Монополия. Қазақстан Республикасындағы монополиялық реттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1.бөлім. МОНОПОЛИЯ ЖӘНЕ МОНОПОЛИЯЛЫҚ БӘСЕКЕ
1.1 Монополия түсінігі және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Бәсекенің мәні, мазмұны және нарықтық
экономикадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3 Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері ... ... ... ... 16

2.бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯЛЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Мемлекет тарапынан монополияны реттеу ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2 Монополиялық капитализм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.3 Шет ел және Қазақстан Республикасындағы антимонополиялық заңдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Монополия (грек – moons – жалғыз , polio – сатамын ) жее өндіруші тауар рыногын бақылап және сол нарықта үстем орын алған кезде пайда болады.
Монополия – басқа сатушылар мен өндірішулерді ығыстыру мақсатымен бір компания не компания тобының белгілі бір тауар рыногын немесе сол тауарды өндіруді басып алуы .
Монополияны талдауда «монополия» ұғымының бір мәнді еместігін есепке алудың маңызы зор. Бәрінен бұрын бұл құбылыстың мәнін өз этималогиясынан ( «моно» - біреу, « полео –сатамын») шығару дұрыс емес. Нақты өмірде нарықта бір ғана фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын нәрсе . Олай болса, сұраныс қисық сызығы абсолютті түрде икемді емес фирманы табу мүмкін емес .
Сондықтан «таза» монополия ұғымы турлаы әр уақытта шарттылықтың белгілі бір үлесі бар екенін ұмытпау керек. Кейбір экономистердің осы ұғымға балама іздеуі кездейсоқ емес, мысалы, « жетілмеген бәсекелес» ( П. Самуэльсон ), «баға іздеуші» ( П. Хейне).
Монополист – сатушы рыноктық қатынастарға тек өз өнімін сатып алушымен түседі. Бұл өзара қатынастардың сипаты мынадай: егер монополист бағаны кемітсе, онда одан көп өнім сатып алынады. Бір қарағанда монополистің өз өнімінің бағасын төмендетуі пайымдау оғаш көрінуі мүмкін .
Қазақстан нарыққа өтүге дайындалып жатқанда монополия мәселесіне көп көніл бөлуі керек. Себебі бұл жерде халық, қоғам мүдесі тұр. Қазіргі таңда мемлекет үшін ең басты мәселелердің бірі-бұл монополиялық реттеу мәселесі. Сондықтанда өзімнің курстық жұмысымның тақырыбы ретінде таңдап алғанымның бірден-бір себебім.
Монополия ұғымы өзінің кең мағынысында, бір сатушы және де оның тауарының алмастырушының болмауы мен бірнеше сатып алушы. Бұл жерде монополист фирма көптеген артықшылықтарға ие болады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде бәсекелестік қарым-қатынастарды қорғау және өркендету, монополияға қарсы заң және соған негізделген мемлекеттік реттеу мемлекет белсенді түрде кірісетін негізгі аясының бірі болып табылады. Әміршілдік-жоспарлы жүйеде монополизм әлеуметтік бағдардың кепілі және негізгі сипаты да, ал монополияға қарсы
1. Г. Нұрмолдақызы Заң қабылданып еді , монополистердің монологы естіле бастады. /Жас Алаш 1998 жыл 6 тамыз
2. 3 Қазақстан Республикасы орталық атқарушы және өзге де мемлекеттік органдардың нормалық құқықтық акт бюллетені 2000 №2.
3. Қадырбеков Б. Экономиканы монополсыздандыру реформаның басты бағыты /Қаржы-қаражат 1996 №5
4. Я. Әубәкіров Экономикалық теория негіздері Алматы Санат 1998
5. Н.Қ.Мамыров, Қ.С.Есенгалиева, М.Ә.Тілеужанова Микроэкономика Алматы Экономика 2000
6. Ж.Қ.Нұрпейісов. Микроэкономика негіздері. Астана, 2001
7. Гальперин В.М.,Игнатьев С.М., Моргунов В.И. Микроэкономика СПб, 2001
8. Экономикалық теория негіздері.Оқулық.- А., «Санат», 1998. – 479 бет.
9. Б.Б.Байжұмаев, Т.П.Табеев, Ф.Н. Жақыпова, Я.Ә. Әубәкіров.- А : Қазақ университеті, 1999. – 280 бет.
10. Е.Қ. Құдайбергенов, С.Қ.Бекмолдин, С.С: Мәуленова. Экономикалық теория: Оқу құралы.-А: Экономика , 2003.-194 б.
11. Мамыров Н.Қ.,Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М.Ә. Микроэкономика : Оқу құралы.- А: Экономика ,2000.-420б.
        
        Жоспар
Кіріспе................................................................
.......................................3
1-бөлім. МОНОПОЛИЯ ЖӘНЕ МОНОПОЛИЯЛЫҚ БӘСЕКЕ
1.1 Монополия түсінігі және ... ... ... ... және ... ... бәсеке нарығының ерекшеліктері................16
2-бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯЛЫҚ РЕТТЕУ
1. Мемлекет тарапынан монополияны ... ... Шет ел және ... ... ... ... ... – moons – жалғыз , polio – сатамын ) жее ... ... ... және сол нарықта үстем орын ... ... ...... ... мен ... ... мақсатымен
бір компания не компания тобының белгілі бір тауар рыногын ... ... ... ... алуы .
Монополияны талдауда «монополия» ұғымының бір мәнді еместігін
есепке алудың ... зор. ... ... бұл ... мәнін өз
этималогиясынан ( «моно» - біреу, « полео –сатамын») шығару дұрыс ... ... ... бір ғана ...... өндіруші әрекет ететін жағдай
болмайтын нәрсе . Олай болса, сұраныс қисық сызығы ... ... ... ... табу мүмкін емес .
Сондықтан «таза» монополия ұғымы турлаы әр уақытта ... бір ... бар ... ұмытпау керек. Кейбір экономистердің осы
ұғымға балама іздеуі кездейсоқ емес, мысалы, « жетілмеген ... ( ... ), ... ... ( П. Хейне).
Монополист – сатушы рыноктық қатынастарға тек өз өнімін ... ... Бұл ... қатынастардың сипаты мынадай: егер ... ... онда одан көп өнім ... ... Бір ... өз ... бағасын төмендетуі пайымдау оғаш көрінуі мүмкін .
Қазақстан нарыққа өтүге дайындалып жатқанда монополия мәселесіне көп
көніл бөлуі керек. ... бұл ... ... ... ... тұр. ... ... үшін ең басты мәселелердің бірі-бұл монополиялық реттеу мәселесі.
Сондықтанда өзімнің курстық жұмысымның ... ... ... ... ... ... ... кең мағынысында, бір сатушы және де ... ... ... мен ... ... ... Бұл жерде
монополист фирма көптеген артықшылықтарға ие болады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде бәсекелестік қарым-қатынастарды
қорғау және ... ... ... заң және ... ... реттеу мемлекет белсенді түрде кірісетін негізгі ... ... ... ... жүйеде монополизм әлеуметтік бағдардың
кепілі және негізгі сипаты да, ал ... ... ... ... қасы
болболды, сондықтан да мемлекеттік монополияға қарсы саясатты жасақтау-
мемлекеттің ... ... ең ... ... ... ... қарсы саясат мемлекеттік реттеу жүйесінің құрамдас ... ... ... ... және оның ... да ... ... байланыста, сондай-ақ бұл өзара әрекет пен өзара кірігу жылдан-жылға
күрделі де сан алуан боп ... ... ... алу, ... мен ... сауданы ырықтандыру, кәсіпкерлікті дамыту ең ... ... ... Бұл ... ... ... ... үйлестіруші
буын боп шығады.
1-бөлім. МОНОПОЛИЯ ЖӘНЕ МОНОПОЛИЯЛЫҚ БӘСЕКЕ
1.1. ... ... және оның ... ... ... сипаттайтын ең басты көрсеткіш-тердің
бірі, осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны боп табылады.
Жетілген бәсекелес ... ... ... және ... ... ... көп ... сондықтан олардың әрқайсысы жеке түрде тауардың ... әсер ете ... ... ... ... пен ұсыныс
арасындағы байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан ... ... ... ... ... тауар-дың бағасын тұрақты деп және
өздерінің ... тыс деп ... Өнім ... ... ... ең ... ... жеткізу, сондықтан олар әрдайым ұтымды өнім
көлемін анықтауға ынталанады.
Бәсекелесу деген сөздің өзі экономикалық ... бөлу және ... бар ... ... осы ... де ... сұранысын арттыру үшін әрекеттер жасайды. Ал монопо-лия
жағдайында тұтынушының алдында бір ғана ірі ... ... ... да , ... да ... өнімін пайдаланып, оның тағай-ындаған
бағасын қабылдауға мәжбүр болады. Монополистің ... ... ие ... ... ... ... осы ... алмастыру-шысы аз болуы да
әсерін тигізеді.
Берілген тауарды өндіретін тек бір ғана жеке ... бар және осы ... ... ... тауарлар жоқ деп ұйғарсақ, онда ... ... ал ... ... деп ... ... берілген тауарды
өндіретін жалғыз фирма ... оның ... ... бір ... ... қисығы болып табылады. Монополист өзінің ерекше жағ-дайын
пайдаланып, тауардың ... ... ... ... ... деңгейде
белгілейді. Егер сатушы өз тауарының шығару көле-мін өзгерту арқылы
нарықтық бағаға ... ... ... онда ол ... ... ие ... айта аламыз.
Егер нарықта жеке өндірушінің монополиялық билігі орнықса, онда қоғам
жалпы белгілі шығындарға ұшырайды, ... ... ... ... ... ... тауарға жоғары баға төлейді. Сондықтан да дүние
жүзінің көптеген ... ... ... шектейтін моно-полияға
қарсы заңдар қабылданып, іске асырылуда. Бұл заңдарға қара-мастан әлемнің
барлық ... ... ... бар. ... ... тиімді болады деп есептелетін кейбір нарықтарды монополия-лауға
да мүмкіндіктер туғызылады. Және де олар кез ... жаңа ... ... ... ... шектеулер төмендегідей:
1. ірі өндірістің басымдылығы.
2. легальды тосқауылдар
3. бәсекелесуді әділетсіз жүргізу.
Ірі өндірушілердің ұсақ өндірушілермен салыстырғанда өте көп ... ... : ұсақ ... ... ... ... ор-
таға шығуына ірі өндірішілер тосқауыл қоя алады.
Монополиялық ... ірі ... ... ... ... , ... ... шығындары ұсақ өндірістің шығындарынан гөрі ... ... ... ... тек қана ... ... емес , ... қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп тараған түрі –
жеке меншік құқығы. Егер бір ... ... өте ... ... ... , онда бұл ... монополист болады. Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ... адам ... ... ... ол ... ... ... жеңілдіктерге ие бола алмайды. Легальды
тосқауылдың негізгі мәнін былай түсінуге болады : ... ... , ал ... жоқ ... құқығың да жоқ. Бұл жағдайдың біздің мемлекеті-
міз үшін маңызы зор , ... ... ... ... ойлап тапқан жаңалық-
тардың көбінің мемлекетаралық патенті жоқ болды , ... да бұл ... шет ... ... тегін пайдалануда.
Бәсекені әділетсіз түрде жүргізудің негізгі түрі – ... ... ... ... ... өзіндік құнынан төмен бағамен сату.
Ірі ... – олар ... мол ... Олардың қаржы
мүмкіндіктері жо-ғары. Сондықтан да тауарларды өздеріне ... ... ... сату ... , ұсақ фирмаларды нарықтан ығыстырады. Ұсақ фирма
шыдамай нар-ықтан кеткен соң , ірі ... ... ... ... , өз ... ... монополиялаудың негізгі себептеріне байланысты монополия-ның
төмендегідей түрлері болады:
1. Жабық монополия. Ол бәсекелестіктен ... ... ... Табиғи монополия. Белгілі бір көлемдегі өнімді бір фирмада өн-
діру , оны екі ... одан да көп ... ... ... өндіріс саласы.
3. Ашық монополия. Берілген тауарды өндіретін тек қана бір ... және оның ... ... арнайы қорғаны-шы жоқ
болатын жағдай.
1.2. Бәсекенің мәні, мазмұны және нарықтық экономикадағы ролі
Монополистік ... ... және ... 1933 жылы ... аттас кітабына міндетті Бірақ Чемберлиннің монополистік
бәсеке туралы ... ... ... ... оның монополия және
бәсеке күші монополистік бәсеке комбинациясын көрсетеді деген сенімі ғана
өзгермеді.
Чемберлин өзінің ... ... ... атты ... ... және монополистік бәсекені нарық құрылымының екі түрлі моделі
деп қарастырып, соңғысын ол өнім дифференциациясымен ... ... ... құрылымының жетілген бәсеке және монополия арасында жатқан
барлық типтері олигополияны қоса алғанда ... ... ... кең
класына қосылуы мүмкін деген шешімге келді.Ол 1957 жылы : «Таза ... ... және таза ...... ... толық болып
көрінетін классификация» деген. Ол «Монополистік бәсеке олигополияны
ескермейді емес, керісінше оны ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі
шетелдік микроэкономика курстарында монополистік бәсекенің аралық немесе
өрлеген дәрежесі «Нарық құрылымы» ... ... ... ... ... ... бәсекенің дәстүрлі нарығы және олигополия моделі
өндіріс ұйымдарын зерттеуге кіріспе ретінде қолданылады.
Бәсеке – нарықтық механизмнің басты ... ... ... байқатып ұғымдардың бірі – бәсеке
болып табылады. Жалпы алып қарағанда бәсекені- өндірушілердің бір-бірімен
нарықтағы тауар ұсынымы мен ... ... ... ... ... ретінде
анықтауға болады. Бұл өндірушілер арасындағы бәсеке. Ал, ... ...... ... ... ... ... жайлы
өзара қатынастар ретінде анықтаймыз. Нарық жағдайындағы бәсеке ... ... ... ... ... ... ... субъектісінің тепе-теңдік құқықтағы тауарды пайдалы
өткізу үшін өзара экономикалық жарысын көрсетеді немесе қаржыны өте ... ... ... ... алып ... ... ... банк, мемлекет өздерінің құқықтарын нарықта ... ... ... ... ... көп болса, бәсеке тиімді
жүреді. ... ... мен ... ... кері ... ... бір ... түрін сатушылар 4-5 тен аз ... ал ... ... өте ... Егер төрт ... 80% ... онда ... монополияланған болып табылады .
Бәсекенің классикалық түрін еркін, жетілген, ... деп атау ... ... ... баға ... ... механизмі экономиканы
жүргізудің өте тиімді тәсілі ретінде бағаланады. А.Смит ... ... ... ... классикалық түрі нарықтық экономикасы
бар елде XVIII-ші ғасырда XIX-шы ғасырдың соңғы ... ... ... өнеркәсібі дамыған елдер экономикасында монополиялық
бірлестіктердің (картель,синдикат, концерн) ... ... ... ... ... орнына еркінемес, жетілмеген бағалық
емес монополиялық бәсеке ... ... ... нақты өзгеруі
монополиялық бәсеке теориясында айқын көрінеді. Оның ... ... ... Чемберлин Эдвард Гастингс (1899-1967жж) болды
Ол монополиялық бәсекенің негізгі ережесін ... және ... бір ... ... ... «өнімді дифференциациялау» үшін. Ол
былай деп жазған:
Жіктелумен бірге монополия пайда ... және ... ... монополия элементтері көбірек бола бастайды» барлығында, қайда болса
да белгілі дәрежеде жіктелу кездеседі.Әр сатушы өз ... ... ... ие, ... оған ... кейбір кезде жетілмеген
ауыстырушылар тарапынан бәсекеге ұшырайды. Сондықтан өз-өзімен бәсекелестік
күрес тәсілі ретінде монополиялар өнімді жүктеуге ... ... ... ... ... батыстың экономикалық ойы, қазіргі
жағдайда ірі компаниялар барын айта отырып, олардың тауар өткізу нарығына
өзара бөлісуін көрсетті. ... ірі ... ... ... ... ... ... ”- деп 1975 жылы американ экономистері
Роберт Хейлбронер (1919ж.) мен Лестер Туроу ... ... ... ... және бір-бірімен жарнама, өнім жіктеуді, қызмет
жасауды ... т.б. ... ... түседі”. Американ экономисі Пол
Самуэльсон былай деген: “Басты қауіп монополияда жатыр немесе жетілмеген
бәсекеде. ... ... ... ... іске ... ... бір
фирманың тауар бағасына әсер етуі болмауын қадағалайды.”
Жетілмеген ... ... ... бір ... әсер ... ... ... келгенде барлық иегерлер “еркін емес ... оның ... ... ... ... ... және ... емес
немесе өнімнің сапалық (тұтыну құны) негізіндегі бәсеке. Біртекеті өнімдер
түрінің нарықтың өзінде әртүрлі бағаларды көрсетуі бағалық бәсекелестің мән-
жайын ... ... ... ... ... ... ... тауарына
барынша назар аудартады және түптеп ... ... ... қол
жеткізеді. Бағалық бәсекенің негізгі тәсілі өндіріс шығындарын ... ... ... ... болып табылады. Баға еместік бәсеке
ең алдымен өнім сапасын жақсартуды көздейді. Баға еместік ... ...... маркетинг факторларын және басқаларын қолдану болмақ.
Қазіргі нарықтар өнім түрлерімен ғана бөлініп ... және ... де ... жетілген бәсеке нарығы, монополиялық бәсеке
нарығы, олигополиялық бәсеке нарығы, таза ... ... Енді ... ... ... ... бойынша нарықтың моделі ... | ... | |
| ... |Жетілмеген |Таза монополия |
| ... және ... ... | |
| ... ... ... | |
| | ... | Бір ғана өндіруші |
| | ... | | ... ... ... ... |Бір ғана өндіруші |
|өндірушілер|өндірушілерді|өндірушілерд|өнді-рушілер аса| ... саны |ң ... |ің ... |көп ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |бар. | ... сипаты|Бір текті |Әр текті ... неше ірі ... ... ... ... ... ... |ауысты-ратын ұқсас |
| | | ... ... ... |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |Б. ... ірі | |
| | | ... | |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | ... | ... ... |Өнеркәсіп: |Жергілікті ... |ығы ... |а) ... ... қолдану |
|жо-лығатын |бидай,көкөніс|Киім, |болат балқыту. |кәсіпорындары ... |,же ... |ә) ... ... ... ... ... өнім | | |
| ... | | | ... ... ...... ... (бір-бірінін ауыстыратын)
тауарларды сатушылар мен сатып алушылардың көптеген құрамынан тұрады. Бірде
бір сатып ... мен ... жеке дара ... ... ... ... оның бағасын бақылай алмайды. Сатушы бағаны нарықтық ... ... ... ... ... сатып алушы өзіне қажетті мөлшерде тауарды
нарықтық бағамен еркін ала алады. Әрбір стушы бір ғана ... ... ... ... тез ... ... және тез кетуге болады. ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдер нарығы өте ... ... ... ... ж.т.б.
Монополия бәсеке нарығы (грек сөзі “монос” бір, ... - ... ... ұқсас, ... ... ... ... ... сапасы, қасиеті, сыртқы өрлеуі бойынша
ажыратуға болады, сондай-ақ ... ... ... ... да ... Сатып алушылар мұндай ерекшелігіг көре отырып тауарларға жоғары
бағаны төлеуге дайын тұрады. Осындай ... ... ... ... ... ... маймен т.б. бөлщек сауда жасау өте жақын.
Олигополия (грек сөзі “олигос”-аздау “полео”- сатамын)- бірнеше ... ... ... ... ... ... ... кейбіреулері
нарықтың көп бөлігін бақылайды. Өнім бұл жағдайда ... және әр ... ... ... бәсекенің бірден бір белгісі сол ... ... ... ... оң нәтижесіне есеп
құра алмайды.
Себебі бәсекелесте оны төмендетуге мәжбүр етеді. Олигополиялық ... ... бір ... жасалған (мысалы, алюминий, болат,химия
өнеркәсібі өнімі) немесе ... ... ... ... ... ... ... түрі, онда бір ғана өндіруші бір текті
өнімді 100% -ға сатуды ... ... және ол ... ... ... жоқ. Таза ... ... ретінде жергілікті қоғамдық
қолдану кәсіпорындары қызмет жасауы мүмкін: жергілікті телефон ... ... ... және ... ... ... ... жүйелері.
Бәсеке- құрылымдық ұғым, ал бақталастық мінез-құлықтық ұғым. ... ... ... болады. Жетілген бәсеке кезінде, бақталастық
болмайды, ал жетілмеген ... ... ... ... ... ... кезінде бақталастық жоқ. Жеке өндіруші артықтау жағдайға
ие болып, ол өнімнің нарығын ... онда ... ... ... болады. Тіпті шағын кәсіпорынның ... ... ... егер оның ... өндірісіндегі үлесі жоғары болса. Ірі ... ... ие ... да ... егер оның нарықтық қарқыны
басқа өндірушілермен ... ... ... ... ... типінде жатқызамыз: жекелеген шаруашылық субъектілері өзінің
мүдделерін контрагентеріне, жалпы ... ... ... және ... ... тұтынысын жоққа шығарады.
Нарық жағдайын бақылай отырып, ... ... ... мен ... ... органдардың ісі болып табылады. Бәсекелестік
органның қалыптасуына шағын және орта ... ... ... роль ... ... ... болу жағдайы
Монополистік бәсеке оншақты фирма шаруашылық еткенде және ... ... ... ... емес ... ... болады.Әр фирма өз
жауапкершілігінен тәуекел етіп, өзінің ... ... ... басқа барлық қатысушыларының әрекеттерін болжап, есептесу мүмкін
емес.
Монополистік бәсеке өнім дифференциациясы ... ... және ... ... үшін тұтынушылардың көзқарасын ... ... ... ... ... ... өндіретін салаларда
кеңінен көрсетілген. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі, қызмет көрсету өрісінде
бізге ... ... ... ... ... ... тері өнімдері,
кафе, театрлар, эстрада және тағы ... Өнім ... ... ... ғана негізделіп қана қоймай, сонымен қатароның қызмет
етуіне де байланысты. Әдемі безендіру, дүкеннің орналасқан жері мен жұмыс
істеу ... ... ең ... ... көрсету, бағадан жеңілдікпен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... дифференциациясы жағдайында бірдей өнім шығаратын
немесе бірдей қызмет көрсететін екі фирма табу қиын. Сала шекарасы ... ... ... көрсету қиынға түседі, ал кейде өнімдер мен тауарлар
континуумы байқалатындықтан мүмкін емес.
Маңызды мағнаға тек баға ғана ... ... ... ... факторлар ие
болады: жарнама, сату шарттары, тауарды бөліп-бөліп сату мүмкіндігі, жөндеу
(ремонт) кепілдігінің болуы немесе болмауы және тағы ... ... ... ... ену үшін ... ... жоқ.
Масштаб эффектісі жоғары мағына бермейді, ал істің басталуын қажет ететін
капитал үлкен емес.
Салаға жеңіл ену, ... ... ену үшін ... ... ... өнімге патенттер, лицензиялар немесе тауарлық маркалар болуы мүмкін.
Бірақ таза ... ... ... , патенттер ерекше характерлі болмайды.
Егер жетілген ... ... ... қисығы абцисса өсіне
параллель болса, онда монополистік бәсеке кезінде аздаған теріс еңкіштік
пайда болады.Бұл сұраныс ... ... ... бәсеке икемділігінен
аз, бірақ таза ... ... ... ... ... ... бәсекешілер ... ... ... ... ... ... өнім ... баға дифференциациясында көрінеді. Бір
тауарға немесе қызметке үйренген тұтынушы оған баға өссе де одан бас ... Тек ең ... және ... ... ғана ... ... қисығының теріс еңкіштігі монополистік бәсеке жағдайында
өнімнің аз өндірілетінін білдіреді. Егер жетілген бәсеке ... Qc ... ... онда ... ... негізінде Qm Pmc бағасымен
өндіріледі.
Р
______AC
Pm_____________N
______________________M
Pc_____________________________________________________D
Dm
Qm_________Qc _________Q
1-сурет. Монополистік бәсеке.
Фирма аз уақыт ішінде пайданы қалай алса, шығынды да ... ... ... жоғары тосқауылдың болмауы, нақты экономикалық пайда табатын
фирмалар, басқа кәсіпкерлердің ұмтылуына әкеп соғады. ... ... ... ... ... бәсеке жағдайы туады: пайда да жоқ, ... жоқ ... ... ... ... ... ... фирманың өнім шығару көлемі, жетілген
бәсеке жағдайындағыдан аз, ал орташа жалпы шығын мен баға жоғары.
Өнімнің аз көлемде ... ... ... ... ... ... аз эффективті екенін көрсетеді. Егер ... ... Р=MC ... онда ... ... жағдайында P>MC.
P
MC
Pm=AC
_________________________AC
____________________D
____________________MR
0
Qm ... ... ... ұзақ мерзімдегі тепе – теңдік
Pm> AC екенін оңай ... ... ... ... ... ... ... Бұл монополистік бәсеке кезінде өндіріс қуаттылығының орташа
жұмыс бастылығы пайда болды.
Бұл шындық ... ... ... үшін ... ... 2-суреттен көретініміз сұраныс қисығы неғұрлым тік болса, өндіріс
көлемі үйлесімді мөлшерден соғұрлым ... ... да, АС ... ... ... ... игілік дифференциациясы неғұрлым күштірек
болса, өнеркәсіп соғұрлым көп мөлшерде әр ... ... ... көзқарастарын қанағаттандыра алады.
1.3. Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері.
Монополиялық бәсеке нарығы төмендегідей негізгі ерекшеліктерімен си-
патталады :
1. ... ... ... мен ... алушылар саны көп бола-ды.
Тауарды өндіруде , сатуда ірі фирмалар жоқ деп айтуға бола-ды.
Болған күнде де ұсақ ... ... ... ... ... ... ... саласына кіреге жаңа фирмаларға тосқауыл
оншалық қойылмайды. Мысалы, шаштараз немесе жихаз жасайтын ше-берхана
салуға өте көп қаражат қажет емес , сондықтан бұндай ... ... ... ... ... ал осы ... саладан кете қалса ,
онда бұл істі жалғастырушылар әр уақытта табылады.
В). Нарықтағы өнім көлемі , баға және басқа да ... ... ... ашық ... ... ... бір тектес емес , олардың әрқайсысының өзіндік
ерекшеліктері болады. Бұл тауарлар бірін – бірі ауыстыра алады. ... ... ... тауарына ерекшелік беруге тырысады , мысалы тіс
жуғыш пасталардың дәмінің өзгешеліктері.
Сонымен қатар фирмалардың сату маркалары, жарнама жасауы да ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯЛЫҚ РЕТТЕУ
1. Мемлекет тарапынан монополияны реттеу .
Көптеген елдерде жеке ... ... ... ... ... ... ... олардың қызметтерін реттеуде әр түрлі
механизмдерді пайдаланады. Мысалы , « жоғары деңгейдегі ... ... ... және ... ... ... билік,үстемдік жүргізу арқылы
тауарлардың бағасын неғұрлым ... ... ал өнім ... ... ... ... елдерде жеке фирмалардың монополиялық
билігін тежеу үшін арнайы заңдар қабылданады және оның ... ... ... ... ... ... Осы ... бірі бағаны
шектеу , реттеу және салық салу. Енді осы ... ... ... ... әсер ... көрейік.
1. Бағаны реттеу. Фирманың монополиялық билігін жоғары деңгейдегі
баға қою арқылы реттеуді көрелік . Бұл баға монополистің MR=MC ... ... болу ... . Енді бұны ... ... ... .P , Q
- ... тауарының бағасы мен өнім көлемі.
P MC
D
MR
Q Q Q ... ... ... ... ... ... болып, тауарға Р бағасы қойылды
делік. Соның нәтижесінде тауардың бағасы монополия бағасынан гөрі төмендеп,
ал оның көлемі Q -ге ... ... ... механизмі бұл жағдайда
нарыққа оң әсерін тигізіп тұр, бірақ бұл әдістің шектеуі болады. ... ең ... ... бәсеке нарығының бағасына келіп тіреледі, одан
әрі баға төмендесе , өнім көлеміне азаюына ... ... ... ... теріс әсерін тигізеді. Монополияға бағаны Р -нан
жоғары белгілесе,ондай жағдайда да баға ... ... ... әсер
етеді. Сондықтан бағаны реттегенде Р ... ... ... , ... ... ... болуы керек: P < P < P.
2. ... ... ... тигізетін әсері. Фирманың шекті
шығындары тұрақты деп ұйғарайық. Мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... ХII ғасырда пайда болды. ХVII ғасырдан бастап әрекет
еткен классикалық капитализм өз дамуында үш ... өтті ... ... капитализм ( ХVIII - ХIХ ғ. аяғы ): еркін
Монополиялық капитализм ( ХХ ғ . басы ) – ... ... ... мен сатылуын қадағалайтын ... ) ірі ... ... ... монополиялар дамуының үш сатысы бөліп көрсетіледі :
1 . ХIХ ғ . 60 – 70 ... . Бұл ... ... енді ... ...... ... болып табылатын ( 1865 ж . ...... , 1870 ж. АҚШ – та 1 ... ... ... ).
2 . II кезең 1873 ж. әлемдік экономикалық дағдарыстан кейін басталып
, ХIХ ғ . ... ... ... . Бұл дағдарыс көптеген ұсақ
кәсіпорындардың ... ... ... ... және өндірістің
шоғырлануына ықпал ... 1887 ж. ... 70 ... болды. Алайда , осы
кезеңде де ... ... ... ... табылмайды әрі экономикада
шешуші роль ойнамайды .
3 . III ... ХIХ ғ. ... ... . 1900 – 1903 ... ... ... шешуші мағынаға ие болған көптеген
монополиялық бірлестіктер пайда болды. 1911 жылы ... 600 ... ... ... – бұл жеке меншікте ( жеке , топтық немесе акционерлік )
болатын әрі салаларға , ... және ... ... ... баға ... , монополистік пайда табу мақсатымен ... ірі ... ... ... ... ... формалары:
1 ) Қарапайым бірлестіктер ( конвенциялар , ... , ... ) – ... ... ... атаулары бар ) – бұл баға туралы уақытша
келісімдер . ... ... өз ... ... ... бағамен
сатуға міндеттеме алатын .
2 ) Картель - ... бір ... ... ... . Ол ... ... және коммерциялық дербестігін жоймайды
, бірақ олардың ... ... ... ( ... ... ... тағайындау ; өткізу нарығын межелеп бөлу ; өндіріс көлемін
шектеу ) бойынша келісімдер қарастырады.
3 ) ... - бұл ... бір ... ... ... коммерциялық дербестігін жоққа ... ... ( өнім ... ... ал ол ... ... ұйымдары
арқылы сатады.).
4) Трест - бұнда өнеркәсіптің бір ... ... ... ... ... мен ... олардың коммерциялық та ,өндірістік
те дербестігі жоққа шығарыла отырып ... .
5) ... - ... ... , бірақ бір- бірімен
байланысты салалары кәсіпорындарының бірігуі.
6) ... - бұл ... ... ... ... ... ... алу арқылы қаржылық бақылау орнату жолымен
біріктіру .
Капитализмнің монополистік сатысы ( ол « империализм» деп те ... ... ... ... ... түзілуіне әкеп соғатын өндірістің шоғырлануы;
- қаржылық капиталдың үстемдігі ;
- капиталдың сыртқа шығарылуы ;
- әлемнің экономикалық ... ;
- ... ... ... және оның шегі үшін ... .
Мемлекеттік – монополистік капитализм ( ХХ ғасырдың екінші жартысы )
- өндіріс пен нарықты ... ... ... ... ... ... ... реттейді . Буржуаздық мемлекет ... пен ... ... араласады , субсидиялар бөледі , дотацияларды
анықтайды , кредиттер ашады , протекционистік саясат ... ...... ... - ... ең соңғы әрі
ең жоғары сатысы . Мемлекеттік монополистік ... ... ... ең жоғарғы даму сатысы болып табылады .
Мемлекеттік – монополистік экономиканың айрықша ... ... Ол ... ... ... ... ... .
2 . Мемлекеттің ұдайы өндіру процесіне қаржылық олигархия мүдделеріне
сай ... ... ... өз ... ... , ... электростанциялар
иеленеді;
• мемлекет монополиялардан , ауыл ... ... ... ... ... ақша-несие операцияларына белсенді араласады ;
• мемлекеттік бюджет ... ... ... елеулі бөлігі қайта
бөлінеді.
Мемлекеттік – монополистік экономика шаруашылық әрекеттің ең маңызды
екі саласын қамтиды:
а ) ... ... ... ішкі экономикасы саласын;
ә ) әлемдік экономика сферасын.
3. Экономиканы милитарландыру.
Ол монополияның мемлекетпен кірігуін күшейтеді,өйткені бірқатар
салалар ... ... ... ... шығарады.
4. Мемлекеттік реттеу және бағдарламалау .
• мемлекеттік капитал салымдары және ... ... ... ... саясаты;
• бағалар мен еңбекақыны реттеу;
• экономикалық бағдарламалау.
5. ... ... ... – монополистік экономиканың
көрінуі:
• мемлекет өз ... ... ... ... ... беру ... ... несие бойынша
тауарларды сыртқа шығаруды ынталандырады;
• мемлекет өз ... ... ... ... іске ... сол ... ... тауарлық экспортын тездетеді;
• мемлекеттің нашар дамыған елдерге көмек беруі;
• халықаралық мемлекеттік – монополистік одақтарды құру.
6. Ғылыми зерттеулерді ... ... әр жаңа ... ... ... ... күштерінің
сапалы секіруін және сонымен ... ... ішкі ... ... ... Шет ел және ... Республикасындағы антимонополиялық заңдар.
Жетілмеген бәсекенің барлық даусыз жақсы жақтарымен қатар оның елеулі
кемшіліктері бар. ... ... ... жүруі шаруашылық
өмірдің кейбір салаларының монополиялануына әкеліп соғады. «Өзімен-өзі
болған» жетілген бәсеке , ... ... ... ... жоғарыда
атап өткендей , бағаға деген белгілі бір билікті білдіреді. Ал бұл ... ... алғы ... ... мүмкін , салалық өндірістің басым
бөлігін басып алу ( капитал мен өндірістің ... мен ... ... және баға деңгейін бөлу , жасанды тапшылықтар жасау т.б. құпия және
ашық ... ... ... ... ... ... іс ... бағытталған.
Антимонополиялық заңдар 1880 жылы АҚШ – та қабылданған. Қазіргі
антимонополиялық заңдар екі ... ... ... ... бақылау және
компаниялардыңқосылуын бақылайды.
АҚШ – тың монополияға қарсы заңдары ... ... ... оның бұрыннан келе жатқан тарихы бар . Ол үшін «үш китке» ,
үш негізгі ... ... ... ... заңы (1890 ж. ) .Бұл заң ... ... ... ,
бір салада жалғыз үстемдік етуге , баға ... ... ... ... .
2. ... заңы ( 1914 ж. ) - ... ... шектеу іс
-әрекеттеріне , баға алалаушылығына ( ... ... емес , ... ... ерекшелігіне байланысты ) , бірігудің кейбір түрлеріне
тыйым салады.
3. Робинсон – Пэтман заңы ( 1936 ж. ) – баға ... ... т.б. ... ... ... ... ... салады.
1950 жылы Клейтон заңына Селлер – Кефовер түзетуі қабылданды ... ... ... ... . ... сатып алу арқылы бірігуге тыйым
салынды. Егер Клейтон заңымен ірі фирмалардың көлбеу ... ... , ...... ... ... бірігуді шектейді .
Трестерге қарсы заңдарды жүзеге асыру мемлекеттік ұйымдардың алдында
тұрған аса қиын міндет ... ... : ... ... ... ... негізінде анықтауға болады ? Бұл мәселені мемлекет
тұрақты шешіп ... ... ... ... . ... баға ... не жоғары деп есептеуге болады ? Салалық өндірістің қандай үлесі
монополистік ... ... ... ? Өнім шығаруды ... ... ... ... деп ... ? Бұл оңай ... емес , ... жағдайларда бірдей мағыналы жауап беруге болмайды. Ал ірі фирма сату
бағасының деңгейін , жоғарғы ... ... мен ... арқасында шығындарды азайту арқылы жетсе ше ? « ... ... ... ... ... ... бағалардан қалай
айыруға болады ? Жалпы , «төтенше бағалармен» ... ... сала ... ... ... ... кімді қорғайды , бәсекені ме , әлде ... ба ... бәрі жай ... ... емес , таза ... ... .
Мысалы Робинсон – Пэтман заңы , баға алалаушылығына тыйым салады , сатып
алушылардың белгілі бір ... , ... ... ірі ... ... мен ... қарсы бағытталған . Бірақ ... ... ... мұны ... ... ... бұл заң кімге қарсы бағытталған
және кімнің мүддесін қорғайды ? П . Самуэльсонның ... бұл ... ... ... , ... пайдасына бағаны төмендетудің
орнына , ол тиімділігі төмен көптеген ... ... ... заңдар өз тауарларын ірі кәсіпорындарға қарағанда жоғары
бағамен сататын ... ... ... ... не ұтты ? ... , супермаркеттерге баға алалаушылығына тыйым салғаннан кейін ,
жоғары баға төлеуге мәжбүр ... ғой . ... ... ... ... тиімділігі туралы қүдік ойларға көптеген ... мен ... ... толы. Мысалы , П. Хейне трестерге
қарсы реттеу еркін бәсекені емес , бәсекелестердің бір ... ... ... ... ... ... .
Монополияға қарсы заңдарды жүзеге асырушы мемлекеттік қызметтер екі
принципті басшылыққа ала алады. Біріншіден , ... ... ... ... ... , « ... ... ұстау. Өйткені көп жағдайларда
трестерге ... ... ( ... ... заңы ) ... жалпы түрде
жазылғаны сонша ,АҚШ федеральдық соты осы заңның ... ... ... ... қандай да болсын келісімге келуші екі жақты жатқыза алады.
Сондықтан парасаттылық принципі бойынша тек ... ... ... шектеулер ғана Шерман заңының ... ... ... ... ... шектеулер деп нені есептеуге болады ? Бұл ... ... ... ... ... асырудың қандай қиын екенін
көрсетеді. Мемлекет қиратушы монополизм ... мен ... ... ... ... ... да ... араласуы , тіпті бәсекені қолдау мақсатымен
, әрбір бәсекелестік мүмкіндіктерді шектеуге әкеліп соғады ) ... ... ... өзін тең ... тиісті. Монополияға қарсы істер
өндірушілендің ( ... ) бір ... ... ... ... жеңілдік жасаудың орнына бәсекені қолдау керек.
Монополиялану фактісін ... үшін ... ... ... ... және ... Э. Чемберлиннің , Дж. Робинсонның , В.
Пареттонның т.б. экономистердің ... ... ... ... ... ... ... көздейді . Өкіметтің атқарушы
ұйымдары монополистік шектеулерді болдырмау үшін тек қана ... ... ... ... ... да жүргізеді. Мысалы, Әділет министрлігі
трестерге қарсы заңдар , ... ... ... қоюы , қосылуы
туралы келісімдердің параметрлері бар анықтама материалдар басып ... , бір ... ... ... рыноктағы басымдылығы фактісі
туралы қорытындыға ... ... ... ... : бір ... үшін ... % , үшеуі үшін – 50 % , бесуі үшін – 66,6 % . Айта ... жай ... ... ... , ... ... ірі ... қарсы
бағытталмаған , өйткені бір компанияның мөлшері оған монополия деп қарауға
негіз бола ... ... ... ... ... ... бұзатын
шектелген іс тәжірибеге қарсы бағытталған . Егер ... ... ... ... мен қосымша пайданы салыстыру принципі
қолданылса , онда ... ... ... монополияға қарсы реттеуге
байланысты ... ... ... ... ... ... тенденцияларды шектеуге әкелетін айырмашылықтардан төмен
болады.
Қазақстанда 1996 жылы ... және ... ... ... ... ... заң ... және антимонополиялық саясат
бойынша мемлекеттік комитет құрылды. Бірақ, заң әлі жетілмеген және толық
қолданылмайды.
Монополияға ... заң ... ... жаңа ... ... ... қарсы заң жинағының «нәтежелі ... ... ... дамыған елдерге қарағанда монополияға қарсы заң жинағы
қоғамның экономикалық ... әсер ете ... ... ... Қ.Р-нын Президентінің жарлығы, үкіметтің ережелері теқ ... үшін ... емес ... ... ... ... органдарға маңызды
септігін тегізеді.
Мысалға үшін Қ.Р-нын ... «кез ... ... ... жұмыс
істеуге, өзінің жеке меншігіндегі заттарды заңды түрде қолдануға құқы бар,
монополия жұмысы бақылауға ... және ... ... деп ... ... 11 маусымында Қ.Р- сында осы облыста ең ... ... ... ... және монополия қызметін тұйықтан туралы»
монополияға ... заң ... ... өзі ... ... және ... ... екендігінен туған мәселе болатын.
Заң бойынша әділетсіздік бәсекелестік деп төмендегіні айтады:
1) әділетсіз кәсіпкерлік қызмет;
2) бәсекелес кәсіпкердің қызметіне шек қою;
3) ... ... ... ... ... ... келісіп орнату;
6) бәсекелестердін бірігуі.
Осыдан заңның бір әлсіз жері ... Ол ... ... ... және ... ... ... болып табылмайды. Бұлар
нарықтық экономиканың әр-түрлі даму деңгейлері. Монополия – ең жоғары даму
деңгейінде ... өсіп ... ... ... ... ... ... мыңызды орын
алады.
1998 жылы Қ.Р-нын Президентінің жарлығымен ... ... ... заң
қабылданған болатын.
Азаматтық кодекстің 2-ші бабынды «мемлекет кәсіпкерліктік қызметі
корғайды және қолдайды, оған ... ... деп ... ... ... ... тұтынушылардың заңды құқықеарың бұзуға бағытталған
монополия қызметі заңмен ... ... ... қарсы саясатта жазалау шараларыда қолданылады.
Мысалға: әкімшілік кодексте ... ... ... ... нарықтағы жағыдайың жеке басына қолдану, ... ... бұзу ... ... және ... салынады» деп жазылған.
Шаруашылық субъектілердің қызметі мен, ... ... ... қарсы комитеттің қатты бақылауында болады. Егер заң ... ... онда ... ... тоқтатылады. Меммлекет фирманың
қаржылық – шаруашылық қызметіне араласпайды, тек ... ... және ... ... ... жылы ... Президентінің жарлығымен мемлекеттік «монополияға
қарсы ... ... жылы бұл ... 4 департаментке бөлінген болатын. Олар:
монополияға қарсы ... ... ... тұтынушылардың құқықтарың қорғау;
шағын бизнесті қолдау. Бұл комитет Қ.Р-сынін экономика және ... ... ... ал 1998 жылы ... ... комитет
стратегиялық жоспарлар және реформалау агентігінің құрамына енді.
1998 жылдың ортарарына таман ... ... ... жарлығымен
энергетика, индкстрия және сауда министірлігінен ... қана ... ... ... ... ... статусын беріп, Қ.Р-сынын табиғи монополияны
реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі ... деп ... ... ... субъектілірдің бағасын реттеп ... ... ... өзі өндірген тауардың бағасың жоғарлатқысы келсе, онда
ол комитетке барлық есеп материалдарын тапсыру керек.
Мемлекеттін, ... ... ... ... мамандары бір айдың
ішінде материалды қарастырып, ... ... ... ... ... ... беру керек.
Фирма неиесе компания заңды бұзса, бағаны комитет келісімінсіз өзгертсе,
щсының арқасында заңсыз пайда тапса, онда ... ... ... Екі жал ... заңсыз табылған барлық пайда бюджетке құйылады.
Сонымен қатар, суммамен бірге бюджетке сондай мөлшерде айыппұл құйылады.
Егер заң бұзушылық қайталанатың ... онда ... 3 есе ... ... фирманың баға бұзуы болып төмендегілер табылады:
1) өнімге сұраныс болсада, айналымнан алынуы, оның салдарынан ... үшін ... ... төмендету;
2) сұранысқа ие өнім бағасын өсіру (түсіру)
3) ... ... бұзу және ... қарсы комитет әрқашанда монополист субъектілердің қызметің
меншік формасына байланыссыз ... ... ... Монополияға қарсы
комитеттің басты мақсаттары болып төмендегілер табылады:
1) табиғи монополияның субъектілерінің қызметін реттеу;
2) әділетсіз ... ... алу, ... ... жеке басына
қолдануды жою;
3) мемлекеттік органдардың акылы ... ... ... мемлекеттік монополияға қатысы бар субъектілердің қызметін бақылау;
5) табиғи монополия субъектілерінің қызметінің құықтық – ... ... яғни ... қорғау.
Қабылданған бағаны, заңды бұзғаны үшін, заңға тартылған монополистер
бюджетке 115 422 595,7 теңге құйу керек еді. Бірақ, ... ... ... 352,6 ... ... ... заңды бұзғаны үшін айыппұл бюджетке көо
түсу керек десек, ең алдымен мопонолистерге байданысты заңды күшейту керек
және де коррупция, яғни пара ... ... салу ... ... кеткендей шаруашылық субъектілер арасында заң ... көп ... ... обдасында комитет тексеру жүргізген кезде мына
фактілерді анықтады. ... ... ... ... ... да, «Азон» АҚ,
«Шу» СХТОО, «Завод торгового оборудования» АҚ элекр энергиясынан мұқтаждық
көріп келеді. Ең басында элекр ... ... бір ... ... ... ... ... тоқтатқан көрінеді. Осының кесерінен кейбір
зауттар жұмысын тоқтатып, ал жұмысшыларын ақысыз демалысқа жіберді.
Осы сәтте фирма – монополист ... ... ... ... қана қоймай, осы мерзім ішінде фирма шығындарының орның толықтай
толтыру керек. Егер монополист ... онда ... шарт ... ... ... қарсы заңдар елеміздің нарығында бұзылуда. «Қазақстан әуе
жолы» авиа компаниясын текскрген кезде келесі ... ... ... ... азаматтарға сатылатын билет, Қ.Р-ның немесе ТМД-ның
азаматтарына сатылатын билеттен қымбат екендігі анықталды. Қ.Р-ның «тавиғи
монополия туралы » ... ... ... қарама – қаішы. Ал ... ... ... ... «кез ... ... ... комитет орнатқан
бағаға сәйкес қызметті немесе тауарды тұтына алады». Мұндай заң ... ... жиі ... ... ... ... » ... сәйкес баға (тариф) орнату
арқылы табиғи монополияның шаруашылық қызметін реттейді.
Жаңа заң ... ... ... құрамына негізгі қызметке
сәйкес клмейтін басқа бір ... ... ... ... Мысалға
монополияға қарсы комитет «Кедос», «Қазақтелеком», ... ... ... компанияларынаң қурамынан шығуын
талап етті.
Қазір монополияға қарсы комитет жаңа жобаны жүзеге ... ... пен ... ... ... шарт ... ... мұндай
жобы жүзеге аспай ... ... ... ... ... ... талап етеп алмайды, кейде ... ... Егер бұл жоба ... ... онда ... ... максималды
қорғалады.
Қорытынды
Монополисттерді қатан бақылауға алуға болады. Моноплия болған нарықта
бәсе келестіктін болуы ... ... Сол үшін ... ... ... ең әуелі
шағын бизнесті дамыту керек. ... ... ... ... еркін қызмет етуге жол беру ... Ол ... ... ... неше ... ... алып ... керек. Олар : салық полициясы,
санэпидемстанция, өртке қарсы қаупсіздік қызметі органдары. Олардың тексеру
жургізгені ... ... ... жаңа дамып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... алып оларды қинайды. Сонын
кесірінен кәсіпкер заңсыз әрекеттер жасайды. Сонымен қатар банктердің ... ... ... ... ... заң ... ... жаңа құбылыс соған
байланысты монополияға қарсы заң жинағының «нәтежелі жұмысына» ... ... ... ... қарағанда монополияға қарсы заң жинағы
қоғамның экономикалық өміріне әсер ете ... ... ... ... Президентінің жарлығы, үкіметтің ережелері теқ қана
қоғам үшін маңызды емес сонымен қатар монополияға қарсы органдарға ... ... үшін ... ... «кез ... ... еркін жұмыс
істеуге, өзінің жеке меншігіндегі заттарды заңды түрде қолдануға құқы бар,
монополия жұмысы бақылауға алынады және заңмен қорғалады» деп жазылған.
1991 ... 11 ... Қ.Р- ... осы ... ең ... ... келестіктің дамуы және монополия қызметін тұйықтан туралы»
монополияға қарсы заң қабылданды. Бұның өзі заңгерлердің «бәсекелестікті
қорғау және қолдау» керек екендігінен туған мәселе ... ... ... ... деп ... айтады:
7) әділетсіз кәсіпкерлік қызмет;
8) бәсекелес кәсіпкердің қызметіне шек ... ... ... ... ... ... бағаны келісіп орнату;
12) бәсекелестердін бірігуі.
Монополист жетілген бәсеке саясатын жүргізу нәтижесінде ... ... ... ... Бірде-бір тұтынушы ұтым ала алмайды, себебі
монополист сатып алушының әрқайсысына төлей алатын ең ... ... ... ... тұтынушы ұтымы түгелімен монополистке пайда
ретінде келіп түседі. Мемлекеттік ... ... ... ... өте ... қарамайды, себебі монополистер бұндай саясат жүргізе
отырып өнім шығару көлемін ұлғайтады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Г. Нұрмолдақызы Заң ... еді , ... ... ... /Жас Алаш 1998 жыл 6 ... 3 ... ... орталық атқарушы және өзге де ... ... ... акт ... 2000 ... ... Б. Экономиканы монополсыздандыру реформаның басты бағыты
/Қаржы-қаражат 1996 ... Я. ... ... ... ... ... ... 1998
5. Н.Қ.Мамыров, Қ.С.Есенгалиева, М.Ә.Тілеужанова Микроэкономика ... ... ... ... негіздері. Астана, 2001
7. Гальперин В.М.,Игнатьев С.М., Моргунов В.И. Микроэкономика СПб, 2001
8. Экономикалық теория негіздері.Оқулық.- А., ... 1998. – 479 ... ... Т.П.Табеев, Ф.Н. Жақыпова, Я.Ә. Әубәкіров.- А : ... 1999. – 280 ... Е.Қ. ... ... С.С: ... Экономикалық
теория: Оқу құралы.-А: Экономика , 2003.-194 б.
11. Мамыров Н.Қ.,Есенғалиева Қ.С., ... М.Ә. ... : ... А: ... ,2000.-420б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау93 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Монополия және монополиялық тепе-теңдік, Қазақстан Республикасының монополиялық нарығын реттеу31 бет
Монополияны реттеу17 бет
Салалық монополиялардың қызметін реттеуді жетілдіру36 бет
Табиғи монополияны мемлекеттік реттеуді жетілдіру72 бет
Қазақстан Республикасындағы монополиялардың іс әрекетін мемлекеттік реттеу68 бет
Қазақстан Республикасының көлік саласында табиғи монополия құрылымдарын мемлекеттік реттеу77 бет
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2008 жылғы 1 тоқсандағы қорытындылары94 бет
Бағалық дискриминация және оның түрлерi14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь