Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы

Кіріспе
І ТАРАУ СУБЪЕКТІНІҢ ЖАЛПЫ ҰҒЫМЫ
1.1 Есі дұрыстық ұғымы
1.2. Есі дұрыс еместік критерийлері

2 ТАРАУ ҚЫЛМЫСТЫҢ АРНАУЛЫ СУБЪЕКТІСІНІҢ ҰҒЫМЫ
2.1 Қылмыстың арнаулы субъектісінің белгілері
2.2. Қылмыстық заң және қылмыстың арнаулы субъектісі
2.3 Арнаулы субъектінің түрлері
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданылған әдебиеттер мен нормативті актілер
“Қазақстан 2030” стратегиялық бағдарламасында қоғамда заңдылықты жан-жақты нығайту, қылмыстылықтың санын азайту және оны тудыратын себептермен шарттарын анықтау көзделінген /1/.
Сол себепті арнаулы субъектіні қылмыс құрамы элементтерінің бір бөлігі ретінде қарастыру, қылмыстық құқықтың маңызды жағы ретінде диспозициялары тұрғысынан қарастырылады.
Қылмыстық құқық бойынша қылмыстың субъектісі деп заңмен белгіленген белгілі бір жасқа толған, ақыл есі дұрыс жеке адам танылады. Бірақ та практика көрсеткеніндей субъектінің аталған белгілері аталған қылмысты жасағандығы белгілі бір адамдарды жауапкершілікке тарту үшін жеткіліксіз болуда. Сол себепті заңшығарушы қылмыстық-құқықтық нормалардың архитоконикасын жасай отыра, субъектінің арнаулы белгілерін көрсетеді. Осы белгілерге сәйкес қылмысты жасаған жауапты адамдардың шегі анықталады. Сол себепті, біз аталған белгілерді, яғни арнаулы субъектіні айтамыз.
Заңшығарушы осындай нақты қылмыстық-құқықтық нормаларды анықтау барысында К.Маркс айтқандай, заңшығарушы “заңдарды жасамайды, ойлап таппайды, тек қана формулировкасын жасайды” - деді /2/.
А.А. Герцензонның ойынша заңдарды модельдеу нақты шынайылықтан алынған сол немесе басқа да тәжірибелік мәліметтерге жүгіне отырып, негізделуі тиіс,- деді /3/.
Қылмыстық-құқықтық нормаларды зерделеу көрсеткеніндей қылмыс субъектілерінің мүмкіндігін шектейтін құрамдарды құрастыру барысында заңшығарушы сол немесе басқа да нормалар жекелеген объективті белгілеріне ие бола отырып, бұзатындығын көрсетеді (мысалы, лауазымды қылмыстарды тек лауазымды адамдарды жасау мүмкіндігі немесе әскери қылмыстарды тек әскери қызметшілерді жасауы және т.б.). Бірақ та аталған белгілер субъективті сәттерді ескере отырып қылмыс немесе терісқылық жасалғандығын айыруға мүмкінді береді.
Қылмыстың арнаулы субъектісін әр кезеңдерде ғалымдар А.А.Пионтковский, А.Н.Трайнин, В.Н. Кудрявцев, Н.Д. Дурманов, Я.М. Брайнин, Г.А. Кригор, Н.С. Лейкин, П.С. Дагель, Т.М. Кафаров, Р.Орымбаев, В.С. Орлов және т.б. ғалымдар кеңінен зерттеп кеткен. Біз өзіміздің бітіру жұмысымызда Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі бойынша қылмыстың арнаулы субъектісінің түрлерін және қылмысқа қатысу ерекшеліктерін қарастырамыз.
1. Қазақстан “2030”, -Алматы.1998ж.
2. К.Маркс, Ф.Энгельс. Соч., том 1. –С.162.
3. А.А.Герцензон. Уголовное право и социология. –М., 1970. 37-38сс.
4. Н.Д.Дурманов. Понятие преступления. Изд. Акад.Наук СССР. –М.Л. 1948г. –С.33
Судебная психиатрия. Госюриздат. 1954. –С.38
6.А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. –А., “жеті дарғы”, 1999.
7. Н.А. Огурцов Прапвоотношение и отвественость в совествком уголовном праве. –рязань. 1957. –С.58.
8. Г.А. Злобин. Вставное вменение и уголвная отвественность. Актуальные проблемы угоолвного права. –М., 1988. –С.39.
9. Ю.М. Антонян. С.В. Бородин. Преступность и психические аномалии. –М., 1987. –С.148.
10. R.Mavrach Zipt. H. Op cit -S. 474.
11.Ю.С. Богомяков. Уголовно-правовая невменямость: критерии и признаки // Совесткое государство и право. 1989. №4. –С.103.
12. Б.А. Протченко. Понятие невменяемости в Совестком уголовном праве // Правоведение 1987. №4, -С.84-85.
13. Судебная психиатрия. Учебник. /Под ред. Г.В.Морозова. –М., 1986. –С.3-4.
14. А.А. Жижиленко. Спорные вопросы, уменьшенной вменямости и уголовный кодекс РСФСР /Право и жизнь. 1924. №7-8. –С.47.
15. Д.А. Аменицкий. К вопросу о принудительном лечении и о социально опасных духовно больных и психопатах // Душевно-больные правонарушители и принудлительное лечение. /Под ред. П.Б.Ганушкино. –М., 1929. –С.36-37.
16. В.Гурьева. Судебно-психиатрическая экспертиза несовершен-нолетних //Советская юстиция. 1989. №5. –С.19.
17. В.К. Вилюнас. Психологические механизмы биологической мотивации. –М., 1986. –С.181.
18. У.С.Джекебаев. О социально-психологических аспектах преступного поведения. –А-А., 1971. –С.81.
19. В.С. Орлов. Субъект преступления. –М., 1958. –С.138.
20. В.В. Устименко. Специальный субъект преступления. Изд. “Высшая школа”. 1989. -С.8-9.
21. Р.Рымбаев. Специальный субъект преступления. Изд. “Наука” КазССР. –А-А. 1977. 39-46сс.
22. Уголовное право. Общая часть. /под ред. Проф.А.Н. Агыбаева, проф. И.И. Рогова, проф. Г.И. Баймурзина. Изд. Қазақ университеті. 2005. –С.75-76.

23. А.А. Пионтковский. Курс советского уголовного права. Т.2 -М., 1970.
24. П.С. Дагель. Учение о личности преступника в советском уголовном праве. Владивосток. 1970. –СМ.92.
25. Д.А. Керимов. Философские проблемы права. –М. 1972. –С.244-268.
26. Мемлекеттік қызмет туралы. “ҚР заңы” 23 шілде 1999ж.
27. В.Д. Кириченко. Ответственность за должностное преступление по советскому уголовному праву. –М., 1956. –С.54.
28. А.А. Пионтковский.Учение о преступлении. -М., 1961.-С.584
29. ҚР Қылмыстық Кодексіне түсінік. –А.2001ж.
        
        ӘЛ –ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ КРИМИНОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: АРНАУЛЫ ... ... ... колледжден кейін
3
курс студенті Андабаева М.Т.
Ғылыми жетекші: оқытушы
Жетібаев Н.С.
Қорғауға ... ____” ... ... және ... ... ... ... профессор
_______________ Ағыбаев А.Н.
Алматы қаласы, 2007ж
РЕФЕРАТ
Дипломдық жұмыс кіріспеден, 2 ... 5 ... және ... ... ... ... қолданылатын түйінді сөздер: арнаулы
субъект, есі дұрыстық, есі дұрыстық емес т.б.
Дипломдық жұмыста отандық және ... ... ... ... Аталған жұмысты жазу барысында арнаулы ... ... ... |4 ... ... ... ЖАЛПЫ ҰҒЫМЫ |5 ... Есі ... ... |5 ... Есі ... ... ... |7 |
| | |
|2 ... ... ... СУБЪЕКТІСІНІҢ ҰҒЫМЫ |14 ... ... ... субъектісінің белгілері |17 ... ... заң және ... ... субъектісі |21 ... ... ... түрлері |28 ... |48 ... ... мен ... актілер |49 ... 2030” ... ... ... ... ... нығайту, қылмыстылықтың санын азайту және оны тудыратын себептермен
шарттарын ... ... ... ... арнаулы субъектіні қылмыс құрамы элементтерінің бір бөлігі
ретінде қарастыру, қылмыстық құқықтың маңызды жағы ретінде диспозициялары
тұрғысынан қарастырылады.
Қылмыстық құқық ... ... ... деп ... ... бір ... ... ақыл есі дұрыс жеке адам ... ... ... ... ... ... белгілері аталған қылмысты
жасағандығы белгілі бір адамдарды жауапкершілікке тарту үшін ... Сол ... ... ... нормалардың
архитоконикасын жасай отыра, субъектінің арнаулы белгілерін көрсетеді. Осы
белгілерге сәйкес қылмысты жасаған жауапты адамдардың шегі ... ... біз ... белгілерді, яғни арнаулы субъектіні айтамыз.
Заңшығарушы осындай ... ... ... ... ... ... заңшығарушы “заңдарды ... ... тек қана ... ... - деді ... Герцензонның ойынша заңдарды модельдеу нақты шынайылықтан алынған
сол немесе басқа да ... ... ... ... негізделуі
тиіс,- деді /3/.
Қылмыстық-құқықтық нормаларды зерделеу ... ... ... ... ... ... барысында
заңшығарушы сол немесе басқа да нормалар жекелеген объективті белгілеріне
ие бола ... ... ... ... ... ... ... адамдарды жасау мүмкіндігі немесе әскери қылмыстарды тек әскери
қызметшілерді жасауы және т.б.). ... та ... ... субъективті
сәттерді ескере отырып қылмыс ... ... ... ... береді.
Қылмыстың арнаулы субъектісін әр ... ... ... В.Н. ... Н.Д. ... Я.М. ... Кригор, Н.С. Лейкин, П.С. Дагель, Т.М. Кафаров, Р.Орымбаев, В.С. Орлов
және т.б. ғалымдар кеңінен зерттеп кеткен. Біз өзіміздің бітіру ... ... ... кодексі бойынша қылмыстың арнаулы
субъектісінің түрлерін және ... ... ... ... ... ... ... ҰҒЫМЫ
1.1 Есі дұрыстық ұғымы
Еліміздегі түбегейлі өзгерістер экономикалық жүйе ғана емес, саяси
жүйенің де ... ... ... көрсетті. Аталған елеулі өзгерістер
еліміздегі азаматтардың бейнесінің жаңаша қалыптасуына әсер ... ... ... ... ... бағалау жекелеген
адамдардың қылмыстық мінез-құлқын қалыптастыруды жұмылдыруға бағытталады.
Қылмыс субъектісі тұлғасы әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... ... ажыратылмай көрсетілгені жөн. Тек қана
аталған мәліметтерді білу ... ... ... ... ... береді.
Кез келген қылмыс қоғамдық құбылыс ... ... ... туындата отырып, жүзеге асырылады. Тиісінше, сол немесе басқа да
қоғамға ... ... ... құқықтық тәртіпті анықтау үшін
қылмыстың субъектісі ... ... ... кез ... адам ... ... ... ие адам танылады. Жануарларға қарағанда адамдар өзіне ғана,
шынайылықты бейнелейтін таза адами нысандардан көрінеді.
Адамның әрекетін ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын сана және ерік ... ... есі ... жан ... ... әлем ... деген қатынасымен
анықталады, өзінің сезімін, қажеттілігін және шұғылдануын көрсетеді.
Н.Д. Дурмановтың айтуынша адам бұл белсенді күш. Тиісінше ... ... ... ... ... ... бөлігі болып
табылатын сана және ерік белсенділігінің ішкі себептері ескеріледі. ... ... ... осы ... және ... тиісінше
мүмкіндік береді және ... ... ... ... реттеуге
көмектеседі.
Есі дұрыстық ең алдымен жасалынған әрекеттің қабілеттілігін, өзінің
әрекетінің маңызы және ... ... және ... көре ... өзінің мінез-құлқын психикалық тұрғыдан сезіне білу арқылы
реттелінеді.
Есі дұрыстық, есі ... емес ... ... бір ... ... ... арасында айырмашылық есі ... ... ... ... көзделген. Есі дұрыстық кезіндегі
медициналық критерийлер өзіне тән сипатымен көрініс табады, олар есі-дұрыс
еместікке ... ... ... дұрыс адам деп тек психикалық дені сау адам ғана емес, сол немесе
басқа да психикалық ауытқушылықпен ... ... та оны есі ... ... тану үшін сол ... ... ... адам танылады.
Тиісінше, медициналық критерийлер көзқарасы тұрғысынан есі дұрыстық
қылмыс жасау кезіндегі адам психикасының ... ... ... кең
ұғымды ғана емес, өзінің әрекетін сезіне алмайтын және басқара ... да ... Есі ... ... құқықтық түсінің ретінде кінәмен
тығыз байланысты, өйткені аталған екі ұғым да ... ... ... ... ... мәселесін шешумен тығыз байланысты. ... ... үш ... есі ... – кінә- жауапкершіліктен
тұрады. Бірақ та есі дұрыстық пен кінәнің арасында ... ... ... осы екі ұғым да ... ... ... ... ие.
Есі дұрыстық – адамның кінәсін анықтау үшін қажетті шарт, ... ... ... негіз болады. Есі дұрыстықпен бірге
адамның ... ... ... оның жасы да ... ... ... жасқа толу, есі дұрыстық ретінде қоғамға қауіпті іс-әрекет ... ... ... ретінде танылады.
Осы тұрғыдан алып қарағанда, есі дұрыстықтың ... ... ... ... жасы деп ... заңдылықтарға бағындырылған физикалық және
психикалық белгілі бір ... ... ... ... ... жас деп, белгілі бір адамның психо-физикалық ... ... ... ... ... ... бір ... туғаннан қартайғанға дейін
физикалық және психикалық процестерге қарай ... ... ... Жасына байланысты қылмыстық құқықта екі негізгі қасиеттерге ие:
1) қылмыс жасаған кезде есі-дұрыс болған;
2) заң бойынша жасаған ... ... ... тартатын жас.
Осыған байланысты қылмыс субъектісі – бұл белгілі бір жасқа толған, заң
бойынша жауапкершілікке ... ... Есі ... ... ... ... есі ... еместік критерилері медициналық және
психологиялық критерилер негізінде құрылады.
Қылмыстық құқықта есі дұрыс еместіктің медициналық критерийлері деп есі
дұрыс емес ... ... тану үшін ... ... табылатын психикалық
аурулардың түрлері танылады.
Есі дұрыс еместіктің ... және ... ... ... ... бола қойған жоқ. Олар бұрынғы кеңестік қылмыстық
заңдарда бірте-бірте қалыптасты. Ең ... рет ... ... ... ... ... ұғымы 1919 жылғы “Жетекшілік алатын” заңның 14 ... Ол ... есі ... ... ... ... ұғымының
мазмұны берілмеді, алайда олар медициналық және ... ... ... бастаулар” тек қоғамға қауіпті іс-әрекетті жасағандығы үшін
адам өзінің іс-әрекетіне ... бере ... баса ... Есі ... ... ... ... болмауы кез келген
психикалық ауру оның сипатына және дәрежесіне қарамастан адамды есі ... деп ... ... болды. Бірақ соған қарамастан “Жетекші бастаулардағы”
есі ... ... ... ... ... ... “есі дұрыс
еместіктің” ұғымын дұрыс анықтауға алғышарт болды.
Одан кейін есі ... ... ... ... 1922 ... Қылмыстық кодексінде өзінің дамуын жалғасын тапты. Кейіннен
көптеген ... ... ... ... кезінде аталған заңдарды
басшылыққа алды. РКФСР-дің 1922 жылғы ҚК-нің 17 бабы есі ... ... ... ... ... ... ауру психикалық
қызметінің уақытша бұзылуы, сонымен бірге ... ... ... ... ... есеп бере алмайтын жағдайлар жатқызылды.
Созылмалы психикалық ауру. Бұл ауруға жазылмайтын ... ... ... ... ... ... ... аурулар жатады. Бұл медициналық
критерий психикалық ... ... ... ... қоса отырып, ұзақ
уақыт психикалық аурулардың созылуынан ... ... ... ... ... шаншу ретінде көрінеді. Бірақ та артынан ... ... ... ... ... ... ... жазылуы өте қиын, аурулық
жағдайы өрістей беретін ... ... ... шизофрения, желікпе,
депрессиялық есалаңдық, ми мерезінің салдарынан үдемелі сал аурына шалдығу,
кәрілікке байланысты дамыған ... және ... Бұл ... ... ... ... біріктіре отыра ... ... ... ... ие. Сот ... ... орынды шизофрениялар алады. Көп ... ... есі ... емес деп ... ... қызметінің уақытша бұзылуы.
Психиатрия ғылымы психикалық қызметінің уақытша бұзылуына әртүрлі және
көптеген ... ... ... ... ... ... ... кететін
ауаруларды жатқызады /5/.
Аталғандардың ішінде сот психиатриясы тәжірибесінде және ... ... деп ... анықталады. Бұл адамның психикасының
кенеттен пайда болған, қысқа мерзімде салыстырмалы түрде уақытша санасынан
айырылатын және тез ... ... Бұл ... жататындар: патологиялық
аффект, патологиялық мас болу, сананың өтпелі ... ... ... және тез ... ... ... Бұл психикалық аурулар сот
психиатриялық тәжірибесінде ... ... ... ... басқа
медициналық критерий қамтитын психикалық аурулар ... ... ... бұзылуына” жататындар: реактивті жағдайлар, кейбір
алкогольді ... ... ... ... ... горячка,
қызғаныштың алькогольді сандырағы, ... ... ... және ... ... тәжірибесінде реактивті жағдайларды бағалау үлкен
маңызға ие. Реактивті жағдайлар деп психикалық ... ... ... қызметінің бұзылуына ұласатын жағдайлар (қорқу, ауыр
психикалық абыржу және т.б.). Оған жататындар ... ... ... ... реакциялар, ситуациялы истериялық ... ... ... ступор), сандырақты қияли.
Сот-психиатриялық тәжірибесінде қоғамға қауіпті іс-әрекетті жасау
кезінде реактивті ... ... өте ... ... ... ... ... медициналық критериі адам психикасының
еріктілі ... ... және ... ... қамтиды.
Б) басқа да аурулық жағдайлар.
Заңшығарушы аталған түсінікке кез келген жағдайда ғана ... ... ... ... ықпал ететін, оның мінез-құлқын
детерминациялатып және есі ... ... ... ... болып
танылады.
Басқа да сырқаттық жағдайларға кеңестік құқықтық және ... ... ... , ... ... ақыл ... ... психикалық бұзылуымен бірге жүретін соматикалық аурулар
жатады.
В) ... Бұл ... ... ... ... ... ... аурулар тұрақты туа біткен ауыр нерв ауруының
(делбе, энцефолит, мидың зақымдануы) әсерінен пайда болады. Кемақылдылықтың
үш түрі бар. ... ... ... имбицилдік (орташа түрі), идиотия
(ауыр түрі).
Психологиялық ... ... ... ... ... есеп бере
алмауынан (интеллектуалдық кезеңнен) немесе ... ... ... (еріктілік кезеңнен) тұрады. Интеллектуалдық кезеңнің мазмұнына
адамның өзінің істеген іс-әрекетінің шын мәніндегі жағдайын ... ... ... ... ... ... ... үшін өз мінез-құлқының
зияндылығын сезбейтінін көрсетеді. Ақыл-ойдың ... ... ... ... адамның өзінің іс-әрекетін басқара алмайды.
Кейде адам өзінің әрекетінің мәнін ... ... ... өзін ... ... кезеңдер де болады. Мысалы, есірткілік
аштық жағдайындағы адам, өзіне жедел жәрдем көрсетуші медицина ... ... одан ... зәрі бар ... ... ... өз мінез-
құлқының қылмыс екенін сезеді. Бірақ та есірткілік тәуелділікке байланысты
еріктілік жағдайының терең бұзылуы ... ... ... ... ... Адамды есі дұрыс емес деп тану үшін сот психиатриялық
сарапшының қорытындысы қажет. Есі дұрыс емес деп ... ... ... кем ... біреуін және заңдылық белгінің
нышандарының интеллектуалдық ... ... ... немесе аурулық
жағдайлардың кейбіреулері үшін тек қана еріктілік ... ... ... екі ... қабат болғанда ғана есі дұрыс еместіктің мәселесі ... ... есі ... емес деп танылған адамдар қылмыс субъектісі
болып табылмайды, демек бұл оның іс ... ... ... жоқ
екендігін білдіреді. Қылмыстық кодекстің 17-бабының 2-бөлігінде есі дұрыс
күйінде қылмыс істеген, бірақ сот үкім ... ... ... ... өзіне есеп беру немесе өзінің әрекетін басқару ... ... есі ... ... ... ... ... жазаға тарптау
туралы айтылған. Есі ауысқан адам сот процесінің мәнін, жазаның мақсаттары
мен мазмұнын ... ... ... сот психиатриалық сараптаманың
қорытындысына сәйкес, есі ... ... деп ... іс ... да, ... адамға соттың тағайындауы бойынша ... ... ... шаралары қолданылуы мүмкін. Ал уақытша есі ауысу
дертінен айыққаннан кейін жазалануы мүмкін. Қылмыстық кодекстің 18 бабаында
мас ... ... ... үшін ... қарастырылған. Осы бапқа сәйкес
қылмысты мас күйінде істеген адам (спирттік ішімдікті, есірткі немесе басқа
да есеңгірететінін ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан босатылмады. Демек, мұндай адам қоғамға қауіпті іс-әрекеті
үшін қылмыстық жауапқа тартылады. ... екі түрі бар: ... ... ... мастыққа күнделікті кездесетін мастық жатады. Мұндай
жағдайда қылмыс істеген адамды есі дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ішімдігін, есірткі немесе басқа
есеңгірететін заттарды ... ... ... дертке ұшырап, соның
әсерінен өзінің іс-әрекеті туралы есеп ... ... ... басқару
қабілетін жоғалтқандар жатады.
Сот-психиатриалық сарапшының қоырытндысына сәйкес, мұндай адамдар есі -
ауысқан деп танылуы мүмкін. Сондай-ақ адамдарға медициналық түрдегі ... ... ... Ал, ... соң өзінің істеген қылмысы үшін
жалпы тәртіппен жазалануы мүмкін. Жаза тағайындалғанда мас ... ... ... және оның ... ... ықпалы есепке алынады.
Қайсыбір жағдайларда сот адамның мас күйде ... ... ... ... деп ... да, ... да ... (ҚР 54-бабы, 1-
*бөлігі, “м” тармағы және ... ... атап ... ... ... ... ... жасқа толған, есі дұрыс адам саналады.
Адамды қылмыстық жауапқа ... ең ... ... бірі оның белгілі
жасқа толуы болып танылады. Өте жас ... ... ... ... ... олар ... тым жастығына сәйкес жеткілікті жағдайда
өздерінің ... ... ... ... ... бере ... ... қылықтарын басқара алмайды. Сондықтан қылмыстық заң өзі арнайы
көрсеткен жасқа ... ... ... ... және жазаға
тартуға тиым салады. Кәмелетке толмағандардың жас мөлшері және ... ... деп тану ... ... ... ... ... Осы бап бойынша қылмыстық жауапқа қылмыс істеген уақытқа дейін
он алты жасқа толған адамдар тартылады.
Кәмелетке толмағандар жөніндегі істерді қарағанда соттар ... ... оның ... және өмір сүру ... ... ... істеген
қылмысының себебі мен жағдайын толық есепке ала ... ... ... шараларды қолдануды немесе жаза тағайындау мәселе-сін шешуі
қажет.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1993 ... 24 ... ... ... ... ... ... №3 қаулысында осындай
мәселелерге ерекше назар аударылған. Онда “Егер қоғамға онша ... ... ... он ... жасқа толмаған адамға қылмыстық жаза қолданбай-ақ
түзелуі мүмкін деп тапса, сот ондай адамға ... жаза ... ... ... ... Жасөспірімдер жөніндегі істі қарағанда сот
айыпкердің жеке басына байланысты мәліметтерді, олардың өмір сүру ... ... ... ... себептері мен оған әсер еткен
мән-жайларды ересектердің оларды қылмысқа итермелеудегі, тартудағы әсерін
анықтаумен ... ... жаза ... ... ... бар ... да ... керек” делінген.
Егер кәмелетке толмаған адам осы баптың ... ... ... бөлігінде
көзделген жасқа толса, бірақ психикасының бұзылуына ... ... даму ... ... қалуы салдарынан кішігірім немесе орташа
ауырлықтағы қылмысты жасау ... ... ... іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін толық
көлемінде ... ... не оған ие бола ... ... жауапқа тартылуға
тиіс емес (15-бап, 3-бөлігі).
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы мен ... ... ... ... ... ІУ ... ... арнайы қарастырылған.
Белгілі бір деңгейде қылмыстық жауапкершілік деп мемлекеттің ... ... ... ... адам, яғни қылмыскер
танылады /7/.
Қылмыстық ... ... ... ... адам қылмыстық
жауапкершіілкке тартылады. Бұл тұрғыдан Г.А. Злобин қылмыстық ... ... ... ... ... асырылған
құқықбұзушылықты жасаған сотталатын адамға қолданылуы тиіс деді /8/.
Осы ... Ю.М. ... және С.В. ... ... есі ... ... жауаптылық және жазаны жоққа шығармайтын адамның психикалық жағдайын
түсінеміз ... ... біз ... ... ... ... туындайды
дейді), яғни қылмыс жасау уақыты кезінде ... ... ... бере ... ... ... және қоғамға қауіпті
іс-әрекетті түсіне ... ... ... ... бұзылуына
байланысты өзін ұстай алмайтындарды (психикалық ауытқуларды) ... ... ... есі ... ... ... рәсімдерді Австрияның ҚК-ның 4 ... ... ... ($34 ... жеңілдететін ерекше мән-жайлар) 1 тармақта
көзделген. Онда өзінің психикалық ... ... ... ... белгіленген /10/.
Есі дұрыс еместіктің заңдық критерийлерін бөліп ... ... ... қарастырады: 1)“ҚК-тің Ерекше бөлімінде” көзделген
қылмыс құрамының объективті белгілерінің мазмұны бар қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... жасаған уақытпен
психикасының науқастық жағдайының бір мезгілде кездесуі /11/.
Б.А. ... ... ... критерий ретінде осыған ... ... ... ... ... іс-әрекетіне есеп бере
алмайды немесе басқара алмайды, өзінің мазмұны бойынша ... ... ... ... ... (тергеуші) психикалық ауытқушылықты анықтау барысында өзінің іс-
әрекетінің психикалық процестерінің ықпалын белгілеу үшін жеткілікті білімі
болмай тұрып сарапшы бола алмайды.
Ғалымдардың ... және заң ... ... ... ... ... жауап бере алмайтындық) психикалық толыққандылық еместікпен
байланыстырады. Мұндай мүмкіндік толыққандылық ... ... ... оны психиатр анықтайды /13/.
Кейбір заңгерлер керісінше шектелген есі дұрыстық институтын бөлуге
қарсылық білдіреді. Олардың ойынша нақты ... ... ... ... ... ... ... Оларға кереғар
көзқарастағы ғалымдар мәселені ушықтырудың қажеті жоқ: ... ... ... критериі қажет емес, өйткені азайтылған есі дұрыстық – бұл жаңа бірсапа
емес, есі дұрыстықтың өзі ... ... та бұл ... ... қосылып
кетуге тағы да болмайды, өйткені ... ... ... ... ... олар есі ... ... бірақ та есі дұрыстықпен
жалпы ұқсастығы бар деген пікірде.
Психикалық ауытқушылығы бар ... есі ... ... ... ... жасаған кезде ол да қылмыстық жауапкершілікке тартылады, есі дұрыс
емес болса – біріншінің психикалық ауытқушылығына ықпал ... ... ... ... ... ... ... етеді. Психопатты есі
дұрыс емес деп тануға бола ма? Жоқ, ... ол ... ... ... және ... ... ... алады, бірақ та есі
дұрыс адаммен салыстырған кезде әрине ақыл есі шектеулі. Мұндай субъект есі
дұрыстық ... ... ... бере ... ... ... есі ... есі дұрыс еместіктің арасындағы ортада
тұрған жекелеген категория.
Психикалық ауытқушылықтардың критерилері ... ... және ... ... ... ... ол ... психолог-психиатриялық
бірлестіктерге бірігеді және көрініс табады.
Ресей ғалымдары өткен ғасырдың 20 ... ... ... ... жасайтын адамдар үшін арнайы мекемелер құру
жөнінде ниет білдірген. Онда “режим” ... ... ... ... ... ... қайта тәрбиелеуге бағытталған және мерзімі
анықталмаған болуы тиіс деп айтқан еді /14/.
Д.А. ... ... өз ... ... ... ... ... етудің қалмыстық-құқықтық шешімін қарастыра отыра былай
деп жазды: “Бұл мән жай ақау және ... ... ... мақсатқа сәйкес неғұрлым кең қолданудың азайтылған есі-дұрыстық
қағидасына өтуі үшін емдік ... және ... ... ішкі ... сыртқы нысаны түрме болатын ерекше мекемелерді құру ... ... ... психикалық кемшілігі бар жасөспірімдер де кездеседі. В.
Гурева психикалық ... бар ... ... ... ... ... үшін ... есі дұрыстық ұғымы ... ... ол ... нақты реттеуін тапқан жоқ”,- деді /16/.
Психикасының белгілі бір ауытқушылықтарға қасақана, сонымен ... ... ... ... ... ... Енді ... бейнелейтін
нақты қол сұғушылқтарды көрсетсек. Аффектілі қылмыстар ҚР ҚК-нің ... ... ... Осы ... түсіндірушілері психология
және психиатрияның мәліметтеріне әділетті түрде жүгінеді, яғни аффект
дегеніміз – ... және ... ... ... ... бірден пайда
болатын қауіпті жағдайларда жол таппағандықтан субъектінің жасайтын әрекеті
дейді. Заңгерлер, сонымен ... ... ... ... ... ... жан күйзелісі ауыр балағаттау немесе зорлыққа жауап
реакциясы ретінде кенеттен туындайды ... ... та ... ... ... үшін ... ... саласын ескеру қажет.
Мінез-құлықтың физиологиялық негізі болып аффектілі синтез оны түсіндіруге
қабілеттілік ... ... және ... ... ... ... және дәрежесі деген ұғымдарды қолданады /17/.
Олардың пікірінше аффектінің ... оны ... ... ... ... ... ... зорлықтың ауырлығы деп ... ... ... ... ... аффектінің
дәрежесі мәселесі оның дамуы және ... ішкі ... ең ... ... эмоционалды реактивті ерекшелігі және ... ... яғни ... ... психологиялық және
биологиялық негізін қарайды.
Аффект эмоционалды күшті қозғаушы бола ... ... ... ... оның ... ... белгілі бір динамикалық модулі
болады. Біртұтас эмоционалды жағдай ретінде, динамикалық сәттердің болуы
барысында өзінің ерекшелігімен ... ... яғни ... ... ие бола отырып, әртүрлі ... ... ... немесе дүмпулерге, аффектілі разряды әртүрлі болады. Негізінен
ол адамның темпераментіне ... ... ... ... ... ... көбірек бейімдірек болады.
2 ТАРАУ ҚЫЛМЫСТЫҚ АРНАУЛЫ СУБЪЕКТІНІҢ ҰҒЫМЫ
Кейбір қылмыстық құрамдар үшін қылмыстық ... ... ... ... ... ... толу жеткіліксіз, ондай құрамдарға
субъект болу үшін осы көрсетілген белгілердің ... ... да ... ... ... Мысалы, сайлау құжаттарын, референдум ... және ... қате ... қылмысының (147 бап) субъектісі болып
тек қана осы ... ... ... ... ... ғана бола алады.
Мемлекеттік құпияны (172-бап) жариялаудың субъектісі болып тек сол ... ... адам ... ... ... заңдарды бұзудың (148-бап)
субъектісі болып ... адам ... ... ... ... сол, ... ... арнаулы атағы, лауазымы, белгілері жоқ
кез келген адам істей алмайды. Жоғарыда ... ... ... ... ... немесе дәрігерлік атақтар, арнаулы белгілерді
көрсетеді. Сонымен ... ... ... дегеніміз субъектінің жалпы
белгімен (есі дұрыстық, белгілі бір жасқа толу) бірге ... ... ... ... ... көрсетілген қосымша – арнаулы
белгілері бар адамдарды айтамыз.
Қолданылып жүрген ... ... ... сипаттайтын белгілер
Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің тиісті қылмыстық-құқылық нормаларының
диспозицияларында көрсетілген.
Кейбір жағдайларда заң шығарушылық арнаулы ... бар ... ... жеке тарауларға біріктірілген, сондай-ақ ... ... ... нақты нормаларында арнаулы субъекінің белгілерін
көрсеткен Қазақстан ... ... ... ... бөлімінде
мұндай екі түрлі тараудың аты көрсетілген: 13-тарау – ... ... ... ... және 16 тарау әскери қылмыстар. Мемлекеттік
қызмет мүддесіне қарсы ... ... сол, ... ... тек
қана мемлекеттік органның лауазым иесі немесе ... ... ... ғана қызмет бабын пайдалану арқылы істей ... ... ... қызмет бабындағы қылмыстардың объективтік жағының
белгілерін орындауы мүмкін емес. Әскери қылмыстардың субъектісі болып тек
қана әскери ... ... ... ... міндеттілер ғана саналады.
Кейде арнаулы субъектінің белгісі Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің
нақты ... ... ... белгіні заңды грамматикалық,
логикалық, жүйелі түсіндірудің негізінде анықтауға болады. ... ... ... ... ... көрсетпегені үшін қылмыстық
жауаптылықты көрсеткен. Ол “заңға сәйкес немесе арнайы ереже бойынша көмек
көрсетуге ... ... деп ... Тиісті заң және ережелер
бойынша ... ... және ... ... дәрігер, акушер,
фельдшер, медбикелер, адамдарға кез келген кезде жәрдем көрсетуге міндетті
заңды түсіндіру жолымен біз бұл ... ... ... субъектісіне тән
белгіні анықтаймыз. Кейбір нормалар бойынша қылмыстың арнаулы ... үшін заң ... ... бір ... жүйе ... тән
сипаттаманы береді.
Мысалы, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің 15 тарауы бойынша сот
төрелігіне және жазалардың ... ... ... ... бірнеше
нормалары әділсоттылыққа қоса органның лауазымды адамдарының ... ... ... – істейтін қылмыстары туралы ... ... ... ... Заң ... ... қалыптастыру және белгілеу қылмыстық белгісі ретінде қоғамға
қауіптілік мәселесімен ... ... ... ... ... ... кезеңдерінде адамдардың мінез-құлқының ішінде билеуші
таптар қылмыстылыққа және ... ... ... ... ... қарастырады.
Қоғамға қауіпті іс-әрекет құқықтық ұғымдарға ... ... ... объективті жақ, субъект және субъективтік жақ арқылы
көрініс табады немесе белгіленеді. ... осы ... ... қоғамға қауіптілігінің құрылымын ашу барысында біріңғай ... Осы ... ... ... ... ... ... жасауға болады, құрамның барлық элементтерінің ролі қылмыстық
қоғамға қауіптілігін, нақты ... ... ... ... ... тұрғысынан қылмыстық қоғамға қауіптілік құрылымын
қалыптастыру қылмыстық іс-әрекеттерді анықтау – ... ... ... қатарына жатқызылады.
Қылмыстың арнаулы субъектісінің жоғарыда айтылған мәселелерін ... ... ... ... ... мәселелеріне, нақты қылмыстың
арналы субъектісі деп аталатын ұғымдардың ... ... ... ... қажет.
Заңшығарушы қылмыс субъектісі және арнаулы субъектінің ... ... ... ... ... санаты қылмыстық құқықта маңызды мәселелердің
қатарына жатады. Қылмыскердің ... ... ... ... ... ... ... тұлғасы жөнінде жан-жақты мәлімет алу үшін тұлғаның сыртқы
ортамен өзара қатынасын ғана емес, индивидтің әлеуметтік ... ... яғни ... ... сезімдер, іс-әрекеттер
ниетінде және мінез-құлқынан ... ... ... ... ... қарастырмау қажет, ол
қоғамдық жол, өзіне өзі емес ... ... ... ... ... емес, нақты қоғамның мүшесі ретінде қарастырылады. Сондықтан
тұлғаға тән ... ... ... ... ... ... жағымен
анықталады /18/, -деді.
Субъектінің жалпы ұғымын анықтау қажеттілігі, заңи әдебиеттерде арнаулы
және жалпы субъектінің арасындағы айырмашылық анықталуы тиіс.
Қылмыстық заңдарда ... ... ... ... ... ... ұстанымдағы ұғымдар жоқ. Аталған ұғымды дұрыс түсіну маңызды ғылыми-
танымдық ұғымы бар. Жұмыс істеп тұрған ҚК-тің ... ... ... ... ... берген немесе арнаулы субъектіге нұсқайды. Осы
жерде қылмыстың арнаулы субъектісін зерттеген авторлар ... ... ... ... Арнаулы субъектінің жекелеген ұғымдарды
зерттеушілердің ... оның ... ... ... ... В.С. ... аталған мәселені зерттеудегі монографиясы
қылмыстық құқықтағы ... ұғым – ... ... ... туралы жан-
жақты айтылады. Қылмыстың арнаулы субъектісі – ... ... ... ... ... ... тек ... белгілі
бір іс-әрекеті және заңмен жүктелген белгілі бір міндеттермен айқындалады
/19/.
Бұл анықтамада ұғымның екі жағы ... ... ... және
адамдарға жүктелген міндеттердің сипаты. Сонымен ... тек осы ... ... субъектәіні сипаттайды. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... субъектісінің ұғымын Н.С. Лейкина мен Н.П. Грабовская
да айтады. Олардың айтуынша: Арнаулы субъект деп ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстың арнаулы субъектісінің белгілері
Заңды әдебиеттерде қылмыстың арнаулы субъектісінің белгілеріне
байланысты әртүрлі көзқарастар бар. Атап ... ... мен ... ... ... субъектісін былай топтастырады:
-мемлекеттік-құқылық жағдайын сипаттайтын белгілер (шет ... жоқ ...... 65 ... ... ... белгілер (ҚК-тің 128, 116 бабы);
-лауазымды жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... 75,76,84,85,92,129,133,138,140,152, 156,157,176-
179,181,182,204,211,215,216 және т.б. баптары);
-демографиялық белгілері – жынысы, жасы, туыстық қатнастары (ҚК-тің
117,121,123 және ... ... ... ... үшін тек осы ... ғана тән ... Дагель болса қылмыстың арнаулы субъектісінің белгілері аталған
қылмыстардың субъектісі болатын арнаулы субъектінің белгілерін ... ... ... ... ... Оның айтуынша арнаулы субъектінің
белгілері төрт топтан тұруы тиіс дейді:
1 – субъектінің құқықтық жағдайын сипаттайтын белгілер (КСРО ... ... жоқ ... жазасын өтеп жатқан адам немесе алдын ала
тергеуде қамалып жатқан адам, әскери қызметші және т.б.).
2-кәсіпті ... ... ... ... ... ... жұмысшысы, дәрігер, кеме капитаны, директор, бас инженер немесе
техникалық бақылау бөлімінің ... ... ... ... адам ... Кінәлінің жәбірленушімен өзара қатынасын сипаттайтын белгілер
(қызметі ... ... ... ... әйел адам, ... ... ... ... ... Кінәлінің тұлғасының физикалық қасиеттерін сипаттайтын белгілер (ер
адам, жыныстық аурумен ауыратын адам, кәмелетке толмаған) т.б.
Ш.С. ... ... ... субъект деп субъектінің қажетті
белгілерінен басқа (есі дұрыстық, ... бір ... ... ... ... ... белгілерді иеленуі тиіс деді. Ол арнаулы субъектілерді
былай топтастырды:
1) Адамның мемлекеттік-құқылық жағдайы КСРО ... шет ... жоқ адам ... ... –орындаушы тек ер адам (117,121-баптар). Жасы –орындаушы
тек кәмелетке толған адам (210-бап);
3) КСРО-ның ... ... ... ... жүктеген
міндеттері және әскери қызметті жүргізу тәртібі (ҚК-тің
80,81,238-269-баптары);
4) ... ... және ... ада ... (ҚК-тің 116,128 баптар);
5) Басқа адамдарға қатысты жүктелген міндеттер (122,123,124 бап 2
бөлігі, 127,129,204-баптар(;
6) Атқаратын ... ... ... ... ... ... ... жүктелген міндеттер –
куәгерлер, жәбірленушілер, сарапшылар, аудармашылар (181,182,184-
баптар);
8) ... ... ... ... 176-179,138-140,
152,157,211 баптар);
9) мемлекеттік, қоғамдық ... жеке ... ... адамның
белгілі бір жағдайы (92,99,100,185-баптар);
10) жәбірленушіге қатысты адамның ерекше жағдайы (107,118-баптар);
11) жазаның жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... мәртебесі
(77,186,187,188,1982-баптар);
Сонымен қатар қылмыстың арнаулы субъектісінің ... ... ... ... ... ... бұрынғы соттылықты немесе әкімшілік шараны
жүзеге асырған адамдарды ... ... ... ... арнаулы субъектісін мынадай белгілері
бойынша топтастырады:
1. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және азаматтығы жоқ адам
(ҚК-тің 165,166-баптары);
2. Демографиялық белгілері бойынша:
кінәлінің жынысына қарай еркек ... әйел ... ... (131-132 баптар).
3. Отбасылық туыстық қатынастары бойынша: ата-аналар (ҚК ... ... ... ... ... денсаулық
жағдайы – ВИЧ ІЖҚТБ, соз ауруларымен ауыратын адамдар
(116,115-баптар);
4. Әскери ... ... ... ... ... ... ... (326-бап); әскери қызметкерлер және
әскери ... ... ... (366-393 ... ... жағдайы жөніндегі адамдар (307-316-баптар);
6. Арнаулы мемлекеттік жүйелерде ... ... ... ... судьялар (339,365-бап);
7. Кәсіби міндетіне ... ... ... медицина
қызметкерлері (ҚК 114-бап);
8. Атқарған қызметінің немесе жұмысының мәніне қарай қызмет не
жұмыс бабын ... ... ... ... ... ... ... су, кеме және әуе көлігі
қызметкрелері (295-бап); сайлау комиссиясының мүшесі (147-
бап); сауда қызметкерлері ... ... ... алдындағы борышының мәніне қарай: ... ... ... ... ... ерекше жағдайларына байланысты
жәбірленушіге қамқорлық жасауға мндетті адам (119-бап),
жәбірленушінің сол ... ... ... басқа тәуелді
болуы (102 бап 11 бөлігі);
11. Адамның бұрынғы істеген ... жат ... ... ... ... ... бұрын адам
өлтірген адамның адам өлтіруі (96-бап, 2 бөлігі “н” тармағы),
бұрын ... адам ... 3 ... субъектінің ұғымына байланысты заңи әдебиеттерде 1950 жылдардың
аяғы кезінен үш ... ... ... ... ... А.А.
Пионтковский арнаулы субъект қатарына қылмыстардың барлық субъектілерінің
жалпы қасиетін иеленетін тұлғаларды ғана емес, ... ... тек ... ... ... бар субъектілерді жатқызады. Басқа авторлардың
пікірінше арнаулы субъект деп ... ... ... ... тапқан, нақты ерекшеліктерге ие адам танылады. Бұлардың айтуынша
арнаулы ... ... ... ... ... ... жөн дейді.
Үшінші көзқарастағылар болса, қосымша белгілерден басқа, олар заңда
міндетті түрде нақтылы ... ... ... одан ... туындауы
қажет дейді.
В.В.Устименконың ойынша арнаулы субъект деп осыған дейінгі ... бір ... ... ... айтылып кеткен түсініктер барлық
елеулі белгілерді көрсетпейді немесе ... ... Оның ... ... деп ... құрамы шегінде сипаттайтын және жасалынған іс-әрекетті
дұрыс саралау үшін қажетті елеулі белгілер жатқызылады дейді /20/.
Заңи әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... біріңғай көзқарас жоқ дей ... ... ... ... ... қажетті белгілерінен (есі
дұрыстық, белгілі бір жасқа толу) басқа аталған қылмысты жасағандығы үшін
қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ерекше, қосымша
белгілерді иеленуі тиісті адам танылады,- дейді /21/.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... ... ... арнаулы
субъектісінің белгілерін топтастыруда әртүрлі ... ... ... ... ... төрт топқа бөлді:
1) азаматтың құқықтық жағдайын сипаттайтын белгілер;
2) демографиялық белгілер;
3) лауазымдық жағдайын, атқаратын жұмысын және ... ... ... ... ... ... немесе қылмыстарды бірнеше
рет жасауымен сипатталатын белгілер.
С.С. Молдабаев және Рахметов арнайы ... ... ... ... ... өзара қатынасын сипаттайтын белгілер:
2) Физиологиялық және демографиялық қасиетін сипаттайтын белгілер;
3) Құқықтық жағдайын немесе әлеуметтік ролін сипаттайтын белгілер.
Арнаулы субъектінің ... ... ... ... ... ... ... береді:
І Құқықтық жағдайына байланысты
ІІ Демографиялық факторына байланысты
ІІІ Әлеуметке қарсы іс-әрекет /22/.
2.2. ... заң және ... ... ... – заң ... ... ... сәйкес
Республика Парламенті қабылдаған құқылық акті болып табылады.
Қылмыстық заңның міндеттері – ... және ... адам мен ... құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін, меншікті аумақтық тұтастықты, конституциялық ... ... пен ... ... ... ... қол ... және қылмыстың алдын алу болып табылады.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін қылмыстық ... ... ... ... Жеке ... мемлекетке немесе қоғамға
қауіпті іс-әрекеттердің қандай қылмыс болып табылатынын айқындайды. Қылмыс
істеген ... ... ... және өзге де ... ету ... заң ... қатерімен тыйым салу арқылы адамның жеке басына,
қоғамға, мемлекетке кінәлі түрде зиян келтіретін немесе зиян келтіру ... ... ... ... тиым салады. Қылмыстық заң сонымен
қатар тиісті органдарға қылмыс белгісі бар кінәлі ... ... ... ... ... ... сүйеніп, оларды қылмыстық жауаптылықтан
және жазадан босатуды міндеттейді.
Сонымен қылмыстық құқықтық ... бір ... тиым ... ... ... болып табылады. Бұл нормалардың тағы ... және ... мәні ... ... ... ... ... – істелген іс-
әрекеті үшін тиісті баптардың санкциясында көрсетілген жазаны кінәлі адамға
тағайындау мүкіндігі ... өз ... ... осы ... ... ... ... күні бұрын сақтандыру арқылы тәрбиелік ықпал
ету шарасы жүзеге асырылады. Қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... заңды бұлжытпай орындауға тәрбиелеумен бірге, оларды
қылмыс істегендермен ымырасыз күрес жүргізу ... ... ... ... ... қатынастарды қорғап қана қоймайды, ол сонымен бірге
мұндай қатынастарды қорғаудың өзі соны ... ... ... ... Қылмыстық құқық белгілі бір қоғамдық мінез-құлық өрелерін
белгілеумен бірге, осы ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттерін жүзеге асырады. Қылмыстық құқықтық
норма өзінің реттеушілік ықпалымен, кез ... ... ... ... ... ... ымырасыз күрес жүргізуге баулу ... ... заң – ... ... ең ... көзі. Сот үкімі, ұйғаруы
немесе қаулысы құқықтың көзі болып табылмайды. Олардың нақты ... ... ғана ... күші бар.
Сондай-ақ Республика Жоғарғы соты Пленумының басшы қаулылары да құқық
нормасы болып табылады. ... ... ... бір қылмыстық-құқылық
норманың түпкі мәнін ашып көрсетеді, оларды түсіндіреді. Сондықтан да ондай
қаулылардың Республиканың ... ... ... күші ... ... ... ... құқық нормасы болып саналмайды. Ол
Ұлыбритания Канада сияқты мемлекеттерде ғана ... ... ... саналады.
ҚР Қылмыстық кодексінің 52-бабында сот айыпты деп ... ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес істелген
қылмысы үшін ... ... ... бөлімнің тиісті баптарында
көрсетілген шектен шықпай ... деп ... ... сот ... қылмыстың сипаты мен қоғамдық
қауіптілік дәрежесін, ... жеке ... ... ... ... және ... мән-жайлар, сондай-ақ
тағайындалған ... ... ... ... және оның ... ... тіршілік жағдайына ықпалын толық есепке алады.
Қылмыс істеген ... оның ... ... жаңа ... істеуден
сақтандыруына қажетті және жеткілікті әділ жаза тағайындалуы керек. ... ... жаза ... заң ... қоса ... ... ... басшылыққа алатынын көрсетеді. Алайда құқықтық сана құқық нормасы
болып табылмайды.
Ол сотқа тек қана қылмыстық құқықтық ... ... ... ... ... Қылмыстық заң, басқа заңдар сияқты барлық лауазым адамдары,
азаматтар, заңды ... үшін ... күші бар заң ... болып
табылады. Ол қандай да бір болмасын сипаттаумен бұзуға немесе ... ... ... заң қылмыстық құқықтық норманы білдірудің нысаны,
ал оның нормасы оның ... ... ... ... ... субъектісі қылмыстық іс-әрекетті анықтауға байланысты
маңызы орта түседі. Ең алдымен қылмыстық-құқықтық қорғаудың объектісі
кездейсоқ ... ... ... ... ... салдар ретінде
қарастырылмауы қажет. Ол белгілі бір ... ... ... ... оқу, нақты айтқанда криминологиялық және
әлеуметтік зерттеулер қоғамдық ... ... ... ... және ... күресу шараларын қарастырады. Қоғамға қауіпті адамның
мінез-құлықтары қылмыстық-құқықтық нормаларда белгіленіп, ... ... деп ... Осы жерде қылмыстық заң адамдардың мінез-құлқының
объективтік ... ... ... ... ... ... ... өмірдің барлық
жүйесінің жалпы заңдылықтарын зерттеуге мүмкіндік береді. Осы ... ... ... ... ... ... ... ашса, соғұрлым
қоғамға қауіпті құбылыстармен күресуге жәрдемдеседі. К.Маркстің ... ... ... ... ... ... ... тиіс деді. Ол
заңдарды жасамайды, ол оны рухани қатынастарды ... ... ... ... зиян ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық
жүйесінің жалпы заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді.
Қоғамдық өмірді және оның заңдылықтарын жан-жақты ... ... ... Кеңес мемлекетінің жүйелендірілген қылмыстық кодекстерді
қабылдауы, яғни қоғамға зиян ... ... ... ... ... 1926 ... ҚК-сі Қазақ КСР ... ... ... күші ... және 1939 ж. ... ... кодексі немесе
1997ж. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі ... ... ... бейнелеп, сол кездегі қоғамдық қатынастарға қолданылды.
Қоғамдық зиянды процесстер адам мінез-құлқының себепті-салдар нәтижелер
сол немесе басқа да ... ... ... ... деп ... заңшығарушы ең алдымен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және шарттарды белгілейді.
Әрине, заң шығарушы қоғамға зиян процестерді, тәжірибеге ... ... ... қоғамдық тәжірибені зерделейді. Тиісінше
қылмыс адамның іс-әрекетін заңшығарушымен құқықтық ... ... ... оған әсер ... субъектіден ажыратып қарауға болмайды.
Осы жалпы ереже кез келген объектіні қылмыстық-құқықтық ... ... ... та бұл мәселеде ең басты мәселені объекті қарастырса ... сол ... ... ... өзі ... онда ... фактінісінің өзі белгілі бір деңгейде осы қылмыс табиғатының ... ... ... арнаулы субъектісінің белгілерін қоғамға қауіптілік сипатына
қарай екі топқа бөлуге болады.
Бірінші арнайы субъекті арқылы, яғни ... ... ... ... ... ... ... Екінші осы іс-
әрекетті жасаған қылмыскердің өзінің тұлғасының белгілерін көрсету жолымен
қылмыстың қоғамға қауіптілігін сипаттайды.
Бірінші ... ... ... Жоғарыда айтылғандай
заңшығарушы жауаптылықты белгілей отыра (қылмыстық) сол немесе ... да ... ... үшін ... ... көрсетеді. Бір жағдайларда
норманың диспозициясы көрсетіледі, екінші жағдайларда ... ... үшін ... ... ... ... ...
субъектінің арнаулы сипатын талқылау жолымен немесе нақты құрамды талқылау
арқылы жүргізіледі. ... сай ... ... бар ... ... ... бөлуге болады. Бірақ та арнаулы субъектінің ролін анықтау
үшін көрсетілген ... ... ... жөн. Осы жерде мынаны ескерген
жөн, заңшығарушы ... ... ... ... ... ... ... қылмыскердің тұлғасына ... ... П.С. ... ... ... шынайы жағдайда қылмыстық
жауаптылықты анықтайтын мүмкіндігімен байланысты тұлғалармен жасалады.
Мысалы, әскери қылмыстар тек ... ... ... ... субъетінің белгілерін иеленген тұлғалармен
жасалынатындықтан қылмыстық жауаптылық қажеттілігі ... деді ... ... мекемелерде, ұйымдарда немесе ... ... ... ... үшін ... ... жеке ... ықпал етеді. Бірақ та субъектінің болуы, аталған
шығынның келтірілуі лаузымды тұлғаның белгісін иеленеді. ... ... адам ... ... да алуы ... ... та ... тән
ерекшеліктер пара лауазымды адаммен ... яғни бұл ... ... аппараттың қалыпты қызметін бұзады.
Сонымен, заңшығарушы объектіні қылмыстық-құқықтық қорғау объктісіне
алған кезде осы нақты қоғамдық қатынастардың ерекшелігін ғана ... ... ... ... ... де қарастырады. Сондықтан осындай
жағдайларды арнаулы ... ... ... ... байланыс
қарастырылады. Осылардың біреуінің болмауы қылмыстылық туралы мәселені қою
мүмкіндігін жоққа шығарады, басқаша ... сол ... ... ... ... ... сот және тергеу кінәлілердің әрекетін көбінесе
бірнеше рет жасалынған тұтынушыларды ... ... ... ... кінәлінің қоғамға қауіптілік әрекетін асыра бағалайды. Бірнеше рет
қылмыс жасаған адам, ұзартылған қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... немесе әлденеше рет жасалынған
қылмыстан ... ... ... қоғамға қауіпті мақсатты
ажыратуға мүкіндіктер береді.
Сот тергеу ... ... ... ... ... ... ... маңызды екендігіне көз жеткізуге болады.
Бірқатар автор ұзартылған сол және бір ... ... ... ... ... тұрғыда сипаттайтын бірқатар мәселелерді
қарастырсақ.
Қазақстан Республикасында қылмыспен күрес жүргізу қылмыстық құқық норма
ережесіне ... ... ... ... ... енген үкім бойынша
тағайындалған қылмыстық жазалардың орындалуы Қылмыстық атқару кодексімен
реттеледі. Кейбір реттерде ... ... ... ... ... ... де ... мүмкін. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы
15 қазанда бекітілген ... ... ... ... ... заңына
сәйкес “төтенше жағдай кезінде істелген қылмыс үшін сот ісін ... ... ... жол ... деп ... жылы 30 ... қабылданған Қазақстан Республикасының Жаңа
Конституциясына сәйкес қылмыстық ... ... ... ҚР ... ... 1-тармағына сәйкес заң шығару,
оның ішінде қылмыстық заң шығару бастамасы құқығы да ҚР ... ... ... беріледі және тек қана мәжілісте жүзеге
асырылады.
Ұсынылған заңдардың жобаларын қарауға қабылдау және қарау Мәжілістің
ерекше қарауында болады (50-бап, ... ... ... ... 1 ... сәйкес заңдар Парламент Палаталарының бөлек
отырысында әуелі ... ... ... өз ... ... қабылданады.
Президент Парламент Сенаты ұсынған заңға он бес жұмыс күні ... ... ... ... ... етеді не заңды немесе оның жекелеген ... ... ... салу үшін қайтарады (44-бап 2-тармақша).
Республика Президентінің қарсылығын туғызған ... ... заң ... ол ... ... ... бастап бір ай мерзім ішінде қайталап
талқылау мен дауысқа салуды өткізеді.
Бұл мерзімнің сақталмауы ... ... ... Егер ... әр ... ... жалпы санының үштен
екісінің көпшілік дауысымен бұрын қабылданған ... ... ... жеті күн ... заңға қол қояды.
Егер Президенттің қарсылығы ескерілмесе, заң қабылданғанда немесе
Президен ұсынған ... ... деп ... ... ... ... ... 4-тармақшасында көзделген ретте
Республиканың заң күші бар ... ... ... ... ... 16 ... қабылданды. Қылмыстық кодекс дегеніміз барлық қылмыстық
заңдардың белгілі бір жүйеге келтірілген ... ... ... ... ... ... ережелері мен принциптері, қылмыстық-құқықтық
қатынастарды реттейтін және қандай қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... істеген адамдарға қолданылуы
мүмкін жазалар белгіленеді.
Қылмыстық кодекс Жалпы және Ерекше бөлімнен тұрады. Қылмыстық кодекстің
Жалпы бөлімінде ... ... ... ... ... ережелері,
міндеттері, қылмыс пен жазаның түсінігі, ... пен ... ... ... т.б. ... қарастырылған.
Жалпы бөлімнің баптары өзара бір-бірімен тығыз ... ... ... ... және ... жағдайлар жаза
тағайындауда және шартты жазаны қолдануда міндетті түрде есепке алынады.
Ерекше бөлімде ... ... ... ... үшін жауаптылық және
жаза белгіленген. Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... Әр ... бір ... ... қарай тиісінше орын
берілген. Қылмыстық заңның заң шығарушының еркін білдіретін ... ... ... ... ... ... бар. Қылмыстық-құқылық
нормалар мазмұнына қарай үш түрлі топқа бөлінеді:
1.Декларативті – яғни, ... ... ... ... айқындайтын
нормалар (қылмыстық кодекстің 2-бабы).
2.Анықтаушы – яғни, ... ... ... мен жекеленген
институттарына айқындама беретін ... ... ... ... ... ... нақты қылмыс құрамына және оған тағайындайтын жазаға
сипаттама беретін нормалар (мысалы, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөліміндегі,
барлық нақты, ... ... ... ... ... ... бабы ... құрылысы жағынан Ерекше бөлімдегі баптың құрылысынан
өзгеше болады. Жалпы бөлімнің бабы тек қана ... ... ... ... ... ... қоса санкция да болады.
Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... және ... ... ... Топтық баптар біртектес қылмыстардың ортақ және соларға тән
белгілерін ... ... ... ... 366-бабында әскери
қылмыстардың түсінігі берілген. 307-бапта ... ... ... ... ... түсінігі әр түрлі тарауда орналасқан, әр түрлі
қылмыс топтарын бір-бірінен жіктеуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... және осы қылмысты
істегенде қандай жаза тағайындау керек ... ... ... ... ... ... ... және санкциядан құралады.
Кодекстің Ерекше бөлімі бабындағы қылмыстық атауын және оның белгілеріне
сипаттама беретін ... ... деп ... ... ... ... әйелді зорлаудың диспозияциясы былай: “зорлау, ... ... ... күш ... ... ... ... қорқытып, не
жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдаланып, жыныстық қатынас жасау деп
көрсетілген.
І. Жай диспозиция. Жай ... ... ... атын ғана айтып
қояды, оның нақты белгілерін ашып көрсетпейді. Жай диспозиция қылмысты іс-
әрекеттің мазмұны оның белгілерін ашып көрсетілмегеннің ... ... ... ... жағдайда қолданылады. Мысалы, 96-баптағы “Адам
өлтіру”, 175-баптағы “Ұрлық”.
ІІ. ... ... ... ... ... ... өзінде
нақтылап көрсететін диспозицияны сипаттамалы диспозиция деп атаймыз. Жай
диспозицияға ... ... ... ... сипаттамалы диспозицияның
артықшылығында дау жоқ.
Сипаттамалы диспозицияға 166-бапта көрсетілген шпиондық жасау құрамы
мысал бола ... ... ... ... ... қана қоймай, оған
“мемлекеттік немесе әскери құпияны ... ... ... шетелдік ұйымға немесе олардың өкілдеріне беру, сол ... беру ... ... ... ... сақтау, сондай-ақ шетелдік
барлаудың тапсырмасы бойынша өзге де мәліметтерді ҚР ... ... ... зиян келтіре отырып пайдалану үшін беру немесе жинау, егер
осы әрекеттерді шетелдік азамат немесе азаматтығы жоқ адам жасаса деп ... ... ... ... ... диспозиция. Бланкеттік диспозиция бойынша ... ... ... құрамын анықтау үшін басқа ... ... ... үкімет қаулылары мен ... ... ... ... қажет. Яғни, қылмыстық заңның талаптарының
бұзылуы орын алғандығы ... ... шешу ... ... ... ... анықталады. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 295-бабындағы
темір жол, әуе, ... су ... ... мен ... ... ... ... Бұл қылмыс құрамын анықтау үшін көлік
құралдарының осы түрлерінің қауіпсіздігі мен ... ... ... ... актіні басшылыққа алу қажет. Егер осы сияқты ... ... ... ... ... берсек, сонда кодекстің баптарының
көлемі тым ұлғайып, оны пайдаланудың өзі ... ... еді. ... ... ... жұмыстарын жүргізу кезінде қауіпсіздік ережелерін бұзудың
(245-бап) өзі осы баптың диспозициясына көптеген қиын әрі ... ... ... ... ... талап етер еді. Сондықтан да заң шығарушы
мұндай реттерде бланкеттік дипозицияны пайдаланудлың тиімділігіне жол ... ... ... ... ... анықтайды. Бұл диспозиция
бойынша қайталап жатпау үшін ... осы ... ... қылмыстық
заңның тиісті бабына, баптың тармағына сілтеме ... ... ... 96 ... ... кісі ... алайық. Онда “Н” тармағында
осы Кодекстің 97-100-баптарында ... ... ... ... ... адам жасаған адам өлтіру делінген.
Бұл жерде бұрын адам өлтірген деген ұғымға қатысы болатын құрамдарды
қайталап ... ... заң ... сол ұғымдарға анықтама берілген баптарға
тиісінше сілтеме жасап отыр.
Қолданып жүрген Қылмыстық ... ... екі түрі ... және ... ... – айқындалған санкция жазаның
мөлшерін белгілі бір ... ... етіп ... ... ... ... ең жоғарғы шегі ғана көрсетіледі. Мұндай
жағдайда жазаның ең төменгі шегі ... ... ... ... ... бас ... айыру үшін – 6 ай, түзеу жұмысы үшін –
2 ай ... деп ... ... ... қылмыстық заң нормаларында жазаның төменгі және жоғарғы
шегі көрсетіледі. Мысалы, кісі ... яғни ... ... құқыққа қарсы
қасақана қаза келтіру акты жылдан он бес ... ... ... ... ... ... делінген (96-бап, 1-бөлігі).
Санкцияның мұндай түрі жазаны даралап тағайындауға зор ... ... ... Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... екі ... одан да көп ... ... ... береді. Өзінде соз ауруы бар екендігін білген адамның оны басқа
адамға жұқтыруы жүз ... ... ... бес жүз ... есептік
көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның екі айдан бес айға
дейінгі кезеңдегі жалақысынан ... өзге ... ... ... не бір ... екі жылға дейінгі мөлшерде түзеу жұмыстарына не алты
айға дейінгі ... ... не бір ... дейінгі мерзімге бас
бостандығынан ... ... деп ... ... ... санкциялар сотқа кінәлі адамға ... ... ең ... таңдап алуға жол береді.
2.3. Арнайы субъектінің түрлері
Арнаулы субъектінің ұғымын анықтау, нақты қылмыстық-құқылық нормаларды
қабылдау ... ... да ... ... және ... зерттеу үшін
алғышарт болады. Қылмыстың арнаулы субъектісі мәселесін қарастыру барысында
философиялық көзқарастар тұрғысынан қаралғаны жөн.
Д.А. Керимов құқықтық біртұтастық деп - ... бір ... ... ... ... ... және олардың табиғаты және
сипатына байланысты салыстырмалы тұрақты ұйымдарды құрайды,- деді /25/.
Елдегі заңдылықты қатаң және бұлжытпай орындау ... ... ... ... ... ... ... та қылмыстылықпен
күресу тарихы көрсеткеніндей тәжірибелі әрқашанда қанағаттандырды деп айта
алмайық, өйткені қылмыстар әртүрлі санаттағы ... ... ... ... ... ... ... байланысты,
соның ізінше жалпы субъект түсінігі пайда болды. Бұл түсінік алдыңғы ұғымға
қарағанда жасаған қылмысы үшін адамдардың шегін шектейді.
Аталған ... ... ... ... ... негізделген.
Мүмкіндікті субъектілердің шеңберін шектеу екі жолдармен жүрген. ... ол ... ... ... шектеді), өзінің сипаты
бойынша объективті, мазмұнды болды, ... ... оны ... деп ... болады. Алғашқысы ретінде қылмыс жасау мүмкіндігі
белгілі бір санаттағы ... ... 18 ... ... ер ... ҚР ... т.б. Екіншіге мысал ретінде оның әлеуметке ақрсы қызметін ескеретін
субъектіні шектейтін нақты құрамдар.
Бұрынғы көрсетілгендей біртұтастық, өзінің бір ... ... ... ... орын ... ... ... Біз қарастырылп жатқан
мәселеде бұл ... ... ... субъектінің біртұтастық ретіндегі
ұғымынан, өйткені арнаулы субъект ұғымы өзінің түрлері арқылы ... ... ... ... ... адамның, аса қауіпті
рецидивистік қылмыс ... ... ... ... ... ұғымы жалпы
ретінде өзінің бөлігінен, түрлерінен және т.б. көрініс табады.
Басқа жағынан бұл түрлер өзінің жиынтығы жағынан ... ... ... ... ... ... ол ... қылмыстар үшін
жауапкершілік туындататын адамдардың шеңберін шектейді. Тиісінше, арнаулы
субъект ... және ... ... ... ... нақты
көрінісі болып табылады.
Сонымен бірге арнаулы субъектінің түрлерінің өзіндік ... Заңи ... бұл ... өзінің шешімін тапқан жоқ. Арнаулы
субъектілер түрерін топатстыру негізіне бір ... ... ... ... ... ... ... – ерекше жеке белгілерін,
кінәлінің тұлғасының қасиетін, олардың көмегімен қылмыс жасаған ... ... ... Көрсетілген топтастырулардың
шарттылығын ескере отыра, шынайы ... ... ... ... ... отыра біз мынаны анықтаймыз.
Ф.Энгельстің атап көрсеткенінідей, диалектика абсолютті нақты ажыратушы
линияларды білмейді деді. Жоғарыда ... ... ... ... келесідей түрлерін бөліп көрсетуге болады:
-белгілі бір құқықтық жағдайларға ие тұлғалар; КСРО ... жоқ ... ... әсери қызметшілер, әскери міндеттілер,
ата-аналары, қорғаншылары, балалары, куәгерлер, жәбірленушілер, сарапшылар,
аудармашылар, қамаудағы ... ... және ... ... ... бір ... (физикалық) қасиеттер.
-Ерекше еңбек шарттары сипаттағы атқаратын жұмыстар; лауазымды адамдар,
дәрігерлер және басқа да медицина қызметкерлері;
-Қылмысты қайталап ... ... та ... ... кейбір түрлері “автономды”, “дербестік”
сипатқа ие, мысалы, лауазымды ... ... ... ... ... ұғымды білдіреді.
Қылмыстық заңдарда, заңи әдебиеттерде, сот тергеу ... адам ... ең ... және ... ... ... ... адамның осыған ұқсас ұғымдары бұрынғы және қазіргі заңи
әдебиеттерде де ... ... та ... ҚК-де лауазымды тұлғаны
анықтауға байланысты ерекшеліктер бар.
Лауазымды тұлғалар ұйымдастырушылық-бөлуді атқарумен немесе әкімшілік-
шаруашылық ... ... ... деп бөлінеді.
Ұйымдастырушылық бөлу міндеттері деп адамдарды, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, ұйымдар немесе жекелеген учаскелердің
қызметін басқарумен байланысты.
Лауазымды ... ... ... ... мекеме, ұйым және
кәсіпорын басшылары, ... ... ... ... меңгерушілері,
сектор, цех, учаске және басқа ұйымдастырушылық-құрылымдық ... ... және т.б. ... ... ретінде тікелей мүлікпен байланысты,
өндірістік процестерді ... алу, ... ... тиеумен
байланысты қызметтер кіреді.
Мемлекеттік аппарат ұғымын тар және кең мағынада түсінуге болады. Тар
мағынада ... ... ... - ... ... ... басқару органдарын жатқызамыз.
Кең мағынада мемлекеттік аппарат ұғымына мемлекеттің барлық тетіктері:
а) мемлекеттік билік (жоғары және жергілікті өкілді органдар);
ә) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... прокуратура;
г) халықтық бақылау органдары жатқызылады.
Мемлекеттік аппаратпен қатар елдің саяси, шаруашылық және ... ... ... ... ... жастар одағы және
ұйымдары, спорттық, қорғаныс, мәдени, техникалық, ғылыми қоғамдар ... ... ... ... ... ... міндеттерін жетістікпен атқаруы үшін,
олардың жетекшілері және ... да ... ... ... ... ... бөлім меңгерушілері, аға инспекторлар
және т.б.) ұйымдастырушылық - шаруашылық немесе жедел-басқару ... яғни ... ...... ... қызметкерлері
құзіретімен бірдей әрекет етеді.
Қазақстан Республикасының “Мемлекеттік қызмет туралы” Заңының 7-бабына
сәйкес ... ... ... ... және ... ... ... саяси мемлекеттік қызметшілер иеленетін лауазымдар
кіреді. Саяси лауазымдарға ҚР Президенті, ҚР ... ... ... ... палаталары, олардың орынбасарлары ... ... ... және ... ... ... ... Әкімшілік мемлекеттік қызметшілердің санаты айқындалады.
Әкімшілік мемлекеттік қызметшілердің реестрі уәкілетті ... ... ... ... ... /26/.
Арнайы уәкілеттік деп штатты лауазымды иеленбейтін, ... ... – бөлу ... ... құзіреттерді жүзеге
асыратын билік өкілдері жатқызылады. Ол ... ... ... (бұйрықпен,
еңбек шартымен, сенімхатпен, қоғамдық ... ... ... ... ... Бұл ... өкілеттілік белгілі бір уақытқа немесе
белгілі бір тапсырмаға беріледі.
Лауазымды тұлғалардың ішінде ... ... ... топтағы құрамды
құрайды. Сондықтан да заңи әдебиеттерде билік ... ... ... ... та оның мәні мынаған келіп ... ... ... ... ... жұмыскерлеріне биліктік құзіреттерді ... ... ... ... ... ... адамдар танылады.
Осыған байланысты билік өкілдерінің міндетті белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... анықталады, олар қызметтік
құзіретіне байланысты билік өкілеттігіне ие. Осыған байланысты ... ... ... ... қызмет салаларында жүзеге асыра
береді. Мысалы, балық қорғау шаруашылығының жұмыскерлері балық ресурстарын
қорғау кезінде туындайтын ... ... ... сай сот ... сот ... ... ... ретінде
сот үкімдерін және шешімдерін атқаруды жүзеге асырады. Сонымен билік өкілі
билік құзіреті жүзеге асыру барысында лауазымды тұлға ... ... ... лауазымды адамдар ретінде мемлекеттік қызметте ... ... ... та ... жағдайларда билік өкілдері – лауазымды
адам болмауы да мүмкін. Мысалы, қатардағы жұмыскерлер (постылы полиция).
Сондықтан В.Ф. ... ... ... ... ... ... билік және басқару органдарының құрамына кірмесе де ... ... ... ... олар ... салдарды туындататын өнімдер
береді немесе әрекеттер жасайды.
Бірақ та өзінің қызметтік қатынастарында мемлекеттік ... ... ... ... басқарудың қатардағы жұмысшылар
қарастырылады, ... бұл ... олар ... ... алып ... қабылдай алмайды /27/, -деді.
Заңи әдебиеттерде билік өкілдері ұйымдастырушылық бөлу ... де ... ... бастады. Бірақ та ереже билік өкілдерінің
қатардағы жұмыскерлеріне жүрмейді.
Мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... ... ... үш топқа бөлінеді:
1) лауазымды адамдар;
2) билік өкілдері;
3) қосымша – техникалық жұмыскерлер.
Билік өкілдерімен бірге лауазымды ... ... ... қызметіне
байланысты құқықтық қатынастарды туындататын, өзгертетін немесе тоқтату
мүмкіндігі бар және ... ... ие ... ... ... мемлекеттік қызметшілердің едәуір
бөлігі жатқызылады. Бұл ... ... ... бөлу ... ие ... ... ... сұрыптау
машинасының операторы т.т.
Р.Орымбаевтың пікірінше, барлық қызметшілерді, атап ... ... ... ... ... дұрыс емес. Олардың
жұмысының міндетіне: анықтамаларды дайындау, статистикалық ... ... ... жіберу және т.б. жатады. Олар ... ... ... ... ... ... лауазымды адамның
құқықтық актісінің рәсімдеуінсіз заңдық күші ... ... ... – техникалық жұмыскерелер лауазымды адамдардың өкілеттіктеріне ие
емес.
Сонымен бірге бұрынғы ... ... ... адам ... ... тергеу тәжірибесінде, әсіресе ... ... ... ... ... ... кезінде белгілі бір бір
қиындықтар тудырады. Осындай ... ... ... ... ... ... жұмыскерлері ... ... ... ... Мұндай қателесулер сот-тергеу ... ... ... кезде сот-тергеу практикасында лауазымды адамдар
ретінде мемлекеттік немесе ... ... ... ... ұйымдастырушылық-бөлу және әкімшілік-шаруашылық құзіретті
атқаратын ... ғана ... ... ... ... ... құқықтық
маңызды құзіреттерді атқаратын адамдар танылады. Сот тәжірибесінде ... ... ... референттер, инспекторлар, консультанттар,
тауартанушылар, дүкен сатушылары, жоғары оқу ... ... де ... Бұл адамдар ұйымдастырушылық-бөлу ... ... ие ... ... та олар ... немесе
қоғамдық ұйымдардың атынан әрекет жасай отырып, белгілі құқықтар мен
міндеттерді ... ... ... кезінде жоғарғы оқу орнының
ұстазы баға қою ... ... ... ... ... жағдайына
байланысты студенттердің құқықтарын немесе міндетін туындататын, тоқтататын
немесе өзгертетін құқықтармен міндеттерге ие ... ... ... ... ... ... көпжылғы сот-
тәжірибесінде анықталған анықтамаға сай ... ... ... адамды
лауазымды тұлға деп тану үшін ол ... ... ... ... ... ... – бөлу ... әкімшілік-шаруашылық
міндеттеріне байланысты анықтамайтындығы даусыз.
Қылмыстық құқықтағы маңызды мәселелердің қатарына ... ... ... Қылмыстық-құқықтық ғылымында шешілетін мәселелердің
қатарына қылмыс құрамының ... ... ... ... шамалылығына қарай белгілі бір
әрекет (әрекетсіздік) болып танылатындар қылмысқа жатқызылмайды.
Тиісінше қылмысты әрекет ... деп тану үшін ... ... ... ... ... ... Сондықтан қылмыс ретінде кез ... ... егер ол ... ... көзделінсе қылмыс деп танылады.
Заңи әдебиеттерде көпшілігі қылмыстық құрамды қылмыстың жауапкершілігі
ретінде таниды. Бұл ... ... бір ... ... ... ... заң үшін қылмыстық жауаптылыққа тартуға бірден бір ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілік негізі ретінде
қылмыс құрамымен бірге қылмыскердің тұлғасын да жатқызады.
Арнаулы ... ... ... ... мәселесі күрделі
және өзекті. Аталған мәселеге байланысты қылмыстық құқықта қарама-қайшы
бірнеше мәселе бар. Ол лауазымды қылмыстардың ... ... ... ... ... ... ... құрамдарын талдау барысында
қызметтік және қоғамдық парызды орындамау ажырамас ... ... ... ... адамдардың ерекше қызметтік парызы Конституцияға сәйкес
ерекше ... ... ... ... ... ... ... бағыну,
қоғамдық парызды атқару және қоғамды сыйлау.
Аталған мәселені шешу үшін арнаулы субъектінің ... ... жеке ... ... ... ... Аталған концепцияның мәні
арнаулы субъектіні нақты түрде бөліп көрсету.
Техникалық жұмыскерлерді лауазымды адам деп тану ... ... ... ... ... ... бұл ... бірқатар
криминалистермен әртүрлі көзқарастарда қаралуда. Бұл көзқарасқа қарсы
шығатындардың пікірінше лауазымды ... ... ... жібереді дейді.
Бірақта ғалымдардың көпшілігі ... ... Егер ... ... бір уақыт кезінде мекеме, кәсіпорын немесе ұйымның
алдында тұрған белгілі бір міндеттерге сәйкес ... ... ... ... және ... да сипаттағы істерді атқарса лауазымды
адамдармен бірдей саналады.
Техникалық ... ... ... бөлу және ... ... ... ... отыра лауазымды адамдардың өкілеттігіне ... ... бір ... ... ... және ... бір уақыт
кезінде ол лауазымды адамның қызметін атқарады. Олардың ... ... оған ... адамдарға міндетті, лауазымды жағдайына формальды
түрде иеленіп отырса да, олардың құзыреті бірдей.
Мемлекеттік ұйымға, ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлер, штат бойынша лауазымдық құзыретін
атқаратын лауазымды құзіретін атқаратын ... ... ... ... ... лауазымдық құзіретін иеленетін адамдардың
жауаптылық мәселесі ... ... ... ... ... адамдар ретінде танылады, бірақ та олар жария ... ... ... да ... ... ... ... және қызметтік
әрекеті лауазымды адамдардың қатарына ... ... ... ... ... ... егер ол коллегия мүшесі ретінде лауазым
иеленсе, ол сарапшы – егер ол ... ... ... ... және ... белгілі бір мекемелерде және ұйымдарда
лауазымдарды иеленеді. Олардың қызметі, ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... жатқызу мәселесі
жоққа шығарылайды. Қорғаншылар, қамқоршылар, куәлер, айғақтар, аудармашылар
лауазымды тұлғалар болып ... ... ... ... ... олардың іс-әрекеті лауазымды қызметті атқарушымен
байланысты емес пе деп ойлаймыз. Ал ... ... ... ... ... ... ... баптары бойынша қылмыстық жауапкершілікке
тартылады.
Заңи әдебиеттер, сонымен бірге лауазымды ... ... ... ... ... ... па. Аталған мәселеге байланысты заңи
әдебиеттерде біріңғай көзқарастар жоқ. ... ... бір ... ... субъектісінің ұғымы лауазымды адамдарға қарағанда
кеңірек дейді, келесі көзқарастағылар болса, осы түсініктердің ... ... деп ... ... ... субъектісінің ұғымы лауазымды
адамның ұғымына қарағанда тар деп көрсетеді.
В.С. Орловтың ойынша лауазымды ... ... ... ... ұғымынан кең емес. Лауазымды қылмыстардың ... ... ... ... Бұл ... ... ауытқуға болмайды және
барлығымыз заңды басшылыққа алады.
Кез келген лауазымды тұлға, ... ... ... бола ма,
нақтырақ айтқанда жалпы лауазымды қылмыстар, мысалы, билікті ... ... ... және әрекетсіздік туарлы заңи әдебиеттерде
көптеген көзқарастар бар. Бірқатар авторлардың ... ... ... ... ... кез келген лауазымды адам емес,
елеулі өкілеттіктерге ие ... ... ... ... өзінің
қызметтік жағдайын немесе билікті теріс ... ... тек ... иеленген, сондай-ақ осындай уәкілеттіккке ие емес лауазымды
адамдарда ... ... ... ... қылмыстық әрекеттерімен
мемлекеттік аппараттың қалыпты қызметіне үлкен шығын келтіреді, басқалары
аздаған шығын келтіреді. Бұл мән-жайлар жаза шарасына ... ... ... шешу қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған орын, уақыты және барлық
мән-жайларымен ... заң ... ... ... ... бөлігін әскери
қылмыстар құрайды. Әскери қылмыстар басқа қылмыстарға қарағанда ... ... ... ... ... қызметтен және запастағы әскери
қызметшілерден тұрады. ҚР “Жаппай әскери міндеттілік” туралы ... ... ... ... ... бөлімдерде қызмет атқаратындар әскери
қызметшілер деп танылады. Запаста әскери қызметін атқарып ... ... ... ... ... деп ... ... әскери
қызметші және әскери міндетті деген ұғымдар өзара ұқсас емес. Бұл ... сол ... ... ... деп тану ... ... қызметшілер әскериқызметшілердің субъектісі болып тек натқы қызмет
атқару уақытында ғана танылады, керісінше, запастағы әскери міндеттілер ... ... ... ... ... және ... ... міндеттілер әскери
қылмыстардың субъектісі болып әскери қызметті атқару тәртібін реттейтін
қоғамдық ... ... ... ... немесе шақырулардан тыс
әскериқызметшілер және запастағы әскериқызметшілер жалпы ... ... ... бола ... ... ... ... Қазақстан Рсепубликасының
әскериқызметшілері ҚР аумағынан тыс әскери қылмыстарды жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... аумағында
орналасқанына қарамастан қылмыстық жауапкершілікке тартылады.
Қазақстан қарулы ... ... ... заң және ... өздерінің жасаған қылмыстары үшін қылмыстық жуапкершілікке
тартылады.
Арнаулы субъектінің ... кең ... ... ... ... ... ... қылмыстар да кіреді. Көлік бұл шаруашылық
қатынастарда маңызды орынға ие ... ... ... ... алып ... ... осы ... қылмыстардың субъектісі болып
теміржол немесе су көлігінің жұмыскерлері табылады. Бірақ та ... ... ... ... қылмыс құрамдарындағы жұмыскерлерді
автокөліктің еңбек тәртібін бұзуға байланысты да ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшелігі бар. Аталған субъектілерге байланысты заңгерлердің арасында
ортақ көзқарас жоқ. ... ... ... ... ... саласында
жасалынған қылмыстардың субъектісінің анықтамасын беруге талпыныстар
жасауда. Басқалары, керісінше көрсетілген бап бойынша ... ... ... ... ... дейді.
Кейбір ғалымдар болса, бұл барлық анықтамалар көліктегі еңбек тәртібін
бұзуға байланысты ... ... ... ... ... түсініктерден
шығатын қорытынды қарастырылып жатқан қылмыстардың субъектісі борлып
көліктің кез ... ... ... ... ... сәйкес теміржол
және су көлігі жұмыскерлері еңбек тәртібін ... ... ... блып ... да, ... ... бұзуға байланысты көлік, теміржол, өзен
және теңіз тасымалдауымен байланысты жұмыскерлер ғана табылады.
Темір жол және су көлігінің жекелеген ... ... ... байланысты болса да, еңбек тәртібін бұза отырып, ... ... үшін ... ... Көлік жұмыскерлерінің аталған
санатына ҚР темір жол, теңіз және өзен кемелерін техникалық ... ... ... ... ... бағалауға байланысты
міндеті жүктелетін жұмысшылар жатады.
Көліктің осы тобының еңбек қызметі тікелей болмаса да, ... ... жол және су ... ... ... ... жөндеу жұмыстарын
жүргізе отыра, аталған топтың жұмыскерлері міндеттерді орындауға байланысты
адал емес қарауы ... ... ... ... ... тиісінше жоғарыда келтірілген әрекеттер бойынша зардап келтіреді.
Қозғалыспен ... ... ... ... ... тек ҚР ... жолдарын техникалық эксплуатациялау, ҚР өзен және
теңіз флоты Ережелерін ғана емес, сонымен бірге ... ... және ... ... ... ... Ережелерін де басшылыққа алады.
Кейбір жағдайларда медициналық ... ... ... ... ... жұмыскерлердң шеңберін техникалық эксплуатациялау
Ережесімен салыстырғанда кең тұрғыда кеңейтіп көрсетеді.
Сонымен бірге көлік жұмыскерлеріне, ... ... және ... ... ... тікелей байланысты өндірістік
кәсіпорындардың жұмыскерлері де жатқызылады. Көліктің аталған ... ... ... ... ... байланысты субъект ретінде
қарастырылады, егер олардың әрекеті ... ... алып ... және су ... органдарында қызметте тұрмаған су ... ... ... де ... ұқсас тұрғыда шешіледі.
Көптеген мемлекеттік немесе жеке және қоғамдық ұйымдарға тиесілі су ... ... ... ... аталған бассейндегі ... ... ... ... сақтауға міндетті. Сондықтан
оларды қарастырып жатқан қылмыстардың субъектісі ретінде танимыз.
Тиісінше қозғалыс және ... ... ... көлік
жұмыскерлерімен субъектілер шеңберін шектеу дұрыс емес. Олардың қатарына:
машинистер, от ... ... ... ... ... ... аулалардың жүк өлшейтіндері, егер де олардың кінәсінен
вагондар немесе кемелер тоқтап қалса, тасымалдау ... ... ... ... орын ... ... ... және су көлігі қозғалысы және тасымалмен
жанама байланысты көлік жұмыскерлері де ... ... ... ... ... өзіне жүктелген міндеттерді атқарумен ... ... ... ... ... заңда туса, ҚК-те көзделген қылмыстың
субъектісі деп тануға негіз болмайды.
Егер, көлік жұмыскері, ... ... ... ... ... ... кінәсінен туындаса қылмыс субъектісі ... ... ... ... ... ... ... көлік
жұмыскерлерін жұмыс атқару міндеті жүктеліп, әкімшілікпен жұмысқа жіберілсе
қылмыс субъектісі болып танылмайды.
Жұмыс уақыты мерзімінен артық жұмыс ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген зардаптар туындатса ... ... ... ... да ... жұмыскерлерін сипаттайтын қасиеттермен белгілер
шарттарымен ерекшеліктерін қарастыру, оларды субъект деп тану ... ... ... ... ... ... тән
ерекшеліктері бар. Олардың тәртіп жөніндегі арнайы жарғысы жоқ, ... ... су ... жұмыскерлері ретінде автомобиль көлігі жұмысын реттейтін
тиісті ... ... ... ... ... ұғымына мынадай көлік құралдары, мысалы, автобустар,
троллейбустар, әртүрлі жүк және жеңіл автокөліктер, мотоцикледр, автожүк
тиегіштер, ... ... қар ... және сағатына 5 шақырым
жылдамдықпен асатын көлік құралдары жатады.
Мемлекет өз азаматтарынан конституцияда ... ... ... талаптарды қатаң орындауды талап етеді, оны ... ... ... ... ... ... немесе құқылық
жауапкершілік жүктеледі. Құқылық жауапкершіліктің ішіндеті ең ... ... ... ... саналады. Қылмыстық жауаптылық мемлекеттің заң
шығарушы органы ... ... ... ... ... ... қоғамға
қауіпті кінәлі түрде істелген іс-әрекет үшін ғана ... ... ... ... іс-әрекеттерінде қылмыстық заңда көрсетілген
нақтылы бір қылмыстың құрамы болған жағдайда ғана ... ... ... денсаулықка қасақана орташа зиян келтіру, бұзақылық, т.
б. Мұның өзінде қылмыстық ... оның ... ... ... ... ... ... нормаларды кінәлі түрде ғана бұзғанда ... ... ... бұл ... құқылық норманы бұзудың
нәтижесі, қоғамға қауіпті іс-әрекеттің көрінісі болып табылады. Қылмыс
істелмесе қылмыстық ... ... ... заң ... ... тыйым салынған қоғамға қауіпті іс-әрекеттер үшін қылмыстық
жауаптылық тек қана қылмыс ... ... ... ... ... ... ... кінәнің нысанына, қылмыскердің тұлғасының
ерекшеліктерін еске ала ... ... ... ... ... тән ерекшелігімен оқшауланған кұқылық
жауапкершіліктің бір түрі болып табылады. Қылмыстық ...... ... ... ... ... мәні бар жауаптылықтың түрі.
Өйткені мемлекет кез келген қылмысқа тиісінше баға бере отырып, оны ... ... ... ... ... ... орындалуға тиісті
шараларды қолдануды ... ... ... ... ... өзі сол субъектіге қылмыстық жауаптылық жүктей
отырып, мемлекет оның ... ... ... оған ... баға ... жауаптылықтың мазмұны (теріс қылыққа моральдық ... ... ... және ... ... ... ... бетіне басу) және
заңдылық (қылмыс істеген адамға қолданылатын мемлекеттік күштеу шаралары).
Бұлар қылмыстық жауаптылықтың маңызды, ... екі ... ... ... ... жауаптылық деп - қылмыс заңы бойынша қылмыс деп
белгіленген нақты іс-әрекетті ... ... ... атынан оның тиісті
органдары арқылы мінеушілігін (айыптылығын) айтамыз. ... ... ... ... ... ... Бұл байланыс-нақты көрініс
арқылы белгіленеді. Біріншіден, қылмыстық жауаптылық қатынас қылмыстық
жауаптылық сияқгы істелген қылмыстың ... ... ... қылмыс жасалмаса қылмыстық жауаптылык та, қылмыстық құқылық
қатынас та жоқ. Екіншіден, нақты ... ... ... бастап қылмыстық
жауаптылық, ал мұнымен бірге бір ... ... ... ... құбылыс, яғни қылмыстық құқылық қатынас пайда болады. Бұл жерде
істелген қылмыс зандылық факт ... ... ... арасында
қылмыстың субъектісімен (қылмыс жасаған адаммен) ... ... ... ... ... тиісінше құқылық қатынастар пайда
болады. ... ... бір ... ... ... әділ
соттылықты жүзеге асыратын анықтама, тергеу, прокуратура, сот органдарымен,
екінші жағынан қылмыс істеген субъектінің қылмыскердің) арасындағы ... ... Бұл ... ... ... ие болады.
Олар істеген қылмыстың фактісіне қатысты: істелген қылмыстың ... ... ... дәрежесі, қылмыскердің тұлғасы, біткен немесе
бітпеген қылмыс па? ... ... ... ... қылмысқа жанасушылық болды
ма және т. б. Сондай-ақ жазаны тағайындау немесе жазаны ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кұқықтық
қатынас іс жүргізу құқылық қатынастармен ... ... ... ... ... ... істеу фактісіне байланысты ... ... ... оны қозғау, тергеу, сотта қарау мәселелері
қылмыстық іс жүргізу құқылық қатынастар ... ... ... асырылады. Бұл
қатынастар субъектімен (қылмыс істеген адам) мемлекеттің оның уәкілдігін
жүзеге ... ... ... іске ... ... құқықтың
қатынастар субъектілері заң бойынша айрықша құқықгар мен міндеттерге ие
болады. Қылмыскер қылмыстық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... басқаларды қылмыс істеуден
сақтандырады және сотталған адамды ... ... ... ... осы ... ... ... қылмыскер де мемлекетке өз
көзқарасын ... ... ... ретінде көрінеді. Мұндай
жағдайда мемлекет осындай қатынастың ... ... ... ... ... ... салыстырмалы сондықтан да олар сөз жоқ өзара орын ауыстырулары
мүмкін.
Қылмыстық құқықгық қатынастың пайда ... ... ... ... деп түсінуге болмайды. Тек ... ... ... занды
күшіне енгеннен кейін ғана қылмыстық жауаптылық жүзеге асырылады. Сот
айыптыны кінәлі деп тани ... ... мен ... ... ... жасаған уакытынан бастап қылмыс-тық-құқықтық қатынастың орын
алғандығын бекітеді. Қылмыстық құқықтық катынас ... жаза ... мен ... ... ... ... көтеру
міндеттілігімен ғана шектеліп қоймайды.
Қылмыскер тиісті өкімет органының күштеуі арқылы ықпал ... ... ... ... бір ... ... де. ... жазалау шаралары
оған оның жасаған қылмысының табиғатына, осы қылмысқа занда белгіленген
жазаға, яғни ... ... ... ... ... жаза
тағайындау туралы ережелерге сай жүзеге асырылады. Сондықтанда қылмыстық
құқылық қатынас ... ... ... ... ... кана
қоймайды, сонымен бірге әділ соттылықты жүзеге асыруда заңдылықтың кепілі
ретінде де көрінеді. Адамның қылмыстық ... оған сот ... ... жүзеге асырылады. Яғни, оның жүзеге асырылуы жаза өтеліп
болған соң ... ... та ... ... ... уақытта да
жазаны өтеу ретінде ... ... ... ... ... адам
анықталмады делік. Мұндай ретте қылмыстық құқықтық қатынас ... ... мен ... ... жүзеге аспайды. Бұған мысал ретінде латентті
қылмыстарды қосуға болады. ... ... ... адам, егер де ол ауыр
қылмыс ... ... ... ... жауаптылыққа және жа-заға
тартылады. Бірақ та ... ... ... ... ... ... да ... жасаған адамға жаза тағайындалуы міндетті емес. Мысалы:
Қылмыстық кодекстің 68-бабынын, ... ... ... ... ... ... егер сот істі ... кезде жағдайдың өзгеруі
салдарынан ол жасаған әрекет қоғамға қауіпті емес деп ... ... ... босатуы мүмкін”.
Бірінші рет кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адамды,
егер ол ... одан ... ... мінез-құлқына байланысты іс сотта
қаралған уақытта ол қоғамға ... деп ... ... ... ... жауаптылықтан босатуы мүмкін делінген. Осы ... ... ... ... ... Ал ... ... 74-бабының
1-бөлігінде: «Кішігірім және орташа ... ... үшін ... егер ... өтеу өрт ... ... ... отбасының еңбекке
жарамды жалғыз мүшесінің ауыр науқастануын немесе қайтыс болуы ... ... ... мән ... ... ... адам ... оның отбасы үшін
оның жазасын өтеуі аса ауыр зардапқа әкеліп соқтыруы ... ... ... ... ... деп ... ... қылмыстық жазадан босатудың
негізі ғана көрсетілген. Сонымен қылмыстық жауаптылық өзінің сипатына қарай
жаза тағайындалмайтын және жаза тағайындалатын болып ... ... ... ... ... айыптаушылық фактісімен аяқталады. Ал
жаза тағайындалатын қылмыстық жауаптылықта ... ... ... де бар. ... байланысты қылмыстық жауаптылық бұл жазаға қарағанда
жеке, ауқымы кең, қылмыстық-құқылық түсінік екендігін оның ... және ... ... ... ... ... ... емес. Сонымен, қылмыстық жауаптылық және жаза өзара тығыз
бір-біріне ұқсас емес ұғымдар ... ... ... негізін дұрыс анықтау құқық қолдану органдары
қызметінің ... ... ... ... ... ... Қылмыстық
құқық бойынша қылмыстық жауаптылықтың негізі болып қылмыстық ... ... ... ... ... бар ... ... болып
табылады (3-бап). Яғни, бұл деген қылмыстық жауапқа және ... тек ... ... яғни ... ... қауіпті іс-әрекеттерді қасақана немесе абайсыздықтан істегенге
айыпты ... ғана ... ... Демек, қылмыстық жауаптылық
негізі іс-әрекетте қылмыс құрамының болуы болып табылады. Қылмыстық заң
қылмыс ... ... ... ... ашып көрсет-пейді. Бұл мәселе
қылмыстық құқық теориясында ғана ашып ... ... ... ... ... көрсетілген қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді
(қылмыстың объективтік ... ... ... ... ... ... (қылмыстың субъективтік жағы) ... ... ... ... ... ... ... табылатын қылмыстық заң қорғайтын
қоғамдық қатынастардың жиынтығы Қылмыстық кодектің 2-бабында көрсетілген.
Сонымен, ... ... ... ... ... құрамы болатынын
білдік. Іс-әрекетінде қылмыс құрамының ең кем дегенде бір белгісі жоқ болса
ол адамды қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... занда қылмыстың, жалпы түсінігі берілген, сонымен бірге
Ерекше бөлімде нақты қылмыстар ... ... ... заң ... деген түсінікті ашпайды. Бұл түсінікті қылмыстық құқық теориясы ... ... ... деп - ... заң ... қоғамға қауіпті іс-
әрекеттерді белгілі бір қылмыстың ... ... ... ... объективтік және субъективтік жақтарынан құралған элементтердің
және олардың белгілерінің жиынтығын айтамыз.
Қылмыс ... ... оның ... және ... сипатталады. Барлық жүйелер секілді ... ... ... бір ... тұрады. Осы белгілердің қосымша жүйелерінің ең
болмағанда ... жоқ ... ... ... яғни ... құрамының
тұтастай жоқ болуына әкеп соғады. Бұл жерде қылмыс ... ... ... ... ... ... бастапқы компоненттерді айтамыз.
Қылмыс құрамының белгілеріне мынадай 4 түрлі элементтер жатады: объект,
объективтік жағы, ... ... ... ... ... ... мүлкін
қасақана жою немесе бүлдіру қылмысы (187-бап) белгілері болып біріншіден,
басқа біреудің мүлкіне қол сұғу, ... осы ... жою ... бүлдіру,
үшіншіден, осы әрекетті қасақана істеу, ... бұл ... ... ... ол үшін 14-ке ... адам ... тартылады.
Осы көрсетілген төрт белгінің біреуі жоқ болса, онда бұл ... ... Егер адам ... ... мүлкін абайсызда бүлдірсе немесе жойса
онда кінәлінің әрекетінде басқа бір ... ... ... ... бұл ... ... ... басты белгісі қылмысты қасақаналықпен істеу
жоқ. Әрбір қылмыс құрамының белгілері ... ... ... ғана ... қылмыстық заңның Жалпы бөлімінде оның ... ... ... ... баптарының диспозицияларыңда әр
түрлі ... ... ... ... ... ... өзінде
диспозиялардың қылмыстың ерекшелігін анықтайтын және оны басқа қылмыстардан
ажырататын ... тән ... ... ... ... ... ортақ немесе нақты қылмыс топтарына тән белгілер Жалпы бөлімнің
баптарында анықталады. Мысалы, бөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... осы қылмыстың субъектісі, не кінәнің
нысаны аталмаған. Бұл жалпылама белгілер Қылмыстық кодекстің 15 және ... ... ... ... ... ... оған тән
белгісі - басқа біреудің мүлкін жасырын түрде ұрлау ғана ... ... ... ... тонаудан ерекшеленеді. Әрбір қылмыс істелген уақытында
көптеген белгілермен сипатталады. Осы белгілердің барлығы да ... ... ... ... ... ... ... түрлік
белгілер ғана қосылады. Түрлік белгілер дегеніміз барлық қылмыстарға ... ... ... және ... ... ... ... болады. Түрлік белгіге жатпайтын тек қана жекелеген қылмысқа тән
белгілер қылмыс құрамына қосылмайды. ... олар ... ... ... да, ... ... оның ... саралау үшін маңызы
болмайды. Мысалы, біреудің мүлкін ұрлағаңда (ақша, зат, құжат т. б.) ... ... ... ... қылмысты саралауға әсер етпейді. Түрлік белгі сол
немесе басқа қылмыстың ... ... ... табылады. Осы түрлік
белгілердің біреуі жоқ болса, онда қылмыс құрамыда ... ... ... мүлкін ұрлаудың түрлік белгісі - оны жасырын ұрлау. Егер ... ... ... алу ... емес, ашық түрде жүзеге асырылса, онда ұрлық
емес, басқа ... ... - ... болады. Қылмыс құрамы бір ғана қылмыстық
құқылық нормада - бір ... ... ... ... ... ... жалғандық.
Басқа жағдайларда Қылмыстық кодекстің бір бабында қылмыс құрамының бір
немесе бірнеше түрі ... ... ... ... кодекстің 308-
бабында қылмыстың қауіптілік дәрежесіне қарай билікті немесе қызметтік
өкілеттілікті асыра ... үш ... ... баптың бірінші
бөлімінде осы қылмыстың жай ... ал ... ... ... осы ... немесе өте ауыр түрлері көрсетілген.
Ерекше бөлімнің баптарында әдетте аяқталған немесе ... ... ... ... Алдын ала қылмысты әрекеттерде немесе
қылмысқа қатысушы адамдардың: ұйымдастырушы, айдап салушы, ... сол ... ... қылмыстың құрамының барлық ... ... ... ... ... онымен зорлап жыныстық қатынас
жасау орындалмайды немесе кісі өлтіруіне оқталғанда қылмыстың ... ... ... жоқ. ... та осы ... кінәлінің әрекеттерінде Ерекше
бөлімдегі аталған баптарда көрсетілген қылмыстың барлық ... ... ... ... құрамы жоқ деуге негіз болмайды. Бұл
жағдайда да қылмыс құрамы бар, бірақ ол оның ... ... ... сол
сияқты Жалпы бөлімнің тиісті баптары көрсетіле отырып белгіленеді. Мысалы,
әйел зорлауға оқгалғанда, кінәлінің әрекетінде Қылмыстық ... 120 ... ... ... ... ... бар. ... құрамының
зандылықты сақтауда және оны нығайтуда маңызы зор. Заңдылықты қатаң сақтау,
бұлжытпай жүзеге асыру, тәуелсіз ... ... ... шарты.
Заңдылық қағидасын сақтау жүзеге асыру ... ... ... ... ... Бұл ... ... құқығын,
бостандықтарын жүзеге асырудың негізгі кепілі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... занды дұрыс қолданып, оның
әрекетіне заң талабына сай баға беру ... ... ... ... ... ... шарттарының бірі қоғамға қауіпті іс-әрекеттерге ... ... ... немесе әрекетсіздікке қылмыстық заң нормасының
талабына сай баға беріп саралау ... ... ... ... ... ... істеген қауіпті іс-әрекетін
қылмыстық занда көрсетілген нақты қылмыс құрамының белгісі бар бапқа ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық занда
көрсетілген нақты қылмыс құрамымен қамтылса, онда ол дұрыс ... ... ... ... ... ... ... тиісті баптары
немесе оның ... ... сай ... ... ... Егер адамның іс-әрекетінде бірнеше қылмыстың құрамы болса, онда ... ... ... ... ... ... бірнеше бөліктері,
тармақтары бойынша сараланады. Қандай ... ... ... дұрыс
сараламау, ол заңдылықты бұзуға, қылмысқа ... ... ... ... нұқсан келтірумен байланысты болады. Мұндай құбылысқа
жол бермеу үшін қылмыстық заңды дұрыс қолданып, ... ... ... ... ... іс-әрекетті дұрыс саралау қажет, сондай-ақ қылмысты
қылмыс еместіліктен немесе соған ұқсас басқа қылмыстардан ... ... ... ... бұл ... қылмыс құрамы, оның белгілерінің
қылмысты саралаудағы, зандылықты сақтаудың маңыздылығы ерекше болып отыр.
Біздің құқықтық ... ... ... егер оның ... ... ... құрамы жоқ болса, ... ... ... ... ... ... ... жаза Қылмыстық кодекстің ізгі талабы
қылмыстық жауапқа және ... тек қана ... ... яғни ... көрсетілген, коғамға қауіпті екені қасақана немесе ... ... ... ғана ... болып табылады.
Қылмыс пен қылмыс құрамы өзара тығыз байланысты, бірақ ... ... ... Олар ... ... да, бағыты да
әр түрлі. Жоғарыда айтқандай қылмыс туралы ұғым ... ... ... ... Осы ... ... ... қылмыс дегеніміз
адамның әлеуметтік-құқылық, қоғамға қауіпті және құқыққа ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті болып табылады.
Қылмыстың жалпы түсінігі, сол қылмыстың заңдылык сипаттамасын беріп қана
қоймай, оның ... ... де ашып ... ... ... әр түрлі нысанда көрініс тауып немесе түрлі түрде ... ... ... бірге нақты қылмыстардың да ... ... ... түсінігі – барлық қылмыстарға тән, оның
белгілері Қазақстан ... ... ... ... ... нақтыланып өзінің дамуын табады.
Қылмыстық заңда сипатталған әрбір қылмыс, яғни қылмыс ... ... ... ... ... - бұл ... іс-әрекет емес,
тек соның нысанын сипаттайтын түрі ғана іс ... ... ... ... ... заңдылық түсінігі. Егер қылмыстың түсінігінде
барлық қылмыстарға тән белгілер - қоғамға қауіптілік, құқыққа қайшылық,
кінәлілік және ... ... ал ... ... ... ... білдіретін нақты қылмыстардың міндетті белгілерінің
жиынтығы есепке алынады. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осы екі қылмыстың құқылық-түсініктерінің
бағыты да әр түрлі. Нақты қылмыстың ... ... ... ... ал қылмыстың жалпы түсінігі нақты қылмыстың құрамының зандылық
базасын ... ... ... оның ... ... ... қажеттілігінен туындайды.
Қылмыстық құқық теориясында, оқулықгарда қылмыс ... ... ... ... ... және ... ... құрамының
түсінігі жалпы қылмыс түсінігіне қарағанда заңдылық ұғым ... ... ... ... Бұл ұғым ... ... қылмыстардың түсінігінен, қылмыстың
нақты құрамының жинақталған белгілері арқылы анықталады және өз бойында
жалпылама ... ... ... ... мен ... сипаттап,
көрсетеді. Нақты қылмыстың құрамы нақты қылмысқа тән белгілерді көрсетеді
деп жоғарыда атап өттік. Бірақ ... ... ... ... ... тән, ... қылмыс құрамының жалпы түсінігін құрайтын, яғни
кез келген қылмыстар құрамының жалпы ... ... ... бар.
Қылмыстық құқық теориясы әрбір қылмыста болатын төрт ... ... ... ... ... ... және субъективтік
жақтарын, субъектісін атап көрсетеді. Осы белгілерге орай кез ... ... ... төрт ... ... элементтерге бөлінеді. Әрбір
қылмыс құрамында оның объектісін, объективтік, ... ... ... ... белгілері міндетті түрде болады. Осы ... ... ... ... ... табылады, сондықтан да осы
элементтердің біреуінің жоқ ... ... ... ... және ... ... де жоқ ... көрсетеді. Қылмыстың құрамының жалпы
түсінігі барлық қылмыс құрамына тән осы төрт ... ... ... осы ... басқа элементтерін сипаттау тиісінше
қылмыс құрамының элементтерін сипаттау деп ... ... ... ... ... сипаттау қылмыс құрамының субъективтік жағы
деп аталады.
Қылмыстың объектісі деп, сол қылмыстық қиянаттың неге бағытталғанын,
оның ... зиян ... ... келтіруге нысана алғанын айтамыз.
Қылмыстың объектісі заң қорғайтын коғамдық ... ... ... құқықта олар шартты түрде жалпы, топтық және тікелей объект болып
бөлінеді. Қылмыстың объектісін оны ... ... ... ... анықтаудың қоғамға зияңды іс-әрекеттің сипаты мен дәрежесін белгілеу
үшін және оны саралау үшін маңызы ерекше.
Қылмыстың сыртқы пішінін, ... ... ... ... ... ... ... Объективтік жағының белгісіне ең
алдымен, қоғамға қауіпті мінез-актісінің сыртқы көрінісі — адамның әрекеті
немесе әрекетсіздіті ... ... ... ... немесе әрекетсіздіктің
нысандары мен түрлері қылмыстық заң тұжырымдарында әр түрлі және жан-жақты
(мүлікті жою немесе бүлдіру, ... жою, ... ... ... т. ... қылмыс құрамының объективтік жағы әрекет немесе ... ... ... және іс-әрекеттің зардап пен ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың
объективтік жағын сипаттауда оның міндетті белгілеріне уақыт, орын, жағдай,
қылмыстың жасалу тәсілдері ... ... ... ... ... ... дәрежесін белгілеуде, қылмысты саралауда объективтік
жақтың осы ... ... зор. ... ... ... ... ішкі жағын құратын белгілері, яғни адам істеген
қоғамға қауіпті ... не ... ... ... ... ... кінә, ниет және мақсат жатады. Кінә екі түрлі ... және ... ... ... ... табады.
Субъективтік жағынан бір қылмыстар касақаналықпен (ұрлық), екінші біреулер
абайсыздықпен ... кісі ... ... ... ... ... Кінәнің нысанының көпшілігі қылмыстық
заңның өзінде тікелей ашып ... Ал ... ... ... ... ... талдау жасау арқылы анықталады. Кейбір
қылмыс құрамының субъективтік жағының ... ... ... ... да жатады. Мысалы, пайдақорлық ниетпен кісі өлтіру, басқа қылмыстың
ізін жасыру мақсатымен кісі өлтіру. Қылмыс ... ... ... ... қылмысты саралауда қылмыстың және ... ... ... үшін және жаза ... ... үшін ... ... табылады. Қылмыстық заң бойынша қылмыстың субъектісі болып,
қылмыстық жауаптылыққа тартылуда кез ... адам ... ... есі дұрыс, қылмыс жасаған уақытта 16-ға, кейбір қылмыстар үшін
І8-ге толған (14,15-бап, жеке ... ... кез ... қылмыс: құрамының субъектісінін жалпы ... жеке ... есі ... ... ... ... толғандар саналады.
Қайсыбір қылмыс құрамдары үшін ... осы ... ... ... белгілер болғанда ғана жол берілуі мүмкін. Әдетте, ... ... осы ... үшін жауап беруі мүмкін адамдардың шеңберін шектейді.
Мысалы, пара алудың ... ... тек қана ... ... ... ал ... қылмыстардын субъектісі болып әскери
қызметшілердің болуы ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық мәселелерін шешуде және жаза
мөлшерін белгілеуде маңызы зор. Осы ... ... ... ... қылмыстың құрамының жалпы түсінігі, қылмыс құрамының қажетті,
міндетті белгілері және факультативті белгілері болып өзгешеленеді. Мұндай
өзгешелену ... ... ... ... ... іс-әрекетті дұрыс
саралауға көмектеседі. Қылмыстың құрамының кажетті, міндетті белгілері
дегеніміз бұл кез ... ... ... болатын белгілер. Ондай
белгілердің кем ... ... ... қылмыс құрамының мүлде болмауының
көрінісі болып табылады. ... ... ... ... ... кінәнің нысаны, адамның есі дұрыстығы және оның белгілі жасқа
толуы.
Қылмыс құрамының факультативті нышандары дегеніміз бұл заң шығарушының
кейбір ... ... ... үшін ... ... ... ... белгілерге жататыңдар: уақыт, қылмыс істеу тәсілі, қылмыстық
ниет, мақсат, қылмыстың заты, қылмыстың арнаулы ... ... ... ... ... ... сол немесе басқа бір құрамда атап көрсетілсе,
онда ол өзінің мәні жағынан осы ... ... ... ... айналып
кетеді. Мысалы, басқа біреудің мүлкін тонауды алсақ, ... ... ... ... ... ашық алу, осы қылмыстың белгісі. Егер факультативтік
белгісі қылмыс құрамына ... онда ол ... ... әсер
етпейді. Тек қана қылмыстық-құқылық жаза ... ... ... қызметшінің құжаттарда қолдан жасау қылмысын саралауда оның қандай
тәсілмен, қаңдай ... ... ... алынбайды (314-бап). Бірақ
қолданылған тәсіл, мақсат, жаза тағайындалғанда сөз жоқ ... ... ... ... ол ... ... ... сақтауда және оны
нығайтуда маңызы орасан зор.
Қылмысты дұрыс саралау үшін, ... ... ... ... дұрыс түсіну қажет. Осындай әдіс қылмыс құрамының жалпы белгілерін
білуге жәрдемдеседі. Ал қылмыс құрамының ... ... ... ... ... ... аса қажетті сатысы болып табылады.
Жекелеген қылмыс құрамының мазмұнын терең ашу, ... ... ... және ... ... істі дұрыс саралау мақсатымен
қылмыс құрамының түрлері нақты белгілер бойынша өзара бөлінуі ... ... ... ... бөлінудің негізі (критериясы) ... ... ... ... ... екіншіден, қылмыс
құрамының сипатталу тәсілі, үшіншіден, қылмыс құрамының ... ... ... ... ... дәрежесі мен мәніне қарай
құрамдар негізгі, жауаптылықты ауырлататын ... ... ... жеңілдететін қылмыс құрамдары болып бөлінеді. Негізгі ... деп ... ... түрі ... онда ... тұрақты
белгілердің болуын айтамыз. Негізгі қылмыс құрамында қылмысты ауырлататын
немесе ... ... ... Мысалы Қылмыстық кодекстін 96-
ба-1-бөлігіндегі құрам негізгі ... ... Онда кісі ... жай ... ... ауыр ... ... түрлері айтылмаған.
Егер қылмыс құрамыңда осы ... ... ... ... жеңілдететін жағдайлар көрсетілсе, онда ... ... ... ... деп айтамыз. Мұндай қылмыс құрамына
Қылмыстық кодекстің ... ... ... құрамы жатады (жан
күйзелісі жағдайында болған кісі өлтіру). ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамы, сараланған
қылмыс құрамы (яғни, жауаптылықты ауырлататын құрам) деп ... ... ... ... III ... ... адамды ауыр қылмыс істеді
деп айыптап жала жабу жатады. Немесе ... ... ... ... ... тобының алдын-ала сөз байласуы бойынша,
бірнеше рет т. б. ... ... ... құрамының сипатталу тәсіліне
қарай құрам жай қылмыс құрамы, ... ... ... және ... ... деп ... Жай ... дегеніміз қылмыс құрамының белгілерінің
біркелкі болуы, яғни, оның бір ғана ... бір ғана ... ... ... ... 125-баптың 1-бөлігінде көрсетілген адамды ұрлау
жатады. ... ... ... деп ... ... ... ... айтамыз (объект, объективтік, субъект, ... ... екі ... ... қол ... (179-бап — қарақшылық). Кінәнің екі
түрлі нысаны қылмыстар (103-бап, 2-бөлігі және т. б.). ... ... ... ... ... ... ... істегендікті айтамыз.
Жұмыс уақыты мерзімінен артық жұмыс атқарған көлік жұмыскерлері ... ... ... заңда көрсетілген зардаптар туындатса қылмыс
субъектісі болып танылмайды.
Тек жоғарыда көлік жұмыскерлерін ... ... ... ... ... оларды субъект деп тану немесе
танымау мәселесін ... ... ... ... тән
ерекшеліктері бар. Олардың тәртіп жөніндегі арнайы жарғысы жоқ, ... ... және су ... ... ... автомобиль көлігі жұмысын
реттейтін тиісті ережелермен нұсқаулықтарды ... ... ... ... мынадай көлік құралдары, мысалы автобустар, троллейбустар,
әртүрлі жүк және ... ... ... авто жүк ... ... қар тазалағыштар және сағатына 5 шақырым ... ... ... ... ... жатқан құрамдардан басқа арнаулы субъектілер
қатарына қылмыстың неғұрлым тар шеңберін қамтитын құрамдарды да ... ... ... ... түрлерінің субъектісі болып кез
келген ... ... ... ... біртұтас тобының арнайы
субъектілері танылады. Қосымша белгіге ие бұл лауазымды ададмдар, басқа да
лауазымды ... ... ... ... ... ... ... өкілдерін, судьяларды, ... ... т.б. ... ... ... ... нақтылау қылмыс құрамының өзінің мазмұнынан
туындайды. Мысалы, қорғанысқа қарсы қылмыстардың субъектісі ... ... ... тек заң ... ... ... ... танылады. Қылмыс
субъектісінің ерекшелігін әр жағдайда нақты белгілеу, оның ерекшелікті
қасиеттері мен ... ... ... ... ие.
Сонымен қатар қылмысты дұрыс саралауда да ... зор. Ол ... ... байланысты қылмыс субъективтік белгілеріне
байланысты қылмыс субъектісінің өзіне тән ... ... ... ... ретінде тұтынушыларға кем өлшеу,
кем санау т.б. танылады. Сонымен бірге сайлау ... ... ... ... ... мен ... ... бұрамалауды
да жатқызуға болады. Сондай-ақ “Экономикалық қызмет ... ... өзге де ... ... ... ... қылмыстарда
да қылмыстық арнаулы субъектілері көрініс табады. ... ... ... ... ... тән ... көрініс
табатындықтан қылмыстың арнаулы субъектісінің қамтитын аумағы өте кең.
Қорытынды
Еліміздің тәуелсіздік алуына байланысты 1997 жылы шілденің ... ... жаңа ... ... қабылданып, ол 1998 жылдың
1 қаңтарынан бастап заңды күшіне енді.
Қазақ ССР-інің 1959 жылы ... ... ... ... орын алған саяси, әлеуметтік, экономикалық өзгерістерге сай
келмегендіктен, жаңа Кодекстің қабылдануына байланысты өз ... ... ... 1 ... әрі ... ... 1959 жылғы Қылмыстық ... ... ... ... әкімшілік-әміршілдік жүйе мен
орталықтандырылған жоспарлы экономика қағидаларына негізделген ... ... өзі ескі ... ... ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарын қылмыстық-құқықтық
қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның болуын ... ... ... жаңа ... кодексі Қазақстан Республикасы
Конституциясының және халоықаралық құқықтың жалпы жұрт ... ... ... ... қылмыстық заңның ең басты міндеттерінің бірі адам, қоғам, мемлекет
мүддесін қорғау ... ... ... жаңа ... ... байланысты арнаулы субъектілердің жаңа ұғымы ашылды. ... ... ... баса мән ... ... олардың мазмұны
түбегейлі ашылып көрсетілген. Атап айтқанда лауазымды адамдардың ұғымы,
бұрынғы Қазақ ССР ҚК-дегі лауазымды ... ... ... ... жағдайына байланысты ВИЧ, ЖҚТБ ауруы бұрын болмаған
еді, қазіргі кезде бұл өзінше бір бөлек белгі ретінде қарастырылады.
Қылмыстық құқықтағы арнаулы ... ... оның ... ... ... студенттер жеке адамдарды ... ... ... ... ... ... ... қылмысты дұрыс
саралауды, іс-әрекетте құқыққа қайшы және қоғамға зиянды мән-жайлардың ... жоқ ... ... ... ... жаза тағайындауды қолданып
жүрген қылмыстық заңға сәйкес ... бұл ... ... қоғамға
қауіптілігінің мәнін және дәрежесін, кінәлінің жеке тұлғасын, жауаптьылықты
жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескере ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан және жазадан бостаудың ... ... мен ... ... терең біліп үйренуге
көмектеседі.
Қылмыстың арнаулы субъектісін нақты білу ... ... ... ... ... ... органдарында жұмыс атқарған жағдайда өзінің
білімі мен білігін жетілдіруде, жалпы субъектімен ... ... ... ... актілер:
1. Қазақстан “2030”, -Алматы.1998ж.
2. К.Маркс, Ф.Энгельс. Соч., том 1. ... ... ... ... и ... –М., 1970. ... Н.Д.Дурманов. Понятие преступления. Изд. Акад.Наук ... ... ... ... Госюриздат. 1954. –С.38
6.А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы ... –А., ... ... ... Н.А. ... Прапвоотношение и отвественость в совествком уголовном
праве. ... 1957. ... Г.А. ... Вставное вменение и уголвная отвественность. Актуальные
проблемы угоолвного права. –М., 1988. –С.39.
9. Ю.М. ... С.В. ... ... и ... ... 1987. ... R.Mavrach Zipt. H. Op cit -S. 474.
11.Ю.С. Богомяков. Уголовно-правовая невменямость: ... и ... ... ... и ... 1989. №4. ... Б.А. ... Понятие невменяемости в Совестком уголовном
праве // Правоведение 1987. №4, -С.84-85.
13. Судебная психиатрия. ... /Под ред. ... ... ... А.А. ... Спорные вопросы, уменьшенной вменямости и
уголовный кодекс РСФСР /Право и жизнь. 1924. №7-8. ... Д.А. ... К ... о ... ... и ... ... духовно больных и психопатах // ... ... и ... лечение. /Под ред.
П.Б.Ганушкино. –М., 1929. –С.36-37.
16. В.Гурьева. Судебно-психиатрическая экспертиза ... ... ... 1989. №5. ... В.К. ... ... механизмы биологической
мотивации. –М., 1986. –С.181.
18. У.С.Джекебаев. О ... ... ... ... 1971. ... В.С. ... ... преступления. –М., 1958. –С.138.
20. В.В. Устименко. Специальный ... ... ... ... 1989. ... ... ... субъект преступления. Изд. “Наука”
КазССР. –А-А. 1977. 39-46сс.
22. Уголовное право. Общая часть. /под ред. ... ... И.И. ... ... Г.И. Баймурзина. Изд. ... 2005. ... А.А. ... Курс ... ... ... Т.2 ... П.С. Дагель. Учение о личности преступника в ... ... ... 1970. ... Д.А. ... ... проблемы права. –М. 1972. –С.244-
268.
26. Мемлекеттік ... ... “ҚР ... 23 ... ... В.Д. ... ... за должностное преступление
по советскому уголовному праву. –М., 1956. –С.54.
28. А.А. Пионтковский.Учение о ... -М., ... ҚР ... Кодексіне түсінік. –А.2001ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет
Контрабанда77 бет
Көліктегі қылмыстардың сипаттамасы және түрлері27 бет
Қылмыс және жауапкершілік5 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық жайлы93 бет
Қылмыс құрамы49 бет
Қылмыс құрамы жайлы51 бет
Қылмыс құрамы және түсінігі31 бет
Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы75 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь