып отыр? Қазақ ұғымында ақ киіз ...... ... ... ... ... нышаны болған.
Оған қоса халқымыз үшін ... ... ... ... киіз үй – ... ... болмысы, өмірінің бар мазмұнын қамтыған шағын «әлем»
ретінде танылады.
«Баян-Өлгей» майлы құрты – бұл А, Е және ... ... ... ... және ... қасиеттері
тамаша үйлескен қазақтың ұлттық ақ тағамы.
Экологиялық таза табиғи өнім.
(Саржайлау. Құрт)
Киіз үй сатылады
Қос қабат ақ ... бар, ... ақ сұр ... ... да ... ... 6 ... киіз үй сатылады.
Наурыз мейрамы қарсаңында киіз үйдің
қажеттігін сезінген ... 38-64-26 ... ... ... 10.03.1999)
Оюлы ақ киіз сатамын
Қойдың жүнінен бастырылған ақ оюлы киіз, ұзындығы 4
метрден 2,5 метрге дейін, ені 1,5 метр ... ... ... ... ... ауылы, байланыс
номерім: 8-702-901-90-85.
(Интернет жарнамасы)
Сау қызыл иек. Асыл ... ... ... Ultimate White»
тіс пастасы сіздің ... ұзақ ... бойы ақ ... ... Ең ... ... шөгінділерді жояды немесе
жаңа шөгінділердің пайда болуының алдын алады, сөйтіп сіздің
күлкіңізге тістердің аппақ ... ... Ultimate White» ... ... ... түсті цемент.
(Аруана, 11 ақпан, 1994 жыл)
Сатамыз
• Ақ түсті қалыңдық көйлегін, қымбат ... 15 ... 1994 ... ... ... таза ... тігілген ақ түсті
аяқ киімі.
Сатамыз
• Бөбектерді қыдыртуға арналған жиналмалы ... ... ... ... ... ... ... Бәрі жаңа. 38,5 өлшемдегі
лакталған ақ туфли, киілген.
• Ұйым төсек орын жабдығын және дастархандық ақ мата ... 5 ... ... ... ылдың 14-маусымында Аэропорт аумағында 16.12.2002 жылы
туылған 6 жастағы ... ... ... ... ... ... шашы қоңыр, боялған (мелировка), қасы –
қою, көзі қысыңқы, өте тілтабысқыш.
Киімі: Күлгін сарафан ақпен желбірленген.
Көрген-білгендер ... ... ... ... ... 1 ... 2008 ... – асыл жандар!
Көктемгі арулар мен аналар мейрамы қарсаңында 5-наурыз,
сәрсенбі күні Ғалымдар үйінде «Ару ... асыл ... атты ... ... 18.00 сағат) мерекелік көңіл күйде шымылдық түреді...
...Кештің көркемдік мазмұны майор Ж. ... ... ... ... ақ ... ... мен ақ ... аруларына,
мейрам күндерінде Алматыға ат арытып келуші қонақтарға арналған кештің өте
әсерлі өтері кәміл.
Көктемдеріңізбен! Мейрамдарыңызбен! Сазды шашу – ... ... ... 4 ... 2003 ... Алтын Иманбаева «Ән – Дауа» рухани сауықтыру кешіне
шақырады
Мағыналы ... ... ... ... ... – бұл да бір ... Алланың ақ ниетті адамға тартқан сыйы ма
деп қаласың...
Сіздерді сәрсенбінің ... ... ... ... ... әнші ... ... өзінің «Ән – дауа» рухани сауықтыру
кешіне шақырады. Келіңіздер, ән ... ... ... ... ақшамы, 6 желтоқсан, 2005 жыл)
Ақ отауда ... той ... ... ... ... ... айтының басында Қазақтың
мемлекеттік «Қазақконцерт» гастрольді-концерт бірлестігі «Қазақстан-1»
ұлттық телеарнасымен бірігіп, «2000 – ... ... ... ... ... ... той ... атты театрландырылған сазды- лирикалы кеш
өткізбек. Онда кештің аты айтып тұрғандай, концерт залына кереге жайып,
шаңырақ көтеріп, уық шаншып, ақ отау ұлттық ... ... ... ... ең ... ... ... – жас жұбайлар тойы барлық
базарлы рәсімімен көпшілік назарына ұсынылмақ.
Кеш 26-желтоқсан күні «Қазақконцерттің» концерт залында
сағат 18.30-да басталады...
Құрметті ... Ақ ... ... думаннан шашу теріп
қайтуға келіңіз!
(Алматы ақшамы, 23 желтоқсан, 2000 жыл)
Наурыз мейрамы құтты болсын!
21-наурызда 19 сағат 30 ... ... ... ... ... ... ... қаласындағы
операның жас орындаушылары мен музыканттарының тамаша концерті болады...
...22 наурызда, мейманханада бірінші рет ... үшін ... ... ... қазақ ертегілерінің кейіпкерлері айдай сұлу
Айсұлумен және ... ... ... ... ... ... ән салады, би билейді. Ал «Сәлем, ... ... ... барша мейман тәттіден дәм татып, сусындайды. Той-
тамаша ... ... ... ... ... ол ... қазақ
қонақжайлылығының белгісіндей ақ отау тігіледі! Билеттің құны ... ... 600 ... балаларға - 750 теңге...
(Егемен Қазақстан, 20 наурыз, 2001 жыл)
Қымбатты өнер сүйер қауым!
Алматы қаласы әкімдігі, ... ... ... қоры және ... ... ... ... күні өтетін
«Жан анам» атты ән кешіне шақырады.
Қазақ эстрадасының жұлдыздары ақ кимешек киген ... ... ... ... жүзді жеңгелер мен қырмызы ... ... ең әсем ... арнайды.
Көрермен қауым кешті жүргізетін «Жігіттер» квартетінің
жарасымды әзіл-қалжыңына да куә бола ... ... ... сағат 18.00-де.
(Алматы ақшамы, 27 ақпан, 2007 жыл)
Ақ көңілмен өмір сүр!
(Dirol жарнамасы)
Тойтұмар
Ақ тілегіңізді жырмен өріп, ең қадірлі адамыңызды ... ... ... бізге хабарласыңыз.
Мерейтойлар мен мүшелтойларға, туған күндер мен үйлену
тойларына, алтын-күміс ... ... ... ... ... ... ... прозалық
қолжазбаларды редакциялап, кітап даярлауға көмектесеміз.
Орыс, ағылшын тілдерінен қазақша аудармалар жасаймыз.
Ақысы келісімді.
Байланыс телефонымыз: 328-21-96.
(Алматы ақшамы, 14 ... 2009 ... ...... ... үйі ... ... соң, бұл үй иесіздікке
ұшырап, әбден азып-тозған еді. Кәсіпкер Арыстанов мұны өз меншігіне алған
соң, ол ... ақ үй ... шыға ... Қазір мұнда «Ақниет» дәмханасы
жұмыс істейді.
Дәмханаға ... ... де ... ... бастаған қыз-
келіншектер ыстық ілтипатпен қарсы алып, жылы шырай көрсетіп, елпіл ... ... ... та таза. Келушілердің ас-дәм ішуіне, дем алуына жағдай
жасалған. Ұлттық тағамдар да жетерлік. Жаздыкүні шипалы сусын − ... ... ... күн ... мерейтойлар өткізіліп тұрады.
Мұндай кештерді өткізуге «Ақниет» қолайлы.
(Тіршілік. Ақпараттық жарнамалық ... ... ... ... 1997 ... ... ... мекемесі «Алматы ақшамы»
газетінің оқырмандарын ... ... ... мол болсын, Әулетіңізге құт-береке толсын!
Наурыз айы ырыс пен бақ ... ... ... ... ... ... Елтаңба, Ту жасауға және облыс, қала, аудан, село, шаруа
қожалықтарының жеке эмблема логотиптері ... ... ... ... ... ... орталығы, ауылды көркейтіп безендіруге...
тапсырыстар қабылдаймыз.
(Алматы ақшамы, 30 наурыз, ... дауа ... ......... ... ... аулақ ақ жолымен өмірдегі
жолы ауырлап, жаны ауырып, тәні түрлі сырқат-кеселдерге душар болған
адамдарға шипа шарапатын дарытуға құштар, мемлекеттік лицензиясы бар
теопсихобиоэнерготерапевт
Сара Қыбырайқызы
емделуге, ... ... да ... берекелі де бақытты өмір-
тұрмыс үшін күресуге шақырады.
Емші ішкі ... ... және ... жүйелері, жүрек қан
тамырлары, тыныс алу жолдары, тері, жыныс ... ... ... ... дем салу ... емдеп, айықтырады...
(Алматы ақшамы, 30 қазан, 1998 жыл)
Құрметті қала тұрғындары мен оңтүстік астана қонақтары! Қазақстанда
тұңғыш рет әлем Координаттары ... ... ... ... ... ... ... ТМД және Еуропа экстрасенстер Президиумының мүшесі, Ғарыш
энергетикасының негізін ... бірі ... Фусу және ... В.А. ... ... дәріс алуға,зор мүмкіндік алып ... ақ ... ... ... ... өсем деушілерге біздің есігіміз
ашық. Келіңіздер, күтеміз.
Анықтама телефондары: 29-57-17.
(Алматы ақшамы, 14 ... 2000 ... ... ... ... шырай,
Қызымыз сырын ашты еш жасырмай.
Отыр ол ақ босаға аттағалы,
Жүрегінің қалауы шешті ... ... ... ... ... ... іргемізден.
Тілеулес, құрбы-құрдас, дос, ағайын,
Қызықты бөлісіңіз бірге бізбен.
Сіздерді аяулы қызымыз Әсемнің ұзату тойына шақырамыз.
Ақтөбе өңіріненмін. Мен қарапайым отбасында туып-өскен, ... ... ... жоғары қоятын, адамгершілігі мол, ары таза, бәріне адал,
өмірдегі ақ жолын адаспай ... ... ... да ибалы, тазалықты
жанындай жақсы көретін, арақ ішпейтін, темекі ... ер ... ... деп ... ... ... ... бірімін...
(Қазақстан әйелдері, шілде, 2009 жыл)
Шын жүректен ақ ... ... ... ... ... ... тумасымын. Өзім қазақтың салмақты да
сабырлы, қарапайым қыздарының бірімін. Жұлдызым – ... ... ... ... ...... ... бар. Қалада
тұрамын. ... ... ... «Қазақстан әйелдері» журналынан алынды)
Ұстаздар күнімен!
Қымбатты ұстаздар, тәрбиелеушілер, ... ... ... ... ... шын жүректен
құттықтауымыз бен ақ тілегімізді қабыл алыңыз!
Оқыту – демек сүю, ұстаз болу – жай ғана ... ... сүю, жан ... ... ... мен ... маңызды миссияңызды
адалдықпен орындайтыныңыз, Сіздің күн сайынғы ... ... бен ... өз ... берілгендігіңіз үшін Сізге қадір
құрмет білдіруге рұқсат етіңіз!!!
Ізгі тілекпен, «ГНПФ» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ.
Хабарласу телефондары:
8 (727)-2693976, 2508390.
Веб-сайт: ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Құжаттар жинағы. Сборник документов. –Алматы: Алматы ... ... ... 2004. – 141 ... А.А. К вопросу о рекламном стиле в системе функциональных
стилей современного татарского ... // ... ... ... ... Татарстан и Россиской Федерации: законодательство о языках
действии. – Казань: Татарское ... ... 2007. – 432 ... Т.Н. Специфика рекламы в прагматическом и ... ...... филол. наук. – Таганрог, 1999. – 22 с.
Асанбаева С.А. Жарнама ... ... ... ... өзекті мәселелері: филол. ғыл. канд. дис. – ... – 132 ... Ғ.Ә. ... ... ... ... және ... ету
қызметі: филол. ғыл. канд. дис. – Алматы, 2001. – 138 ... Г.Ә. ... тілі // ... тілі ... тоғысында:
теориясы, тарихы және қазіргі жай-күйі. М. Балақаевтың ... 100 ... орай ... ... ... ...... Арыс, 2007. 374-379 б.
Молдахметова Ж.Б. Жарнаманың тілдік сипаты // Мәдениеттер тоғысындағы
тіл, әдебиет және аударма мәселелері: ... ... ... ...... 2010. 319-323 ... Л.М. Рекламные тексты на казахском и ... ... ... парадигме: дис. ... канд. филол. наук. – Алматы, 2007. – 137
с.
Мясиченко С.В. Слоган, стандарт и клише в ... ... дис. ... филол. наук. – Алматы, 2010. – 134 с.
Ахметжанова З.К. О некоторых направлениях ... ... ... // Русский язык в Кыргызстане. – Бишкек: Кыргызско-
Российсий Славянский университет, 2003. – С. ... А. ... ... ... // ... Хабаршысы. – 2005.
– №4 (13). – 95-103 б.
Филиппова И.М. ... ... на ... ... (на ... ... // Русский язык в Кыргызстане. Матер. междунар.
науч. конф. – Бишкек, 2003. – С. 61-66.
Досжанова Д.Б. К ... ... ... рекламных текстов //
Филологияның өзекті мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1997. С. 141-145.
Фрумкина Р. ... ... ... ... ... – М.: Наука, 1984. –174 с.
Қайдаров Ә., Өмірбеков Б., Ахтамбердиева З. Сырға толы түр мен түс. –
Алматы: ... 1986. – 93 ... А. ... ... // ... ... – 2003. – 27 ... тілінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Ғылым, 1976, 1986. Т. I-X.
Копыленко М.М. Основы этнолингвистики. ... Ақыл ... 1997. ... ... Ж.М. ... ... оппозициясы мен қызметі: филол.
ғыл. канд. автореф. – Алматы, 2007. – 29 ... В.А. ... ... в ... ... ... ... языкознания. – М., 1994. – №6. – С. 84-95.
Қазіргі қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... Олар көбінесе қате, ... ... ... ... ... ... орнына кері әсер
тудырады.
Қоғамдағы әлеуметтік экономикалық, ... ... ... жаңа ... тууына әкелді. Ең маңызды сұрақтардың бірі –
жарнаманы зерттеу. Жарнамалық іс әрекет ... ... ... ... келе ... тың зейін қоятын, ерекше ... ... ... шетел және Ресей ғалымдарының бірқатар еңбектері жарық
көрді. Атап айтқанда А.Н. Лебедевтің «Психология рекламы» атты, Ч. ... ... К. ... ... ... и ... ... РИ.
Мокшанцевтің «Психология рекламы» атты, М.А. Мануйловтың «Психология
рекламы» атты, К.Т. ... ... к ... атты ... ... ... ... қабылдаудағы психикалық
үдерістер туралы мәліметтер қамтылған. ... ... ... ... арнайы зерттеу жұмысы жоқ. Біздің елде ... ... ... ... енді енді ... ... бастады.
Тіл – адам баласының ғана емес, ұлттың, ... ... ... ... ... ... ... тіл ғылымнан да,
мәдениет пен өнерден де бұрын аталады. Ғылым да, мәдениет те, өнер ... ... де, ... та ... ... жасалады. Тілдің
адамның жан дүниесіне өлшеусіз әсер ете алатын құдіреті ... ... ... ... тілі ... тіл ... ... барлық саласында қызмет
ету бағытында күш алып келеді. Соңғы жылдары қоғамдық саяси, экономикалық
қатынастардың өзгеруіне ... ... ... де ... дами
бастады. Экономикалық дамудың жаңа жүйесі өнім өндірушілердің, қызмет
көрсетушілердің, сондай ақ оған ... ... ... ... ... ... арқылы игерілген ғаламның тілдік бейнесі
A
Түр-түс
B
Аралық әлем
ТҮЙСІК
ЭМОЦИЯ
ЛАР
СӨЙЛЕУ
ЕС
ЗЕЙІН
ҚАБЫЛДАУ
ЕРІК
Ақ отау
Ақ босаға
Ақ ниет
Ақ көңіл
ОЙЛАУ
ТҮРТКІ
ПСИХИКА
Ақ тілек
Ақ жол

Пән: Полиграфия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарнамадағы нейролингвистикалық бағдарламалау47 бет
Жарнамадағы түс және психолингвистикалық зерттеу88 бет
Қазақ бөлiмiнде оқитын студенттердiң тiлдiк санасындағы неологизмдердiң идентификациясы (психолингвистикалық талдау).41 бет
Ұжымдық қарым - қатынастың психолингвистикалық аспектілері29 бет
Ұжымдық қарым-қатынастың психолингвистикалық аспектілері77 бет
Адамдар санасына жарнама әсерінің теориялық аспектісі37 бет
Ағылшын тілінен орыс тіліне жарнама мәтінін аудару ерекшеліктері17 бет
Банк саласындағы жарнама26 бет
Дара жарнақтылар немесе лилиопипсидтер класы - моnосотүlеdоnеае, lilioрsidае27 бет
Жарнама24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь