Жастардың құқықтық мәдениеті

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

1.ЖАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІН
ЗЕРТТЕУДІҢ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 «Құқықтық мәдениет» жастардың құқықтық
мәдениетін түсінудің дүниетанымдық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2 Жастар және жастардың құқықтық әлеуметтенудің
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3 Жастардың құқықтық санасының қалыптасуы және
оған әсер ететін факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

2 ЖАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІ ЖӘНЕ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ...25
2.1 Құқықтық тәрбие . жастардың құқықтық
мәдениетін қалыптастырудың негізгі жолы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Жастарға құқықтық тәрбие берудің нысандары
мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27
2.3 Девианттық жүріс . тұрыс және жастардың құқықтық
мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАСТАРДЫҢ
ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ
КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 37
3.1 Қазақстан Республикасындағы жастардың мемлекеттік
саясаты және оның ұйымдық . құқықтық механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... 37

3.2 Елімізде құқықтық мемлекет орнату кезеңіндегі жастар
Туралы заңдарды жетілдірудің басым бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .52
Қазақстан Республикасын демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтік мемлекет деп жариялаған Конституция оның ең жоғарғы құндылығы адам, адам өмірі, құқығы мен бостандығы деп ерекше атап өтті. Мұның өзі қоғамдағы көп жақты, көп сатылы қарым-қатынастарды реттеудің негізгі құралы ретінде құқықтық санамен құқықтық мәдениет маңызының арта түсуіне жол ашты. Қоғамдағы шынайылықтың обьективті ақиқат қисынын тек зиялы, білімді қоғам өз қалыптасуының барысында, демократияның барлық мүмкіншіліктерін пайдалана отырып, жан-жақты аша түсетінін озық мемлекеттердің дамуы дәлелдеп отыр. Демократияның қанат жайып көркеюінің басты кепілі – құқықтық мәдениеттің жан-жақты дами түсуі. Демократия дегеніміз- шетсіз де шексіз кеңістік немесе әркімнің ойына келгенін істеушілік емес. Ол - белгілі дәрежеде заңмен, тәртіппен реттеліп отыратын қоғамдық белсенділік.
Мемлекетіміздің өзінің алдына ұзақ мерзімге үлкен жоспарлар қойып отырғанын біз жақсы білеміз. Еліміз 2030 жылдары Орта Азияның барысына айналғалы отыр1
Бұл еліміздің көркейіп, дамитындығын көрсетеді. Отанымызды биік дәрежеге көтеріп, оның болашағына ие болып, гүлдендіретін де жастар болып табылады. Ал жастарды осы бастан ел мен жерге құрмет көрсете білуі мақсатын қазақ халқының ғасырлар бойы сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлерінің үлгілерін өз бойына сіңіруге, ғылым мен білімнің соңғы жетістіктерін жете меңгерген кәсіпқойлыққа баулуымыз қажет.
Мемлекеттің өркендеуіне табиғи байлық, халық саны, жердің кеңдігі қандай рөл атқаратын болса, жастардың кәсіпқой, өз ісінің шебер маманы болып қалыптасуы да зор рөл атқарады. Қазақстанның ғылым мен білім саласында жеткен жетістіктерін болашақ ұрпақтың бойына сіңіріп, ұрпақ сабақтастығын басты назарда ұстау қажеттілігі туындайды. Сонда ғана біз алдыңғы қатарлы елдердің деңгейіне көтеріле аламыз.
Қазіргі заманның басты талабы – мемлекеттік және халықаралық стандартқа сай, бәсекеге икемді түрлі саладағы жас мамандарды даярлап шығару. Бұл өте күрделі іс. Оның негізінде жалпы адамзаттық құндылықтар жүйесінде даярлығы мол, өзіне қойылатын әлеуметтік-адамгершілік талаптар мен этикалық нормаларды меңгерген кәсіпқой маман тұлғасын қалыптастыру, отансүйгіш, интернационалдық сезімде тәрбиеленген жастарды қалыптастыру, дүниежүзілік құқықтық дамудың тәжірибесін меңгеріп қана қоймаған, ел дамуының кәсіптік мүддесіне сай өз көзқарасын қалыптастырған, оларды пайдалана білуге дағдыланған азаматтарды тәрбиелеу басты іс болып табылады. Сондықтан да нарықтық экономикаға өтуге байланысты жаңа заман қажеттілігіне сай қазіргі ақпараттық және жаңа технологиялық жаңалықтарды өз бойына жинаған, жоғары білікті маман иелерін даярлау ісі құқықтық білім беру және құқықтық тәрбиемен ұштасып жатыр.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан –2030.- Алматы: Білім, 1997.-б.
2. Fisher Hugo.Theorine der kultur.Das kultutelle kraftsfeld.-Stuttgart,1965.-c.
3. Моль А. Социодинамика культуры.-М.,1973.-
4. Сальник В. П.Правовая культура:теоретико-методологический аспект:Дис…д-ра юрид.наук.-Л.,1990.-с.
5. Ликас А.Л. Законность и культура социалистического правосудия//Советского государство и право.- 1981.-№3.-С126-131
6. Венгров АБ Теретория государства и права: Учебники.-М., 1998-
612с
7. Синюкова ТВ Правовая культура // В кн. Теретория государства и
права : Курс лекций / Под. Ред. Н.И Матузова и А.В Малько – Саратов
1995
8 Ибраев А.С некоторых особенностях правовой культуры казахского народа //Правовая реформа вКазакстане –2003 -№3 –С27-
9 Сартаев С,С Ибраев А.С. Правовая культура- составная часть общей культуры человечества // Вестник Каз ГУ Серия юридическая – 1997 -№3- с 12-20
10 Қазақстан Республикасы Үкметінің “Дарын ”мемлекеттік жастар сыйлығы туралы Қазақстан Республикасының Үкметінің 1996 жылғы 7 тамыз № 983 қаулысы //Юрист –справочная правовая система .
11 Тагиев А.С Метологические проблемы анализа правовой социализации студенческой молодежи: Дис..кан. соц. Наук –Алматы 1999-138с
12 Кадыржанов Р.К Восприятие демократиинаселением современного Казахстана //Саясат 2001-№с57
13 Шайкенова А.Т Отношение казахстанцев к реформам в условиях современной политической обстановки //Саясат –2001-№ с 50-55
14 Зиманов С.З қазақтың ата-заңы және оның бастаулары //
Қазақтың ата заңдары –Алматы: Жеті жарғы 2001-Т1-440б
15 Сартаев С.С Тіл тағдыры –ел тағдыры //Қазақ әдебиеті-1989-26 мамыр –14б
16 Шаймерденов Е.Ш. Шаукенова З. К Ракшиева Б.И. Языковая ситуация в Республике Казахстан //Саясат –2001.№ -с28
17 Галинайтите Ю. В. Правовая социализация рабочей моледжи: проблемы и решения: Дис.. д-ра юрид. наук. М1988-275с
18 Сапарғалиев Ғ. С ., Ибраева А. Мемалекет және құқық теориясы. Алматы: Жеті жарғы 1997-45б
19 Қазақстан жастары бағдарламасы туралы : Қазақстан Республикасы Үкметінің 2001жылғы 17 ақпандағы №249 қаулысы //Юрист –справочная правовая система Юрист40
20 Альхименко В.В Козловский А.Б. Правовое воспитание молодого поколения –М: Мос. Рабочий 1985-163с

21 Сартаев С.С. Адамправолары мен бостандықтары //Жетісу. – 1986.-9декабря.
22 Сартаев С.С. Формировать нового человека // Вечерняя Алма-Ата. – 1977.-5 января.
23 Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как объект социологического исследования: Дис. ... кан.соц. наук. –Алматы, 1999.-133с.
24. Қазақстан Республикасында нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2001-2005 жылдарға арналған стратегиясы туралы: Қазақстан Республикасының Президентінің N 394 16 мамыр 2000 жылғы жарлығы // Республиканский центр правовой информации.
25 Калашникова Н.П. Правовая и социальная защита молодежи: пути становления ювенальной службы в Казахстане // Саясат. – 2001. - № - с.59.
26. Алауханов Е. Кепілдікке берілген уақытша өмір // Заң газеті – 2001.-10 қаңтар.
27. Усенов М. Молодежь и наркотики // Студент. – 2003-Октябрь.
28. Казаков Л.Х. Колесов Д.В. Наркогенная информация и профилактика наркомании среди учащихся // Советская педагогика.-1991.-№7.-С.12-14
106. Ильинский И. Развитие социализма и молодежь // Коммунист.-1987.№6.-С.25
29. Самаев А.К. Опыт формирования и реализации молодежной политики в Казахстане во второй аполовине 80 начале 90-х годов: Дис. ... канд.полит.наук.-М,1993.-155с.
30 Ковалева А.И. Луков В.А. Социология молодежи: теоретические вопросы.- М. Социум, 1999-356с.
31. Скробов А.П. О некоторых новых подходах к молодежной политике в условиях реформ // Социально-гуманитарные знания.-1988-№3-235с.
32. О государственой молодежной политике в Казахской ССР: Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 28 июня 1991 года №722-хіі // Юрист-справочная правовая система Юрист 4.0.
33. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар саясатының тұжырымдамасы туралы: Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 28 тамыздағы №73 өкімі // Юрист-справочная правовая система. Юрист..
34. “Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы” заңы // Егемен Қазақстан. –2004- 7 шілде.
35. Жоғарғы ісі жөніндегі Кеңесті құру туралы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 31 шілдедегі №1165 қаулысы /// Юрист справочная правовая система Юрист 4.0.
36. “Қазақстан жастар” бағдарламасы туралы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 17 ақпандағы №249 қаулысы // Юрист справочная правовая система Юрист 4.0
37. О программе молодежной политики на 2003-2004 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 13 февраля 2003 года № 155 // Юрист-справочная правовая система юрист 4.0.
38. “Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы” заң жобасы // Егемен Қазақстан. – 2002. –14 мамыр.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ   ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯ КАФЕДРАСЫ
Дипломдық жұмыс
ЖАСТАРДЫҢ ... ... 5 курс ... ... ... жұмыс
қорғауға жіберіледі.
Кафедра меңгерушісі
з.ғ.д. доцент Ибраева А.С.
------------------------------ 2006
Алматы 2006
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………………………….… 3
1.ЖАСТАРДЫҢ ... ... ... ... 6
1. ... ... жастардың құқықтық
мәдениетін түсінудің ... ... 6
2. ... және ... ... әлеуметтенудің
ерекшеліктері
............................................................................
............................ 13
3. Жастардың құқықтық санасының қалыптасуы және
оған әсер ... ... ... ... ... ... ... ………..25
1. Құқықтық тәрбие – жастардың құқықтық
мәдениетін ... ... ... 25
2. Жастарға құқықтық тәрбие берудің нысандары
мен ... ... ... жүріс – тұрыс және жастардың құқықтық
мәдениеті
............................................................................
..................................... 29
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАСТАРДЫҢ
ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ... МЕН ... ... 37
1. Қазақстан Республикасындағы жастардың мемлекеттік
саясаты және оның ...... ... ... ... ... ... кезеңіндегі жастар
Туралы заңдарды ... ... ... ... ... ... ... ... ... зайырлы, құқықтық, әлеуметтік
мемлекет деп жариялаған Конституция оның ең жоғарғы құндылығы ... ... ... мен ... деп ерекше атап өтті. Мұның өзі қоғамдағы көп
жақты, көп ... ... ... негізгі құралы ретінде
құқықтық санамен құқықтық ... ... арта ... жол ... ... обьективті ақиқат қисынын тек зиялы, білімді ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерін
пайдалана отырып, жан-жақты аша түсетінін озық мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... кепілі – құқықтық
мәдениеттің жан-жақты дами түсуі. Демократия ... ... де ... ... ... ... ... істеушілік емес. Ол - белгілі
дәрежеде заңмен, тәртіппен реттеліп отыратын қоғамдық белсенділік.
Мемлекетіміздің өзінің ... ұзақ ... ... ... ... біз ... ... Еліміз 2030 жылдары Орта Азияның барысына
айналғалы ... ... ... ... көрсетеді. Отанымызды биік дәрежеге
көтеріп, оның болашағына ие болып, гүлдендіретін де жастар ... ... ... осы ... ел мен ... ... ... білуі мақсатын қазақ
халқының ғасырлар бойы ... келе ... ... мен ... үлгілерін өз бойына сіңіруге, ғылым мен білімнің ... жете ... ... ... ... өркендеуіне табиғи байлық, халық саны, жердің кеңдігі
қандай рөл атқаратын болса, жастардың ... өз ... ... ... ... да зор рөл ... ... ғылым мен білім
саласында жеткен жетістіктерін болашақ ұрпақтың бойына сіңіріп, ... ... ... ... ... туындайды. Сонда ғана біз
алдыңғы қатарлы елдердің деңгейіне көтеріле аламыз.
Қазіргі заманның басты талабы – мемлекеттік және ... ... ... ... ... саладағы жас мамандарды даярлап шығару. Бұл ... іс. Оның ... ... адамзаттық құндылықтар жүйесінде даярлығы
мол, өзіне ... ... ... мен ... меңгерген кәсіпқой маман тұлғасын қалыптастыру, отансүйгіш,
интернационалдық сезімде тәрбиеленген ... ... ... ... ... меңгеріп қана қоймаған, ел дамуының кәсіптік
мүддесіне сай өз ... ... ... ... білуге
дағдыланған азаматтарды тәрбиелеу басты іс болып табылады. Сондықтан ... ... ... байланысты жаңа заман қажеттілігіне сай қазіргі
ақпараттық және жаңа технологиялық ... өз ... ... ... ... ... ... ісі құқықтық білім беру және құқықтық
тәрбиемен ұштасып жатыр.
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан -2030» Алматы: ... 1997 жыл- ... ... ... бір ... қана. Еліміздің ертеңі жастарсыз ... ... ... да ... ... құқықтық мәдениеті жоғары
жастарды тәрбиелеу және қалыптастыру ісі кезек күттірмей ... ... ... ... тұр. Қазақтың алтын бесігі ауыл,
ал қазіргі кезде ауыл жастарының басым көпшілігі ... бос. ... ауыл ... ... – мәдени тұрғыдан көтермелеге байланысты
арнайы бағдарлама қабылдап, оны тез арада жүзеге асыруға кірісу қажет.
Сонымен қатар, қазіргі ... ... ... ... жастар болып отыр. әртүрлі жұқпалы аурулар мен СПИД-тің де тамыр жайып
отырған ортасы да осы ... ... ... ... ... ... ... тиюде. Жас, тәуелсіз мемлекетіміздің алдында
ертеңгі күні айқын, мәдениетті және тәрбиелі ұрпақты қалыптастыру міндеті
тұр. Осы ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру ісі ... ... ... ... ... ... ... барысында сөз
болады. Жалпы жастардың құқықтық мәдениеті кешенді мәселе ... оның ... қыры ... зерттеудің пәніне айналып отырған.
Жастардың құқықтық мәдениетін зерттеуде оны көбінесе жастардың құқықтық
тәрбиесімен астастыра қарастыру орын алған. Жалпы ... ... ... ... мәдениеті туралы Қазақстанның танымалы заңгер ғалымдары
– С.З Зиманов, М.Т. ... ... С.С. ... С.Н.
Сабикенов, Г.С. Сапарғалиев, Н.Б. Мухитдинов, Т. Ағдарбеков, Н.Ө. Өсеров,
С.Ө. Өзбекұлы, Е.К. ... А.К. ... Е.Б. ... ... А.С. Ибраева, А.У. Бейсенова көптеген еңбектер жазған.
Жастардың құқықтық тәрбиесі мәселесі Л.А.Сахипова, А.И. Долгова, ... В.М. ... В.И. ... К.Х. ... А.П. ... ... А.Б. ... В.В. Бородин, Е.С. Кубанков, З.А. Бренчев,
Г.Б. Елемисов, К.А. Бегалиевтің ... ... ... арнайы
зерттеу нысанасына айналған.
Сонымен қатар, жастардың құқықтық мәдениетін жетілдірудің ... ... ... ... Бұл ... Л.М. ... ... В.В. Оксамытныйдің еңбектерінде жүйелі түрде сөз етіледі.
Жастардың құқықтық мәдениетін ... ісі Е.А. ... және ... арнайы зерттеледі.
«Жастардың құқықтық мәдениеті» атты зерттеу тек С.М. ... ... ... Еңбекте отбасы мен мектептің, өндіріс ... ... ... қалыптастыруда алатын орны мен ... ... ... ... ... мен құқықтық мәдениеті Л.А.
Сахипова мен З.Ч. Чикеевалардың ... ... жеке ... ... ... болған.
Мемлекеттік жастар саясаты арнайы зерттеу тақырыбына өзек ... Бұл ... Ш.З. ... пен ... ... ... Д.А. Калетаевтің еңбектері өте қомақты.
Әрине, аталған еңбектердің барлығында жастардың құқықтық мәдениетінің
белгілі бір қырлары сөз болады. ... ... ... ... ... ... табиғаты ашылып, негізгі ғылыми бағасы айқындала
қоймаған. Бұл ... ... ... ... ... басым көпшілігі кіші-гірім деңгейдегі кітапшалардан құралған.
Олардың негізгі мақсаттары жастар тәрбиесімен айналысушыларға көмекші құрал
ғана қызметін ... ... ... ... осы дипломдық жұмыста жастардың құқықтық мәдениеті
кешенді мәселе ретінде жеке алынып, жүйелі, ... ... ... қарастырылып отыр.
Дипломдық зерттеудің обьектісін негізінен құқықтық мәдениеттің жалпы
теориясының мәселелері мен құқықтық ... ... ... көтеру
барысындағы маңызы мен рөлі құрайды және де оған ... ... ... мәдениетін көтерудің кейбір теориялық
мәселелері де кіреді.
Зерттеудің нақты пәнін құқықтық мәдениет ... ... ... ... ... және ... құқықтық мәдениетін
көтеру ісінде олардың девианттық жүріс-тұрыстарының қаншалықты кері әсері
болатындығы, тәуелсіз ... ... ... ... ... ... жатқан іс-шаралардың мәні мен маңызын саралау құрайды.
1.ЖАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениетін түсінудің
дүниетанымдық негізі
Жастардың ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан да біз бұл мәселені зерттеуде теориялық
және методологиялық (әдіснама) маңызы бар мәселенің бірі ... ... және оның орны мен ... ... ... жөн ... отырмыз».
Мәселеге осы қырынан келу бізге жастардың құқықтық мәдениетінің табиғатын
жете түсінуге және оның жалпы ... ... ... алатын орнын
толыққанды салмақтауға мүмкіндік тудырады.
Жалпы құқық теориясында ... ... ... әртүрлі
аспектілерде, ракурстарда қарастырылып жүрген өте ауқымды мәселенің бірі
болып ... ... ... ... қана емес ... ... ғылымда осы күнге дейін өзінің бір ізді шешімін таба қоймаған, сан
түрлі концептуалдық ғылыми ұғымдар мен ... ... ... ... ... ... ... ұғымы да қоғам дамыған сайын толығып, әр қырынан байи
түсетін ұғымдық ... ... ... ... мазмұндалуы – қоғам
дамуының әрбір кезеңі тудырған ... ... ... ... ... Мысалы, оны мына деректен байқауға болады: 1919 жылға дейін
шетел ғалымдар айтуы бойынша мәдениет туралы жеті ... ... ... – 164, ал 1970 жылы – 250 ... болған2.
Американдық ғалымдар А. Кребер мен К. Клохон 1970 жылдардың басында-ақ
«мәдениет» ... 257 ... ... ... ... ... ... әлемдік әдебиетте мәдениеттің 500 –ден астам ғылыми
дефинициясы бар4 Құқықтық мәдениет мәселесімен айналысқан ... ... ... ... ұғымының әртүрлі ғылыми түсініктерінің
астарына терең бойлап, оны ашып талдауға және өзіндік ... ... ... Бұл ... ... ... бізден құқықтық
мәдениет ұғымын, оның табиғатын ашу барысында үлкен ... ... ... ... ... ... ... мәдениет жалпы мәдениет ұғымы секілді құқық теориясында
бір жақты қаралып бағаланбайды. Бұны ... ... де ... ... ... бір ... аясында толығымен ашып көрсету мүмкін
емес. Құқықтық мәдениет - әлеуметтік феномен ... ... ... Ол ... ... ... ... белгілері мен критерийлерді топтастыра алған
өте ауқымды жүйелік құрылым. Сондықтан да құқықтық ... ... мен ... ... ... сан ... ... мен пікірлердің жүйесі
қалыптасқан болатын.
Fisher Hugo. Theorine der kultur. Das ... ... ... Моль А. ... ... –М., ... ... В.П. Социалистическая правовая культура. Саратов: Сарат
Универс
Құқықтық мәдениеттің теориялық және ... ... ... ... бірі В.П. Сальников құқықтық мәдениет табиғатын
ашуға байланысты көзқарастардың ... ... ... ... «60 жылдардың аяғы 70 жылдардың басында құқықтық мәдениет
ұғымын беруде екі ... ... және ... туралы білім жиынтығы,
заңдарды қолдана білу және оған деген ... ... ... ... сөз ... ... қатар, ХХ ғасырдың 70 жылдарының аяғы ... ... ... ... ... ... ... көптеп көңіл бөлген тақырыбына айналғанын және оны әр
қырынан қарастырып «қоғам дамуының ... ... ... ... ... сапалық идеялық қалпы ретінде, сонымен ... ... ... ... заң ... ... ... (құрамдық бөліктерінің
) жиынтығы ретінде де, сондай-ақ заңдарды танығандық-білгендік, оны қабыл
алудың дағдысы ... және ... ... бір түрі ... ... ... есть ... идейное состояние правовой жизни
общества на определенном этапе его развития, и совокупность всех ... ... в их ... ... ... ... ... его,и разновидность общественного сознания»6 түсінігі,
дамытқан тілге шек етеді.
Құқықтық мәдениет ... ... ... ғалымдар құқықтық
мәдениеттің табиғатын сипаттайтын белгілерінің біріне ғана басымдық беріп,
оны құқықтық мәдениеттің «приматы» ... ... ... ... сол құқықтық мәдениетті сипаттайтын белгілердің ішінен бөлініп алған,
өздері өте маңызды деп ... ... ... ... ... тырысады. Құқықтық мәдениеттің анықтамасын беруде қалыптасқан
бұл әдіс ... күні ... ... сан ... түсініктері мен
ұғымдарын өмірге әкелді. Әйтсе де, бұл көзқарастарды топтастырып көрсетуге
де болады. ... ... ... ... ... ... ... мен
ұғымдарды топтастыруда белсенді-қызметтік, пәндік-құндылық құқықтық сананың
аясында, қоғамдағы ... ... ... жақтарының көрінісі тұрғысынан
тұжырымдау тағы басқа негіздері бойынша топтастыру орын алуда.
Енді осыларға жеке - жеке ... ... ... ... ... ... ... бойынша құқықтық мәдениет адамның белсенді қызмет
аясында қаралып, осыны негізге ала отырып, ... ... ала ... ... ... ... ұмтылыстар жасалды. Бұл бағыттың бір
түріне құқықтық ... ... ... ... ... ... әдістеріне жатқызатын «Технологиялық» деген атпен белгілі түрін
жатқызуға да болады. Бұл бағыт туралы Г.И. ... ... ... «в ... в ... ... появилась также « технологические
определения правовой ... ( В.П. ... Е.А. ... ... и другие). Они аккумулировали теоритический опыт изучения
правовой культуры и ... ее ... ... ... В. ... ... ... аспект.
Дис…. Д-ра юрид. Наук.-Л., 1990-с
состоящее прежде всего в формировании, развитии и становлении лияности, ее
направленности на ... ... во всех ... ... ... ... ... правом»7 Әрине, бұл ... ... қыры да ... таса ... Сонымен қатар, бұл
бағытты сот ... мен сот ісін ... ... ... А.Л. Ликас пен Н.Ф. Волкодаев “Сот әділдігінің мәдениетін
қызметтік әдіс ретінде ” өрбіте ... ... ... ... ... ашып көрсетуге қатысты екінші
бір ... ... ... сана аясында өрбітуді жатқызуға болады. Бұл
бағыт құқықтық тәрбие беру, оны ... ... ... ... рөлі және құқықтық тәрбие мен құқықтық сананың арақатынасының жай-
күйі негізінен алғанда арнайы ... ... орын ... ... ... біз бұл ... еңбектерден құқықтық мәдениеттің
түсінігіне қатысты ... ... ... ... ... ... бағытты қолданушылар негізінен акцентті ... ... ... мен ... ... Бұл ... қолдаушылар
мен әрмен қарай дамытушыларға: К.А.Моралев, Р.С.Могилевский, В.В. Орехов,
В.И. Каменская, А.Р.Ратинов және т.б. жатқызуымызға ... ... ... А.Б. ... ... мәдениет – құқықтық сананың жоғары және
көлемді деңгейі деуі, оны да осы бағыттың қолдаушылары қатарына ... ... деп ... ... мәдениет ұғымына қатысты бағытты пәндік-құндылық
бағыт ретінде топтастыруға болады. Мұнда құқықтық мәдениет ... ... ... (құқық, құқықтық құрылымдар және т.б.) және ... ... ... ... білім және т.б. ) бірін-бірі толықтыратын
бір ұғымның екі қырындай ... ... Ол ... осы ... негіздеушілердің бірі Т.В. Синюкова құқықтық мәдениет түсінігінің
негізіне – нормалар, құқықтық құндылықтар, заңдық ... ... мен ... ... ... құқықтық құбылыстар нақты
қоғамда адамдарға әлеуметтік-құқықтық бағыт береді9 Әрине, бұл ... ... біз оның ... ... ... ... ... біз бұл бағыттан құқықтық мәдениетті қандай критерийлердің
жүйесіне сәйкес бағалауға болатындығын көре алмаймыз. Құндылықтың ... ... ... ... ұстанымдар жүйесі өте күшті әсерін тигізіп
жатады. Оны біз кеңестік жетпіс жылғы ... өте ... ... ... ... ... ... қатар, заң
әдебиеттерінде оны құқықтық болмысымыздың жақсы ... ... де ... ... ... ... ... ойын Р.К.
Русиновтың құқытық мәдениетке берген мына берген мына төмендегі мінездемесі
толық ашып көрсетеді: « Под правовой культурой ... ... Н.Ф. ... культура судебного процесса.-М: Юрид литратура
1980-с
8. ... А.Б. ... ... и ... Учебники-М., 1998-612с
9. Синюков Т.В. Прав. культура / В кн терр. ... и ... ... ред. Н.И.Матузова и А.В. Малько Сар. 1995
обусловленное всем социальным, духовным, политическим и экономическим
строем качественное состтояние правовой ... ... ... в
достигнутом уровне развития правовой деятельности, ... ... в ... в ... правового развития субъекта (человека
различних групп, всего населения), а ... ... ... и ... ... ... и прав человека ». Осымен
астасатын пікірді құқықтық мәдениет теориясы ... ... ... қомақты нәтижелерге қол жеткізген осы саланың білгірлерінің ... ... ... де ... заң ... осы саламен көп жыл бойы айналысып ... А.С. ... да ... мәдениетке қатысты қалыптасқан
көзқарастар мен пікірлерді саралай келе берген өзіндік анықтамасын да ... ... ... ... ... ... ... жылжып отыратын, тарихи
сабақтастықта, ұрпақтан-ұрпаққа өтіп отыратын құқықтық болмыстың ақиқаты
іріктеп алып ... ... мен ... ... қызметін
қалыптастырған мәдени маңызды өлшемдердің озық жүйесі болып табылады.
Құқықтық мәдениетке оның негізгі ... ... ... ... тән ... ... ... ойымызша, А.С. Ибраеваның бөліп көрсеткен негізгі мына
белгілері жатады:
“Правовая культура – это особое ... ... ... ... ... как культурологических ценностей с точки
зрения
того, как и насколько они способны обеспечить наследование социальных форм
жизнедеятельности. ... и ... ... ... ... ... – это ... исползования в правовой
практике общества ... ... идей и ... ... в ходе
исторического развития, что находит свое выражение: а) в ... ... ... ... человеку уверенно смотреть ... ... б) в ... всех правовых институтов общества6
гарантирующей ... ... ... от ... в ... ... и ... личности право участвовать в ... ... ... – это ... ... ... правового
развития личности6 выражающаяся в отношении ее к правовой действительности
через индивидуальное ... и ... ... ... ... сипаттайтын белгілер шын мәнінде құқықтық ... ... ... және оған тән ... ... ... сипаттағы белгілер десекте болатындай.
Құқықтық мәдениет теориясындағы тағы да бір маңызды мәселенің
біріне құқықтық мәдениеттің ... және оның ... ... ... ... теорияда көптеген авторлар тарапынан әртүрлі
компоненттер жүйесінен тұратын құрылым ретінде ... ... А.С. ... ... ... ... ... народа
/Правовая реформа в Казахстане-2003 №3, -с 27
Былайша айтқанда, құқықтық мәдениеттің құрылымдық ... ... ... көрсету әлі болса теорияда өзінің біркелкі ... ... жоқ. ... қарамастан құқықтық мәдениетпен айналысушы ғалымдар
бұл мәселені терең талдауға ұмтылған сайын, шешуі қиын ... ... ... ... Мұның өзі құқықтық мәдениеттің сан қырлы сипаты бар
құбылыс екендігін тағы бір рет ... ... ... ... ... ... оның ... жүйесіне кіретін элементтерді
ашып көрсету өте ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Құқықтық мәдениеттің құрылымы арқылы біз ... ... ... ... ... ... етуімен даму бағыттарын,
ерекшеліктері мен оған тән негізгі белгілердің қырларын ... ... ... ... ... ... алған былайша түсіндіріледі- компонент
-терден (элементтерден) тұратын ортақ жүйенің ішкі ұйымдастырылуы. Құрылым
әрқашан жүйенің ұйымдасқан, ... ... ... ... байланыстағы жиынтығы ретінде көрінеді. Құқықтық мәдениеттің құрамына
көңіл ... оны ...... ... ... ... ... осы элементтердің маңызы өзара байланыстылықтарын көрсетуге,
сонымен қатар құқықтық мәдениеттің ең ... ... ... ... жол ашатын дұрыс жол болып табылады. Сонымен ... ... ... бір жақты бағалауға болмайтын да, болатын да ... ол ... ... ... ... бар ... Құқықтық мәдениеттің
құрылымын зерттеуде тағы бір ескеретін жағдай қоғамдағы объективті және
субъективті факторлардың ықпалымен оның ... ... ... ... Құқықтық мәдениеттің өзгерісті тез қабылдап түрленуге бейім
элементтерінің қатарына құқықтық сананы да ... ... ... ... мәдениеттің құрылымына қатысты ғылыми
әдебиеттерде әр кезеңдерде орныққан көзқарастар мен ... ... оны ... ... ... дәрежеде бағалауға қадамдар жасаған
А.С. Ибраеваның құқықтық мәдениеттің ... ... ... келе оның: « 1) правосознание; 2) право; 3) правовые отношения;
4) законность и правопорядок; 5) ... ... ... ... институты; 7) юридическая наука; 8) ... ... ... ... ойымызша, құқықтық мәдениеттің
құрылымының мәнін ... ... және ... келетін тұжырым деп санаймыз.
Сонымен бірге бұл ... ... ... ... ... ... дамуының
тұтастығын қалыптастыруға ұмтылған және оған мүмкіндік ... өте ... ... ... ... келелі мәселенің қатарына
оның қоғам өмірінде атқаратын негізгі қызметтерін жатқызуға ... ... ... оның ... ... ... ... көрсетеді.
Құқықтық мәдениеттің қызметтері арқылы құқықтық мәдениеттің деңгейін,
оның әсер етуін ... ... ... қызметтері дегеніміз – оның
қоғамда өмір сүруінің басты бағыттары. Осы күнге дейін ... ... ... ... және ... ... қатысты бір бағытты
көзқарастар жүйесі орныға қойған жоқ.
Құқықтық мәдениет мәселесімен айналысушы ғалымдар арасында да ... ... ... ... ... терең талдана қойған жоқ.
Бірақ, бұдан, оның негізгі қызметтері мүлдем ... ... ... ... ... Біз бұл ... оның толыққанды, терең арнайы зерттелмегені
туралы сөз қозғап отырмыз.
Мәселен, құқықтық мәдениет ... ... ... ... Е.А. ... құқықтық мәдениеттің қызметтерін саралай ... ... ... с ... ... ... ... социальными институтами общества, т.е. функции по ... ... ... норм, ценностей, стреотипов поведения, по
обеспечению нормативного ... ... ... по ... ... ... правовых форм социально-полезной деятельности
(нормативная, ... ... ... ... ... и ... ценностей идр.);
функции, обеспечивающие наиболее эффективное взаймодействие ... ... ... ... ... ... и правовой
культуры личности (социализации, воспитания, информации, коммуникации);
функции, связанные с существованием ... ... ... ... в ... ... личности (позновательная,
ценностно-орентирующая, преобразовательная)” деген топтамаларға жіктейді.
Құқықтық мәдениет ... ... ... ... ... Л.В. ... ... де
құқықтық мәдениеттің қызметтері сөз болып ғылыми талдауға түсеті. Әрине, ол
өзінің еңбегінде құқықтық мәдениеттің аксиологиялық ... ... ... ... ... осы шеңбердің ішінде қарауға тырысады
З.Ч. Чикеева и Л.В. Петрованың көзқарастарының келеңді тұстарына
көңіл бөліп, ... ... ... ... да былай қорытындылайды:
“Основное внимание в работах Л.В. Петровой удалено аксиологической функции,
которую она предлогает считать главной, ... ... ... культуры. Остальные же функции, по мнению Л.В. ... ... ... и ... ... ее модификациями”
Егер біз тұлғаның құқықтық мәдениетіне, оның деңгейіне, қоғам
өміріндегі ... ... ... ... ... онда ... ... жастардың құқықтық мәдениетін тануда және зерттеудегі
дүниетанымдық базалық ұғымы екендігін толық ашып ... ... ... ... ... ... ... көзқарастар легін тудырып, бір
жақты бағаланбай отырған мәселенің бірі-тұлғаның құқықтық ... ... ... құқықтық мәдениетіне қатысты көзқарасты құқықтық мәдениеттің
жалпы, өзекті қырларымен, әр жылдары айланысқан құқықтық мәдениеттің ... ... ... Е.В. ... В.А. ... ... А.П. ... В.П. Сальников, Г.И. Балюк, Н.Л. Гранат, А.Р.
Ратинов, В.И. Каменская, А.С. ... ... ... ... ... ... болатын.
Тұлғаның құқықтық мәдениетінің көрініс беруі мен қоғам өміріндегі
қатынастар ... ... ... т.б. жағдайларға байланысты
қарапайым, кәсіби, теориялық деген ... ... ... ... ... жалпы көпшілікке тән болып келеді. Арнайы маман
емес, бұнымен кәсіби ... ... ... ... мүшелерінің құқықтық
мәдениетінің деңгейі. әрине, бұл ... ... тек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар адамның құқыққа, оның қандай да
болса көріністеріне ... ... ... ішкі жан ... ... ... ... орындауға деген құлықтылығын көрсетеді. Ал кәсіби құқықтық
мәдениет заң ... ... тән. Оның ... соттың,
прокурордың, полиция қызметкерлерінің құқықтық мәдениетін т.б. ... бұл ... ... ... ... ... ... десек қаталескен болар едік. Кәсіби құқықтық мәдениет заңды білу, осы
саладағы мамандықты арнайы игеріп алумен ... ... ... заңды
сақтау, құрметтеу мен басқа біреулерді де осы талаптарды бұзбауға ... ... ... ... Ол ... ... ... оған құрметпен,
үлкен ілтипатпен қарайтын жеке адамдардың тобына тән ... ... ... біз ... қызметкерлер мен педагогика
саласындағы мамандардан ... ... ... ... бұл ... ... ... үлкен теориялық ұсыныстар енгізуі
мүмкін. Сондықтан да бұл өте маңыздылау болып табылады.
Көбінесе бұл бағыттың өкілдері құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... оны ... та ... Оны өмірінің негізгі ... ... ... ... қалыптасуы кезеңдерін шартты түрде: “период становления и
период стабильной правовой культуры” деп ... ... ... ... ... қалыптасу процесін
бастан кешуде болады. Оның орнығуына қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық
әртүрлі факторлар, заң түзу мен ... ... ... заңдылық пен
құқықтық тәртіп үлкен әсер етеді. Сонымен қатар, ... ... мен ... ... ... өте күшті әсер етеді. Бұл
кезеңде тұлғаның құқықтық мәдениеті тұрақты емес, белгілі ... ... ... ... ... ықпалын өзінің бойында өте
күшті ... ... ... оның ... қажетті жағдай жасайды.
Ал, тұрақты құқықтық мәдениет-тұлғаның құқықтық мәдениетінің орныққан,
терең тамыр жайған кезеңі.
Оны тұлғаның ... ... оң ... ... ... құлшынысының пайда
болуынан көруге болатындай. Сондықтан да тұлғаның ... ... ... деп те ... ... ... – тұлғаның құқықтық мәдениетінің шыңы. Құқықтық
белсенділік – мақсатты терең түсіну мен міндеттерді айқын және ... ... ... ... келгенде, құқықтық мәдениет сан қырлы, әр түрлі ... ... ... құбылыстардың біріне жатады. Құқықтық мәдениеттің
даму деңгейі, оның ... ... ... қоғамдағы экономикалық,
әлеуметтік және саяси ... ... ... тез
ыңғайлануға бейім болып келеді. Оның құрылымы мен ... ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған. Құқықтық мәдениетті
көтеру мақсатты ойластырылған шараларды ... ... ... қол ... ... десек, артық кеткендік емес деп қорытуға
болады. Тұлғаның құқықтық мәдениеті ... ... ең ... ... ... ... деңгейлік түрлерінің бірі.
2. Жастар және жастардың құқықтық әлеуметтенуінің ерекшеліктері
Жастар – ... ... ... ... да ... ... ... маңызды бағыттарының бірін құрайды. Жастарға қарап
– ең прогресшіл, жасампаз топтың өкілдері.
Елімізде жүргізіліп ... ... ... да ... ... ... ... жастардың бойында өзінің жақсы және жаман ... ізін ... ... ... бұл ... ... оны ... қарауға болмайтындығын білдіреді.
Жастардың бойында өте жоғары деңгейдегі құқықтық ...... ... ... ... ... бірі. Қазіргі жеткен жетістіктерді одан әрі қарай дамыту міндеті де
солардың мойнында.
Байқағанымыздай жастардың қоғамдағы үлес ... өте ... ... Осы
жастар деген кім? Ол қандай әлеуметтік топтың ... және ... ... ... ... ... ... онда жастардың ғылыми
анықтамасын беру, олардың жас ... ... ... ғылым
бағыттарының: философиялық, әлеуметтану, саясаттану, ... ... ... ... мәселелерінің біріне айналады. Жастардың ... оның ... ... ... ... әр уақытта әр түрлі
пікірлер мен көзқарастар ... ... Ең ... ... түсінігін В.Т.
Лисовский беруге ұмтылған болатын. Оның ойы бойынша: “молодежь – ... ... ... ... ... а в ... ... уже усвоивших, образовательные, профессиональные, культурные и
другие социальные функции; в зависимости от конкретных ... ... ... ... ... колебаться от 16 до 30 лет”11 Ал ... мен Д.А. ... ... әдебиеттерді саралай келе жастардың
ғылыми әдебиеттерде қалыптасқан мына ... ... ... ... ... Молодежь как будущее общества, которая существует в настоящее
время в виде детского и ... ... ... ... ... ... то есть ... и как
биологическое, и как социальное явление.
3. ... ... как ... ... продукт
истории и определенной культуры.
4. Молодежь – это субъект исторического действия. Она может и ... ... от ... ... свои
варианты удовлетворения собственных потребностей. В этих условиях
задача общества и государства состоит в том, ... ... ... ... это в ... ... ... понятой и принятой
молодежью»
Кеңестік әлеуметтанушы И.В. Бестужев-Ладаның жастарға қатысты пікірі
ерекше. Оның ойынша жастық өмір сүру ... тек ... ... ... сонымен қатар отыздан асқан көптеген адамдарда осындай өмір салтын
жалғастыруда деп келе: “Вот ... в ... ... ... ... ... ... населения от 14-16 до 28-30 лет... и
ту часть населения 30-40 лет, которая продолжает ... ... ... деп, жастықты адамдар ... жас ... ... ... өмір сүру ... ... бөлініс деп қарайды.
Ал, Қазақстан Республикасының Үкіметінің “Дарын” мемлекеттік жастар
сыйлығы туралы қаулысында “Дарын” мемлекеттік жастар сыйлығы ... әрі ... ... ... 35 ... ... азаматтарына жемісті
ғылыми, шығармашылық және қоғамдық қызмет үшін беріледі Бұл ... ... ... ... ... ең ... ... шегі 35-ке
дейін екендігін көреміз. Қазақстан Республикасында ... ... ... және ... ... ... арнайы көрініс таппағанын
байқаймыз. Болашақта жастар атты әлеуметтік топтың жас мөлшері белгіленуі
қажет. Ол бізге ... ... ... және де ... қатысты құқықтық,
әлеуметтік және т.б. қолдауларды беру және қолдану ісін жеңілдеткен болар
еді.
Жастар мәселесіндегі тағы бір ... ... ... біздің
ойымызша, олардың құқықтық әлеуметтенуі. ... ... ... жастардың құқықтық санасының, құқыққа сай жүріс-тұрысының, құқықтық
мәдениетінің қалыптасуының механизімін ашуға, ... ... ... ... ... мен жүзеге асыруына ... ... ... және позитивті, негативті әлеуметтік факторлардың
табиғатын тануға мүмкіндік беретін еді. Жалпы құқықтық әлеуметтену ... ... ... ... ... ... ... ашатын нормативтік құндылықтар, ұстанымдар, көзқарастар т.б. қамтып
қана қоймайды, ол оның толыққанды
11. Тесленко А.Н., ... Д.А. ... ... ... ... ... ... МКСИО РК-2002-С
азамат болып қалыптасуы процесіне әсер ететін объективті және субъективті
факторларды да қамтиды.
Құқықтық ... өте ... ... ... ... мәнінде жастардың құқықтық әлеуметтенуінде өмірдің әлеуметтік
жағдайының маңызы өте зор. ... ... алға ... ... ... әлеуметтенуі өте орынды, қалыпты жүретін еді. Қалыпты өмір ... ... ... ... ... . экономикалық хал-ахуалдың
көтерілуі жастардың да ... ... ... ... жол ... ... еді. ... кезде еліміздің экономикасы
бірте-бірте көтеріліп келе жатыр, бұл ... ... ... ... және т.б. жағынан қорғалуы жақын уақыттарда шынайы сезілетін
деңгейде қолға алынады деген сөз.
Сонымен қатар, “ ... ... 2000 ” атты ... ... біз елімізде жастардың 28,7 пайызы ... ... ... ... ... ... Жоғарыда аталған
жастардың көзқарастарын ... ... ... еліміздегі жағдайда
саяси мәселелерге жастардың немқұрайлы қарамайтындығын көрсетеді. Болашақта
жастарды жастар ұйымының ... ... ... ... ... тарта түсу қажет. Бұл ... ... ... үзіліссіз
қалыптасуына, дер кезінде толығып отыруына жағдай жасар еді. Сонымен қатар,
жастардың саяси аренаға ... ... ... ... ... құқықтық әлеуметтенуін біз сөз еткен макродеңгейлер мен
қатар микродеңгейдің де ... ... өте ... Оның ... ... ... ... әлеуметтену тәрбиесін жинайтын жері - ... ... ... ... ... Академиясы академигі
С.З.Зиманов қазақ халқының құқықтық ... ... ... ... ... деп ... « ... табиғи дарынын байқаған ата-анасы
оған би болу жолында дұрыс бағыт - бағдардағы ... ... ... ... отбасында оған қазақтың айшықты сөз өнерін, ... мен ... ... ... мәселелерді шешуді, яғни
соттық қызмет барысында кездесетін сан-қилы өмірлік мәселенің түпкі негізін
табуды үйренуге көмектесетін, қисынды сөзбен ... ... ... табуға баулаған»12.
Шын мәнінде жастардың бойында моральдық құндылықтар мен мінез-
құлық нормаларының ... ... ... ықпал бар. Бала туылғаннан
бастап ... 15-18 ... ... үзіліссіз ата-анасының,
айналасындағылардын тілді, мінез - құлық ережелерін, ... ... т.б. ... ... олар ... ... жасайды. Бірақ бұл жас аралығында әлі де болса ... ... орны ... ... ... ... жеке ... құқықтық
әлеуметтенуін жас кезден бастаған жөн. Себебі, адамға тән қасиеттердің 70
пайызы жас кезде қалыптасады. Өмір тәжірибесі ... ... ... ... С.З. ... Ата заңы және оның бастаулары /Қазақтың Ата
заңдары- ... Жеті ... ... ... тәрбиеленген әлеуметтік дағды алған бала өзіне
және айналасындағыларға сеніммен қарай алатын болады. Ол ... ... ... және ... түрде қабылдап, үлгілі тәрбиеленген жеке
тұлға ретінде қалыптасады. Соған байланысты бала өзінің ... ... ... ... ... болады.
Мектепте алған білім, қалыптасқан дағы дас жеткіншектің өмір бойғы
өзін ... мен ... ... ізін қалдырады. Мектепте жақсы білім
алмаған, оның әліппесін жақсы ұғынбаған ... ... оны ... ... ... туғызуы мүмкін. Сондықтан да мектепте оқушыға өте ... ... ... ... ... ... бойына дарыту қажет.
Әрине, бұл күрделі міндетті атқару үшін әртүрлі жағдайлар қол байлау ... ... күні ... ... ... ... ... әлеуметтік қамқорлық қажет. Оның ішінде ауыл мектептеріне ... бөлу ... ... ... ... ... ... осы ауылда
өсуде. Сондықтан да оларды жалпы өркениет жеткен ... ... ... ... ... қастерлей алатын азаматтар ретінде
өсіруіміз қажет. ... ... ... ... ... ... Мектеп қабірғасында оқылатын ... ... ... ... ... ... әдістерімен, тәсілдерімен,
құралдармен жасақтау қажет деп ... ... ... ... құқықтық тәрбиесіне және олардың бойында құқықтық
мәдениетті қалыптастыру ... ... ... ... ... бөлуіміз керек.
Мектептен кейінгі жастардың құқықтық әлеуметтенуінде маңызды ... ... орта – ... оқу орны және ... ... ... жастары –
2000: жағдайы, тенденциясы, болашақ ... ... ... ... уақытта жоғары оқу орнында оқитын студенттердің саны 99
535 адамды құраған. Бұған, әрине, колледждер мен басқа да ... орта ... оқу ... ... ... жағдай оқу ... ... ... ... рөл ... ... оқу орнында жастар арнайы мамандық алу мен отбасында, мектеп
қабырғасындағы құқықтық әлеуметтенуін одан ... ... ... ... бұл ... ... жастардың құқықтық білімін
тереңдетуге, құқықтық білімді терең игеруге онша ықылас ... ... ... ... үшін ... ... мамандық иелері үшін
маңызды емес деген ой-әуен ... ... ... ... ... ... білімге салғырттау қараушылық байқалады. Көптеген жоғары
оқу орындарындағы ... ... атты ... ... ... ... ... Бағдарламаны толық игеруге мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... ... Оның ... болашақта сағат санын көбейтіп
“емтихан” қою керек. Өйткені емтихан студенттердің білімін тексеру, оларға
белгілі ... ... ... кезде елімізде жұмыссыздық ... да ... ... ... жұмыс жасауда. Сондықтан осындай еңбек ұжымдарында бұрыннан
белгілі ... ... бірі жас ... үйрету, оларға қамқорлық
жасауды жалғастырған жөн ... еді. ... ... ... ... Еңбек ұжымы жас маманның, былайша айтқанда, “әлеуметтік үйі”.
Жастардың құқықтық әлеуметтенуі – бұл жастардың ... одан ... үшін ... ... ... ... ... мен
құндылықтарын қабылдау, жас кезден бастап егде тартқанға дейін ... ... ие ... ... бұл – ... өмір бойы ... орнын немесе мәртебесін табу жолы.
Жастардың құқықтық әлеуметтенуі өте күрделі процесс. Бір ... ... ... ... өтіп ... қазіргі кезеңде,
құндылықтарда, өзгеріске ұшыраған заманда жастарға әсер ... ... ... ... ... ... және құқықтық тәрбиенің, мінез-
құлық нормаларының дұрыс меңгеруінің ... ... ... ... ... ... ... әдістермен
қалыптастыруға болады. Аға буынның жас ұрпаққа құқықтық мәдениетті беруі,
яғни ... ... ... ... және ... мінез-құлық
үлгілерінің жас ұрпаққа өтуі. Бұл бір жағынан ... ... ... сипат беретін болса, екінші жағынан жас ұрпақтың
санасында мінез-құлық үлгілерін, құндылықтар мен нормаларды қалыптастырады,
бұрынғы ... озық ... ... және ... ... ... сөз ... ізбасарды тәрбиелеу жолын бір ізге қою керек.
Жастар қандай да ... ... ... аға буынның мол тәжірибесін
үйренумен ... ... аяда ... ... ... де алып қалар еді.
Бұрыннан келе жатқан ... ... озық ... сабақтастығының
үзілмеуіне, оның дағдылық-нормаға айналуына септігін тигізер еді. Шын
мәнінде ... ... ... ... ... Адамға 1/3 ата-
анасы, 1/3 ... ... ... ... ... әсерімен қалыптасады.
Жастардың құқықтық тәрбие, құқықтық ... ... ... Оның ...... сенім, ниет және әлеуметтік – белсенді мінез-
құлық дағдыларын қалыптастыру.
Жастардың құқықтық тәрбиесінің маңызды ...... ... ... және ... дағдыға айналдыру. Жастардың құқықтық
тәрбиесіне қатысты мәселелер, олардың нысандары мен ... ... ... сөз болғандықтан, біз бұл ... оған ... Бұл ... елде ... келе ... ... міндетті
құқықтық білім беру шараларына қосымша жаңа, сапалы және маңызды дәрежеде
тұрғындардың арасында, әсіресе, жас ... жас ... ... ... жұмысшылары, қызметкерлер, құқық қорғау органдарының
жас ... ... т.б. ... ... жалпы білім беруді
тереңдетудің қажеттілігі тууда. Осы шаралардың барлығы ... ... ... ... т.б. кешенді түрде, жүйелі дамытуды қажет
етеді.
Жастардың құқықтық әлеуметтенуінде ... ... ... өзіндік орны бар. Құқықтық өзін-өзі тәрбиелеу жеке адамға ... Бұл ... ... ... сол ... тәрбиелейтін ішкі
ұмтылысы, ниеті және оның ... ... ... ... Оны ... ... ... ұмтылған адам түсінуі қажет және жүйелі түрде
сол іспен ... әзір ... ... Осы ... ғана ... өзін-
өзі тәрбиелеу нәтижесін береді. Өйткені ... ... ... құқықтық, моральдық құндылықтар мен қағидаларды игеруді, дамытуды,
байытуды қажет етеді. Ол өз кезегінде қандай да болмасын негативтік сыртқы
факторларға ... ... жол ... ... ... негативті көріністерге
қарсы иммунитет пайда болады. ... ... ... ... ... ... құқықтық білім алуды құрайды. Оның маңызын Ю.В. ... ... ... ... в ... ... ... и его основным
содержанием является правовое самообразование, как один из ... и ... ... ... ... самообразование
выступает в роли своеобразного католизатора, ускоряющего процесс правового
формирования и развитя личности”13
Жастардың құқықтық ... ... ... ... шешіле қоймайды. Әлеуметтік бақылау жүйесіне енетін ... ... үш ... ... ... жүріс-тұрысының басқаларға қатынасы;
- жастардың жүріс-тұрысының жалпы қоғамға қатынасы;
- жастардың жүріс-тұрысының өз-өзіне деген қатынасы.
Жастардың бойында ... ... ... ...... ... ... әжесі, атасы, алыс және
жақын туыстары, құрдастары, ұстаздары, айналасындағы адамдар, сыныптастары
т.б. Жастардың ... ... ... ...... ... ... мен лауазымды тұлғалар, құрдастар, ... ... ... ... қызметкерлері және т.б.
Жастардың құқықтық әлеуметтенуіне кері әсерін тигізетін факторлар ... ... біз мына ... ... ... арасындағы өзара қайшылықтар;
- заң шығару процесінің өте күрделілігі;
- заңдардың әлсіздігі;
- қоғамдық әлеуметтік қайшылықтардың өсуі;
- құқықтық ақпарат, ... ... ... және ... деңгейде болмауы т.б.
қазіргі кезде жастардың құқықтық әлеуметтену процесіне ... ... ... ықпалы өте ерекше.
Жастардың болашақтағы мақсаттары көбінесе қоғамда өте мәртебелі жағдайға
ие болу, баршылықта өмір ... ... ... иесі ... Галинайтите Ю.В. Правовая социализация рабочей молодежи: проблемы ... Дис. Д-ра юрид наук М ... бұл ... ... жастардың бойында ұлтқа деген құрмет, патриоттық
сезімдерді де дамыту қажет. Ол үшін дәстүрлі ... ... ... ... ... ... қалдырып қоймай, жастардың санасына
жеткізу керек. Озық үлгілі мәдениеттің өте жақсы нұсқаларын да ... ... ... ... тәрбиелеуге қатысты стратегиялық
тұғыр ретінде ала білетін кешенді шараларды ұйымдастыру қажет деп ... ... ... санасының қалыптасуы және оған әсер ететін
факторлары
Жастардың құқықтық мәдениетінің ... ... ... ... ... ... болып табылады. Құқықтық сана жалпы құқықтық
мәдениеттің қалыптасуына үлкен ықпал етеді. Құқықтық сана ... етек ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерін білдіретін қоғамдық сананың бір түрі ... ... ... ... ... Ғ.С ... пен А.С Ибраева
былай тұжырымдайды “Құқықтық сана-Қазақстан Республикасы азаматтарының
жүзеге асырылып жүрген заңдарға, ... ... ... ... ... және қалаулы құқыққа, басқа да құқықтық құбылыстарға
құқықтық сезімдердің, әсерлерінің, ... ... ... Біз бұл ... жалпы құқықтық сананы қарамайтын
болғандықтан, құқықтық сананың теориялық қырларына ... ... ... ... ... ерекшіліктері және оның қоғамының
дамуына тигізетін әсері қырынан сөз етеміз.
Жастардың құқықтық санасы заң ... ... ... ... ... т.б ... әсер етпей қоймайды. Керісінше
жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... құқықтық санасының ерекшеліктеріне көңіл бөлгенде, біз бір
жағдайды ескеруіміз қажет ... Ол, ... ... , ... әр ... ... ... т.б. жағдайлары. Аталған жағдайларға
байланысты ... ... ... ... ... болады. Мәселен,
жастардың ерекшеліктеріне байланысты: балалар (14- ке ... (14-18 ... ... ... жасынан кейінгілер (18
жастан асқандар). Тұрақты жерлеріне қарай жастар ауыл ... және ... ... бөлінеді. Білім деңгейлеріне қарай: орта ... ... ... ... деп ... ... ... қозғалыстар мен
саяси партиялардың мүшелігіндегі және ондай іспен айналыспайтын да ... ... ... ... Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы:
Жеті жарғы 1997-45б
Жастардың ... ... ... ... ... ... ерекше.
Жоғарыда көрсетілген факторлардың жастардың құқықтық санасына әсер
ететіндігін мойындай ... , біз ... ... ... ... ... элементтерге ерекше мән берген болар едік:
- құқықтық білім;
- құқық туралы түсінік;
- қолданыстағы құқыққа қатысты көзқарас;
- құқыққа қойылатын шарт(талап);
- құқықтық талапты ... ... ... құқықтық санасының көрсетілген элементтері бірімен-бірі ... ... және ... ... ... ... Әйтсе де, бұлар
жастардың құқықтық санасында өзіндік қызметтері бар түрлі элементтер
болып табылады. Бұл ... ... ... ... беру ... ... білім немесе құқық туралы білім адамның ... ... ... ... оқып танысуы, нормативтік актінің
мәтінін оқу, радио арқылы есту т.б. барысында ... ... ... ... қатысуы арқылы (мысалы: біреулердің айтуы арқылы, өмірлік
жағдайларда нақты кездесетін құқықтық актімен танысу) жүзеге асады.
Бұл екі әдіс бірін-бірі ... ... ... ... ... ... актінің мазмұнын заңгер емес адамдар белгілі жеңіл әдістер
арылы игере алады. Мұндай жағдайда оны түсіндіруші кім екендігі ... ... Оның ... ... ... ... білікті, толық және
шынайы екндігінің орны ерекше. Бұл ... ... ... ... ... ... етеді.
Жастардың құқықтық санасын қалыптастыруда құқықтық білімнің орны
ерекше екендігіне біздің көзіміз жетуде. Сондықтан да ... ... ... үшін ... ... ... Сондықтан да жастардың
құқықтық білімін көтеру үшін ... ... ... ... ... ... етіп ... қажет. “Қазақстан жастары”
бағдарламасында жастарды ақпаратпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... құралдарында жастар тақырыбына
арналған тұрақты айдарлар, телерадио хабарларын ашу, ... ... ... баспасөз маслихаттарын,тақырыптық
дөңгелек үстелдер, семинарлар, конференциялар өткізу көзделген еді. Бұл
жағынан республикамызда “Хабар” арнасы мұрындық ... ... ... ... ... орны ... ... осы тектес
жастардың өмірінің әр қырынан сыр шертетін ... легі ... ... нұр болар еді. Арнайы жастарға қатысты, ... ... ... сөз ... қызықты бағдарлама қажет, Оны еліміздің
барлық ... ... үшін орыс және ... ... жөн ... еді. Мысалы: “Жас азамат өз құқығыңды біл және
қолдан” немесе “Жас ... ... ... ... т.б. ... ... құқықтық өмірге ұмтылуы демократиялық қоғамның қозғаушы
күші десек, ал оның тірегі азаматтардың өз ... мен ... ... ... Ендеше, жастарға құқықтық білім берумен, олардың
құқықтық мәдениетін қалыптастыру ісі- мемлекет алдындағы аса ... мәні бар ... ... ... жою ... құқықтық негізін,
демократиялық заңдылықты және ... ... одан әрі ... ... бірі ... табылады. Қоғамдық өмірдің ... ... ... бүкіл заңдарды әрбір жас азамат білуге тиіс.
Құқық туралы білім басқа да ... ... ... ... ... ... ... бұл ненің құқыққа сай, ... ... ... ... ... Құқық туралы түсініктің және
оған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... орнығады.
Құқық туралы түсініктің қалыптасуына жалпы құқықтық қағидаларды,
заңдардың жалпы талаптарын білу де ... ... ... ... ... ... ... жалпы белгілі. Осының негізінде
оларда жасөсіпірімдерді ауыр еңбекте ... ... ... қатысты жеңілдіктер т.б. туралы түсініктер пайда болды. Бірақ
жасөсіпірімдер бұл мәселелерді реттейтін нақты ... заң ... ... ... екі ... қолданыстағы құқыққа қатысты
көзқарасты және құқыққа қатысты көзқарасты және ... ... ... ... жатқызуға болады. Құқықтық сананың аталған элементтерінің
қалыптасуына құқықтық, моральдық, саяси т.б ... ... ... ... ... бұл элементтеріжеке дара элементтерге жатады.Қолданыстағы
құқыққа қатысты көзқарастар ... ... ... ... ... ретінде
көрінеді. Қолданыстағы құқықты жастардың ... ... ... ... ... ... ... оны мемлекеттік немесе басқа да
құрылымдардың сақтауы, орындау деңгейі өз ықпалын тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдайды.
Жастар өздерінің құқықтық білімі деңгейлеріне қарай ... әр ... ... ... ескертетін жағдай, жастардың құқыққа қоятын талаптары, біздің
ойымызша , қазіргі еліміздің даму деңгейін және ... ... ... ... ... Республикасы болашақта демократиялық, құқықтық,
әлеуметтік мемлекет орнықтыруды мұрат етеді. Жастардың да құқыққа ... биік ... ... ... ... арасында
демократияны қабылдауға қатысты мынандай мәліметтер бар: “У ... выше доля тех, кто ... ... ... духа ... как ... ... Учащиеся (как правило молодежь) в два
раза выше оценивают такие определения демократии, как ... духа и ... чем ... люди ... поколения”15 . ... ... ... үшін ... ... рухани
самғауы десе болатындай. Ал демокртияның қанат жайып көркеюінің басты
кепілі- ... ... ... дами ... ... ... ... де, шетсіз еркіндік немесе әркімнің ойына келгенін істеуі емес, ол ... ... ... реттеліп отыратын қоғамдық белсенділіктің нысаны.
Жастардың ортасында құқықтық норманың талабын орындауға қатысты екі
бағыт қалыптасуы ... ... ... құқық талабын орындауды
іштей қалмауы мүмкін, бірақ орындайды. Әрине, бұл жерде ... ... ... қатысты ешқандай белсенділігі танылмайды. Ал ... оны ... жас ... талабының мәнін терең түсінеді және оған
құрметпен қарайды. Сондықтан да өте бір ... ... ... құқықтық санасының ... ... әсер ... біз жоғарыда сөз еттік. Олардың ішінде ерекше
тоқталып өтуді ... ... ... ойымызша, жастардың қазіргі
еліміздегі саясатқа, реформаға, ... ... ... ... ... ұстамдары қандай деген мәселелер. Себебі, ... ... ... ... ... ... оның ... құқықтық мәдениетпен
ұштасуына үлкен ықпал етеді. ... ... оның ... ... ... жас ... ... тұрақты ой-тұжырым сезімін ұялатады. Сондықтан
да біз жастардың ... ... ... ... мен ой-пікірлерін
білуді және оның себептерін ашып көрсетуді жөн санадық.
Әлеуметтанушылар жүргізіп тұратын сауалнамалардың ... ... ... ... ... ішінде де үлкен үміт ... бірі – ... 28,2 ... ... ... бағаланған
көрінеді.
“Қазақстан жастары –2000: жағдайы, тенденциялары, болашағы” ... ... ... сүйенетін болсақ, Қазақстан
жастарының 28,7 пайызы тұрақты түрде саясатты қадағалап отырады. Ал ... ... , ... ... жағдайды кездейсоқ оқиғалар желісінен бөліп
отырады. Жастардың бұл топтары үшін еліміздегі саяси хал-ахуал ... ... ... табылмайды. Әрине, жастар арасындағы бұндай енжарлықты
жастар жағдайының өздері сезінетін деңгейінде жақсара қоймауынан. Сонда ... ... да ... ... жастардың арасында еліміздегі
демократиялық бағытты ... саны өте ... ... ... пайызы еліміздің кең етек жайған, жеке меншік пен кәсіпкерлікке,
азаматтарды ... ... ... ... қорғайтын капиталистік
мемлекеттің жолымен жүруін қалайды. Жастардың 20,5 пайызы мемлекеттік
реттеу мен ... ... ... арасалмақты өсуін қалайды.
15. Қадыржанов Р.К., Восприятие демократии и ... ... ... ... Шайкенова А.Т. Отношение казахстанцев к реформам в условиях ... ... ... №с ... мәнінде, бұл өте қуантарлық жағдай деп ... ... ... ... ... ... мемлекет басында отыратын, өндірісті
басқаратын ... Бұл ... ... ашық ... ... даму ... ... мемлекеттік бағытқа түсуіне
толық жол аша алады.
Дін, саясат қай қоғамда болмасын маңызды рөл ойнағанына ... ... да ... ... құқықтық санасының орынды, дұрыс бағытта
қалыптасуында олардың атқаратын рөлі күшті. ... ... ... ... ... ... діни татулықты уағыздайтын
мемлекеттік шараларды жүзеге асырып отыру ... ... ... өте
тұрақсыз, себебі ол қалыптасу процесін бастан өткізіп ... ... ... ... ... жұмыстарын бір сәтке де болса, ... ... ... ... ... ... санасы
өзіндік көңіл бөлуді қажет етеді. Жастардың құқықтық санасының қалыптасуына
ата-анасының, ... ... мен ... ... ықпал етеді. Кәмелетке
толмаған жастардың арасында ... мен ... ... ... ... өзінің көрінісін қалайда болмасын табады.
Кәмелет жасына жетпегендер арманшыл, ... ... ... ... ... да болмасын әрекеттерге үгіттеу оңай. Сол үшін де кәмелетке
толмағандардың ата-аналарымен ... ... бас ... ... олардың балалары туралы, оның ... ... ... ... Оның өзі ... ... теріс әрекеттерге барудан
белгілі дәрежеде сақтандыруға септігін тигізері хақ. Кәмелет ... ісін ... ... ... ... ... арттыру қажет. Осындай кешенді шаралар ғана кәмелетке
толмағандардың ... өте ... ... ... ... ... тағы да бір категориясы – ауыл жастары. Ауыл ... ... ... Бүгінгі таңда ауыл жастары өте ауыр күй ... ... ... бос ... ... ... мәдени
шаралардың келмеске кетуі - ауыл жастарын теріс ... ... ... ... ... үш ... ... жылы”деп жариялап отыр.
Осы бағдарлама аясында ауыл жастарына, олардың тұрмыс-тіршілігіне ... ... ... ... болашағы осы ауылда. Ауыл жасының бойынан
көп жағдайда біз қазір ұмыт ... ... бара ... үлкенді сыйлау,
кішіге құрмет сияқты озық ұстанымдарды көре аламыз. Ауыл жасы ... ... ... ... ... ... көбіне-көп осы
ауыл жастарының азғындап тозуына ауыл ... мен ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда ауыл жасына көңіл
бөлетін, бет ... ... ... ... ауыл ... ... ... қылмыстық әрекеттерге ұрынуда. Бұл қазір тенденциялық
сипат алуға бет бұруда. Еңбекқорлыққа ... ... ... ... ойшылы
Шәкарім Құдайбердиевте кезінде айтып өткен болатың: ... мен ... ... еңбекқорлыққа үйрету тағылымы ... ... ... ... ... да ауыл жастарының ауылда тұрақтандыру үшін мынандай шаралар
атқару керек:
- ауыл жастарын жұмыспен қамтамасыз ету мәселесін шешу;
- ауыл ... бос ... ... ... үшін мәдени шаралар
ұйымдастыру;
- ауыл жастарының арасында салауатты өмір салтын , ... ... ... ... ұйымдастыру т.б.
Сөз соңында айтарымыз , еліміздің ... ... ... ... ... ... қоғамда өзінің орнын табуына мемлекет тарапынан көмек
жасауымыз қажет. Оның жемісін бірнеше жылдардан кейін көретінімізге кәміл
сенуге ... ... ... ... және ... тәрбие
2.1.Құқықтық тәрбие - жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастырудың
негізгі жолы ретінде
Қазіргі кезеңде мәдениеттің қоғам өмірінде атқаратын рөлі ... орны ... ... ... ... оның ... ... жалпы өркениеттің озық үлгілері деңгейінде қайта ой ... оның мәні ... ... бай тәжірибесімен толықтырыла
түсуде. Бұл үрдістер ... да ... ... жаңа ... ... ... етеді. Сондықтан бүгінгі күні қалыптасып отырған
мемлекеттік-құқықтық жүйенің басты міндеті ... ... ... ... мен мүдделерін өмірде шынайы жүзеге асырып, пайдалана
алатын құқықтық жағдай ... оның заңи ... ... ... ... тұрған абыройлы міндеттен еліміздің заң ғылымы да сырт қалмауы
қажет. Заң ... осы ... ... ... ... ... А.С.
Ибраева былай тұжырымдайды: “Одна их первостепенных и наиболее важных задач
первостепенных и наиболее важных задач ... ...... концепции правового воспитания – программы практической
реализации оказания всесторонней помощи правоохранительным органам в борьбе
за снижение уровня преступности, в ... ... а ... ... ... ... ... и предпосылки правонарушений ”
Құқық тәжірибесі теорияда және өте күрделі де, ауқымды
мәселенің қатарына ... ... ... – қоғамды сауықтыру мен жүйелі
бағытта жылжуына негізгі орынға ие болып ... ... ... ... оның ... ... тәрбиенің маңыздылығына адамдар ерте
бастан-ақ ... ... ... ... ... ... ... әйгілі
Хаммурапи патшаның заңдары тек билік өкілдеріне арналмаған, ол көпшілік
халыққа да ... ... ... ... оқушылар едәуір
уақыттарын құқық ... сот ... оқып ... ... Мұны біз ертедегі Греция мен Рим мемлекеттерінің ... ... ... де көре аламыз. В.В. Альхименко мен А.Б.
Козловскийдің жас ... ... ... ... ... жақсы ойды ұштастырамыз: “ В древнем Риме, в середине V века ... эры, в ... ... были выставлены законы XII таблиц, названные
так потому, что их вырезали на двенацати ... ... ... этих
законов для римлян являлось обязательным. Каждому ... ... ... ... ... ... выучить их наизусть, ибо считалось,
что без ... ... ... ... ... ... воином,
занять какую – либо выборную должность ”17
____________________________________________________________________________
______________________________
17. Альхименко В.В. Козловский А.Б. Правовая воспитание молодого ... Мос. ... ... ... ... арнайы талай жылдар айналысқан
белгілі ғалым А.И. Долговада ... ... ... ... сөз ...... ... воспитания обсуждались и решались во Франции,
Германии, ... ... США. При этом ... ... и ... понимание того, что правовое воспитание – это ... ... и ... воздействие на подрастающее поколение. Так
преподование морали и ... ... в ... во ... в 1879 ... с разъяснения смысла ряда слов, таких, как, например “ гражданин
”, “ отчество ”, “ солдат ”, “ ... ”, “ ...... ”, ... Ол ... ... түрлерімен өте тығыз болатындығын және
осы ... ... ... ... ... да ... мемлекеттік – құқықтық
дамуында соңғы орындарға ысырылып тасталмағанын ... ... ... ... ... ... де құқықтық тәрбиені мемлекеттің құқықтық
қызметінің басым қырларының біріне жатқызады. ... ... ... ...... ... ... арналған іргелі
еңбектер де өмірге жолдама алып жатты. ... ... ... ... етек ... ... қыруар жұмыстар жүргізілді, көптеген шаралар
ұйымдастырылды.
Қазіргі кезеңде, әсіресе, жастарды құқықтық тәрбиелеу барысында,
оны ... ... ... ... ... ... ... жастар арасында адамгершілік, ... ... және ... ... нәр алу ... ... міндеті тұр, өйткені ол
Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... ... ... дегеніміз - өскелең ... ... ... ... мен ... ... әлі ... сенімге айналмаған ақиқат.
Құқықтық тәрбие оның мәнін ... және ... ... белгілер тән. Құқықтық тәрбиенің бұл белгілерін біз құқықтық
тәрбиенің ... ... ... ... тәрбиенің ерекшеліктерін
мыналар құрайды:
- құқықтық тәрбие ... ... ... тез ... ... ... ... табылады;
- құқықтық тәрбие қоғамда болатын заңдылық пен ... ... ... әсер ете ... күші бар ... ... Яғни,
қоғамдағы құқықтық тәртіп пен заңдылықтың сақталуы, қалыптасуы ... осы ... ... ... және орайлы ұйымдасуымен өте
тығыз байланысты;
- құқықтық тәрбиесі тәрбиенің ... да ... ... ... кешендік сипаттағы іс-шара;
- құқықтық тәрбие қоғам мүшелерінің ... ... мен ... ... ... ... құқықтық құрал қызметін атқарады;
- құқықтық тәрбие мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... қызметтері мен бірлескен әрекеттерінің
бағыттары болып табылады;
- ... ... ... ... ... ... осы ... айналдыруға мүмкіндік беретін құрал ретінде түсінуге болады
т.б.
Құқықтық тәрбиеге бұдан да ... ... тән. ... біздің
ойымызша, жоғарыда бөліп көрсеткен құқықтық тәрбиенің ерекшелігін
сипаттайтын белгілер тұрақты және оның ... ... ... қабілетті, әрі жеткілікті болып табылады.
Құқықтық тәрбиенің тиімділігі өте маңызды мәселенің қатарына
жатады. Құқықтық ... ... ... үшін әр ... ескере отырып, құқықтық тәрбиені жүйелі түрде ұйымдастырған
жөн. Құқықтық тәрбие сол кезде ғана тиімді болады, егер құқықтық тәрбие
жүргізілетін ортаның жас ерекшелігі т.б. ... ... ... ... әдістеменің негізінде жүргізілетін болса . Құқықтық
тәрбиенің әсер етуінің ерекшеліктерін ескере отырып, біз оның ... ... ... ... орта ... тиімді құқықтық
тәрбие тиімділігі төмен және тиімсіз құқықтық тәрбиеден деңгейлерге
бөлінетіндігін білеміз.
2.2.Жастарға құқықтық ... ... ... мен ... ... мәдениетін қалыптастыру мен көтеру ісінде негізгі
орынды құқықтық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің сипаты туралы түсініктер мен құқыққа
деген ерекше құрмет сезімдерін ... ... ... ... Жастарға құқықтық тәрбие беру ісі қай ... ... ... өзекті мәселенің біріне саналғаны белгілі. ... ... ... біз ... ұрпақтың бойында заңға деген ... ... ... ... ... қазіргі кезде қаншама
уақыт сынынан өткен мол тәжірибесі қалыптасқан болатын. Кеңестік кезеңді
қанша жамандасақ та ... ... ісін осы ... көп ... ... ... көрсетілген болатын.
Жастарға құқықтық тәрбие берудің, жалпы құқықтық тәрбие берудің
нысандарын әртүрлі ... ... ... ... ... ... мен оны ... асыратын құрылымдардың ерекшеліктеріне
байланысты:
1) оқу орындарының әкімшіліктері және ұжымы жүргізетін құқықтық тәрбие;
2) ... ... ... құқықтық тәрбие (полиция, әділет
органдары, прокуратура ... ... ... ... құқықтық тәрбие;
4) отбасындағы және қатар-құрбылары арасыдағы құқықтық тәрбие:
1) ұжымдық
2) ұжымдық-жеке;
3) жеке болып ажыратылады. Құқықтық тәрбиенің берілу ... ... және ... ... ... тәрбиені мынандай нысандарға
бөлуге болады:
1) құқықтық білім беру. Құқықтық негіздер, құқықтық мәдениет ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеге тарту; 4) жеке құқықтық тәрбие
Жастардың арасындағы құқықтық ... ... да ... ... мен түрлерге бөлуге болады. Біз сөзімізді құқықтық тәрбие
берудің ерекше нысандарының бірі ... ... ... ... ... ... Құқықтық білім беру арқылы жастардың бойында құқық ... ... ... және оның ... ... ... ... рөлі туралы мәліметтерді қалыптастыра аламыз. Жастарға орны мен рөлі
туралы мәліметтерді қалыптастыра аламыз. Жастарға құқықтық ... ... ... маңызы бар ұстанымдарға сүйене отырып жүргізу өзінің
жемісін береді.
Жалпыға бірдей құқықтық оқу – бұл бұқаралық құқықтық ... ... ... ... беру жүйесі. Жалпыға бірдей құқықтық оқытудың
мақсаты- азаматтардың құқықтық мәдениетін көтеру және заңды құрметтеу
дәстүрін қалыптастыру. ... ... ... оқудың принциптері:7
- халықты жаппай қамту;
- жүйелілік;
- үздіксіздік.
Құқықтық білім алуға мүдделілік және оны алу ... ... ... ... ... міндеті;
Сөз соңында айтарымыз, әрбір жастың бойында өз іс-әрекетіне
моральдық, құқықтық тұрғыда баға бере алатындай, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе, болашақ
кәсіби маман иелеріне ... ... мен адам ... ... ... олардың бойында азаматтылықты тәрбиелеу.
Жеке тұлғаны қалыптастырудың іргетасы, оның құқықтық сана негіздерін
ерте кезден-ақ қалыптастыруы тиіс. ... ... ... ... ... ... қағидасы мен сеніміне айналдыру, басқа
адамның құқықтары мен бостандықтарын сыйлау, заңды құрметтеу ұмтылысын
одан әрі дамыту.
Жастарға ... ... ... ... ... ... және ... тәртіпке баулитын, жат қылықтар жасаудан
сақтандыратын ... ... ... ... ... ... ... келіп, біздің байқағанымыз, олардың оғаш қылық
жасауы заң талаптарын, құқық негіздерін білмегендігі немесе одан бейхабар
болуы. ... ... ... ... ... ... идеологияның
әсерінің күштілігі. Бұдан құқықтық білім мен ... ... ... ... ... демократиялық заңдылықты және құқық
тәртібін одан әрі ... ... ... бірі ... ... ... ... салаларында қолданылып отырған барлық ... ... ... ... ... ... басты талабы заңдылықты нығайту және
заңдарды жетілдіру. Заңдарды, қандай да болсын ... ... ... ... ... үшін ең ... оның мазмұнын жалпылама болса да
білу керек.
Жастарға құқықтық тәрбие ... ... ... – сендіру әдісі. Жастар
бойында заңға және құқық нормаларына деген сенімді қалыптастыра отырып,
жан-жақты саналы азаматты ... ... сай ... ... таңда
сендіру әдісі құқықтық тәртіп бұзушылықпен күрес барысында ... ... ... ... ... Күштеу шаралары
құқықтық тәртіпті бұзушыны қайта ... ... ... білім қоғам талаптарын айқындап, лайықты мінез – құлық
ережелерін ... ... ... ... ... жағымсыз
әрекеттерден аулақ болуын түсіндіру. Сондықтан қоғам алдында бірнеше
негізгі міндеттер тұр:
- оқушылардың, студенттердің, қызметкерлердің сана ... ... ... ... белсенділікке ынталандыру;
- мінез-құлық, заң талаптарына лайықтап, өздерінің бойында құқықтық
тәрбие беру ... ... ... ... бұзушылықты азайту және жою;
- құқықтық пәндерді оқыту деңгейін көтеру;
- бұқаралық құқықтық насихат және үгіт ... ... ... ... мен студенттердің қарым-қатынас жасау нысандарын жетілдіру;
- заңдарды күшейту және заң орындары қызметкерлерімен ... ... ... ... соның негізінде өзін-өзі тәрбиелеу.
Сонымен, жастар тәрбиесі қай кезеңде де күн ... ... ... бірі ... ... Ұлттық идеологияның қуатын
арттыра отырып, салт-дәстүріміз бен ... жаңа ... сол ... еліміздің саналы азаматын тәрбиелеу уақыт ... ... ... Девианттық жүріс-тұрыс және жастардың құқықтық мәдениеті
Жастардың құқықтық мәдениетіне ... ... да ... ... ... жастардың қоғам өміріндегі жақсы жақтарын
көрсететін құқықтық түсінік ... ... ... ... ... ... теріс орны мен салмағын айқындайды. Сондықтан да
жастардың құқықтық мәдениетін көтеруде, оны ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің мәні мен маңызын, олардың
себеп-салдарын түсіну өте маңызды.
Жастардың ... ... ... оның ... ... ... атап ... философтар, әлеуметтанушылар, саясаттанушылар,
заңгерлер тарапынан сөз етіліп, талай зерттеу нысанына ... ... бұл ... ... ... ... ... жастардың
құқықтық мәдениетін қалыптсатыру барысында қалай кері әсер ететіндігін ... ... ... сөз еткелі отырмыз.
Өйткені қоғам өміріндегі қатынастардың жүйесі түбегейлі өзгеріп
жатқан қазіргі ... ... ... жоқ, әлі ... көзқарасы
қалыптаса қоймаған жастар үшін қалыпты тіршілік ағымынан ауытқу өте ... ... ... ... ... ... олардың алдын алмаса,
қоғам үшін өте қауіп тудыруы ... ... ... да девианттық жүріс-тұрыстың кейбір
теориялық қырларына бұруды жөн санап отырмыз. ... ... ... ... өзін ... керек сияқты. Жастар арасындағы
девианттық жүріс-тұрыс мәселесімен айналысқан Д.К. Қазымбетова “Девиантное
поведение-это поступок, ... или ... ... ... ... ... ... прававым и другим социальным
нормам, причиняющие вред (или пользу) личности, ... ... ... в ... а ... осуждаемые (или одобряемые) общественным мнением
и влекующие ... ... и ... ... за ... деп, ... жүріс-тұрыстың кең мағынадағы сипаттамасын, өзіне
дейінгі осы мәселеге қатысты көзқарастарды саралай ... ... біз ... ... жүріс-тұрыстың кең ауқымды сипаттамасын
көріп, отырмыз, ал жай ғана айтатын болсақ, қоғамда қалыптасқан нормалардан
ауытқуға жол ... ... ... жүріс-тұрыс болып табылады.
Девиантты жүріс-тұрыспен тікелей байланысты және одан өз ... тағы бір ұғым бар. Ол – ... ... ... ...... ... қылмыстық
әрекеттердің жиынтығы. Аталған девианттық және деликвенттік жүріс-тұрыс
бірінен-бірі ажыратылады. ... ... ... ... ... и ... ... можно различить
следующим образом: ... ... ибо ... ... ... к
культурным нормам данной группы. Но делинквентное поведение абсолютно ... к ... ... ... ограбление представляемое социальных
низов может с их точки ... ... ... ... ... ... установления социальной справедливости. Но это не отклонение, а
преступление, поскольку существует ... ... ... ... в ... ... ... түрлеріне қылмысты, ішкілікке салынуды,
нашақорлық, жезөкшелік, гомосексуализм, құмар ойындарына қызығушылық,
психопатиялық бұзылу және ... ... ... ... ... Д.К. ... ... как объект социологического
исследование: Дис.... кан. соц. Наук-Алматы 1999-133-20с
Жастардағы девианттық мінез-құлық әлеуметтік жүріс - тұрыс нормаларына
қайшы келетін ... ... ... Оған ... ... ... ... үйден қашуы немесе біреудің мүлкін
тонау не болмаса оны қасақана бүлдіру жатады.
Қоғамның басқа топтарына ... ... ... - ... ... ... Оның обьективтік себебі жасөспірімдерде
құқықтық әлеуметтану процесі (нормаларды меңгеруі) және делинквенттік мінез-
құлқы (нормалардан ... бір ... ... ... ...... ... құқық, мәдениет немесе мораль, нормалары
сияқты , ... ... ... оған ... ... ... жүйесін жатқызамыз.
Жастардың девианттық мінез-құлқы екі категорияға бөлінеді. Біріншісі-
психологиялық нормаларынан ауытқуы анық немесе жасырын ... ... ... екіншісі- қандай да бір әлеуметтік және мәдени
нормаларды бұзатын әлеуметтік нормаларға ... ... ... көп жағдайда жасөспірімнің санасы мен психологиясына
әсер ететін көптеген факторлардан тұрады. Ондай факторларға ... ... және ... ... ... жерде біз бір нәрсені ескеруіміз қажет. Ол, ... ... ... ... ... ... психологиялық
жағдайларының өзіндік ерекшеліктері және заңдылықтары бар. Ол ... ... ... ... ... бірі Е.С. ... ... “ Психология молодежи, особенно подросткового и юношеского
возраста, имеет ... ... ... ... развитие системы торможения, демонстрирование ... и т.п. В ... ... ... люди, попав в
неблагоприятные условия, поддаются влиянию антиобщественные действия, а в
ряде случаев и серьезные ... ... ... жасы кәмелетке толмаған құқық
бұзушы ... ... ... ... шарт ... табылады.
Жастардың ауытқыған мінез-құлқының негізгі мәселелеріне арналған заң ... ... ... ... ... ... делинкветтік
жасөспірімдердің сәтсіз отбасыларда тұруы, олардың нашар тұрмыс жағдайы,
отбасындағы ... ... ... ... ... тұратын жасөспірімдерге көбінесе мектеп
бағдарламасына ... ... ... ... ... және
мұғалімдермен қарым-қатынастарының нашарлауы, сабақты жиі жіберу т.б. тән.
Кейбір жағдайларда айналасын тәп-тәуір адамдар қоршаған ... ... ... ... өз ... нормаларынан бас тартып, нағыз
қылмыстық мінез-құлықты белгілерін көрсетуі мүмкін.
Адамдар девианттық мінез-құлықты қылмыскерлермен ... ... ... Егер де жасөспірімнің достары және туыстары
қылмыстық іспен айналысса, ол да нағыз қылмыскерге айналуы ... ... ... ... ... ... жертөлелерінде
өткізеді. “Үй асты өмірі” олар үшін қалыпты жағдай. ... ол ... ... ... ... жиналады. Сондықтан олардың өздерінің ... ... ... ... заңдары мен дағдылары бар. Мұндай
жағдайда жеке ауытқу ғана ... ... ... ... Олар жеке
субкультуралық нормаларға сай өмір сүреді.
Жастардың ішінде кәмелетке жасы ... ... ... ... ... Бұл ... кәмелетке жасы жетпеген жас
жеткіншектің психологиялық жағдайына байланысты.
Р. Бэрон және Д. Ричардон ... ... ... ... көрсетеді: әлеметтік, сыртқы, жеке және биологиялық
зерттеулерге ... ... ... ... ... Осы ... ... қызуқандылықтың дамуына алып келетін
мына жағдайлар:
- жиі болатын ата-ананың арасындағы ұрыс,жан-жалдар;
- ата-аналардың ... және ... ... ... ... мен ... болмауы;
- жасөспірімдердің пікірін елемеу;
- ата-аналармен жылы шырайлы байланыстардың ... ... ... ... ... біздің қала көшелерінде қараусыз қалған балалар
мен жасөспірімдерді көреміз. Олар мектепке, гимназияға немесе ... ... ... ... ... темекі-наша шегумен,
жезөкшелікпен айналысып қоғамға лайықсыз өмір сүруде.
Кәмелетке толмаған жастардың бетімен кетуінің ... ... ... бар ... заң талаптары бұзылмайды. Сондықтан жергілікті
басқару органдары мен ... ... беру ... ... ... ... жұмысты күшейту қажет. Жастар арасындағы
тәрбиенің жоқтығы, жастар арасындағы нашақорлықтың ... ... ... ... ... ... ... Өйткені,
олардың бәрі соңынан жанжалға ұласады, түрлі қылмыстық әрекеттерге
әкеледі. Әсіресе, ана сүті ... ... ... ... ... ... ... көбейеді.
Жастардың девианттық жүріс-тұрыстарының келесі түрінің көрінісіне
олардың арасындағы нашақорлықты жатқызуға болады. Нашақорлық қазіргі
кезеңде жалпы әлемдік ... ... ... келесі мәселенің
бірі болып отыр. Бұл мәселе жөнінде ел ... ... ... ... ... ... болатын: “ Қазақстан есірткі бизнесінің
халықаралық құрылымдарының ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарағандағы өлшемдерінің
маңыздылығын ескерумен қатар есірткіге салынушылық пен есірткі бизнесімен
күресті қазақстандықтардың өздерінің қолдауынсыз жүргізуге болмайтынын ... ... ҚР ... және ... бизнесіне қарсы күрестің 2001-2005
жылдарға арналған стратегиясы ... ҚР ... №394 16 ... ... ... ... прав ... отырғанымыздай, ел басын алаңдатып отырған есірткінің
елімізде кең етек жаюының өзіндік ... ... ... “Қазақстан
Республикасында нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2001-
2005 жылдарға ... ... ... ... Республикасы
Президентінің 394 16 мамыр 2000 жылғы жарлығымен бекітілген құжатта:
“Кәмелетке толмағандар мен ... ... ... ... беймедициналық тұтынудың етек алу ерекше алаңдаушылық туғызады.
Есірткі тұтынушылардың үштен екісі дерлік-30 жасқа ... ... ... ... ... ... өсіп келеді.
1991 жылдан бастап жалпы қылмыстардың абсолюттік ... 4,3 есе ... ... Бұл ... ... 5,3 есе өсті және 1999 жылы 15,28
пайызды құрады. ... бұл ... ... ... ... қоғам болып күресті осы уақыттан ... ... ... болсақ, онда еліміздің ертеңі күмәнді болары сөзсіз.
Жастар арасында жүргізілген әлеуметтік сұраунаманың бір деректерінде
жастардың 9-10 пайызы есірткіні пайдаланғанын айтқан ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Статистикалық мәліметтерге ... ... ... және жүйке бұзар
затқа байланысты қылмыстарды ... 20-29 ... ... ... ... болудың әртүрлі себептері бар. ... ... ... те ... у ... ... физических и
душевных сил для того, чтобы в действительно сложных условиях современной
борьбы за ... ... не ... ... но и реализацию
личности в целом найти место в ... Шын ... ... ... ... ... көп әсер етеді. Нашақорлықты
біз қазіргі жағдайда қылмыс ретінде қараймыз. Ал, оған ... ... ол тек ... ... ғана ... адам ... ... дерт,
кесел екендігін көруге болады.
Оқушы жастар арасындағы нашақорлық мәселесін ... ... Д.В. ... ... ... ... ... как и инфекционные заболевания, с ситуации заражения, в
данном ... ... ... ... ... ... ... информации и постепенно формируется ... на себе ... ... вещества. Затем
происходитпервая проба, и наркотик попадает в организм. Через ... ... ... проба, третья, и вот узел, который привязывает
подростка, юношу к наркотику, уже завязан и затягивается все крепче”.
Міне, ... ... ... ... көз ... ... Онымен біз жастардың ата-аналары, мұғалімдер, құқық ... ... және ... ... ... ... ... Алауханов Е. Кепілдікке берілген уақытша өмір /Заң ... ... М. ... и ... ... 2003 октябрь/
Жастар арасында нашақорлықтың қандай ауыр ... ... ... ... ... ... насихаттауды одан әрі
жетілдіре түсу керек. Жастардың ... ... ... ... сериясын ұйымдастыру керек. Сонымен қатар,
мектептерде арнайы сағаттар бөліп, нашақорлықтың ауыр ... ... ... ... ... ... еді.
Нашақорлық пен есірткінің өте қауіптілігі оның ... ... тез ... ... ... ... еліміз жоғарыдағы
Президент жарлығымен бекітілген “Қазақстан Республикасында нашақорлыққа
және есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ...... ... мен ... шешуді көздеп отыр:
Стратегияның басты мақсаты елде ... ... ... және ... пәрменді бақылау орнатуға, оны тұрақтандыруға
қол жеткізуге әрі ... ішкі және ... ... ... ... ... мен әл-ауқатына теріс әсерін шектеуге
мүмкіндік беретін бірыңғай әрі теңдестірілген ... ... ... ... ету ... табылады.
Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін мынадай басым міндеттерді ... ... ... пен ... бизнесіне қарсы күрестің заңнамалық және өзге
де нормативтік құқықтық базасын жетілдіру және оны тиімді қолдану;
2) халықтың есірткіге ... ... ... ... ... негізінде қоғамды нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы
күреске топтастыру;
3) есірткі, ... ... мен ... ... ... ... қол жетімділікті шектеу және олардың заңсыз
айналымына жол бермеу
4) барлық ... ... мен ... ... ... ... ету;
5) қылмыстық жазалаудың өткір жүзін ... ... ... ұйымдастырушылары мен белсенді орындаушыларына қарай бұру;
6) ТМД мемлекеттері мен басқа да елдердің құқық қорғау, арнаулы және ... ... ... ... ... ... ... пен есірткі бизнесіне қарсы күрес саласына инвестициялар,
өзге де ... ... ... ... ... қол жеткізу мен басым міндеттерін шешудің басты
шарттары ... ... ... ... ... әрі ... болып табылады.
Стратегияның мақсатына қол жеткізу мен басым міндеттеріне әсер ететін
шешуші факторлар:
- кәсібилік, мемлекеттің ... ... ... ... мен ... қаржылық, техникалық және өзге де қамтамасыз ету;
- халықтың бұқаралық топтарының қолдауы;
- стратегияны іске асырудың кезең-кезеңділігі мен ... ... ... мен нашақорлыққа қарсы күресте елімізде де ... ... бар. ... ... ... ... жылғы 20 қыркүйектегі N222 өкімімен бекітілген “Ауыл жылына
арналған “Спорт есірткіге қарсы” ... “Ақ ... ... ... ... өткізу туралы” іс-шараны жатқызуға болады. Жастардың
жергілікті жерлердегі спорт мектептерін қайта жандандырып, олардың басым
бөлігін ... ... ... баулу қажет. Жастар арасындағы
нашақорлықпен күрес ісі бізден жүйелі және кешенді ... ... етіп ... ... ... жүріс-тұрыстың тағы бір түрі-
ішкілік. Шын мәнінде ішкілікке салыну біздің өмірімізге ... ... еніп ... ол ... ... кездесулердің, уақытты
өткізудің тәсілі ретінде, жеке мәселелерді ... ... ... ... қарасақ, бұзақылықтың 90 пайызы, әйел
зорлаудың 90 пайызы, 40 пайызы басқа ... ... осы ... ... ... ... ... қарақшылық шабуыл, ауыр дене
жарақатын салудың 70-пайызы ішімдік ... ... ... Отбасында
ажырасулардың 50 пайызы ішімдікке байланысты болған.
Ішімдік мәселесі көбіне қазіргі кезде ауыл жастарының арасында өршіп
отыр. ... ... ... және т.б. ... ... ... ауыл
жастарын араққа итермелеуге әкелуде.Ауылда ... ... ... ... және ұйымдастырылмауы ішкіліктің негізгі
себебі десек қателеспейміз. Қолы бос, ... еш ... жоқ ... осы ... көптеп беріліп кетіп жатыр. Ішкілік сонымен қатар
жастардың арасындағы қылмыстың өршуіне себепші ... ... ... ... да ауыл ... ... ... ауыл жастарының
өзекті де, көкейтесті мәселелеріне көңіл ... , оны шешу ... ... ... ... басым бөлігі тұрады. Мәселеге терең бойлайтын
болсақ, бұл стратегиялық маңызы бар мәселе. Ауылдағы клуб, мәдениет ... ... ... ... ... жандандырып ұлттық
рухымызды көтеретін насихат шараларын ... ... ... күттірмей
атқарылар шараға айналуда.
Жастар арасындағы әлеуметтік нормалардан ауытқудың түрлерін
зерттей отырып, мынадай тұжырым жасауға болады.
Бір ... ... ... ... ... нормаға өту байқалады.
Ол жеке тұлғаның өзіне тән ерекшелігіне және ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде ішкіштің
қылмыскерге айналуы, ал ұсақ құқық бұзушының ауыр қылмыс ... ... ... тағы ... жиі кездеседі. Нашақорлардың
70 пайызы 30-ға дейінгі жастар, ал 60 пайызы 19 жасқа дейін нашаның дәмін
алғандар. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... байланысты болып отыр.
Девианттық мінез- құлықтың бір түрі суицид, яғни бұл өзін-өзіне ... ... бұл түрі 20 ... 55 ... ... арасында
кездеседі, ол қазіргі таңда 10-12 жасар балаларда да кездесіп отыр. Бұл
жағынан Қазақстанда басқа ТМД ... ... ... ... ... пайда болуының бірнеше себептері бар:
1) әлеуметтік теңсіздік. Халықтың тұрмыс ... ... ... т.б.
2) девианттық мінез-құлықтың моральдық этикалық факторы қоғамның
моральдық-адамгершілік қасиетінің ... ... ... ... ... ортаны жатсынуы. Қоғам өмірін ақшаның билеуі, барлығы
сатылады және барлығын сатып алуға болады. Деградация және ... ... ... бұқаралық қайырымшылық “ сатылған
махаббат”, құқық бұзушылықтың күшеюі;
3) девианттық мінез-құлыққа қоршаған ортаның немқұрайлы қарауы. Әсіресе,
отбасы ... ... өмір ... ... ... қоршаған
ортамен дұрыс қарым-қатынас жасай алмау, денсаулықтағы психофизикалық
ауытқулар т.б осының барлығы рухани дүниенің дағдарысына әкеліп, ... ... ... алып ... Бұл ... ... ... әсер тигізетіні сөзсіз.
3.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1.Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... алдында тұрған мәселелер бүгінгі таңда ... ... ... ... ... қандай да болмасын ... одан ... ... әлемдік қауымдастықтың дамуына маңызды рөл
атқаратындығын ескеріліп ... ... ... қызмет бағыттарының
бірін осы жастар саясаты құрауда.
Біз алдыңғы бөлімдерде жастар деген кім? ... ... ... т.б. мәселелерді сөз еткен болатынбыз. Жастардың жастық шектер
әрбір тарихи кезеңге ... және ... ... ... ... ... отыратын динамикалық құбылыс болып ... ... біз ... ... оның ... ... қалай
ұйымдастырылып, жүзеге асып отырғандығын сөз ететін болғандықтан және осы
мәселе төңірегіндегі қордаланған мәселелерді шешудің жолдарын, ... ... ... ... ... ... ... білдіреді және бұл ұғыммен қандай түсініктердің аясы қамтылатындығына
тоқталып өтуіміз қажет болып отыр.
Жоғарыда берілген жастар ... ... ... ... ... жастар саясатын жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... т.б. деңгейлерде жүргізіледі. Мемлекеттердің өз шектерінде де
жастар саясатының деңгейлерін ... ... ... мемлекеттік, өлкелік,
жергілікті т.б.
Ал, Қазақстан жағдайында жастардың мемлекеттік саясаты жалпы
республикалық және ... ... ... ... Жоғарыда біз
кішігірім болса да жастар саясатының анықтамасына қатысты әдебиеттердегі
берілген көзқарастарды саралап көрдік. Сонда да ... ... ... ... ... кең ... және ... А.П. Скробовтың
еңбегінде берілген: “Государственная молодежная политика – это деятельность
государства по ... ... ... ... ... и обеспечению их ... ... ... мер с целью создания социально-правовой защищенности
(гарантий) молодого поколения, ... его ... на ... ... ... ... в соответствии с коренными интересами,
склонностями, ... ... и с ... ... ... его ... 22
22. Скробов А.П. О некоторых новых ... к ... ... в
условиях реформ /Соц гум. знании-1988-№3-235с
“Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ...... ... ... ... тұлғалық
қалыптасуын жүзеге асыру үшін қажет ... ... ... ... мен ... қойған мақсаттарды жүзеге асыру ... ... ... басылымдылық беруді көздейді:
- жастар бойынша патриотизмді қалыптастыру, жастардың ізгілікті
әрі рухани дамуы;
- еңбек, ... беру және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- жастардың әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктерін дербес жүзеге
асыруына жағдай жасау;
- жастардың денесін шынықтырып, интелектуалдық дамуына ... ... ... қоғамдық игі бастамаларын қолдау мен ынталандыру;
- қазақстандық ... ... ... экономикалық, ғылыми және
білім беру процестеріне тарту 23
2004 ж. 7 шілдесінде «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар
саясаты ... заң ... Осы ... ... ... ... – бұл мемлекет жүзеге асыратын және әлеуметтендіру
процесінде ... ... ... ... ... және ... шаралар жүйесі”24 деп
көрсетілген.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар ... мен іске ... ... негіздерін анықтай отырып, заң
негізінен төрт тарау, 20-баптан құралған. Заңда «Жастар», «Жас отбасы»,
« Мемлекеттік жастар саясаты», «Жастарға арналған арналған ... ... ... әлеуметтік қызметтер», «Жастар
ұйымы», т.б. сынды ұғымдарға ... ... ... ... ... ... ... шегінде жастар саясатын үйлестіруді және
іске асыруды көздейді.
Ал қазақстандағы мемлекеттік билік органдары тарапынан жастар ... мен іске ... ... біртұтас көзқарас қалыптастыру
төмендегі басты қағидалар үрдесіне орай іске ... ... ... мәселесіндегі демократиялық, жас азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын сақтау ; өркендеу мен жаңашылдық;
- тұрақты негіздегі ... ... әр ... іс- ... жалпы ортақты – барлық жастарды жынысна, ұлтына, әлеументтік ... діни ... ... жаппай қамту;
- жас шамасы мен әлеументтік әрекетілік ... ... ... ҚР ... жастар саясатының тұжырымдамасы туралы: ҚР Президентінің
1999 жылғы 28 тамыздағы №73 Өкімі / ... ... ... «ҚР-дағы Мемлекеттік жастар саясаты туралы» Заңы / ... ... ... ... ... жағынан неғұрлым аз қорғалынған бөлігін, соның
ішінде, мүгедек балаларды, денсаулығаы дінкәс балаларды, ... көп ... ... ... ... балаларды тікелей
қорғау және қолдау.
Жастар саясатын қалыптастырудағы осы ... ... ... ... ... ... және ... органдары тарапынан ескертіліп,
олардың қызметтерін бағалаудың бір өлшеміне айналысуы тиісті.
Осы прициптерді сақтау ... ... ... ... ... әрі ... мағына береді және қажетті тарихи
сабақтастықты қамтамасыз етеді, оның ... ... іске ... әдістемелік пен ұстаным жасауға мүмкіндік туғызады.
Аталған тұжырымдамада мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асырудың
кезеңдіксипаттағы іс- ... ... ... ... ... жастардың құқықтары мен бостандықтарының сақталуын қамтамасыз етуі;
- білім, еңбек және жұмыспен қамту ... ... ... жастардың кәсіптік, рухани және дене тәрбиесінің дамуына жағдай жасау;
- жас таланттарды қолдау мен шыңдау;
- жастарға әлеументтік көмке көрсету мен ... ... ... қалыптастыру;
- балалар мен жастар бірлестіктерін дамытуға жәрдемдесу.
Жастардың құқықтық мәдениетін көтеру ісі кешенді шараларды шешуді талап
ететіндігін біз ... ... ... ... ... және жалпы жастардың ісімен айналысатын мемлекеттік органның
жағдайы елімізде өте көптеген өзгерістерді басынан өткерген жүйенің ... ... ... ... ... жүйесінде болып жатқан
өзгерістер қалайда болмасын ... ... ... ізін қалдыратын
сөзсіз, Егеменді еліміздің қысқа уақытта қамтитын ... ... ... ... ... ... ... бастан өткерді
десеңізші. Алғашында жастар ісімен Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... ісі ... мемлекттік комитет
айналысқан болса, жылдың 17 желтоқсанынан бастап ... ... жаңа ... ... ... ... спорт
және жастар ісі жөніндегі министірлікке берілді. Көп уақытөтпей 1997
жылы жастар ісімен айналысу білім және ... ... ... бұл іспен Қазақстан Республикасының мәдениет, ақпрат және
қоғамбық ... ... ... ... жастар ісімен яғни
мемлекеттік комитет болып тұрған кезде 54 адам айналысқан ... ... ... құрамында бұл саласының мәселесімен ... ... ... тиді. Соңғы кездері бұл бағытта ілгері жылжу байқалады.
2002 жылы министрлік құрамында ... ... ... ... ... ... ... орган мәселесі бүгінгі күнге
дейін бір шешімін таба ... ... Бұл ... ... алуандығы
байқалады. Біреулер жастар саясатымен айналысатын ... ... ... десе, біреулері оның қажеті еместігін дәлелдеп бағуда.
Біздің ойымызша, жастар саясаты мемлекеттік саясаттың құрамдас, ... ... ... және ... саясаты мемлекеттік стратегиялық
басылымдықтардың бірін құрайтындықтан жастар ісімен арнайы ... ... Бұл ... ... ... ... негізгі стратегияны
анықтайтын еді, еліміздегі жастардың жай-күйін зерттеу ісін жолға қойып
тікелей жүргізіп отыратын еді. ... ... ... ... ... ... арасындағы қызметті үйлестіретін еді. Осындай маңызды
істерді шешу тек арнайы ... ... ғана ... ... ... ... немесе комитет нысанасында құруға да болды. Бұл орган тек ... ... ... оның ... ... бөлімшелері болса,ол
бір жағынан қызмет атқарудың оңтайлы, әрі қаржылық ... аз ... ... ... мемлекеттік жастар саясатымен бірнеше органдар өздерінің
құзыреттері шегінде айналысып отыр.
Жастар саясаты саласындағы мемлекеттік басқару өз құзіреті шегінде
мыналарды қамтамасыз ететін Қзақстан ... ... ... құрамдар жүзеге асырады:
1. Қазақстан Республикасының мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім
Министрлігі:
- министрліктер мен өзге де орталық атқару органдарының ... ... ... ... үйлестіруді;
- жастардың құқықтары мен заңды мүдделерін жүзеге асыру жөнінде әртүрлі
қоғамдық жастар ұйымдарымен байланысты жүзеге ... ... ... ... және ... Министрлігімен, қорғаныс
Министрлігімен бірлесе отырып жас ұрпақтың ... ... ... жөнінде зерттеулер жүргізуді, патриоттық
бірлестіктердің қызметін қолдау ... ... ... ... ... ... ... норматаивтік құқықтық актілерді
әзірлеуге қатысуды;
- жастармен жұмыс істеудің озық нысандармен әдістерін ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік органдарға арналған әдістемелік материалдар
әзірлеуді және басып шығаруды;
- мемлекеттік жастар саясаты мәселері ... ... ... етіп
отыруды қамтамасыз етеді.
2. Қазақстан Республикасының еңбек және ... ... ... жас азаматтарды еңбекпен қамтуға көмектесу үшін жағдай жасауға
жәрдемдесетін мемлекеттік саясатты әзірлеуді және ... ... ... ... қамту проблемалары жөнінде зерттеулер жүргізуді
ұйымдастыруды, еңбек рыногын басқару және ... ... ... ... ... алу шараларын қабылдауға арналған
ұсыныстар әзірлеуді;
- жастарды еңбек қызметіне араластыру үшін жағдай жасауға қатысты аралық
жобалар әзірлеуді және енгізуді;
- ... ... ... қызметтерді одан әрі дамытуға
жәрдемдесуді қамтамасыз етеді.
3. Қазақстан ... ... және ... ... ... ... денсаулық сақтау, білім жәнге спорт
Министрлігі:
-жастар шығармашылық, интеллектуалдық, ғылыми-техникалық ... ... ... ... және ... ... ... және жүзеге асыруға, олардың одан әрі
шығармашылық және кәсиби жағынан өсуіне ... ... ... мемлекеттік құралдардың қызметін үйлестіруді, салауатты өмір
салтын ... ... ... ... ... әрекет етуді, жастардың денсаулығын
нығайтуға және күш-қуатын арттыруға жағдай жасауды қамтамасыз етеді.
4. Қазақстан ... ішкі ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтың алдын алу
жөніндегі 1998-2000 жылдарға арналған ... ішкі ... ... ... ... ... асыруды қамтамасыз
етеді.
5. Қазақстан Республикасының әділет Министрлігі:
- мемлекеттік жастар ... ... заң ... ... ... ... ... құқықтық актілердің жастарға қатысты бөлігін сараптамадан
өткізуді қамтамасыз етеді.
Жергілікті деңгейде мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... ... ... органдары жүзеге асырады.
Қоғамдық бірлестіктермен, ұйымдармен және кәсіпорындармен, ... ... ... ... ... ... жасалып,
жүзеге асырылады25
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Үкіметі жанынан жастар ісі
жөніндегі кеңес құрылып ... ... ... Кеңес құрамына еліміздегі
министрліктер мен кейбір ведомстволардың бірінші басшылар ... ... мен ... ... ... ... ... Республикасы Үкметі жанындағы жастар ісі жөніндеге
25. Жоғарғы ісі жөніндегі Кеңесті құру ... ҚР ... ... 31 ... №1165 Қаулысы /Юрист....4.0/
кеңес - Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы консультативтік-
кеңесші орган ... ... ісі ... ... ... ... мемлекеттік жастар
саясатының аса маңызды мәселелері бойынша ... ... ... ... ... ... болып табылады:
1. жастар проблемаларын жан-жақты және әділ зердеулер, қорыту және
талдау ;
2. ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу;
3. жастар мәселелері бойыншы заңдық жәнге өзге нормативтік құқықтық
кесімдерін жобаларын талдау және сараптау;
4. халықаралық ынтымақтастығының басым бағыттарын ... ... ... ... ... мен іске ... туралы Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару
органдарын хабардар ету
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... былай:
- Кеңес мүшелері жұмысына қоғамдық негізінде қатысады.
- ... ... ... ... жылда бір мәрте өткізіледі. Кеңестің
кезекті тыс отырысы ... ... ... ... ... ... ... санының кемінде үштен бірінің
бастамасымен шақырылады;
- Кеңес отырысы Кеңес мүшелері жалпы ... ... ... ... ... ғана ... болып саналады;
- Кеңес шешімі ашық дауысқа салынып қабылданады және егер оған Кеңес
мүшелері жалпы санының көпшілік ... ... ... ... ... Дауыс теңдігі жағдайында төраға дауыс берген шешім
қабылданған болып саналады.
Кеңес өзіне жүктелген міндеттерді жүзеге асыруда мыналар
құқылы:
1) ... ... ... ... ... ... сұратуға және алуға ;
2) Қазақстан республикасының орталық және ... ... ... мәселелері бойынша шешімдер қабылдау кезінде
ұсыныстар енгізуге;
3) ... ... ... ... ... ... ... Кеңесінің Қазақстан
Республикасы орталық және жергілікті атқарушы органдарының
ақпараттық деректер ... ... ... ... ... мен зөге ... ... ғалымдар мен мамандарды жұмысқа тартуға 26
26. «Қазақстан Жастар» бағдарламасы туралы: ҚР ... 2001 ... ... №249 Қаулысы /Юрист 4.0.
Елімізде жастардың жағдайы, жақсартуға олардың әлеумекттік-мәдени
дамуын қамтамасыз ету үшін 2001 ... ... ... жастары”
бағдарламасы өмірге келіп, жүзеге асырылуда. ... ... ... бағдарламасы 2001-2002 аралығынд жүзеге асырылатын
болып қабылданды. Әрине, бұл іс бір ... туа ... жоқ, оның ... ... 25 ... Қазақстан Республикасы
Премьер – министрінің шешімімен осы бағдарламаны әзірлеуші жұмысының тобы
құрылды.Ал ... ... ... ... ... 2001 ... ... 249 қаулысымен бекітіліп жүзеге асырылды. Бұл бағдарламада
еліміздің жастарының әлеуметтік- демографиялық ... ... ... ... қамтуы қамтамасыз ету, жастардың құқықтық санасы мен
құқық ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерінің
қызметі т. б. қарастырылады.
Бағдарламаның мақсаты ... ... ... ... асырудың
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық тетіктерін жасау ... .Осы ... ... міндеттерідің шешілуі қарастырылады:
- жастар бойында потриотизмді қалыптастыру, ... ... және ... ... жастарды еңбек, білім және денсаулық қорғау саласындағы әлеументтік
құқықтармен қамтамасыз ету;
- жастардың әлеументтік- ... ... ... іске
асыруына жағдай жасау;
- жастардың интеллектуалдық және ден ... ... ... ... оңды ... ... бастамаларын қолдау мен дамыту;
- Қазақстандық жастарды халықаралық мәдени, экономикалық, ғылыми ... ... ... іске ... ... ... ... бойынша кезеңдік және
үйлестірушілік іс- қимылдарды көздейді:
-жастар бойында қазақстандық потротизмді қалыптастыру мен дамыту;
- ... ... ... аса ... ... ... ақпаратпен
қамтамасыз ету;
- білім мен ғылым жүйесін жетілдіру;
- еңбек және жұмыспен қамыту ... ... ... ... жағдай жасау;
- жастармен әлеументтік жұмыс ;
- жас таланттарды жетілдіру мен қолдау;
- ... ... ... өмір ... ... және ... ... балалар мен жастар қоғамдық бірлестіктерінің қызметіне жағдай жасау;
- халықаралық жастар ынтымақтастығын дамыту;
- ... ... ... ... ... ... дамыту;
- мемлекеттік жастар саясатын аймақтық дамыту.
Бағдарлама мемлекеттік жастар ... іске ... ... ... ... істеудің нысандары мен тәсілдерін жетілдіруге
бағытталған .Бағдарламаны іске асыру ... ... ... мен
қоғамдық жастар бірлестіктерінің үйлескен іс- қимылын көздейді
“Қазақстан жастары ” бағдарламасын іске асыру ... ... жас ... ... ... ... өміріне белсенді
тартуға, балалар, жасөспірімдер мен жастар денсаулығының жақсаруына ықпал
етеді. Осы бағдарламаны іске ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде қалыптастыру кезеңінде
әлеументтік қорғауүшін қажетті ... ... ... өзекті
мәселелердің шешілуінен, жұмысқа орналасудан, жеке ... ... іске ... сондай- ақ жастар арасында құқық бұзушылық пен
нашақорлықтың ... ... ... ... болады.
Бұл бағдарлама мемлекеттік жастар саясатын іске ... ... ... және одан әрі ... ... ... ... жастардың патротизмі мен азаматтығының,
олардың ақпаратпен қамтамасыз етілуінің, білім мен ... ... пен ... ... етілуінің, құқық бұзушылықпен күрестің,
нашақорлықтың таралуының алдын алудың, ... өмір ... жас ... ... ... жастардың
қоғамдық бірлестіктеріне жағдай жасаудың халықаралық жастар ынтымақтастығын
нығайтудың т.б. нақты іс- шарлары белгіленіп, оның ... ... ... бағдарлама 2003-2004 жылдар аралығында жастардың саясаты
бағдарламасы болып табылды. Бұл бағдарлама жастардың әлеуметтік ... ... еді . ... негңізгі мақсаты жастардың
әлеуметтену процесінің ұйымдық, әлеуметтік, экономикалық және құқықтық ... ... ... табылады . Бағдарлама негізінен республикалық
бюджеттің есебінен қаржыландырады. 2003 жылы осы бағдарламаны жүзеге асыру
үшін республикалық ... ... 242 778 мың ... ... ... ... ... 242 778 мың тенге қарастырылады. Екі жылға
бөлінген қаржының мөлшері теңдей. Бағдарламада ... ... ... ... ... жыл сайын өсуі, экономикап саласындағы қызметі
т.б. сөз болады.
Қорыта келгенде, ... ...... стратегиялық маңызы бар
бағыттарының бірі. Жастар саясатын жүзеге асыру көптеген қаржыны және
жүйелі ... іс- ... ... ... О программе молодежной политики на 2003-2004 годы: Постановление
Правительства РК от 13 ... 2003 года №155 ... спр. ... ... 4.0/
3.2.Елімізде құқықтық мемлекет орнату кезеңіндегі жастар туралы заңдарды
жетілдірудің басым бағыттары
Жастар мәселесі қай уқытта да өткір ... ... . ... енді ... ... жоқ, ... ... және экономикалық сипатын танып
біле қоймаған жас адамдардың тағдыры өзі үшін де, қоршаған орта үшін де жай
нәрсе емес . Мәні мен ... ... ... ... ... ... бұрынғы
рухани құндылықтар қайта қаралып, жаңаша бағаналап жатқанда жастар мәселесі
бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... құқығы, оларды әлеуметтік тұрғыдан
қорғаудың кешенді шараларын жасау, бүгінгі күннің өзекті ... ... ... арасында қылмыстың алдын –алу және болдырмау шаралары,
жастарды мемлекеттік құрлымда және ... ... ... ... ... ... өзін ... құқықтық, демократиялық
мемлекет ретінде орнықтыруды мақсат етіп отыр. Бұл асу ... ... ... ... ... белгілі.Сондықтан да жастарға қатысты
нормативтік базаны жетілдіру кезек күттірмей ... ... ... ... ... ... заң әлі күнгедейін қабылданған жоқ.Бұның өзі
бұл мәселедегі біздің олқылымызды көрсетеді. ... ... КСРО ... қабылданған заң жұмыс істеуде. Оның негізгі талаптары ... ... ... ... келе ... Қазіргі кездегі
жастардың мүддесін ескеретін заңның қажеттілігі сезіледе.
Әрине, ондай заңның ... ... ... ... ... қарауында
жатыр. Сөзімізді “Қазақстан Республикасндағы мемлекеттік жастар саясаты
туралы” заң жобасының ... ... мен ... жай- ... ... тәуелсіздікке қол жеткізбей тұрып-ақ, 1991 жылдың 28 маусымында “О
государственной молодежной ... ... ... атты заңы
қабылданған болатын. Бұл заңның ... ... ... ... т.б. хал- ... жақсартуға пәрмен төмен болды.
Себебі, еіміз өзінің тәуелсіздігін жариялады. ... ... ... жауап беретін заң қажет болды.Сондықтан да ... 1993 ... 2 ... сол ... ... ісі ... мемлекеттік
комитеттің алқасының қаулыларының бірінде аталынған заңға толықтырулар мен
өзгерістер ... ... ... ... құру қарастырылған болатын.
Ал 1996 жылы Елбасымыздың шешімімен Қазақстан Республикасының Үкіметіне
“Жастар туралы” заң ... ... ... ... ... ... бірінші кварталдағы отырыстарының қарауына ұсынуды тапсырылды.
1999 жылдың 26 сәуірде сол кездегі мәжіліс төрағасы М.Т. Оспановпенг
еліміздің жастары ... Осы ... ... ... ... ... заң ... жасау бастамасында көтерілген болатын.
“ Қазақстан Республикасындағы жастар саясатына” қатысты ... 2001 ... 15 ... ... Оған ... ... ... Өздерің сайлау окруктерінде сайлаушылармен кездесіп, жастардың оның
ішінде ауыл жастарының мәселелері талқыланып ұсыныстарды, өтініштерді ... ... ... болатын. Жиылысқа қос палатаның төрағалары
қатыстырылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... құралдар өкілдері жиналған болатын.Осы жиында жастардың
саясатына қатысты ... ... ... екендігі әңгіме болды.
“Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы
... ... 2002 ... 14 маусымда қазақша мәтінде “Егемен
Қазақстанда ” жариаланды.Ал 2002 жылдың 25 ... ... ...... даму ... комитеті осы заң жобасы бойынша
қорытынды беруге тәнті болды.
Аталған заң жобасы ... ... ... ... ... ... жобасы 2003 жылдың қаңтар айында мәжілісте қаралып, әртүрлі
өзгерістер енгізу үшін мәжілістің аталынған комитетіне қайтарылды. ... бір дау ... ... мен ... ... ... сөз жасаған
бағыттардың бірі- жастарға несиелер беру. Жастардың ... ... беру ... ... оны ... ... қажыландыру мәселері
болды.
Заң жобасы мәжілістің әлеуметтік – мәдени даму жөніндегі ... ... 29 ... қаралып, талқыға түсті.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар ... ... ... 4 ... ... ... ... жалпы ережелерінде заңда
қолданылатын негізгі ұғым- түсініктер анықтама берілген. Заң жобасының 1-
бабына ... ... ... – Қазақстан Республикасының аумағында
тұрақты тұратын, 14 жастан 29 ... ... ... ... шет ... ... мен ... жоқ адамдар болып
табылады делінген, Әрине, бұл қолданыстағы заңға қарағанда заңның ... ... ... болып тудырылады. Себебі, күнделікті
өмірде, заң тәжирибесінде жастардың жастық мөлшерінің белгіленбеуі көптеген
қиындықтар да тудырып ... ... Заң ... жаста, жастар
категориясына кімдердің жататындығын біз жақсы білетін боламыз. Жоғарыда
айттық, заң жобасында ... ... ... да ... Заң ... екінші тарауы Қазақстан ... ... ... ... ... ... 3 тарау болса
мемлекеттік жастар саясатын қалыптастыру және іске асыруға, 4 ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз ету;
2) жастардың еңбек және жұмыспен қамытылуы ... ... ... жастардың кәсіпкеолік қызметіне жәрдем көрсету;
4) жас отбаыларын мемлекеттік қолдау;
5) жастардың тегін орта білім ... ... ... іске ... ... ... ... ету;
6) жастарды тәрбиелеуге әрі оларға жан-жақты білім ... ... ... ... балалр үйлерінің мүгедек тәрбиеленуші ... ... ... ... ... ... ... жастардың патриоттық және азаматтық қалыптасуына жағдайлар жасауды
қамтамасыз ету;
9) ... ... ... ... пен тіл ... ... жасауды
қамтамасыз ету;
10) жастардың денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету, олардың салауатты өмір
салтын қалыптастыру;
11) әлеуметтік қолдауға ... ... ... ... ... ... жастардың мәдени бос уақыттарын өткізу мен демалысна ... ... ... талантты жастарды мемлекеттік қолдау;
14) жастар саясатын жүзеге ... ... ... ... коммерциялық емес жастар ұйымдармен ынтымақтастығы;
15)жастардың халықаралық ынтымақтастығына жәрдемдесу28
Сонымен қатар, ... ... ... ... жастар саясатын
қалыптастыру ісіне қатысуы сөз болды. Заң жобасында жастардың мемлекеттік
жастар ... ... ... ... ... ... ... Республикасында мемлекеттік жастар саясатын
қалыптастыруға және іске асыруға қоғамдық маңызды ... ... ... ... ... және жергілікті атқарушы
органдарына үндеулер, коммерциялық емес жастар ... ... ... ... ... ... өзар ... олардың Қазақстан Республикасында мемлекеттік жастар
саясатын ... мен іске ... ... ... ... білдіруінің басқа нысандары арқылы қатысады.
2. Жастар коммерциялық емес жастар ұйымдары мемлекеттік органдарға
енгізетін ... ... ... ... іске ... ұсыныс көрсетілген органдардың өкілеттіліктеріне сәйкес және
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен қаралады.
Егер аталынған ұсыныстарды қарау үшін қаржылық ... ... ... ... ... әзірлеу қажет болған жағдайда
мемлекеттік органдар ақпараттық көмекті жүзеге ... әр ... ... ... ... және ... ... енгізуші
жастардың уәкілетті өкілдермен консультациялар жүргізіледі.
3. Мемлекеттік органдарда Қазақстан Республикасында мемлекеттік
жастар саясатын ұымдастыру және іске асыру ... ... және ... ... үшін ... келісім бойынша жастардың коммерциялық
емес ұйымдарды таратуға құқылы.
28. «ҚР-дағы Мемлекеттік жастар ... ... Заң ... / ... 2002-14 ... ... емес ұйымдарды Қазақстан ... ... ... ... ... және ... іс- шаралар жоспарлары шеңберіне белгілі бір жұмыстарды
орындай, қызметтер көрсете отырып, мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... іске ... жөнінде
бірлескен консультативтік органдар құрылуы мүмкін.
4. Жастарды Қазақстан Республикасында мемлекеттік ... ... және іске ... тарту мақсатында уәклеттік
мемлекеттік атқарушы органдар республикалық маңызы бар ұйымдармен ... ... ... ... ... Қазақстанның Жастар конгресі заңды ... ... ... ... ... ... және ... негізінде
әрекет етеді.Қақақстан Жастар конгресі өз құзыреті ... ... ... жастар саясатын қалыптастыру және іске
асыру туралы ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік органдар өздерінің құзіреті шегінде Қазақстан
Жастар конгресінің үндеулері мен ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік жастар
саясатын іске асыру кезінде ... ... ... категориясының жағдайын толық түсіну
арқылы, олардың ... ... ... ... ... өсіп - ... қарай жастар туралы заңның қабылдану қажеттілігі
туған сияқты.
Қазақстандағы қазіргі кезде жастар арасындағы ... ... ... өмір сүруде, бірақ қоғам талабына сай жастардың мүддесін
қанағаттандырмайды.
Жастардың құқықтық ... ... жеке ... ... ... арасындағы келелі мәселелер тудыруда. Бұл жастардың
құқықтық мәртебесін сезінуге мүмкіндік бермейді, ... ... ... ... ... ... ... көптеген және олардың әртүрлі
нормативті актілері болуы, маман емес жастардың өз ... ... ... оқып ... мүмкіндік бермейді.
Қоғамдық өмірдің барлық салларында қолданылып отырған бүкіл ... жас ... ... ... кезеңдегі өмірдің басты талабы –
заңдылықтарды нығайту және заңдарды жетілдіру.
Парламент өз заңдарында жастар үшін ... ... база ... ... отыр. 1990 жылдан 2003 жылдар арасындағы жастар туралы ... ... ... ... ... ... көпшілігіне жаңа нормалар
және құқықтық институт енгізілген. Екіншіден, қабылданылған ... ... ... ... ғана ... ... ... актілерінің құқықтық нормаларының негізгі ... жас ... ... ... барлық азаматтарына арналған: Қазақстан
Республикасының Азаматтық ... ... ... ... және т. ... ... туралы негізгі құжаттар БҰҰ және басқа ұйымдарға кірген
елдердің, халықаралық келісімге ... ... ... ... орын ... ... жер ... жастар мен
балалардың құқықтық мәртебесін анықтайтын, олар арасындағы қатынастарды
реттейтін маңызды ... ... ... ... 10 желтоқсанда БҰҰ- ның Бас Ассамблеясы қабылданған Адам
құқықтары ... ... ... ... 1966 жылғы 19
желтоқсандағы Нью- Йорктағы БҰҰ- ы Бас Ассамблеясы қабылданған ... ... ... және ... ... ... пакті және экономикалық,
әлеуметтік және мәдени құқықтары туралы пактіде, 1989 ... 20 ... Бса ... ... Бала құқықтар туралы Конвенцияда жастарға
қатысты құқықтар туралы ... Бұл ... ... ... ... іске ... ... берілді. Мұндай келісімдердің
бірі 1993 жылғы 24 қыркүйекте Волгоградта ... ... КСРО ... ... министрліктері бекіткен “О сотрудничестве министров внутренных
дел в ... ... ... в ... их ... ... ... қатар, жастар және жасы кәмелетке ... заң ... ... ... ... ... қатынастар және білім беру туралы мәселелер де
қарастырылды.
Қазақстан Республикасы Үкіметі, ... ... ... ... Үкіметі және Ресей Федерациясы Үкіметі арасында
1998 жылғы 24 қарашада ... ... қол ... “О ... ... ... ... об образовании, ученых степенях и званях” және
1996 жылғы 29 ... “О ... ... прав ... ... договора об углубленых интеграции в экономической и гуманитарной
областях на поступление в ... ... 1994 ... 4 ... ... помощи и прововых отношениях по гражданским, семейным и ... ТМД ... ... қол ... ТМД ... мәртебелік
құжаттарына 1995 жылға 4 қарашадағы “Адам құқығы және ... ... ... ... халықаралық нормалар декларативті мәнге ие. ... ... тек ... ... ... ... құқықтық мәдениетін көтеруге бағытталған заңдарда,
ең алдымен, жастардың құқықтық білімін шыңдауға қатысты нақты ... ... ... ... ... ... орталықтар
құрылып, бұл іске көптеген мекемелер мен қоғамдық ұйымдар ат салысуы қажет.
Жоғарыда біз айтып өткендей, ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеті – жалпы құқықтық мәдениеттің құрамдас
бөлігі болып табылады. Жастардың құқықтық ... ... ... ... маңызы бар қызмет бағыттарының бірін қарап отыр. Бұл
қазіргі кезде еліміздің құқықтық, демократиялық, ... ... ... өте маңыз алуда.Сондықтан да еліміздің алдында жастар ісінде оның
құқықтық мәдениетін көтеруге ... ... ... шараларының
жүйесі тұр. Осы істе мемлекет тарапынан жүйелі, ғылыми негізді концептуалық
бағдарламалар қажет.
Жастардың ... ... ... ісі өте бір ... ... ... қажет етеді. Өйткені, жастардың құқықтық мәдениетін
көтеруге байланысты ... ... ... іс- ... ... – экономикалық даму бағытында туындайтын өзгерістерді тез сезіп,
бейімдеуге ... ... ... Онсыз жастардың құқықтық мәдениетін көтеру
ісі өз дәрежесінде нәтижесін бермейді. ... ... ... мемлекеттік
шаралар әрқашанда қаржылық қамтамысыз етуді қажет етіп отырады. ... бұл ... ... ... көп ... құю ... ... Жастар
қоғамдағы атқаратын рөлін арттырамыз және оның ... ... ... күш екендігі шынайы сезінуге ұмытылған болсақ, онда бұл салаға
жүйелі түрде қаржылық ... ... ... ... Оның ... ... ... көре аламыз.
Қазақстан Республикасының болашағы оның жер ... ... ... ... гүлдену мен өркенгдеуіне үлес қосқан жастарда.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Жастар
саясатының негізгі бағыты және мақсаты жастардың әлеуметтік мүдделерін ... ... ... ... . ... ... өзінің
орнын тауып, қоғам үшін пайдалы қызмет атқара алатын ... ... болу ... ... ... ... ... еліміздің алыс болашақтағы
стратегиялық дамуының бағыттарын ескере отрып жүргізілуі керек.
Жастар саясатына қатысты елімізегі ... ... ... ... ... ... заң негізінен жастардың қазіргі ... ... ... ... ... даму ... ескере отырып
жасалғаны өте орынды болады. Жастардың құқықтық ... ... ... еліміздің жастар саясатына байланысты ұстанатын негізгі
ұстанымдарды айқындайды. ... да бұл ... ... ... ... ... ... жасау керек.
Болашақта жастардың құқықтық мәдениетін көтеру ісінде
мемлекет мынандай бағыттарды ескерген өте ... ... ... жастардың мәдениеттік мәртебесін айқындау және
көтеруге қатысты әртүрлі іс- шараларды жүйелі ... ... ... ... ... ... қатынас
заңнаманы жетілдіру. Бұл ... ... ... ... ... ... бағытында өрбуі қажет;
Үшіншіден, ауыл жастарының әлеуметтік- экономикалық дамуына
ерекше ... бөле ... оны ... асырудың мемлекеттік
бағдарламасын ... соны ... ... жас ... және ... мен жас
мамандарды қаржылық тұрғыдан қолдау шараларының жоспарын
жасап, оны ... ... ... ... ... ... алу;
Бесіншіден, жастар арасындағы мәдени – ... ... ... ... ... бос уақыттарын ұтымды және тиіімді
өткізуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... істеріне тарту, Жастардың ... ... ... ... ісін одан әрі жалғастыру, Жастардың құқықтық
мәдениетін ... ... ... ... ... әзірлеу және
жүйелі беріп отыру, Жастардың құқықтық мәдениетін ... ... ... ... ... ... т,б, Жастардың құқықтық
мәдениетін көтеру ісінде ең алғаш
отбасының рөлі ... ... ... да ... отбасындағы
тәрбиесіне ерекше көңіл бөлу ... Жас ... ... ... ұйымдастыру және әртүрлі кеңес беретін ... ... ... алу ... .Балабақшада жастардың құқықтық тәрбиесіне тереңірек көңіл
бөлу керек. Мектептер жаппай құқықтық ... ісі және ... ... бойынша директордың орынбасары қызметін енгізу керек. Олардың ісін
шынайы жолға қою ... ... оқу ... ... ... беретін пәндердің дәрежесін көтерген дұрыс. Оны бір семестер емес,
бір жыл бойы ... оқуы ... ... ... ісі бойынша олардың ... ... ... ... қажет.Бұны еліміздің бірнеше жылдық
тәуелсіздігі жылдарындағы осы ... ... ... ... жастар ісімен айналысатын мемлекеттік органсыз біз ... ... ... ете ... Жастар –еліміздің ертеңгі
капиталы.Олардың білім мен мәдени өркендеуі түптеп ... ... ... ... өзінің орнын алуға жол ... ... ... ... мен ... әлеуметтік –мәдени
дамуына қатысты іс- шаралар ... ... та ... ... ... және ... ... онша жоқтығын байқады.
Бүгінгі таңда бұл ... ... ... ... ... Еліміздің жастарына қарап болашағымызға сеніммен қарайтын күн
туарына сенеміз дей ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан –2030.- Алматы: Білім, 1997.-б.
2. Fisher ... der ... ... kraftsfeld.-
Stuttgart,1965.-c.
3. Моль А. Социодинамика культуры.-М.,1973.-
4. Сальник В. ... ... ... юрид.наук.-Л.,1990.-с.
5. Ликас А.Л. Законность и ... ... ... и ... 1981.-№3.-С126-131
6. Венгров АБ Теретория государства и права: Учебники.-М., 1998-
612с
7. Синюкова ТВ Правовая культура // В кн. ... ... ... : Курс ... / Под. Ред. Н.И ... и А.В ... – Саратов
1995
8 Ибраев А.С некоторых особенностях правовой культуры казахского народа
//Правовая реформа вКазакстане –2003 -№3 ... ... С,С ... А.С. ... ... ... часть общей
культуры человечества // Вестник Каз ГУ Серия юридическая – 1997 -№3- с 12-
20
10 Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Үкметінің 1996 жылғы 7 тамыз № 983
қаулысы //Юрист –справочная правовая система .
11 ... А.С ... ... ... правовой социализации
студенческой молодежи: Дис..кан. соц. Наук –Алматы 1999-138с
12 Кадыржанов Р.К ... ... ... ... ... ... А.Т ... казахстанцев к реформам в условиях
современной политической обстановки //Саясат –2001-№ с ... ... С.З ... ... және оның ... ... ата ... –Алматы: Жеті жарғы 2001-Т1-440б
15 Сартаев С.С Тіл тағдыры –ел тағдыры //Қазақ әдебиеті-1989-26
мамыр ... ... Е.Ш. ... З. К ... Б.И. ... ... в
Республике Казахстан //Саясат –2001.№ -с28
17 Галинайтите Ю. В. ... ... ... ... ... решения: Дис.. д-ра юрид. наук. М1988-275с
18 ... Ғ. С ., ... А. ... және ... ... Жеті ... 1997-45б
19 Қазақстан жастары бағдарламасы туралы : ... ... ... 17 ... №249 ... ... ... правовая
система Юрист40
20 Альхименко В.В Козловский А.Б. ... ... ... –М: Мос. ... ... ... С.С. ... мен бостандықтары //Жетісу. – 1986.-
9декабря.
22 Сартаев С.С. Формировать нового ... // ... ... ... января.
23 Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как ... ... Дис. ... ... наук. –Алматы, 1999.-133с.
24. Қазақстан Республикасында нашақорлыққа және ... ... ... ... ... ... стратегиясы туралы:
Қазақстан Республикасының Президентінің N 394 16 мамыр 2000 жылғы жарлығы
// Республиканский центр правовой информации.
25 ... Н.П. ... и ... защита молодежи: пути
становления ювенальной службы в Казахстане // Саясат. – 2001. - № - с.59.
26. Алауханов Е. ... ... ... өмір // Заң ...... Усенов М. Молодежь и наркотики // Студент. – 2003-Октябрь.
28. Казаков Л.Х. ... Д.В. ... ... и ... ... ... // ... педагогика.-1991.-№7.-С.12-14
106. Ильинский И. Развитие социализма и молодежь // Коммунист.-1987.№6.-
С.25
29. Самаев А.К. Опыт формирования и ... ... ... ... во ... ... 80 начале 90-х ... Дис. ... ... А.И. ... В.А. ... ... ... вопросы.- М.
Социум, 1999-356с.
31. Скробов А.П. О некоторых новых подходах к молодежной ... ... ... // ... ... О ... ... политике в Казахской ССР: Закон Казахской
Советской Социалистической ... от 28 июня 1991 года ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар саясатының тұжырымдамасы
туралы: Қазақстан Республикасы ... 1999 ... 28 ... №73
өкімі // Юрист-справочная правовая система. Юрист..
34. “Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы” заңы
// ... ... –2004- 7 ... ... ісі ... ... құру туралы: Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2000 ... 31 ... №1165 ... /// ... ... ... Юрист 4.0.
36. “Қазақстан жастар” ... ... ... ... 2001 жылғы 17 ... №249 ... // ... справочная
правовая система Юрист 4.0
37. О ... ... ... на ... ... ... ... Казахстан от 13 февраля 2003 года № 155 // Юрист-
справочная правовая система ... ... ... ... ... ... саясаты туралы” заң
жобасы // Егемен Қазақстан. – 2002. –14 мамыр.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандық қоғамдағы жастардың саяси құқықтық мәдениетін қалыптастыру6 бет
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні. Халықтық педагогиканың мазмұнын ашу. Халықтық педагогиканы (жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, жұмбақ, ырымдыр, нақылдар) қолданып тәрбие сағатын өткізуге материалдар жинастыру. Тәрбие сағатының үлгісі15 бет
Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)45 бет
Құқықтық мәдениеттің жастардың құқықтық белсенділігін қалыптастырудағы ролі119 бет
Ұлттық тәрбиенің отбасындағы маңызы6 бет
Жастар мәдениетінің ұлттық құндылықтары және оны дамыту бағыттары103 бет
Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама32 бет
Мәдениет және ұлтаралық қатынастардың әлеуметтануы. Жастар және дін18 бет
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет
Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі Қазақстан жастар мәдениетінің ерекшелігі134 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь