Банктік жүйенің дамуы мен қалыптасуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
І. БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Банк, банк жүйесінің қалыптасу мен даму ерекшелігі ... ... ... ... ... ...5.9
1.2. Банктік жүйенің мәні, маңыздылығы және оның қызметтері ... ... ...10.15
1.3. Банк жүйесінің нарықтық экономикадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... 16.19
ІІ. ҚР БАНК ЖҮЙЕ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУЫ
2.1. Өтпелі кезеңдегі банк жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ...20.28
2.2. Қазақстандағы қазіргі кездегі банк жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... .28.30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31.33
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Банктiк жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорлары шоғырландырылған: мемлекеттiк шаруашылық буындардың қаражаттары, халықтың жинақ ақшалары, т.б. бар. Банктер осы қорлардың қалыптасуынабелсендi қатысады, яғни оларды пайдалану бойынша бақылау жүргiзедi, ақша айналымын реттейдi және сол арқылы ұдайы өндiрiстiк үрдiске әсер етедi. Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуiмен банктердiң алдында жаңа мүмкiндiктер ашылуда. Меншiктi жекешелендiру мен мемлекетсiздендiру нәтижесiнде жеке меншiк , меншiктiң ұжымдық және акционерлiк түрлерi , кооперативтiк қозғалыс кең етек алуда, меншiктiң аралас түрi негiзiнде кәсiпорындар құрылуда. Қоғамда белгiлi-бiр класқа ие комерсанттар , кәсiпкерлер пайда болуда. Нарықтық қатынастардың дамуы бойынша экономикада , қоғамда банктердiң ролi күшеюде. Олардың жұмысында әмiршiл - әкiмшiл әдiстердiң орнын – экономикалық әдiстер алмастырды. Сөйтiп экономикаға банктiк ықпал етудiң құндық құрылымдарының мағынасы арта түстi.
Қазақстан Республикасының қазiргi банк жүйесiнiң құрылуы 1990 жылдың желтоқсанында ҚазКСР – нiң Жоғары Кеңесi қабылдаған “Банктер және банк қызметi туралы” Заңынан бастау алады. Заңға сәйкес республикада екi деңгейлi банк жүйесi құрылды: жоғары (бiрiншi) деңгейдегi банк – ҚазКСР-нiң Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – коммерциялық банктер жүйесi.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық қатынастар өз-өзiн реттей алмайды. Оған белгiлi бiр деңгейде мемлекет әр түрлi саясаттар жүргiзу арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай экономиканы реттеу саясаттарына ақша-несие және бюджеттi-салық саясаты, валюталық саясаттар жатады. Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi атқарып отырады.
Елiмiздiң өз егемендiгiн алғаннан берi нарықтық қатынастар күннен-күнге дамып келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен , оның өзiн-өзi басқаруы мүмкiн емес. Оған белгiлi бiр дәрежеде мемлекет өзiнiң саясаттары арқылы әсер етiп отыруы керек. Мұндай саясаттарға мемлекеттiң ақша – несие саясаты және қаржы (бюджеттiк) саясат жатады.
Экономиканы ақша-неиселi реттеудi қаржы саласының басты секторы банк жүйесi iске асырады. Банк жүйесi қазiргi заманғы экономикада екi деңгейлi болып келедi, яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық банк (бiздiң елде Ұлттық банк) және екiншi деңгейдегi банктер.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттiң алтын резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң мiндеттi резервтерi банктер арасындағы шот айыру ретiнде пайдаланылады. Орталық банк ақша-несие саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының мақсаттарын жүзеге асырады.
Қазiргi таңда нарықтық экономикада банктiк жүйенiң ролi ерекше. Банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең маңызды және бiртұтас құрылымдарының бiрi. Банктер халық шаруашылығы қызметiнiң барлық деңгейiндегi басқарумен тiкелей байланысты болады.
1. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы” Қ.Р. Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы Заң күші бар жарлығы. 1 бап 117 бет.
2. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы” ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 ж. 30 наурыздағы (өзгерістермен бірге) №25557
3. “ҚР-дағы банктер және банк мекемлері” Негізгі заң актілері. 2002 ж. 1 мамырында. Алматы: Юрист, 2002. – 108 бет.
4. Қазақстан Ұлттық банкі. Редакция алқасы: Аханов, айманбетова, Серікбаева. Жауапты шығарушылар: Байменов Бабух, Тәшімбаев Ибраимқызы. Жалдық есеп 1997 ж.
5. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001. – 466 б.
6. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999. – 622 с.
7. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2-е, перераб. И доп. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 464 с.
8. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
9. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі: Оқу құралы. – Алматы: қазақ университеті, 2004. – 241 бет.
10. Саниев М.С. “Ақша. Несие. Банктер.” Оқу құралы – Алматы: Алматы экономика және статистика интситуты, 2001ж.
11. Төлебаев Т.Ә. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы банк жүйесі туралы зерттеулер. Банки Казахстана – 2001 г. Октябрь 51 – 54 бет.
12. Шабанова Н.Н. “Денежное обращение и кредит СССР”. Учебник для вузов по спец. 1734 и 1737 - Ташкент: Укитувчи. 1985. – 301с.
13. Web sait – WWW.national bank. kz.
        
        Мазмұны:
Кіріспе…………………………………………………………………………...3-5
І. Банк жүйесінің теориялық қалыптасу негіздері
1.1. Банк, банк жүйесінің қалыптасу мен даму ... ... ... ... маңыздылығы және оның қызметтері………..10-15
1.3. Банк жүйесінің нарықтық экономикадағы ролі……………………….16-19
ІІ. ҚР банк жүйе және оның ... ... ... банк жүйесінің ерекшеліктері………………………20-28
2.2. Қазақстандағы қазіргі кездегі банк ... ... ... ... ... дамуы мен қалыптасуы. КУРСОВАЯ
КIРIСПЕ
Банктiк жүйеде қоғамның ... ... ... ... ... ... ... халықтың жинақ ақшалары,
т.б. бар. Банктер осы қорлардың қалыптасуынабелсендi қатысады, яғни оларды
пайдалану бойынша ... ... ақша ... ... және сол
арқылы ұдайы өндiрiстiк үрдiске әсер ... ... ... көшуiмен банктердiң алдында жаңа мүмкiндiктер ашылуда. Меншiктi
жекешелендiру мен мемлекетсiздендiру нәтижесiнде жеке ... , ... және ... ... , кооперативтiк қозғалыс кең етек алуда,
меншiктiң аралас түрi негiзiнде кәсiпорындар құрылуда. Қоғамда белгiлi-бiр
класқа ие комерсанттар , ... ... ... Нарықтық қатынастардың
дамуы бойынша экономикада , қоғамда банктердiң ролi күшеюде. Олардың
жұмысында ... - ... ... ... – экономикалық әдiстер
алмастырды. Сөйтiп экономикаға банктiк ықпал етудiң ... ... арта ... ... ... банк жүйесiнiң құрылуы 1990 жылдың
желтоқсанында ҚазКСР – нiң Жоғары Кеңесi қабылдаған ... және ... ... Заңынан бастау алады. Заңға сәйкес республикада ... банк ... ... ... ... ... банк – ... Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – коммерциялық
банктер жүйесi.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада ... ... ... ... ... Оған ... бiр ... мемлекет әр түрлi саясаттар
жүргiзу арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай ... ... ... және бюджеттi-салық саясаты, валюталық саясаттар
жатады. Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк ... ... өз ... ... берi ... ... күннен-
күнге дамып келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен
, оның ... ... ... ... Оған ... бiр ... мемлекет
өзiнiң саясаттары арқылы әсер етiп отыруы керек. Мұндай ... ақша – ... ... және ... ... ... жатады.
Экономиканы ақша-неиселi реттеудi қаржы саласының басты секторы банк
жүйесi iске ... Банк ... ... ... ... екi деңгейлi
болып келедi, яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық ... елде ... ... және ... ... банктер.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттiң алтын
резервтерiн сақтайды, коммерциялық ... ... ... ... шот айыру ретiнде пайдаланылады. ... банк ... ... ... ... ... мақсаттарын жүзеге асырады.
Қазiргi таңда нарықтық ... ... ... ролi ерекше.
Банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең ... және ... бiрi. ... ... ... қызметiнiң барлық
деңгейiндегi басқарумен тiкелей байланысты болады.
Қазақстан Республикасында екi деңгейлi банктiк жүйе 1990 ж. ... ... ... ... және ... ... ... Заңы бойынша
қалыптасты. Мемлекеттiк банк ҚР-да Ұлттық банкке айналды. Ал қалған банктер
акционерлiк ... ... ... ... ... банкi деп аталды.
Осылайша банктiк жүйе елiмiзде қалыптасып, экономиканың тиiмдi қызмет
етуiне ат салысатын ... ... ... Оның әр ... ... ... ... кезеңнен алып шығып, экономикалық өсуге бет алдық.
Қазiр ... банк ... ... ... берi жүргiзiлiп келе
жатқан нарықтық инфрақұрылым iшiнде ең ... ... жүйе ... ... Ал бiз ... ... банктiк жүйенi одан әрi
дамытуымыз керек. Ол үшiн ... жүйе ... ... мамандық
деңгейiмiз жоғары болуы керек.
Мiне, сондықтан мен курстық ... ... ... ... мен ... деп ... тақырыпты орындаудағы алдыма қойған негізгі мақсатым және
міндеттеріме:
• Банктік ... ... ... ... ... ... қарастыру;
• Банктік жүйенің дамуы мен қалыптасу ерекшеліктерін, банктік жүйенің
даму тарихының кезеңдерін ашып өту ... ... ... ... ... 1991 ... бергі ұлттық жүйе ретінде
пайда бола бастауы, оның қазіргі таңда дейінгі қалыптасу ... Банк ... ... ... ... ... ... банктер мен
коммерциялық банктерінің экономикада атқаратын қызметтері мен
опперацияларын талдау.
І. Банк ... ... ... ... ... банк ... қалыптасу мен даму ерекшелігі
Ең алдымен, банк деген ұғым не, ол қалай пайда болды деген сұраққа
жауап iздестiрейiк.
«Банк» сөзi ... ... ... ... ... ... дегендi бiлдiредi. Бұл “айырбас орыны” тауарлармен сауда жасалатын
алаңдарда құрылады. Банктер пайда ... ... ... ... ... ... ... қабылдап, оларды әр түрлi елдiң
ақшаларына айырбастауға маманданып ... ... өте ... ... ... сондай-ақ өздерiнiң ақша қаражаттарын саудаға ... алу үшiн ... ... ... ... ... айналады. Менiң ... банк ... және ... айырбас орындарымен ... ... ... ... пайда болу себебi, оның сол
уақыттарда дүниежүзiлiк сауда орталығы ... ... әр ... мен ... сол елге ... ... ... операцияларына тiкелей қатысуына байланысты тұсiндiрiледi.
Банк арнайы ұйым ретiнде материалды ... ... ... өнiм ... ол жай ... емес, ақша, төлем қаражаты
түрiндегi тауар.
Қызымет көрсету сферасындағы банктiң негiзгi өнiмi ... ... ... ... ұсыну болып табылады. Банктiк несиенiң
ерекшiлiгi, ол қандай да бiр ақша ... ... ... ... ... ұсыну. Ал бұл дегенiмiз, несиеге ұсынылған ақша қаражаттары ... ... ... жасауды ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... қарыз пайызы түрiнде оралуы керек. Банк
өндiрiстiк кәсiпорыннан өзiнiң эмитациялау сипатымен ... Ол ... ... және ... ... ... қана ... сонымен бiрге
басқа эмитенттердiң бағалы ... ... мен ... ... да ... ... көрсету аясындағы банктiң өнеркәсiптiк кәсiпорындардан
ерекшелiгi оның ... ... ... Оның ... өнiмi «несие»
болғандықтан, банктi «несиелiк мекеме» деп атаған.
Қазiргi түсiнiкте «банк»-бұл ерекше өнiм шығарумен айналыстын кәсiпорын
немесе ... және ... ... ... айналысын ретттеудi жүзеге
асыратын ақша- несие ... ... ... ... ... және банктiк қызмет туралы» заңның
бiрiншi бабында былай жазылған: «банк-бұл осы жарғыға сай банктiк қызметтi
жұзеге ... ... ... ұйым ... ... ... ... - банк жүйесiнiң элементi болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... жалпының бiр бөлiгi болуға, ойынның жалпы ... ... ... ... ... қастетерiн иемдену;
2) жалпы және арнайы заңдар, қауымның заңды нормалары шегiнде қызмет
ету;
3) өзiн-өзi реттеуге, дамуға және жақсартуға ... ... банк ... ... да ... ... жүйесiне банктерден бөлек басқа да банктiк операцияларды
орындайтын, ... банк ... жоқ ... қаржы институттары, банктiк
инфроқұрылымды құрайтын және ақша-несие институттарының iс-әрекетiн
қамтамасыз ... ... да ... ... iсi – ... ... ... мен оны бөлумен шұғылданатын
кәсiпкерлiктiң ... түрi. ... ... ақша айналымы мен несие
қатынастарын ұйымдастыру ғана емес, ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу-сату, ол
кейбiр жағдайларда делдалдық келiсiмдер және мүлiктi басқару операциялары
жүргiзiледi.
Банктiң атқаратын ... ... ... ... ... ... бос ақша ... тарту, жинақтау және оны ... ... ... ... жеке ... ... беру, бағалы
қағаздармен операция жүргiзу.
3) Ақша айналымын реттеу. Банк - әр түрлi шаруашылық субъектiлерiнiң ... ... ... Банк ... есеп айырысы жүйесi арқылы
клиенттерiне айырбас, капитал және ақша ... ... ... ... ... ... шығару. Банк клиентiн тек жинаған уақытша бос
ақша қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен қатар, депозттiк чектердi,
вексельдердi ... де ... ... және қаржылық кеңес беру. Орындайтын айырықша қызметтерiне
байланысты банктер: эмиссиялық және ... емес ... ... ... банк – ... ақша белгiлерiн эмиссиялауға құқы бар,
әдетте орталық банк. Әр мемлекеттерде орталық банк әр түрлi аталады.
Эмиссиялық емес ...... ... ... барлығының да
ақша белгiлерiн шығаруға құқы жоқ ... Олар ... ... ипотекалық және т.с.с. банктер.
Инвестициялық және инновациялық банктердiң екi түрi де ұзақ ... ... ... ... яғни олар ... ... және
басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша тартып, кейiн ұзақ ... ... ... ... ... ... берсе, ал
инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеудi және оны ... ...... және ... ... ... алып,
ұзақ мерзiмге несие бередi. Олар ипотекалық облигация, акция және басқа
бағалы ... сату ... ақша ... ... ... шаруашылық сипаты бойынша да бөлуге болады:
өндiрiстiк, сауда, ауыл шаруашылық, ... ... ... ... ... және ... жалпы елдiң қажеттiлiктерiн жүзеге
асыратын, халық аралық. Меншiктiк сипаты ... ... ... жеке ... ... ... ... кездегi банк жүйелерiнiң құрылымы қиын. ... ... ... қарағанда, қазiргi кездегi несие
жүйелерiнiң үш маңызды тобы ... ... ... ... коммерциялық банктер;
- арнайы қаржы ұымдары ( сақтандыру, ипотекалық, қор жинау және т.б.).
Орталық банк. Басқаша оны көбiнесе «банктердiң банкi» деп те ... ... ... және ... операцияларды жүргiзумен
айналыспауынан құралады. Клиент ретiнде екөбiнесе коммерциялық банктер ... да ... ... ... ... ... орталық банктер әр түрлi
үкiметтiк ұйымдарға қызмет көрсетумен өте жиi ... ... ... ... ... ... жалпы елдiң экономикасын да
реттейтiн ... ... ... ... ... ... банк - ... тұлға, дербес балансы бар, өзiне тiкелей бағынатын
төменгi бөлiмшелермен бiрге тiкелей ... ... ... ... ... шаруашылық есеп негiзiнде жүргiзедi. Әр түрлi
салық жинаудан, баж салығын және кеден ... ... ... банктiң негiзгi қызметi ұлттық валютаның iшкi және ... ... ету. ... ... ақша ... ... банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарын
ұйымдастырады;
- ақша, несие және банк жүйелерiнiң тұрақты қызметiн қамтамасыз етедi;
- несие берушiлер мен ... ... ... ... сатып
алу, сату және айырбастау операцияларын жүргiзетiн банктiк және ... ... ... және ... ... ... сияқты
мемлекеттiк экономикалық саясатын жүргiзедi;
- үкiметтiң және мемлекеттiк органдардың ... мен ... ... ... ... - валюта қорларын басқару.
Коммерциялық банктер – қарыз капиталы нарығында өзiнiң ... ... қөп ... ... ... ... ... беру, депозиттердi
қабылдау, әр түрлi есеп жүргiзi сияқты қаржы қызметтерiнiң барлық кешенi
әдетте, iрi ... ... ... ... ... жағдайларда
коммерциялық банктер бүкiл әлемде кредит жүйесiнiң шешушi элементi болып
табылады.
Егер банк мемлекеттiк банк ... және ... ... ... ... ... ... мен мемлекет бiр-бiрiнiң
мiндеттемелерiне жауапты емес. Мемлекет банктiң мiндеттемелерi бойынша ... ... ... қорына салған қаражаты шегiнде ғана жауап
бередi.
Банктiк заңдарға сәйкес банктер үшiн ... ... ... ... ... ... тиым ... және шектелген:
- банктердiң, мемлекеттiк емес жинақтаушы зейнетақы ... ... ... жөнiндегi компаниялардың, инвестициялық
қорлардың сақтандыру ұйымдардың, лизинг берушi ұйымдардың жарғылық
капиталдарына ... ... ... нарығының инфрақұрылымдық бөлiгi болып табылатын, банк қызметiн
автоматтандыруды, тұлғалардың және банк операцияларының жекелеген
түрлерiн ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында кәсiби қызметтi жүзеге асырушы ұжымдардың
жарғылық капиталдарына банктердiң қатысуына;
- банкроттық рәсiмдерiнде төлем қабiлетi жоқ ... ... ... басқару жөнiндегi қызметке тиым салу қолданылмайды.
Комменрциялық банктердiң негiзгi атқаратын қызметтерi: ақша қаражатын
шоғырландыру және ... ... ... ... есеп және ... ... төлем құралдарын шығару, бағалы қағаздарды шығаруды
және орналастыруды ұйымдастыру, ... ... ... ... ... траст операциясын жүргiзу) клиенттерге кеңес беру.
Арнайы қаржы ұйымдары. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... ететiн қарыз капиталы нарығының ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар жатады. ... ... ... ... ... ... ... тұтыну
несиелердi, ауыл шаруашылық өндiрушiлерiне несиелердi тарту сферасында және
сыртқы саудада есеп және ... ... ... ... ... орта ғасырларда (VI-X ғғ.) сауданың
дамуымен бірге ақша және сәйкесінше ... ... ... ... ғасырда негізгі қаланған шекаралық қорғандардағы айырбас аулаларында
жүрді. Сауда ақша нысанында тез өсе бастады, ... ... ... ... өз ... ... дамуға және тауар ақша
қатынастарының кеңеюіне оң ... ... ... даму ... ... байи бастады. Олар өздерінің қолына үлкен мөлшерде ақша
қаражаттарын шоғырландырып, өсімқоршыларға айналды. XIX ... ... ... және ... банктік капитал енеді, бұл ... ... ... ... монополизациялайды. 1889 ж. Рессей
үкіметі Омск қаласында Семей, Ақмола және ... ... ... ... үшін ... ... ... Палатаның міндеті
мынада болады: сауданы бақылау, қазынашылықтардың басқару, ... ... ... есеп жүргізу. Қазақстанға банктік копиталдың өне
бастауы және оның териториясында несиелік жүйесінің құрылуы XIX ... ... Осы ... ... ... жаңа нысандары пайда бола
бастады. Қазақстанның несиелік жүйесі, Рессей империясының ... бір ... ... ... банктің бөлімшелерінен,
акционерлік коммерциялық банктерден, несиелік кооперциялардан және де ... ... ... ... ... ... ... құрылуымен Қазақстан тереториясында оның
мекемелері пайда бола ... ... ... ... ... ... (1876 ж.), Петропавловскте (1886 ж.), ... ... (1911.) ... ... ... Мемлекеттік банкінің
мекемелерінің ашылуынан кейін Қазақстан тереториясында коммерциялық банктер
пайда болды.
1917 жылғы революциядан ... ... ... ... ... ... органдарымен жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... жылдары бұрыңғы
жүйемен несиелеу ережелері қала берді. 1919 жылдың бірінші жартысында бір-
бірімен байланыспаған мекемелердің 2 түрі пайда ... ... ... ... және ... және Халық банкінің мекемелері, РФСРО
Халық банкіна бағынышты. Жергілікті ... ... ... ... соғысының және әскери интервенция кесірінен созылып кетті.
Несие ісін ... ... жеке ... ... ... 1920 жылы ... ... банкі жойылып оның функциялары РСФСРО-ның
Халықтық қаржылық ... ... ... ... жылдың қазан айында Мемлекетік банкті құру туралы шешім қабылданды.
1922-1925 ... ... ... Қазақстанда соның ішінде, шаруашылықтың бөлек
салаларыны қызмет көрсететін коммерциялық және ... ... ... ... жатты. Одақ үкіметінің 1930 жылғы 30-ші ... ... елде ... ... ... Бұл реұорма коммерциялық несиелеуден
тікелей банктік несиелеуге көшуді жүзеге асырды. Несиелік жүйені қайта құру
1932 ... 5-ші ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді несиелеуі туралы” үкімімен аяқталуы.
Ұлы Отан Соғысы Қазақстанның ... ... ... ... қойды: Ұлттық шаруашылықты әскери етіп қайта құру, әскери
өнімді көбейту, армияны қарумен және ... ... ... ... ... Мемлкеттік Банктің мекемерелі ақшаның
айналысқа түсуі және алынуы ережелерін қатаң сақтады. ... ... ... ... және ... ... халық шаруашылығын қамтамасыз
етуіне байланысты үлкен жұмыс жүргізілді.
1.2. Банктік жүйенің мәні, маңыздылығы және оның қызметтері
Банктiк жүйе – ... ... ең ... және ... бiрi. ... ... негізгі буыны – банктік жүйе ... ... ... және ... ... несие қатынастарының басым
көпшілігі банктер арқылы өтеді.
Банктердiң және тауарлы-ақшалай қарым-қатынастардың ... ... ... ... және де олар бiр ... ... тығыз байланысты.
Банктер халық шаруашылығы қызметiнiң ... ... ... ... ... Олар ... ... өндiрiс үрдiсiне қатысушылардың
экономикалық мүдделерiн қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық делдал ... ... ... капиталдарын, халықтық
жинақтарын және шаруашылық қызметтiң үрдiсiнде босаған басқа да бос ... ... ... ... ... ... ... бередi,
ақшалай есеп айырысу жүргiзедi және экономика үшiн басқа да ... ... ... арқасында өндiрiстiң тиiмдiлiгi мен қоғамдық
өнiмнiң айналысына тiкелей ықпал етедi. ... / (4), 169 ... ... ... ... ақша ... ... ,
ауданаралық үлестiру механизмiн қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... басты қаржылық делдалдар болып табылады.
Өз қызметiнiң үрдiсiнде, олар ақша ... ... ... , ... мен мiндеттемелердi жасады. Клиенттердiң салымдарын қабылдау
арқылы банк депозит ... жаңа ... ... , ал ... беру арқылы
қарыз алушыға жаңа талап ... Осы жаңа ... мен ... ... ... ... негiзiн құрайды. Несие берушi қарыз
алушыға және соған қатысты қаржылық институттар ... ... ... ... ... ... ... делдалдық деп аталады.
Әр түрлi көздерден ақша капиталын жинау ... ... ... ақша
қаражаттарының “тобын” құрайды және оларды жұмыс iстеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлi шарттарға ... ... ... ... Шаруашылық органдар мен тұрғындардың ... ... ... және ... ... ... етуi шаруашылық
құрылымдардың дамуында маңызды мәнге ие.
Нарықтық экономикада банктер монополистерге айналыды және ... ... ... ... ... ... Олар тек ... шығып , ұдайы өндiрiстiң барлық фазасының аясына ғана кiредi.
Банктер шаруашылық өмiрдiң орталығы, ... ... ... ... табылады.
Банктiк жүйенiң мақсаты мен мiндеттерi негiзiнен экономиканы жалпы
басқарудың мақсаттары және мiндеттерiмен ... ... де ... ... ... ... экономиканы басқарудың жалпы
мақсатына ... ... ... ... тән жеке ... ... басқару органы ретiндегi негiзiнен басқарудың экономикалық
қатынастарын көрсетедi, ал әр ... ... ... ең ... ... ... алады, ал экономикалық мүдде өндiрiстiң мақсаты, яғни
оны қозғаушы фактор болып табылатын ... ... ... деп ... келесi туындайды, яғни оларға қажеттiлiктердi
қанағаттандыру арқылы әсер ... ... ... ... ... ... несиелеу арқылы,
экономикалық әр түрлi буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттiлiктерiн әр
түрлi несиелер мен немесе қолма-қолсыз есеп ... ... ... қызмет қызмет етуiндегi қажеттiлiгiн қанағаттандырады, қоғамдық
өнiмнiң тоқтаусыз қозғалысын қамтамасыз етедi.
Банктер есеп айырысу операцияларын жүргiзудiң ... ... ... төлем төлеу күнiн созғаны үшiн өсiм, несиенi өз ... үшiн ... ... ... өзiнiң мүддесiн ғана емес,
сонымен қатар, бұл операциялардың ... да ... ... өз ... ... ... функционалдық (экономикалық),
салалық (министерстволар, компания, фирмалар) және ... ... ... органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс iстейдi.
Банктерде басқарудың басқа органдарындағы жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең ... ол ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шотта еңбекақы беру, жабдықтаушыларға төлем
жасау, банктiк несиелердi қайтару үшiн ... ... тек ... ... ... бiрге, осы шарт иесiнiң жұмысының нашар екендiгiнiң
күнделiктi оперативтi ... ... ... ... мәлiметтерi
бухалтерлiк есептi құруды күтпей-ақ кәсiпорын ... ... ... ... әрi ... ... ... көруге
мүмкiндiк бередi.
Қандай жүйе болмасын оның өзiнiң ... мен ... ... . ... ... ... ... төмендегiдей қарапайым жiктеуге
болады:
• Уақытша бос ақша қаражатын тарту, жинақтау және оны ... ... ... ... жеке ... несие беру, бағалы қағаздармен
операциялар жүргiзу;
• Ақша айналымын ... Банк - әр ... ... ... ... ... орталық. Банк өзiнiң есеп айырысу жүйесi арқылы
клиенттерiне айырбас, ақша айналымын жүргiзуге ... ... ... ... ... шығару. Банк клиентiне тек жинаған уақытша
бос ақша қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен ... ... ... ... ... де ... Экономикалық және қаржылық ақпарат берiп отыру ;
• Орындайтын айрықша қызметтерiне байланысты банктер: ... ... емес ... ... ... банк – ол айналысқа ақша белгiлерiн эмиссиялауға (шығаруға)
құқы бар, әдетте Орталық банк деп аталады. Бiздiң елде ол – ... ... ... деп ... ... Орталық банкiнiң
негiзгi мақсаты – айналысқа ақша бiрлiгiн шығару, қалған банктерге ерекше
тауар – ақша белгiсiн сату және банк ... ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттегi басқа банктердiң барлығының да ақша белгiлерiн ... жоқ ... емес ... Олар ... ... ... және т.с.с. банктер. Коммерциялық банктер
клиенттерге көрсететiн ... ... ... ... ... әмбебап
үлгiдегi банк. Ал басқа банктер бiр-екi қызмет түрiне маманданған банктер.
Ендi ұлттық банктiк жүйенi былай жiктеуге ... ... 1 ). ... банк ... ... ... көруге болады.
Инвестициялық және инновациялық банктердiң екi түрi де ұзақ уақытқа
ақша қаражатын шоғырландырумен ... яғни олар ... ... ... ... ... ... арқылы ақша тартып, кейiн ұзақ мерзiмге
қарызға ... ... ... ... ... ... ... банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеудi және оны игерудi
несиелейдi.
Ипотекалық банктер – жердi және ... ... ... ұзақ ... несиеге бередi. Олар ипотекалық облигация, акция ... ... ... сату арқылы ақша жинайды.
Сурет-1 – Банк жүйесiнiң негізгі формалары
Бағанадан бергi банктiк жүйеде басты банк деп ... ... ... ... ... Кез-келген орталық банктiң мiндетi – ұлттың
ақша өлшемiнiң төлем қабiлеттiлiгi мен валюталық курсының ... ету. Осы ... ... үшiн ... банк ... мынадай
қызметтердi орындайды:
• Банкноталарды монополиялы түрде эмиссиялау;
• Ақша – несиелiк қатынастарды реттеу;
• Сыртқы экономикалық қатынастарды жүргiзу;
... ... болу және ... ... ... ... ең ... қызметi – ежелден қалыптасқан мемлекеттiң
өкiлi ретiнде заңды түрде – банкнота шығару. Ол – елде ... ... , ... ... ... ... ... құралы.
Кейбiр мемлекеттерде орталық банк монополиялы түрде монеталар шығарады. Көп
елдерде монетаны қаржы министрлiгi соғып, орталық банк оларды ... ... ... , ... банк ... ... монеталарды өзi өзi шығарған
банкноталармен қосып айналымға түсiредi.
Орталық банктiң эмиссиялық монополиясы оны банк ... ... ... ... ... ... ... мiндеттемелерi кез-
келген коммерциялық банктiң кассалық қоры болып табылады. ... ... ... ...... ... ал олар орталық банк пен
экономика салалары арасында делдал ретiнде қызмет атқарады.
Орталық банктiң ақша несиелiк реттеу ... ... ақша ... ... әсер ету ... ...... экономикалық
саясатынығ құрамдас элементi. Оның ... ... ... ... инфляция мен жұмыссыздықтың төменгi деңгейiне және төлем
балансының тепе-теңдiгiне қол жеткiзу болып табылады.
Орталық ... ... ... ... – ол ... банктiң
мемлекеттiң валюталық саясатын жүргiзетiн және ... ... ... Ол – ... ... ... курсын анықтау және оны ... ... ... ... ... ... операциялар жүргiзу;
халықаралық есеп айырысу, төлем балансын реттеу; елдегi және одан ... ... ... ... ... болжамдарды
жасауға қатысу және төлем балансын құрастыруды ұйымдастыру жұмыстарын
жүргiзу. Орталық банк ... ... ... ... мен ... ... үшiн халықаралық келiсiмдердi дайындауға, сонымен бiрге,
халықаралық және аймақтық валюта-несие ұйымдарында өз ... өкiлi ... ... ... ... қызметi – ол орталық банктiң
кәсiпорындарға және халыққа тура ... яғни ... ... ... ... банктер болуы. Бұл оның коммерциялық
банктерден айырмашылығы. ... банк ... ... ... ... және ... қызметiн атқарады. Бұл қорлар ... ... деп ... ... банк ... ... мiндеттемелерiнiң ең аз резервтерiне арақатынасын, яғни ... ... ... ... ... резервтерiн сақтауға қабылдаумен қатар
орталық банк оларға несиелiк көмек көрсетедi. Оның ... үшiн ... ... ... ... анағұрлым жоғары болады, сондықтан орталық
банктiң несиесiн басқа ... алу ... ... ... ... ... банк ... банкiсi ретiнде елдiң төлем жүйесiнiң басты
реттеушi ... ... ... Ол банкаралық есеп айырысуды
ұйымдастыру, есептесу жүйесiн реттеу және ... ... ... ,
банк жүйесiнiң есеп есеп айырысу орталығы болып табылады.
Орталық ... ... мен ... ... мынадай бағытта
жүргiзедi:
• Банктiк қызмет түрлерiне лицензия беру;
• Кейбiр операция түрлерiн жүргiзуге,
• Банктер берген қаржылық есептi тексеру және ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық нормативтердiң жүйесiн
белгiлеу, сонымен бiрге олардың орындалуын тексеру.
Орталық банктiң үкiмет ... ... ... банкирi ретiнде орталық
банк оның әрi кассирi, әрi несие берушiсi, әрi қаржылық кеңесшiсi. Орталық
банкте үкiмет мен мемлекеттiк органдардың ... ... ... ... несиелеумен, мемлекеттiк заемдарды орналастыру және оларды өтеу
мәселелерi бойынша, нарықтық жағдайларға ... ... ... және оның табысты уақытын таңдау жөнiнде кеңес ... ... ... ... ... орталық банктiң атқаратын қызметтерi бiрiмен-бiрi
тығыз байланысты.
Мемлекеттiң ... ... ... банктердiң алатын орны өте зор.
Олар қарыз капиталы нарығының әр түрлi саласында жан–жақты iс-әрекет ... ... ... ... ... ... шоғырландырып, өз
клиенттерiне нсие беру, ... ... ... ... ... валютасын сатып алу – сату мен оларды сақтау және басқа да ... ... ... ... – нарықтық экономикада несие жүйесiнiң негiзгi
буыны. Олардың ... ақша ... мен ... айналымының үздiксiз
қозғалысын қамтамасыз ету, ... ... ... пен ... ... ... қор жинау үшiн жағдай жасау ... ... ... ... ... делдалы ретiнде ақша капиталын
салааралық және аймақаралық қайта бөлудi ... етiп, ... ... ... ... Ендi коммерциялық банктер туралы кеңiрек танысу
үшiн олардың қызметтерiн айтып өтейiк:
Ақша қаражатын шоғырландыру және ... ...... ежелден
атқаратын қызметтерiнiң бiрi. Заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос
ақшасын банкке ... бiр ... ... ... ... ... табыс
түсiрсе, ал екiншi жағынан банктiң ... ... ... ... ... жинақ ақша әр түрлi ... және ... ... ... ... ... ... қызметi - несие беруде делдал
болу. Бос ақша қаражат иесi мен ... ... ... ... ... ... кедергi болатын жәйттер: ұсынылатын капитал
көлемiнiң қарызға қажеттi көлемге сай келмеуi, капиталдың айналыстан ... ... ... мерзiммен сай келмеуi. Коммерциялық банктер
қарыз ... мен ... ... арасындағы қаржылық делдалы ретiнде ... ... ... ... ... әр ... секторларына
берiлiп , өндiрiстiң кеiеюiн қамтамасыз етедi.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп ... ... ... болуы мүмкiн емес. Сондықтан банктiң ... ... есеп және ... ... ... ролi ... арасындағы есеп айырысудың негiзгi бөлiгi қолма-қол ақшасыз
жүредi. Банктер делдал ретiнде клиенттердiң тапсырысы бойынша ... ... ... ... және ... ... ... ерекше қызметi құралдарын шығару ... ... ... ... ... жою, яғни ақша ... ... азайту. Төлем құралдарын шығару олардың депозиттiк және несиелiк
қызметтерiне тiкелей байланысты. ... екi ... ... ... ... салуы арқылы немесе қарыздарға банктiң несие беруi арқылы жүргiзiледi.
Коммерциялық банктер акция және облигация түрiндегi ... ... және ... эмиссиялық – құрылтайшылық қызмет атқарады.
Банктердiң жинақтарды өндiрiстiк мақсатқа жұмсайтын мүмкiндiгi бар. Сөйтiп
бағалы ... ... ... ... ... әрi ... ... жұмыс iстейдi. Ұзақ мерзiмдi инвестиция тарту мақсатында
кәсiпорындар ... және ... ... ... ... клиенттердiң мүлкiн басұару ... ... Жеке ... осы қызметтi атқаруға құқығынан айрылғандардың
мүлкiн уақытша басқару; iзбасарларының мүддесi үшiн өлген адамның ... ... табу ... ... басқару және т.б. қызметтер
көрсету болып табылады. Ал компанияларға көрсететiн қызметтерi : ... ... ... ... нарыққа шығарылған акцияларды және
трансферттердi тiркеу үшiн өкiл болуы; ... ... ... ... ... және т.б. ... ... мағлұматтарды өзiне жинақтауы банктердiң клиенттерiне кеңес
беру қызметiне мүмкiндiк туғызады. Банктер төмендегiдей кеңес бередi: ... ; ... және ... ... ... ақша және ... операциялар жүргiзуге дейiн нұсқау бередi.
1.3. Банктік жүйесінің нарықтық экономикадағы рөлі.
Банктік жүйе – ... ... ең ... және ... бірі.
Банктердің және тауарлай ақшалай қарым – қатынастардың дамуы тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар бір – ... ... ... ... ... ... қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей
байланысты болады. Олар арқылы ... ... ... ... мүдделерін қанағаттандыру жүйеге асырылады. Осы кезде ... ... ... ... ... капиталдарын, халықтық
жинақтарын және шаруашылық қызметтің үрдісінде босаған басқа да бос ақша
қаражаттарын тарта отырып, ... ... ... пайдалануына береді,
ақшалай есеп айырылысу жүргізеді және экономика үшін басқа да ... ... ... ... ... тиімділігі мен қоғамдық
өнімнің айналысына тікелей ықпал етеді.
Қаржылық ... ... ... ақша ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы маңызды халық
шаруашылығы қызметін атқарады.
Банктер нарықтық ... ... ... ... ... табылады.
Өз қызметінің үрдісінде, олар ақша нарығында тауар болатын, жаңа ... ... ... ... ... ... арқылы банк
депозит деген міндеттеме жасаса, ал қарызды беру ... ... ... жаңа
талап қойды.
Осы жаңа міндеттемелер мен талаптарды жасау үрдісі ... ... ... ... ... ... алушыға және соған қатысты
қаржылық институттар қызметінің қозғалысы орын ... ... ... ... ... деп аталады.
Әртүрлі көздерден ақша капиталын жинау арқылы банктер жалпы ақша
қаражаттардың “тобын” құрайды және де ... ... ... тұра ... ... ... несиеге деген талаптарды қанағаттандыры
алады.
Шаруашылық органдар мен тұрғындардың ...... ... ұйымдастыру және несиелік жүйенің қызмет етуі ... ... ... рөл атқарады.
Нарықтық экономикада банктер монополистерге айналады және ... ... ... ... басқарады. Олар тек делдалдық қызметпен
шығып, ұдайы өндірістің барлық фазасының аясына ғана ... ... ... ... ие бола ... ... өндіріске ең қауіпті ... ... ... ... “Ағылшын банкісі сияқты мекеменің сауда
мен өнеркәсіпке ... ... ... ... ... ... өмірдің
орталығы, барлық экономиканың негізгі түйіні екені ескереді.
Банктік жүйенің мақсаты мен міндеттері негізінен экономиканы жалпы,
басқарудың ... және ... ... ... де ... ... ... ретінде экономиканы ... ... ... ... ... ... тән жеке міндеттерін орындайды.
Экономиканы ... ... ... ... ролі оның өзінің қызметтерін
орындау үрдісінде және банк ісін ұйымдастыруда жалпы принциптерді сақтауда
көрініс ... ... ... ... ... ... қатынастарын ең алдымен мүдде ретінде көрініс алады, ... ... ... ... яғни оны ... фактор болып
табылатын әдістемелерді пайдаланады. Мүддені ... деп ... ... яғни ... қажеттіліктерді қанағаттандыру арқылы әсер етуге
байланысты. Банктер басқарудың ... әр ... ... ... ... әр ... ... немесе қолма – қолсыз
есеп айырысу арқылы экономиканың ... ... ... ... ... өнімнің тоқтаусыз қозғаласын қамтамасыз етеді.
Банктер есеп айырысу операцияларын жүргізудің тәртібін бұзғаны ... ... ... ... ... үшін - ... несиені өз уақытында
қайтармағандығы үшін жоғары пайыздарды алумен өзінің ... ғана ... ... бұл ... ... да ... мүддесін
қорғайды.
Банктер өз қызметтерін орындау кезінде ... ... ... ... ... және ... (жергілікті
орган) басқару органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс істейді.
Банктер экономиялық басқарудың органы ... оның ... ... ... де ... ... ... жауапкершілігінің ең алдымен олар қызмет көрсететін меншік
түріне, ... ... ... ... ... ... өз ... шаруашылық және қаржылық
қызметтерінің нәтижелерімен байланысты . ... ... ... ... ... ... мен компаниялар топталады. Олар ... ... ... етілетін, өзі және клиенттері үшін
операцияларды ... ... ... ... ... жүргізеледі.
Банктерде басқарудың басқа органдарында жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең алдымен ол ... ... ... ... қызметі
туралы ақпарат болып табылады. Шотта еңбекақы беру, жабдықтаушыларға төлем
жасау, банктік ... ... үшін ... ... тек объективті
емес, сонымен бірге, осы шарт ... ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады . Шотқа ақшаның келіп түсуі
жабдықтаушының ... ... ... т.б. ... Банктің
мәліметтері бухгалтерлік есепті күтпей – ақ ... ... ... ... ... әрі ... нәтижелерін алдын ала көруге
мүмкіндік береді. Бұл банктерге өз клиенттерінің ... ... ... және ... ... мен табыстылығын анықтауға мүмкіндік береді.
Ақша айналымы бірлікпен сипатталады. Қолма – қол және қолма – ... ... аясы бір ақша ... ... ... әрі ... байланысты. Банктер кәсіпорындардың, мекемелердің, ... ... шот ... ... ... ақша ... ал олар ... шаруашылық процестердің барысын қадағалайды, әрі
оларға ықпал етеді.
Банктік ... ... ... ... қорларды шоғырландырған:
мемлекеттік шаруашылық буындардың қаражаты, халықтың жинақ ақшалары, т.б.
бар. Банктер осы ... ... ... ... яғни ... бойынша бақылау жүргізеді, ақша айналымын реттейді және сол
арқылы ... ... ... әсер ... Қазақстанның нарықтық
экономикаға көшуімен банктердің алдында жаңа мүмкіндіктер ашылуда. Меншікті
жеке меншік , меншіктің ... және ... ... ... кең етек ... ... аралас түрінің негізінде кәсіпорындар
құрылуда. Шаруа қожалықтары санының есебі, ... ... ... ... және жеке еңбек қызметімен ... ... да ... белгілі – бір класқа ие коммерсанттар, кәсіпкерлер ... . ... ... ... ... экономикада, қоғамда
банктердің ... ролі ... ... ... ... орынға
әкімшілдік - әміршілік әдістердің орнын – экономикалық әдістер алмастырады.
Сөйтіп экономикаға банктік ықпал етудің құндық құрылымдарының мағынасы ... ... ... ... төмендеуінде және олардың
нарықтық жолға көшуінде, ең ... ... ... ... ролі ... . ... ... жүйенің негізгі мақсаты –
несиелік механизмді жетілдіру, ақша массасын ... ... есеп ... тездету және төлем тәртібін сақтау болып
табылады. Қазақстан ... 1993 жылы 15 ... ... бастап
өзіміздің ұлттық валютамыз – төл ... ... ... инфляция
тоқтамады. Оның шыңы 1994 жылы шілде айында 46 % ға жетті. Ұлттық банк пен
үкіметтің ... ... ... ... ... ... (25 % ға ) ... .1994 жылы тамызда 13,5 % ға , қыркүйекте –
10,9 % ға ... тең ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің
300-ден 250 % ға ... ... мен ... ресурстар аукциондағы % - дық
мөлшернеменің 460-тан 280 % ға төмендеуі, яғни несие үшін төлем – сұраныс
пен ... ... ... нарыққа айналды. Теңгенің ресми және
бейресми валюталық бағамдарының жақындасу тенденциясы бар. ... ... ... вексельдердің сату көлемі жоғарылауда.
Инфляция төлемдерінің жағымды сәті ретінді Ұлттық банктің директивті
несиелерді беруден бас тартуын ... ... және олар тек ... үшін ғана ... . ... ... ... сатылады.
Ұлттық банк үкіметтің шығындарына несиелер беруде ... ... ... ... ... ... тұрақтануы және
инфляцияның төмендеуі бойынша ... ... ... ... ... ... банктердің ролі маңызды.
Банктердің активтері мен пассивтерінің сапасы толығымен, олар ... ... ... ... ... Осы ... банктік
реформа мемлекеттік кәсіпорындарда ... ... ... ... ... банктік реформаның негізгі мақсатының
бірі–экономиканың жеке ... және ... ... ... ... ... Бұдан келіп шығатыны–банктік реформа
мемлекеттік меншікті жекешелендірудің мүдделеріне бағынуы керек. Өйтпесе
олар ... ... ... ... бұл ... кезде көптеген
мемлекеттік кәсіпорындардың несие портфелі сапасының төмендігіне қатысты.
Банктік реформа кәсіпорындарды жекешелендіруді қайта ... және ... ... кәсіпорындарды тарату немесе қайта құруда өз үлесін алуы
керек. Бұл ... және ... ... кәсіпорындарды несиелеуді
шектеумен қатар өміршең кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардан бөлініп және олардың
жаңадан құрылған даму банкіне ... ... ... ... ... нашар, әрекетсіз несиелердің шоғырлануын болдырмауы тиіс.
Банктік жүйенің реформасы инветициялық қорлардың ролін жоғарылату және
сауықтыру банктерін құру жолымен жекешеленген ... ... ... ... ... ... ролі ... бағдарламасының негізгі
мақсаты болып табылатын, тиісінше жекешеленген және көп ... ... ... ... қатысты ара түседі.
Инвестициялық қорлар жекешелендірілетін кәсіпорындардың ... ... ... акционерлік капиталға алмастыруы ... яғни ... ... жеке ... ... ... сөз.
Банктік жүйенің реформасы жеке кәсіпорындардың банктен несие алуларын
қамтамасыз етеді, жеке сектордың дамуына жәрдемін тигізеді. Осы мерзімде ол
шығынды мемлекеттік ... ... ... ... ... республикада банктік реформаны құрудың
барысында қажетті ипотекалық банктер маңызды көмек көрсетеді , яғни ... ... ... ... оған ... ... кепілге
ала отырып, ипотекалық банктің ұзақ мерзіді несиесін беру мүмкіндігі туралы
болып табылады. Бірақ ол үшін ең алдымен заң базасын ... ... ҚР банк жүйе және оның ... Өтпелі кезеңдегі банк жүйесінің ерекшеліктері
Соғыстан кейінгі кезеңде ... ... ... өзінің
қызметін белсенді белсенді жүргізуге шақырылды, экономиканың дамуы ... ... ... ... ... ... ... 70-ші жылдары халық
шаруашылығында экономикалық өсудің қарқынын төмендетеді. Оларды өту ... ... және ... ... ... ... тиімді басқару
тетіктерін құру көзделді. Банк ісі үш ірі ... ... ... ... ... КСРО Құрылыс банкісі, КСРО Сырты сауда банкісі.
Бірақ қабылданған ... ... ... алып ... ... – несиелік жүйенің қызметін қайта құрудағы ... ... ... 1987 ж. 17-ші ... ... ... банк жүйесін
жетілдіру және тиімділігін жоғарлату туралы” жарлығы.
Несиелік-кассалық қызмет етуге банктер жүйесі құрылған, оның ... ... ... ... ... ... Тұрғын-коммуналдық шаруашылық және әлеуметті даму банкісі,халықты
несиелеу және еңбек қорлары банкісі. ... мен ... ... ... ... жүктелді. 1987 жылы құрылған банк жүйесі оған
жүктелген талаптарғ асай ... ... ... ... ... ... ... банкаралық бәсекелестікті
жандандырмады. 1990-1991 жылдары банктік жүйені әрі ... ... ... ... ... ... ... және банктік қызметі
туралы” Заңмен 1990 жылдың аяғында банктік жүйенің қайта ... ... ... банк ... құрылды. 1990 жылдың 25-ші қазанында Қазақ
КСР-інда мелекеттік суверенитет туралы декларация қабылданды және 1991 ... ... ел ... елде ... банктік жүйе 1991 жылы банктік қызмет ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылынып
және бірінші коммерциялық банктердің пайда болуымен құрылды. Жаңа банктік
жүйе бұрыңғы КСРО-ның арнайы банктер ... ... ... құралды,
олар: Промстройбанк (Туранбанк), Казвнешэконом- банк (Алембанк), Жилсоцбанк
(Кредсоцбанк), Казсбербанк, Агропромбанк.
Банктік қызмет жөніндегі ... ... ... ... тек есептік-кассалық орталықтар қызметінен бастап, оларды әртүрлі
банктік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... арнайы банктердің банк ісі сферасындағы монополиясын
жойды, ... екі ... ... ... ... банктердің
қорлары және ресурстарының құрылуының жаңа принцптерін, сонымен қатар ақша-
несие ... ... ... ... ... бастап банк жүйесінің бірінші деңгейі ретінде – ҰБ ... ... ... Ал банк ... ... деңгейлі –
бұрыңғы болған арнайы банктердің ... ... ... банктер
және заңдытұлғалармен жеке заңды тұлғалармен жеке тұлғалардың бастамасымен
енді ... ... банк тер, ... ... ... ... Бұл банктердің негізгі міндеті – заңды жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... болды.
Ұлттық Банкпен “ҚРҰБ туралы ” және “ҚР банктер және банк қызметі
туралы” заңдардың ... ... ... ... Бұл заң ... Жоғарғы Кеңесінің сессиясында 1993 жыдың сәуір айында қаралып
қабылданған. Оларды ҰБ-мен коммерциялық банктерге бекітілетін ... ... ... ... ... ... және ... кеңеитілген және нақтылынған. Яғни ұлттық валютаны енгізу сәтіне
... ... ... ... бойынша көп жұмыс атқарылған: екі
деңгейлі банктік жүйе жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... қайта құрылды.
Теңгенің ену сәтінен бастап ҚҰБ ақша-несиелік сфераның ... ... ... және ... ... ... банктік қызметті қадағалауға
толық жауапты болды. Бұдан ... ... ... дамуы түпкілікті жаңа
этапқа көшті.
1993 жылғы банктік жүйесінің жағдайы.
1993 жылдың басында республикада 204 ком. Банк ...... 1023 ... ... ... ... жинақ банкінің 4 мыңнан
астам агентстволары болды.
1993 жылы банк ... әрі ... ... ... ... ... де және ... капиталының өсіруімен байланысты болды. Оған
көбінсе коммерциялық банктердің ... ... ... мөлшерінің
өзгеруімен байланысты шаралар өз ықпалын тигізді. 1992 жылдың ... ... ... ... ... ... белгіленеді:
- мемлекеттік банктер үшін. ... ... ... және ... банктер үшін 1 млн. ... ... ... ... бар ... үшін ... ... жеке ... ... мың ... жылы ... ... ... ... ... соммасы 68
млн. теңгеден 527 млн. теңгеге өсті (7 есе). Жарғылық қорлардың ... ... ... жеке ресурстарыда өсті, 25,4 млрд. теңгеге
(8,9 есе).
1993 жылы кейбір банктердің қызметін тоқтату процесі ...... банк ... Бұл ең ... ... ҰБ-тің олардың жұмысына
қадағалауы және бақылауының күшеюімен байланысты болды.
1993 жылдың сәуірінде ... ... ... “ҚРҰБ туралы”
Заңды қабылдады. Бұл заңға сәйкес басқарудың 2 ... ... ...... басқармасы. Екінші деңгейі – яғни оперативтік міндеттерді
орындау, директоратқа ... ...... ... ... ... департаменттердің директорларынан тұрды.
Сонымен бірге, Заңға сәйкес ҰБ ... ...... ... ішкі және ... тұрақтылығы болды. Бұл міндетін орындау үшін
ҰБ өзінің жұмысында ақша-несиелік реттеудің әртүрлі құралдарын ... ... ... ... және ... ... ... арқылы
ақша массасының құрылымы мен көлемін реттеу, бағалы ... және ... ... ... проценттік ставкаларды реттеу.
ҰБ-нің бақылау және қадағалау функцияларының негізгі мақсаты
комерциялық банктердің кредиторлары және ... ... ... ... Қадағалау функциясын күшейту мақсатында ҰБ-нің құрылымында
арнайы бөлім құрылды, ол бөлім – ... ... ... ... ... бар. ... республиканың бақылаушы
органдарын тексеру жүргізгендерінде өзінің қызметінің үйлестірілуін жүзеге
асырады.
Коммерциялық банктермен экономикалық нормативтерді ... ... 1993 жылы өте ... ... ... ... сомының тек 10 %-ті ғана ҰБ нормативтік талаптарын орындауды
қамтамасыз етті, бұл ... ... ... ... деңгейлі
тәуекелді екенін көрсетті. 1993 жыл ... ... ... ... ... бір ... ... сипатталды. Бұл жылдың
сәуірінде экономикалық жаңашарлықтар Ұлттық ... ... ... ... бағдарламасы қолдау тапты.
Республикадағы банкаралық есеп айырысулары тездету мақсатында 268 ЕКО-
тар құрылды. Олар 1994 жылдың 1 қаңтарында барлық коммерциялық банктер ... ... ... ете бастады.
1994 жыл.
1995 жылдың 1-ші қаңтарындағы жағдаймен ҚР-сының территориясында 184
банк және 1042 ... 8 ... емес ... ... ... ... және Өзбекстан арасындағы үкімет аралық келісімдерге байланысты
Ынтымақтастық және даму Орта-Азия ... ... ... бірге 2 Рессей
еншілес банкілері, Голландия АБН-Амро банкісінің еншілес банкісі, ... ... ... ... ... ... Президентінің Жарлығы негізінде үш
мемлекеттік банк ... ... ... және ... даму
банкісі; Арал регионының проблемаларын шешу үшін “Арал Экобанк”ашылды,
украиндық “Приватбанктің” өкілеттілігі ашылды.
1994 жылы ... ... ... банктердің ішінде 31 банктің (17%) 50-
ден 200 млн. ... ... ... қоры ... Ал ... қоры 1 млн.
теңгеден аз емес, сол кездегі банктердің жалпы санының 60%-де ... жылы ... ... ... жүзеге асыру үшін негіздерді құру
процессі жалғастырылынды. Ортақлық аппараттың банктік қадағалау штаты өсті
және ұйымдастырушылық құрылымы жұмыстың талаптарына және ... ... ... реттеудің нормативтік базасын құру бойынша үлкен жұмыс
жүргізілді. Банктердің жұмысын реттейтін экономикалық нормативтер, Банктік
қадағалау бойынша ... ... және ... халықаралық қаржылық
ұйымдардың ұсыныстарына кезең-кезең ... ... ... тұрақтылықты, ақша-несие жүйесінің ... ... ... ... ... ету ... банктердің
миинмальды жарғылық капиталына талаптар жоғарыланды.
1994 жылы сәуірде экономикалық нормативтер ... ... ... ... минимальді мөлшері, тәуекелді активтерге қатынасы бойынша
банктердің капиталына жеткіліктік коэффиценті, ... ... ... алушыға шаққандағы тәуекелділіктің максималады мөлшері минималады
резерфтік талаптар ... ... ... ... ... ... отырып, 1994 жылдың қыркүйегінде коммерциялық банктердің ... ... ... Шетел валютасымен операциялар жүргізу үшін
“Банктермен ашық волюталық позицияны жүргізу Ережелері” бекітілді.
1994 жылы ... ... ... жүйеде де, бухгалтерлік есеп және
есептілікке көп көңіл бөлінді. Шілде айынан бастап ... ... ... ... ... ... шоттар жоспарында
және ҰБ-тің шоттар ... ... ... ... ... принциптер және стандарттар ескерілді. Өз кезінде есеп айырысу
проблемаларының маңызды шешімі-төлем жүцелерінің қызмет етуінің сапалы жаңа
деңгейін құру ... Бұл ... ... ... ... ... ... Осы мақсатпен Ұлттық төлем Кеңесі құрылды, оның негізгі
міндеті – төлем жүйесінің құру облысында ... ... ... ... Кеңестің құрамына ҚР-сының қаржы министрлігінің, ҰБ-тің
және 9 ірі ... ... ... ... ... ... құрудың
әсерлі механизмі құрылған, оының ... ... ... ... ... және ... банктердің үйлесімде шешімдерді
қабылдау болып табылды.
“Банкаралық клиринг туралы уақытша жағдай”, “Онкольді ссудаларды беру
және өтеу ... ... ... ... ... ... банктермен коммерциялық банктерді бір корресподент ... ... ... Есеп айырысудың жаңа механизімдері өндіре
бастады.
1995 жыл.
ҰБ-тің екінші деңгейдегі ... ... және ... ... ... ... ... жалпы саны 1995
жылы 191-ден 130-ға қысыарды, филиалдары бар банктер ... 36-ға ... ... ... ... орта және кіші ... ... ал сол уақытта бірнеше ірі банктер жағдайы жақсарта алды.
Шетел банктерінің саны бұрынғыдай қалды (6), ал ... ... 6-дан 7-ге ... 1995 ... соңына республикада шетел банктерінің
7 өкілеттілігі ашылды: ... Банк АГ, ... АГ, ... банк
сыртқы сауда үшін, “Приват” ... ... ... ... ... ... жылы Агропромбанкті санация жүзеге асты, Халық жинақ банкісінде
мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге бастаған. Функциялардың қайталануын жоюі
мақсатымен ҚР үкіметінің шешімімен Эксимбанкпен ... даму ... ... ... 16 ... бекітілген “Ломбардтар туралы жағдайға”
сәкес Қазақстан териториясында жылдың соңында 27 ломбард ... ... ... ... 1195 жылы 2,5 есе ... ол ... ... банктерде болды, ал 1996 жылдың басына олар 40% болып қалды. Барлық
банктердің ... ... 500 ... 3 млн. АҚШ ... ... ... қоры ... жылдың 15 сәуірінен бастап банктердің жарғылық қоры 500 мың АҚШ
доллары болуға тиісті ... Ал ... ... ... ... алу үшін ... ие болу үшін минималды жарғылық қоры 1,5
млн. АҚШ долларын құрауы ... ... ... ... 1995 жылдың 15 ақпанында Қазақстанда
банктік жүйенің ... ... ... ... ... ... ресурстардың қайта реттелінуінің ... ... ... ... ... асыру кезінде ақша-несиелік реттеудің
құралдары және ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырады.
1995 жылдың ақпанынан бастап директивті несие беру ... ... ... Басқармасымен 45 банктен бекітілген ... ... ... үшін банктік операцияларды жүргізуге лицензиялар
жойылды, банкті ашуға рұқсаттары қайта ... ... ... ... банк ... бұл процес 7 банкте аяқталған еді.
1995 жылы “КУБАЖ” ҮБ-тің облыстық ... ... ... ... ... аяқталды. Бұл кешенді жүйе
төлем құралдарының және төлем өтеудің барлық түрлерінің ... ... есеп ... жүзеге асырылуын қамтамассыз етті.
1995 жылдың қаңтарында “Ұлттық Төлем ... құру және ... ... ... құру ... ынтымақтастық туралы” келісім жасалды.
Ұттық Тлем Кеңесін ҰБ-тің және ірі ... ... ... ... 1995 ж. ... клиринктік палатасы ұйымдастырылды. Ол халықаралық
стандарттарға толық жауап берді.
1996 жыл.
ҰБ-тің ... ... ... ... ... жоғарлауына талаптарының күшеюі банктердің қосылу және
жойылу процессін тездетті. 1996 жылдың аяғында ҚР-сында 101 екінші деңгейлі
банкілері тіркелген, ... ... ... – 1; мемлекеттік – 5;
шетел қатысуымен – ... ... ... ... есепайырысу-кассалық орталықтарының
функциялары жаңа құрылған Мемлекеттік ... ...... ... Сонымен бірге, 1997 жылдың 1 қаңтарында республикада
мынадай банктік емес қаржылық ... ... ... 36 ломбарт, 1
зейнетақы қоры, 1277 айырбас пункттері банктермен өкілеттіктері және 1147
заңды тұлғалардың ... ... 10 ... банктерінің өкілеттіктері
тіркелген, соның ішінде – ... ... ... және ... France.
Екінші деңгей банктерінің тіркелген жарғылық қорының жалпы соммасы
19646 млн. теңгені ... ... ... 17740 млн. ... ... ҚР-сының
екінші деңгейі жиынтық меншілік капитал 1996 жылдың аяңында 13533 ... ... ... капиталының жеткіліктік коэффициенті (КІ) – 0,048
құрады, ал минималдыталап 0,04, бұл капиталдың адекваттылығын көрсетеді.
Жалпы, ... ... 1996 ... ... оның ... ҰБ-тің екінші деңгей
банктеріне талаптарды жоғарлату болды. ҰБ-пен бұл мәселелерді шешу екінші
деңгей банктерінің ... ... өту ... ... ретінде болды. Банктер мемлекеттік бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... жарықтарына шығу үшін әрекеттер жасай бастады, ол үшін олар
халықаралық аудиторлық тексерулерден ... ... ... ... ... ... 1996 ... екінші деңгей банктерінің қызметі
нәтижесінде 1468 млн. соммада олар шығынға ... ... ... 1236 млн. ... құрады. Банктермен резерфтік қор қалдықтары
және ... қор ... ... 821 млн. ... ... ... Осыны алып тастағанда қаржылық қызмет нәтижесінде банктер ... ... ... ... ... ... ... негізгі
принциптеріне жауап бермейді.
1997 жыл.
1997 жылы екінші ... ... ... саны ... ... 82 қызмет етіп тұрған банктердің ішінде: мемлекетаралық – 1,
мемлекеттік – 5, шетел ... ... ... ...... ... азаюы оларды жабудың есебінен де және олардың қосылуының
есебінен де болды.
ҚР-сының Үкіметімен ... ... ... ... үлесін
азайту үшін шаралар жүргізілді. 1997 жылы 3-ші ... ... “ҚР ... ... ... түрлендірілуі
туралы”. Жарлығына сәйкес, Эксимбанк акционерлік банкке түрлендірілді. 1997
жылдың 27-ші маусымындағы ҚР-сының ... ... ... Жинақ Банкісінің кезең бойынша жекешелендіру бағдарламасы
туралы”. Жарлығына сәйкес Қазақстанның Халық Акционерлік ... ... ... ... (1997-2001 жылдарға).
1997 жылы 4 банк ашылды әжне 1 банк ... ... ... ... және АБ ... ... ... сатып
алынғызылды. Олар кейін ЖАҚ ... ... ... құрылды. ААҚ
“Каздорбанк” болып бірікті. ААҚ “Казкредсоцбанктің” акциялары мәжбүрлі
түрде ... ... ол ЖАҚ ... ... ... ... банктен лицензиясы шақырылып алынды. 1997 жылы Қазақстанда шетел
банктерінің 13 өкілеттілігі жұмыс істейді, соның ішінде 4-ші жылы ашылған.
1997жылдың 26-шы ... ... ... Басқармасының
№451-ші Жарлығына сәйкес ҚР-сы ... ... ... ... ... ... ... берілді. 1997 жылы
ЖАҚ “Бағалы Қағаздардың Орталық Депозитариіна”, ЖАҚ ... ... ЖАҚ ... қаржылық құралдар биржасына”, ЖАҚ “Кіші
кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... ... 5-ші желтоқсанынна бастап жарғылық қордың минималды
мөлшері ашылып жатқан банктер үшін – 300 млн. ... ла ... ... ... үшін – 100 млн. ... ... ... меншік капиталы 1997 жылдың аяғында 29,3 млрд. теңге
құрады (1996 жылдың соңына – 29,9 млрд. ... ... ... құны 1997 ... аяғында 169,0 млрд.
теңгені құрады (1996 жылдың аяғына – 141,0 ... ... ... ... активтер жиынтық активтердің 75%-н құрады.
1997 жыда банктік жүйенің дамуы оның ... ... ... ... ... 1997 ... 11-ші шілдесінен “Банктік ... ... ... ... заңдылық актілеріне толықтырулар мен өзгертулер
енгізу туралы.” Заңымен банктердің жойылу тәртібі ... ... және ... ... үшін ... ... ... кеңейту қарастырылған. Банктерді ... және ... ... ... ... ... CAMEL жүйесімен рейтингтің бағалауы
енгізілді. Екінші деңгейлі ... ... ... Банктердің
мемлекеттік емес жинақ зийнетақы қорларындағы және зейнетақы активтерін
басқаратын ... ... ... ... ... ... ... жиынтық қаржылық нәтижесі 7,2 млрд. теңге
көлемінде шығын болды, соның ... 15 банк ... ... 66 банк ... ... ... жылы ... 100%-тік қатысуымен банктердің саны 5-тен 1-ге
азайды. Банктік секторда консолидация ... ... ... ... жылда 9 бакн ҰБ-тан қайта құрылуға рұқсат алды, екі осы жылы қосылуын
аяқтады.
Отандық қаржылық ... 3-ірі ... банк ... Олар ... ... ... яғни: ЖАҚ “Банк Сосьете Женераль Қазақстан”, ЖАҚ
“СитибанкҚазақстан” және ЖАҚ “HSBC Банк ... ... ... 16 шетел
банкісінің өкілеттіліктері жұмыс жүргізді, 2 ... ... ... ... ... ... ... жиынтық меншік копиталы 1998 жылдың аяғында 47,3 млрд. теңгені
құрады. Банктердің ... ... өсуі ... халықаралық
стандарттарға өту бағдарламасы есебінен өсті.
1998жылы банктік ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген шаралар және жалпы
банктердің санының азаюы кезінде, банктердің капитализациялану деңгейінің
едәуір жоғарылауы ғана емес ... ... ... ... ... ... секторға тартылған ресурыстар анағұрлым өсті.
Банктердің жиынтық активтері жылдың басына 169 ... ... ... ... ... 195,8 ... теңгені құрады (жылжың ішінде 26,8 ... өсті ... 16%-ке ... ... ... міндеттемелерінің жалпы
соммасы 146,3 млрд. теңгені ... 1998 жылы ... ... ... ... ... ... Жылдың нәтижелері бойынша
жеке тұлғалардың депозиттерінің өсуі ... (28,9 ... ... ... ... Осы жылы ... 15 ең ірі банктері халықаралық
қаржылық ұйымдары және банктердің зайымдарын игеруге қатысты жекелей ... ... даму және ... құру ... Азия ... және ... өту уақытында банктердің жиынтық міндеттемелерінің
динамикасыиа сыртқы факторлары әсер ... ... ... ... ... бойынша тұрақты
өсуді белгілеуге болады, соның ішінде тартылған ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстардың
әсер етуімен, банктердің жиынтық міндеттемелерінің көлемінің ... өту ... ... жүйе бойынша өтімдеме көрсеткіштері- нің
елеусіз төмендеуі болып өтті. Бірақ өтімділікпен жағдай жалпы тұрақты деп
сипатталды.
1998 жылы ... ... ... өту ... ... ... ... жылдың басында 60 банк қатысты,
жылдың соңына олардың саны 50-ге төмендеді.
1998 жылдың ... ... ... ... ... ... ... болды (ААҚ ”Казкоммерцбанк”, ААҚ “ Халық Жинақ ... ААҚ “ Банк ... “, ААҚ ... ... ... ... банк –резиденттердің бас банктерінде болды. Бұл банктердің банктік
сектордағы жиындық активтердегі үлесі 69,7%-ті құрады
1998 жылы ... ... ... ... бойынша
олар 3,8 мрлд. теңге таза пайда тапты.
1999 жыл.
1999 жылы банктік секторды сауықтыру және консолидациялау процесстері
екінші деңгейлі ... ... ... ... себеп болды. Екінші
деңгейлі банктерінің саны 71 ден 55 банке ... ... ... бар банк – ... ЖАҚ “Эксимбанк
Қазақстан” қалды. Сонымен бірге жарғылық қорында мемлекеттің қатысуы ... аз 2 банк ... ... ... (ААҚ ... Жинақ Банкі Қазақстан”, ААҚ
“Центр Кредит Банк”). Бұл банктердің ... ... ... ... ... 24%- ке ... ал жиынтық меншік
капиталдағы үлесі12,7%-тен 19,6%-ке көбейді.
Жылдың соңында екінші деңгейлі банктерінің ... ... ... 69,0 ... ... ... ... копиталдың мөлшерінің валюталық
эквиваленті 499 млн. ... ... ... ж. – 564,4 млн. ... ... ... ... 65,4 млн. ... ... ... ... ... болды.
1999 жылы халықаралық стандартарқа өту ... ... ... Барлық жұмыс істеп тұрған банктер халықаралық
тәжірибеде қабылданған стандарттарға 2000-шы ... ... ... ... ... Бұл талаптарға сай келмеген банктер, соңында қосылу жолымен
қайта ... тиіс ... ... ... ... банк ... ж. ... Республикасы өз егемендігін жариялағаннан бастап
нарықтық қатынастардың талаптарына сай келетін меншікті банк жүйесін құруға
бетбұрыс жасады.
1990 ж. ... ... ... банктер және банктік
қызмет туралы ” алғашқы заң ... ... ... ... ... ... Бұл ... реформа Ұлттық банктің 1995 ж.
арналған “Қазақстандағы банктік жүйені реформалау” бағдарламасына ... ... ... ... өту ... және ... жоюда, макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуде ҚР банк
жүйесі маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... жүйенің қалыптасуын
үш кезеңге бөледі:
1. Бірінші кезең. 1988 – 1991 жж. (КСРО-ның ... ... ... ... ... ... бір
бөлігін республикалалардғы сол банктердің тиісті бөлімшелеріне
беру арқылы ... ... ... ... ... КСРО ... банкіне орталық банктің жекелеген
қызметтерін беруге байланысты бастапқы қадамдар жасау кезеңі.
2. Екінші ... 1992 ж. аяғы 1993 ж. – ... ... бола
отырып, ҚР Ұлттық банкінің ... бір ... ... ... ... ... ... түрде қалыптасуы және дамуы, ұлттық норматиытік
базаның қалыптасуының бастапқы кезеңі.
3. Үшінші кезеңі. 1993 ж. ... ... ... осы уақытқа
дейінгі, яғни айналысқа Ұлттық ... ... ... банкінің ақша-несие аясының қызмет ... ... алу, ... ... ... ... ... енгізу, банктердің
қызметін реттеу жүйесін нығайту кезеңін білдіреді .
Елімізде қабылданған банктік заңдылыққа сәйкес ҚР-дағы банк ... ... ... ... ҚР ... ... – мемлекеттік орталық ... ... ... ... ... Өзге банктердің барлығы (Мемлекеттік даму банкісінен
басқасы) – ... ... ... ... да оларды іс жүзіндегі
екінші деңгейдегі банктер немесе коммерциялық банктер ... деп ... ... - ... ... бар, ... ... есеп және өзін-өзі
қаржыландыру негізінде ... ... ... ... Ол аша ... ... және басқа банктік операциялар жүргізетін мекеме. Қазақ Кеңес
Социалистік Республикасының территориясында жинақталған несие ресурстары
болып ... ... банк ... меншігі және оның Орталық
банкі болып саналады. Қазақстан заңдарына сай Мемлекеттік банк деп (Орталық
Ұлттық ... ... ... ... ... иелігінде, немесе
акционерлік капиталдың ... ... ... құрылтайшылардың акциясы
болғанда есептеледі. ... ... ... ... ... Жарғысы бойынша қызмет істейді. Сонымен бірге
республика ... ... ... бірігіп құрылған
клммерциялық ... ... ... ... Егер банктің жарғылық капиталын
қалыптастырғанда өзіміздің мемлекттікемес құрылым немесе шетел ... ... ... емес ... қатынасса, онда аралас банктің
түрлері деп есептеледі. Аралас ... ... ... ... ...... ...
кооперативтік, жеке – кооперативтік [7; 181].
Қазақстан Республикасындағы ... ... банк ... ... мына ... ... ... жүйесі туралы мәліметтер кезеңнің соңына
|Несие |2000 ж. |2001 ж. |2002 ж. |2003 ... ... ... |н |н |н ... |48 |44 |38 |35 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... |  |  |  |  ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |- |- ... | | | | ... |16 |16 |17 |16 ... |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... |12 |11 |11 |10 ... ... | | | | |
|- | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... көріп отырғанымыздай, банктеріміздің саны жылдан жылға
азаюда. 90-шы жылдардың басында олардың саны 200-ден асты, ... ... ... ... ... саны 35-ке ... (06.2003 ... Жалпы банктер қатарына мемлекеттік банктер (мемлекеттің 100%
қатысуымен құрылған) саны – 2. Қазақстанның банктік секторында шетел
капиталының қатысуы ... ... ... саны – 16, яғни жалпы банктер
санының жартысына жуғын алады .
Ал еліміздегі жалпы ... ... ... ... ... келесі кестеден көре аламыз.
2-кесте
ҚР-дағы банк жүйесіндегі екінші деңгейлі банктер үлесі
|Несие жүйесінің элементтері |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... банктердің | | | | ... ... |44 |38 |35 |34 ... ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... ... |16 |16 |17 |16 ... ... | | | | |
|- 100% / 50%- ден аса: |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ... | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... ... ... экономиканың тиімді ұйымдастырылып, тиімді
қызмет етуінің негізі, жалпы экономиканың басты қозғаушысы ... ... ал оның ... ... ... жүйе болып отыр. Сондықтан, экономиканы
реформалауда ең бiрiншi банктiк ... ... ... ... ... жүргiзетiн ақша-несие, валюталық реттеу және бақылау саясаттары арқылы
экономиканы одан әрi реформалап, жан-жақты дамытуға болады.
Сонымен, банктiк жүйе – нарықтық ... ең ... және ... бiрi. ... ... ... буыны – банктік жүйе болып
табылады. ... ... және ... жөнінен несие қатынастарының басым
көпшілігі банктер арқылы өтеді.
Жалпы ... ... мен ... ... екi ... ... ... көзiмiз жеттi. Яғни бiрiншi деңгейдегi Ұлттық
банк елдегi бiрден – бiр ақша эмиссиялайтын, экономиканың ... ... ... ... ... және ... екiншi деңгейдегi
банктердi қадағалап отыратын «банктердің банкі» ... ... Ал ... ... ... осы ... банкпен шаруашылық
салалары арасындағы қаржы делдалы қызметiн атқарушы ... ... ... ... банк “банктердiң банкi” атағын алып, ал
коммерциялық банктер экономикалық салаларды дамытуда ... ... ... Олар ... ... ... ... жеке және заңды тұлғаларға
несие берiлiп, олар өндiрiстi алға ... ... ... ... ... 1995 ... ... Орталық
банктiң қызметiн атқару, жүйе қызметiн ... ... ... ... және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелiк саясат жүргiзу ... ... Бұл ... сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру саясатына
орай шарттасылған ақша –несие құралдарының және факторлардың ... ... ... бiр мезгiлде, 1995 жылы 15 ... ... ... ... ... 1995 ж. ... банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы жасалынды.
Осы жасалған бағдарламалар нәтижесінде және еліміздің қаржы ... ... ... ... ... банк ... қазіргі уақытта ТМД
елдері бойынша ең ... ... ... негізінде қызмет етіп отырған
жүйе болып отыр. Бүгінде Ұлттық банк ... ... ... ... ... іске ... ... мен әрекеттері бойынша әлемдік
дамыған елдердің ақша-несие ... ... ... өте ... ... ... елiмiздiң банк жүйесi нарықтық экономика жүйелерi
iшiндегi ең бiр дұрыс қалыптасқан жүйе және ол ... ... ... ... ... десек артық болмас.
Ұлттық Банктің – біздің еліміздің банктік жүйесіндегі рөлі ... деп ... ... ... ... үш ... атап көрсетуге болады:
1-кезең) 1991-ші жылдың желтоқсанынан 1993 жылдың қарашасына дейін.
2-кезең) 1993 жылдың қарашасынан бастап 1999 жылдың сәуіріне ... 1999 ... ... ... қазіргі кезге дейін.
1) Бірінші кезең
Екі деңгейліік банктік жүйенің қалыптасуы және жаңа ... ... ... бойынша реформаларды жүргізумен сипатталады.
Қазақстанның банктік жүйесінің негіздерін қалау және нормативтік ... ... ... ... ... жүргізілді.
1993 жылы ұлттық валютаны енгізу уақытына Қазақстанда ... ... ... ... ... еді: екі ... ... жұмыс істеп тұрды, барлық арнайы банктер акционерлік банктерге
айналдырылған еді.
2) ... ... ... ... ... ҚҰБ –кі ... сферасының жұмыс
үстеуіне және банктік қызметтіне қадағалауға жауапты болады. Бұл уақыттан
бастап ... ... ... жаңа ... аяқ басты. Бұл кезең Ұлттық
Банктің қадағалау функцияларының қатайуымен, ... ... ары ... ... және де ... ... халықаралық қаржылық
нарықа шығу мен сипатталды.
Пруденциялдық реттеудің норматтивттік базасын құру бойынша ... ... ... ... реттейтін экономикалық нармативтер
халықаралық қаржылық ұйымдарының ұсыныстарына және банктік ... ... ... ... кезең-кезең бойынша сәйкестендіру
жүргізілді.
3)Үшінші кезең .
Бұл кезеңде ... ... ... жаңа ... ... ... ... саясатына ерекше қатысты айтылған сөз. Мысалы: ақша – ... ... бірі ... ... қайта қаржыландыру
ставкасы, жаймендеп банктер үшін бағыттаушыға айналды деп айта аламыз. Бұл
Ұлтық ... ... ... өтте ... ... ... ... еркін өзгермелі айырбас бағамының саясаты енгізілді.
Қазақстаның сауда әріптесі ... ... ... ... ... ... ... мұнай мен түсті металдардың
әлемдік бағасының қолайсыз жағдайы нақты ... ... ... әсерін тигізді.
Бағалы жоғарлауының ел ... ... ... ... үшін 1999 жылы 4- сәуірде ҚР-сының Үкіметті мен Ұлттық Банк
теңгеннің еркін өзгермелі ... ... ... көшу ... ... ... ЕОАБ- ге 36 милн доллар шамасындағы сомманы жұмсады, егер ЕОАБ-ны
енгізбесе ... ... ... вольюта резервтері шаңға айналып кетер еді,
ал қазір олар керісінше өсуде.
Бұл сатыда Ұлттық Банк қызметтінде көптеген оңтайлы қырлар байқалуда.
Қортындылай ... ... ... биологиялық ағза мен
салыстырсақ, онда ақша – оның ... ал ... осы ... ...
артериялар, ал Ұлттық Банк осы ағзаның жүрегі деп айтуға болады.
Қолданылған әдебиеттер.
Қолданылынған әдебиеттер тізімі:
1. “Қазақстан ... ... және банк ... ... Қ.Р.
Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы Заң күші бар жарлығы. 1 бап
117 ... ... ... Ұлттық банкі туралы” ҚР Президентінің
Заң күші бар Жарлығы 1995 ж. 30 ... ... ... ... ... және банк мекемлері” Негізгі заң актілері. 2002
ж. 1 мамырында. Алматы: Юрист, 2002. – 108 бет.
4. Қазақстан Ұлттық ... ... ... Аханов, айманбетова,
Серікбаева. Жауапты шығарушылар: Байменов Бабух, Тәшімбаев
Ибраимқызы. Жалдық есеп 1997 ж.
5. Ақша, несие, банктер: ... / ... ... ... ...... Экономика, 2001. – 466 б.
6. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и
биржи, ЮНИТИ, 1999. – 622 ... ... ... банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2-е,
перераб. И доп. – М.: ... и ... 1999. – 464 ... ... Б.А. ... ... ... Валюта қатынастары. Оқу құралы
/ - Алматы: Экономика, 2000. – 328 ... ... С.Б., ... А.Ә. Банк ісі: Оқу құралы. – Алматы: қазақ
университеті, 2004. – 241 бет.
10. Саниев М.С. ... ... ... Оқу құралы – Алматы: Алматы
экономика және статистика интситуты, 2001ж.
11. Төлебаев Т.Ә. ХІХ ғ. ... ... мен ХХ ғ. ... банк ... ... зерттеулер. Банки Казахстана –
2001 г. Октябрь 51 – 54 ... ... Н.Н. ... обращение и кредит СССР”. Учебник для
вузов по ... 1734 и 1737 - ... ... 1985. – ... Web sait – ... bank. ... ... орталық)
Коммерциялық банктер
Жинақтаушы
Муниципалды банктер
Несие-ақша айналысын реттеу
Инновациялық
Ипотекалық
Сақтандырушы
Салааралық

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Коммерциялық банктерде депозиттік саясаттың қалыптасуы72 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу жайлы76 бет
ҚР банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуын қарастыру58 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет
N сызықты теңдеулерден тұратын жүйенің жауабын табатын программа құру15 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь