Банктік жүйе

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3


ІІ БАНКТІК ЖҮЙЕНІҢ МӘНІ, ДАМУ ТАРИХЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ... ... ... ... .5

1.1 Банктік жүйе және оның мәнi мен қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.2 Банктік жүйенің құрылымы және оларды макроэкономикалық талдау ... ... ..8



ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫ ... ... ... ... ... .13

2.1 Қ.Р.да банктiк жүйенiң қалыптасу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13

2.2 Қазақстанғы қазіргі банк жүйесі және даму келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Қазақстан Республикасы XXI күрделi өзгерiстермен аяқ басты. Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi. Себебi Елбасымыз атап көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап көрсеттi. Сондықтанда болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп отыр. Ол үшiн елде тұрақты экономикалық өсу және соны жүзеге асыру үшiн экономикалық жүйелердiң тиiмдi қызмет етуi болып табылады. Осы тиiмдi экономикалық дамуды қамтамасыз ететiн басты экономикалық жүйелердiң бiрi банк жүйесi болып табылады.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық қатынастар өз-өзiн реттей алмайды. Оған белгiлi бiр деңгейде мемлекет әр түрлi саясаттар жүргiзу арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай экономиканы реттеу саясаттарына ақша-несие және бюджеттi-салық саясаты, валюталық саясаттар жатады. Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi атқарып отырады.
Елiмiздiң өз егемендiгiн алғаннан берi нарықтық қатынастар күннен-күнге дамып келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен , оның өзiн-өзi басқаруы мүмкiн емес. Оған белгiлi бiр дәрежеде мемлекет өзiнiң саясаттары арқылы әсер етiп отыруы керек. Мұндай саясаттарға мемлекеттiң ақша – несие саясаты және қаржы (бюджеттiк) саясат жатады.
Экономиканы ақша-неиселi реттеудi қаржы саласының басты секторы банк жүйесi iске асырады.
Банк жүйесi қазiргi заманғы экономикада екi деңгейлi болып келедi, яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық банк (бiздiң елде Ұлттық банк) және екiншi деңгейдегi банктер.
Ұлттық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттiң алтын резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң мiндеттi резервтерi банктер арасындағы шот айыру ретiнде пайдаланылады. Орталық банк ақша-несие саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының мақсаттарын жүзеге асырады. /1/
Қазiргi таңда нарықтық экономикада банктiк жүйенiң ролi ерекше. Банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең маңызды және бiртұтас құрылымдарының бiрi. Банктер халық шаруашылығы қызметiнiң барлық деңгейiндегi басқарумен тiкелей байланысты болады.
Осылайша курстық жұмыс тақырыбы “Қазақстан Республикасының банк жүйесі” деп алынды.
Тақырыптың өзектiлiгi бүгiнгi таңда мемлекеттiң негiзi экономика болса, ал экономиканың негiзi қаржы және банк жүйесi болғандықтан, қазiргi елiмiздегi банк жүйесiнiң құрылымын, оның экономикадағы негiзгi қызметтерi мен тиiмдiлiгiн талдап, ұлттық экономикамыз дамуына қосар үлесiн анықтау болып отыр.
1. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 ж. 31 тамыздағы №2444;
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2003. – 432 бет.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Лаврушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
4. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика: Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М.: Дело. 2002. – 472 с.
5. Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
6. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
7. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155;
8. Банки Казахстана, 2003 г. №12; “Банковскаы система Казахстана – крупнейший институтциональный инвестор национального фондового рынка” // Донцов С.
9. Вестник КазНУ, экономическая серия, 2001 г. №4; “Проблемы стабильности банковской системы РК” // А. А. Ильясов.
10. Мырзабеков Ш. Қазақстанның банк жүйесi ТМД көлемiнде бiрiншi орында: “Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен қала. – 2004.-1 қазан (№39).-13 бет.
11. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
12. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 стр.
13. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-шi басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 б.
14. Банки Казахстана, 2004 г. №1; “О некоторых аспектах развития филиальных сетей коммерцеских банков” // Кил А. Б.
15. Садвакасова Ж. «Кредитная политика коммерческого банка» // Вестник КазНУ, Серия экономическая. №2. – 2006 г.
16. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2006г. №10. 89стр
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.- 446 с.
18. «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2007 г. 2-7 стр.
19. «Текущее состояние банковского сектора на 1 июля 2007 года» // Банки Казахстана, №8, 2007 г.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
............................................................................
.............................................3
ІІ БАНКТІК ЖҮЙЕНІҢ МӘНІ, ДАМУ ТАРИХЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ .................5
1.1 ... жүйе және оның мәнi мен ... ... ... ... және ... макроэкономикалық талдау
..........8
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... қазіргі банк жүйесі және даму ... ... ... ... XXI күрделi өзгерiстермен аяқ басты. Бұл
мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық
бағытта ... ел деп ... арта ... ... ... атап
көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы қатарлы ... ... ... деп атап ... Сондықтанда болар бүгiнгi күнi
экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу ... ... ... ... талқылауға түсiп отыр. Ол үшiн елде тұрақты экономикалық өсу ... ... ... үшiн ... ... ... қызмет етуi болып
табылады. Осы тиiмдi ... ... ... ... ... ... бiрi банк жүйесi болып табылады.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық қатынастар өз-
өзiн реттей алмайды. Оған ... бiр ... ... әр ... ... ... ... реттеп отырады. Мұндай экономиканы реттеу
саясаттарына ақша-несие және бюджеттi-салық ... ... ... Бұл ... нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi
атқарып ... өз ... ... берi ... қатынастар күннен-
күнге дамып келедi. Бiрақ ... ... ... қатынастар орнағанымен
, оның өзiн-өзi басқаруы мүмкiн емес. Оған белгiлi бiр ... ... ... ... әсер етiп ... керек. Мұндай саясаттарға
мемлекеттiң ақша – несие саясаты және қаржы (бюджеттiк) ... ... ... ... қаржы саласының басты секторы
банк жүйесi iске асырады.
Банк ... ... ... ... екi ... ... келедi,
яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық банк (бiздiң елде
Ұлттық банк) және ... ... ... банк ... ... ... шығарады, мемлекеттiң алтын
резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң ... ... ... шот ... ... ... ... банк ақша-несие
саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының мақсаттарын ... ... ... ... ... ... жүйенiң ролi ерекше.
Банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең ... және ... бiрi. ... ... шаруашылығы қызметiнiң ... ... ... ... ... курстық жұмыс тақырыбы ... ... ... деп ... ... бүгiнгi таңда мемлекеттiң негiзi ... ал ... ... ... және банк ... болғандықтан, қазiргi
елiмiздегi банк жүйесiнiң құрылымын, оның ... ... ... ... ... ... экономикамыз дамуына қосар үлесiн анықтау
болып отыр.
Жұмыстың мақсаты – банктiң жалпы ... ... аша ... ... бiрiншi және екiншi ... ... ... ... элементi ретiнде қарастыру, олардың операцияларын
ұйымдастыру, реттеу, талдау, олардың рыноктың экономикаға ... рөлi ... ... ҚР-ның тәжiрибесiне сүйене отырып орындау.
Жұмыстың зерттеу пәнi болып – ... ... ... ... ... және оның экономикалық жүйе дамуындағы маңызыдылығы.
Сонымен банктiк жүйе елiмiзде қалыптасып, экономиканың ... ... ат ... ... ... ... Оның әр түрлi саясаттары арқылы
экономиканы өтпелi кезеңнен алып шығып, экономикалық өсуге бет алдық.
Қазiр елiмiзде банк жүйесi егемендiң алғаннан берi ... ... ... ... iшiнде ең тиiмдi қалыптасқан жүйе болып
отырғаны белгiлi. Ал бiз осымен ... ... ... одан әрi
дамытуымыз керек. Ол үшiн банктiк жүйе ... ... ... ... ... ... ... уақытта бiздiң елiмiздiң банктiк жүйесiнен ТМД ... де алып жүр. Бұл ... ... ... бiрi деп ... ... барысында банктiң экономикалық жүйедегi орнын толық ашу
үшiн келесi мiндеттер орындалуы керек:
... ... ... оның ... ... қызметтерiн
қарастыру;
• Экономикалық жүйенiң тиiмдi дамуындағы банктiң маңыздылығын және ... ... ... ... Банк жүйесi және елiмiздегi банк жүйесiнiң қалыптасу жағдайын талдау;
• Қазақстандағы банк жүйесiндегi Ұлттық банктiң ... ... ... ... ... салаларын дамытудағы маңыздылығын
және олардың негзгi қызметтерi мен операцияларын қарастырып өту болып
табылады.
ІІ БАНКТІК ЖҮЙЕНІҢ МӘНІ, ДАМУ ... МЕН ... ... жүйе және оның мәнi мен ... жүйе – ... экономиканың ең маңызды және бiртұтас
құрылымдарының бiрi. Несие жүйесінің негізгі ...... жүйе ... ... ... және ... ... несие қатынастарының басым
көпшілігі банктер арқылы өтеді.
Банктердiң және ... ... ... тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрдi және де олар бiр бiрiмен өзара тығыз байланысты.
Банктер халық шаруашылығы ... ... ... ... ... болады. Олар арқылы ұдайы ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық делдал ... ... ... ... ... және ... қызметтiң үрдiсiнде босаған басқа да бос ... ... ... қарыз алушылардың уақытша пайдалануына бередi,
ақшалай есеп айырысу жүргiзедi және экономика үшiн басқа да ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық
өнiмнiң айналысына тiкелей ықпал етедi. /2, 178 б/
Қаржылық делдалдар осылай қоғамға ақша ... ... ... ... ... ... ету арқылы маңызды халық
шаруашылығы қызметiн атқарады.
Банктер нарықтық экономикада ... ... ... ... табылады.
Өз қызметiнiң үрдiсiнде, олар ақша нарығында тауар болатын , ... мен ... ... ... ... ... банк ... деген жаңа мiндеттеме жасаса , ал қарызды беру арқылы
қарыз алушыға жаңа талап қояды. Осы жаңа ... мен ... ... ... делдалдықтың негiзiн құрайды. Несие берушi қарыз
алушыға және соған қатысты ... ... ... ... ... қаржылық ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдық деп аталады.
Әр түрлi көздерден ақша капиталын жинау арқылы ... ... ... ... ... және оларды жұмыс iстеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлi ... ... ... талаптарды қанағаттандыра
алады. Шаруашылық органдар мен тұрғындардың қаржылық-несиелiк ... ... және ... ... ... етуi шаруашылық
құрылымдардың дамуында маңызды мәнге ие.
Нарықтық экономикада ... ... ... және ... капитал арқылы нақты экономиканы басқарады. Олар тек делдалдық
қызметтен шығып , ұдайы өндiрiстiң ... ... ... ғана ... ... ... орталығы, барлық экономиканың негiзгi түйiнi
болып табылады.
Банктiк ... ... мен ... ... ... ... ... және мiндеттерiмен бiрдей, әйтсе де банктер
басқарудың ... ... ... экономиканы басқарудың ... ... ... ... ... тән жеке мiндеттерiн орындайды.
Экономиканы басқару органы ретiндегi негiзiнен басқарудың экономикалық
қатынастарын көрсетедi, ал әр ... ... ... ең ... ... ... ... ал экономикалық мүдде өндiрiстiң мақсаты, яғни
оны қозғаушы фактор болып табылатын әдiстемелердi пайдаланады. ... деп ... ... ... яғни ... қажеттiлiктердi
қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты. /2, 180 б/
Банктер басқарудың экономикалық ... ... ... ... әр ... ... ... қаражаттарындағы қажеттiлiктерiн әр
түрлi несиелер мен немесе қолма-қолсыз есеп айырысу арқылы экономиканың
үздiксiз қызмет қызмет ... ... ... қоғамдық
өнiмнiң тоқтаусыз қозғалысын қамтамасыз етедi.
Банктер есеп айырысу операцияларын жүргiзудiң ... ... ... ... ... ... ... үшiн өсiм, несиенi өз уақытында
қайтармағаны үшiн ... ... ... өзiнiң мүддесiн ғана емес,
сонымен ... бұл ... ... да ... ... өз ... орындау кезiнде функционалдық (экономикалық),
салалық (министерстволар, компания, фирмалар) және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстейдi.
Банктерде басқарудың басқа органдарындағы жоқ ... ... Ең ... ол ... ... клиенттерiнiң негiзгi қызметi
туралы ақпарат болып табылады. Шотта еңбекақы ... ... ... ... ... ... үшiн ... болмауы тек объективтi
ғана емес, сонымен бiрге, осы шарт ... ... ... ... ... ... болып табылады. Банктiң ... ... ... ... ... қызметтерiнiң көптеген
маңызды факторлары туралы, әрi олардың нәтижелерiн ... ... ... жүйе ... оның ... формалары мен қызметтерi болатыны
анық . ... ... ... қызметтерiн төмендегiдей қарапайым жiктеуге
болады:
• Уақытша бос ақша қаражатын тарту, ... және оны ... ... ... ... жеке ... несие беру, бағалы қағаздармен
операциялар жүргiзу;
• Ақша айналымын ... Банк - әр ... ... субъектiлерiнiң төлем
айналымы жүретiн орталық. Банк ... есеп ... ... ... ... ақша ... жүргiзуге мүмкiндiк туғызады;
• Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентiне тек жинаған ... ақша ... ... ... ... ... депозиттiк чектердi ,
вексельдердi шығарумен де несиелейдi;
• Экономикалық және ... ... ... ... ... ... айрықша қызметтерiне байланысты банктер: эмиссиялық және
эмиссиялық емес ... ... ... банк – ол ... ақша ... ... ... бар, әдетте Орталық банк деп аталады. Бiздiң елде ол – ... ... ... деп ... ... ... банкiнiң
негiзгi мақсаты – айналысқа ақша бiрлiгiн шығару, қалған ... ... – ақша ... сату және банк ... ... ... эмиссиялық
жұмысын басқару болып табылады. /3, 311 б/
Мемлекеттегi басқа банктердiң барлығының да ақша ... ... жоқ ... емес банктер. Олар коммерциялық, инвестициялық,
инновациялық, ипотекалық және ... ... ... ... ... ... ... үнемi ұлғайтып тұратын ... ... Ал ... ... ... ... түрiне маманданған банктер.
Ендi ұлттық банктiк жүйенi былай жiктеуге болады (сызба 1 ). ... банк ... ... ... ... ... және инновациялық банктердiң екi түрi де ұзақ ... ... ... ... яғни олар ... ... және
басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша тартып, кейiн ұзақ ... ... ... ... кәсiркерлерге қарыз берсе, ал
инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеудi және оны ... ...... және жылжымайтын мүлiктердi кепiлдiкке
алып, ұзақ мерзiмге ... ... Олар ... ... ... және
басқа бағалы қағаздарды сату арқылы ақша жинайды.
Сурет-1 – Банк жүйесiнiң негізгі формалары
1.2 Банктік жүйенің ... және ... ... ... ... ... ... банк, яғни Ұлттық банк және екінші
деңгейлі коммерциялық банктерден ... ... ... ...... ақша ... ... мен валюталық курсының тұрлаулылығын қамтамасыз ету. Осы
мiндеттердi атқару үшiн ... банк ... ... ... ... монополиялы түрде эмиссиялау;
• Ақша – несиелiк қатынастарды реттеу;
• Сыртқы экономикалық қатынастарды жүргiзу;
... ... болу және ... ... ... да ... ... , ақша нарығында да ақшаға сұраныс пен ұсыныс
болады. Ұсыныс – ақша ... ... яғни ... мезетте мемлекеттегi
төлем құралдары айналымының жиынтығы.
Ұлттық банк – заңды төлем құралын, яғни ... ... ... бар ... ... орган. Олар Ұлттық банктiң
эмиссиялауымен ... және ... ... ... емес балама алу
түрiнде болады. Қазақстан Республикасының ресми ақша бiрлiгi – теңге болып
табылады.
Ұлттық банк ... мен ... ... ... анықтайды,
олардың жасалуын қамтамасыз етедi, сақтау, жою және ... ... ... ... ... / 2, 181 б. /
R S ... сұраныс
Mx
Сурет-2 - Орталық банктiң ақшаға бақылау жасауы
Ұлттық банк Қазақстан ... ... шет ... ақша бiрлiктерiне айырбастау бағамын ... ... ... ... ... ... банк ... үздiксiз
оралып отыру жолымен жүзеге асады.
Эмиссия – мемлекет тарапынан банкноттардың, ... ... ... Ол ... ... түрiнде де болуы мүмкiн. Қолма-
қол ақша түрiндегi эмиссия – айналысқа банкноттар мен ... ... ... базасы – Ұлттық банк шығаратын ақша. Оған айналымдағы ... ... және ... ... жатаы.
Мiндеттi резервтер – бекiтiлген нормативке сәйкес Ұлттық банктегi
арнайы ... ... ... ... ... ... банк
депозиттерiнiң бөлiгi.
Артық резервтер – ... ... ... ... ... ... барлығына байланысты болғандықтан,
Ұлттық банк ақша базасының мөлшерiн, екiншi деңгейдегi ... ... ... ... ... ... яғни банктер
өнiмiлiгiн реттеу арқылы реттейдi.
Ол ақша-несие саясатының құралдарын пайдаланумен iске ... ... ақша ... ... ... көрсететiн және ақша жиынының, ... ... ... ақша ... ... әсер етедi.
Ақша ұсынысының үлгiсi және ақша мультипликаторы келесi ... = C + ... – ақша ... - банк ... тыс ... бар ...... / 3, 142 б. /
Қазiргi замандағы банк жүйесi – жеке ... ... ... Банк ... бiр ... ғана резерв түрiнде сақтайды, ал
қалған бөлiгiн қарыз беру үшiн және актив ... үшiн ... ... институттармен салыстырғанда, банктiң ақша ұсынысын өсiру
мүмкiндiгi бар.
Несие мультипликаторы – коммерциялық банктер ... ... ... ... ... / 4, 165 б. ... ақша ұсынысының жалпы түрi жаңа депозит пайда болуының
нәтижесiнде туындайды.
MS = 1 / rr * ... – банк ... ...... салым;
1/rr – банк мультипликаторы немесе депозиттiк
мультипликатор.
Ақша ... ... ... ... банк ... ... отырып
жасалады және банк жүйесiндегi депозиттiк ақшаның бiр бөлiгiнiң қолма-қол
ақшаға ауысуы.
Ақша ... ... ... ... коммерциялық банктердiң
резервтерi мен банк жүйесiнен тыс қолма-қол ақша.
MB = C + R
Мұндағы:
MB – ақша ...... ... – резерв.
MS = C + D
Мұндағы:
MS – ақша ұсынысы;
С – ... ...... ... – ақша ... ақша ... қатынасы:
m = MS / MB => MS = m * ... – ақша ... ... ... ақша ... (с * r) ... және ... депозитiне (rr) қатынасы түрiнде анықтауға
болады.
m = cr + 1 / cr + rr * ... = C / D – ... бар ... = R / D – ... / 3, 144 б. ... , ақша ... ақша базасы және ақша ... ... ... – ақша ... бiр ... ... ақша
ұсынысының қалай өзгеретiндiгiн көрсетедi. Ақша мультипликаторының мөлшерi
мiндеттi резервтеу ... ... ... ... ... банктер
мен несие ресурстарының көзi ретiнде пайдаланылмайды, ... ... ... ... үлес ... ... болады.
/ 4, 165 б. /
Бұл айналымдағы қолма-қол ақшаның банктерден тыс орналасқан бөлiгiнiң
мультипликацияланбауына байланысты. Ақша мультипликаторының ... ... ... ... әсер етедi, мультипликатордың
коэфиценттiк жылдамдығы азаяды.
Қай нарықтың болмасын ең бiрiншi тепе-теңдiгi қарастырылады. Ақша
нарығының ... ... ... бұл ақша ... МS-тi ... деп
аламыз, яғни нақты ақша массасы М/Р болады. Ал ақша сұранысы L ... ... ... ... яғни пайыздық қойылым өссе, ... ... Ақша ... мен ақша ... ... ... ... тепе-теңдiгi деп аталады. (Сурет-3)
/ 4, 168 б. ... ... / ... – Ақша нарығының тепе-теңдiгi
Ақша нарығының тепе-теңдiк графигi бойынша ондағы ұлттық табыс Y1 Y2-
ге өстi деп есептейiк. Сонда ақша ... ... ... LM-дi
аламыз. (Сурет-4) / 4, 170 б. /
i Р ... (r2, ... L (r1, ... Y1 Y2 ... – LM ақша нарығының тепе-теңдiк қисығын алу
Сонымнен LM қисығы пайыздық қойылым мен ұлттық ... ... ... анықтайды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы Ұлттық банк арқылы тiкелей
реттелмейдi, ... оның ... ... ... әсер ... және ақша-
несие саясаты үшiн ... мәнi бар. ... ақша ... ... ұзақ ... ... және ұзақ мерзiмдi
инвестициялық несие салымдарының ... ... бұл тек қана ... тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген сенiм болғанда ғана
мүмкiн, керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ... ... ... ... ... ақша жынындағы қолма-қол ақша үлесiнiң өсуiмен,
ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... валютасын сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Ақша айналысының жылдамдығы экономиканың монетарлық деңгейiне
байланыцсты ... ол ақша ... ... iшкi өнiмге қатынасымен
анықталады. Айналыс жылдамдығы ... ... ... ... ... базасы төмендегi кестеде келтiрiлген. / 2, 189 б. /
Кесте 1 - ... ... ақша ... ... ... ... ... ... ... ... банктерге несие беру |Банктен тыс секторлардың банкноттары|
|Мемлекеттiң борыштық мiндеттемелерi |Мемлекет депозиттерi |
| ... ... ... 2 - ... ... ақша ... ... |
| ... ... ... ... ... ... пен орталық |Жеке сектордың депозиттерi ... ... | ... және ... ... ... капитал ... ... ... БАНК ... ... ... ... жүйенiң қалыптасу тарихы
Қазақстан Республикасының қазіргі банк жүйесінің құрылуы 1990 жылы
желтоқсанында ҚазКСР-ның ... ... ... ... және банк
қызметі туралы» Заңынан бастау алады. ... ... ... ... банк жүйесі құрылды. Ол ҚазКСР-ның Мемлекеттік банкі және екінші
деңгейдегі банктер.
Өз егемендiгiн алғанға дейiн Қазақстан ... банк ... жоқ. Елде КСРО - ның ... банк-несие жүйесiнiң филиалдары
мен бөлiмшелерi қызмет көрсеттi. Сондықтанда Қазақстанда банк ... мен ... ... ... дейiнгi патшалық Ресейдiң және КСРО
– ның банк ... ... ... Сондықтан мен елiмiздiң банктiк
жүйесi туралы өз егемендiгiн алған 1991 ... ... ... мен
жүргiзiлiп жатқан реформаларға тоқталғым келдi. /5, 114 б/
Қазақстан Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға ... ... ... ... және ... ... ... көрсету механизмiн құру, банктер мен кәсiпорындардың қызметiне
жетекшiлiк етуде экономикалық ... ... банк пен ... ... ... өз жүйесi шеңберiндегi, оның жекелеген буындарының
арасындағы өзара қарым – қатынастар жүйесiн қайта құру, яғни жаңадан ... ... ... мен ... ... ... принциптi
реформалаудың маңызы зор болды.
Қазақстан Республикасында банктiк жүйенi реформалаудың қажеттiлiгi,
дүниежүзiлiк банктiң мамандарының пiкiрiнше, ... ... ... бар ... ... және оларды өз кезегiнде
макроэкономикалық реформасын жүргiзуде кедергi етуi мүмкiн деп ... ... ... ... мұра ... ... несие мен банктiк тәжiрибенi мемлекеттiк үлестiру жүйесiнiң ескi
тәжiрибесiмен келiсiлген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесi;
екiншi ... ... ... “сапасыз” қарыздары мен мемлекеттiк
зиянды кәсiпорындарын жатқызады. Бұл мәселелер ... ... ... ... ... ... ресурстарға қол жеткiзуiне кедергi болып,
банктiк қаржылық ... ... емес ... ... жол ... Кеңес Социалистiк Республикасының территориясында жинақталған
несие ресурстары осы Заң ... ... ... ... ... ... ... банк республиканың меншiгi және оның ... ... ... Оның ... ... ... ақша белгiлерiн
эмиссиялауға, ақша-несие ... ... ... ... ... ... республика территориясында коммерциялық банктер
ашуға рұқсат беретiн құқығы болды.
Кәсiпорындардың, ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-есеп
жұмыстарын жүргiзу үшiн республика территориясында коммерциялық банктер ... ... ... ... Коммерциялық банктер өз жұмысында
осы ... және ... ... ... ... мен ... ... Коммерциялық банктер мен басқа ... ... ... жеке және ... (шетел капиталы қосылған) меншiкте
болып бөлiндi. Қазақстан Заңдарына сәйкес Мемлекеттiк банк деп ( ... ... ... басқа) капиталы толығынан үкiмет ... ... ... ... ... мемлекеттiк құрылтайшылардың акциясы
болғанда есептеледi. /6, 231 б/
1991 – 1993 жылдары ... ... күрт ... байланысты
инфляция қарқыны өте жоғары болды. Оның тiптi кейбiр ... 1000% - ... ... ... Нәтижесiнде банктерде несиелiк жұмсалымдар құрылымы
әлдеқайда нашарлады, мерзiмi өтiп керкен несиелер үлесi ұлғайды. 1992 ... ... ... ... кәсiпорындардың қаржылық
жағдайына және жалпы ... ... әсер еттi. ... ... ... ... ал ... өндiрiстi тiптi тоқтатуға мәжбүр
болды.
Осылайша 1993 жылы өзiмiздiң төл ақшамыз теңгенi енгiзуге тура келдi.
Осыдан бастап Ұлттық банкке ұлттық ... ... ақша - ... ... ... бюджетпен, банктермен өзара қарым – қатынаста классикалық
қағидаларды ендiру, банктердiң қызметтерiн реттеу жүйесiн нығайтуға ... ... ... ... ... ... бастап, 1995 жылға дейiн Орталық
банктiң қызметiн атқару, жүйе қызметiн ... ... ... ... және ... ... ... тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелiк саясат жүргiзу тәжiрибесiн қолға
алды. Бұл ... ... ... ... бағаларды ырықтандыру саясатына
орай шарттасылған ақша –несие құралдарының және факторлардың әрекетiне
бейiмделуi болатын. Сонымен бiр ... 1995 жылы 15 ... ... ... ... ... 1995 ж. арналған
Қазақстандағы ... ... ... бiрiншi бағдарламасы жасалынды.
/7/
Бағдарлама 1995 жылдың соңына дейiн сәттi жүзеге асырылған ... қол ... ... болжанған:
• Ұлттық банктiң негiзiнен классикалық орталық банктерге тән валюталық және
ақшалай – несиелiк реттеулердiң барлық құралдар ... ... ... оны ... ... ынталандыруды дұрыс қолдану мен нормативтiк реттеудi
жетiлдiру және Ұлттық банк тарапынан бақылауды ... ... ... ... ... ... жақсартуды жүзеге асыру; олардың
капиталдандыру деңгейiн жоғарылату және халықаралық ... ... ... ... ... ... және валюталық нарықтарды дамыту және тереңдету
жолдарымен ... ... ... ... мен айырбас бағамы
тұрақтылығына қол жеткiзу, ал Ұлттық банк оларға тек өзiнiң тiкелей және
жанама реттеу құралдарымен ғана ... ... ... ... ... ... ... тарапынан тiкелей
несиелеуден бас тартып, оның iшкi және ... ... ... емес ... ... ... көшу;
• Шаруашылық жүргiзушi субъектiлер арасында төлемдердiң қауiпсiз, уақтылы
және тиiмдi жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жаңа деңгейiне қол жеткiзу және ұзақ мерзiмдi ... ... ... Орта және ұзақ ... инвестициялық жобаларды инфляциялық емес несиелеу
жүйесiнiң негiзiн қалау. /8, 16 б/
Бағдарламаның өткiрлiгiне қарамастан, iстiң нақты жағдайын ескере отырып,
оны жүзеге ... Ең ... ақша – ... ... ... ... дами ... қайта қаржыландыру механизмдерiнде маңызды өзгерiстер болды.
1995 жылы қаңтар ... ... ... ... беру ... көздер есебiнен берiлетiн несиелердiң ... ... ... ... ... ... негiзiнен Ұлттық банктен
екiншi деңгейлi банктерге ... және олар өз ... ... ... жүргiзушi субъектiлердiң бос қаражаттарын, халықтың
жинақ ақшаларын тарту және сыртқы ... ... ... ... етуге бейiмделедi. Ұлттық банк жалпы Орталық банктерге ... ... ден ... ... ... несиелеу, Үкiметтi
несиелеу және жалпы ақша – несиелiк және ақша – валюталық ... ... жылы ... банк ... ... ... нарығының дамуын
қамтамасыз еттi, ашық нарықтағы операциялар басталды.
Ұлттық банк жүргiзген валюталық бағам саясаты нарықтық жағдайлардың қысқа
мерзiмдi өзгерiстерiнен ... ... ... ... ... ... 1995 жылы Қазақстандық банк ... ... АҚШ ... сатып алу түрiндегi Ұлттық банктiң интервенциясы
олардың нарықта сату формасындағы интервенциясымен сай келдi.
1995 жылы алтын валюталық ... ... ... ... ... ... 1995 жылы сәуiрде Ұлттық банктiң басқармасы алтын валюта
резервтерiн ... ... ... ... банк ... ... ... мақсатында валюта мен қымбат бағалы металдарды
депозитке орналастыру, валюта мен ... ... ... сату және ... ... ... /9, 25 б/
Осы жылы ел экономикасын сауықтыру мақсатында ... ... ... және ... ... саясатты үйлестiру iсiнде Ұлттық банк
пен Қаржы министрлiгi арасындағы қатынастар бекеи түстi.
1995 жылы ... ... ... ... ... болды. Банктердi
тарату немесе бiрiктiру процесi жалғасты. Бұған Ұлттық банк ... ... ... өтiмдiлiгi мен олардың капиталдануына қоятын
талаптардың күшеюi әсер еттi. Нәтижесiндеi, бiр жыл ... ... ... 130-ға ... ... олардың құрылымы да өзгердi. Мемлекет
аралық банк ... оның саны ... 6-ға ... ... және ... саны (6-дан 7-ге дейiн) өстi.
Ұлттық банк пен Үкiмет бiрiге отырып, бұрынғы ... ... ... ... мен одан әрi дамыту бойынша күрделi жұмыс
жасады. Елде ... ... ... ... ... ... ... банк – Сауықтыру банкi құрылып , өз жұмысын бастады.
Реформаның құқықтық қамтамасыз етiлуi және банктiк ... ... ... ... ... ...... толығымен орындалды.
Осыған орай бағдарламаға сәйкес “Қазақстан ... ... ... және ... ... ... және банктiк қызмет туралы”
Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар Жарлықтары шықты. /7/
1995 жылы Қазақстан ... ... ... бағдарлмасын жүзеге асыру
орта мерзiмдi бағдарламаны жасауға ... ... ... мен мiндеттерi тұтастай алғанда, 1995 жылғы бағдарламамен
бiрдей. Бiрақ елiмiздiң орталық банк ... ... ... ... ... оған ... дамыған елдерге тән, нарықтық
экономикаға сай келетiн ақша – ... ... ... ... ... жүктедi.
Мiне осылайша осы уақытқа дейiн егемен ... ... ... , ол ТМД ... ... ең дұрыс құрылған қаржы жүйесi болып
отыр. Ендi осы екi деңгейлi банктiк жүйемiздi жан – жақты талқылайық.
Бұл ... ... ... ... және ... ... ... , ең алдымен меншiктi жекешелендiрудегi ролi
айрықша. ... ... ... ... ...... механизмдi
жетiлдiру, ақша массасын реттеудегi әдiстерiн ... есеп ... және ... ... ... болып табылады.
Елiмiзде 1993 жыл 15 қараша айынан бастап өзiмiздiң ұлттық валютамыз –
теңгемiздi ... ... ... тоқтамады. Оның шыңы 1994 жылы шiлде
айында 46% -ке жеттi. Ұлттық ... ... ... ... ... 1994 жылы ... 13,5%-ке , ал бүгiнгi таңда
инфлиция жоспарланудан ауытқымай 5,8%-тi құрады. /6, 75 б/
Банктiк жүйенiң реформасы жеке ... ... ... алуын
қамтамасыз етедi, жеке сектордың дамуына жәрдемiн тигiзедi. Осы мерзiмде ол
шығынды мемлекеттiк кәсiпорындарды қайта құруды ынталандырады.
Сөйтіп Қазақстан республикасының банк ... ... мен ... ... кезеңдерге болады:
• Бірінші кезең, 1917 жыл мен 1930 жыл аралығы – ... ... банк ... ... ... бұл ... әр түрлі
меншіктегі банктер мен несиелік мекемелер ... ... ... ... ... 1930 жыл мен 1987 жыл ... - КСРО мемлекеттік банкі
әмбебап қызмет атқарады, яғни ол мемлеккеттің Орталық банкі ретінде
эмиссиялау және ... беру ... қоса ... де қызмет
көрсетеді.
• Үшінші кезең, 1988-1991 жж. ... – елде ... ... ... яғни КСРО ... ... «банктердің банкісі»
ретінде эмиссиялық, ереже, нұсқау және ... ... ... және ... ... ... ал
маманданған банктер экономиканың әр түрлі салаларына ... ... ... 1990 жыл ... ... ... ... де құрыла бастады.
• Төртінші кезең, 1991 жылдан қазіргі ... ...... ... ... ... яғни тәуелсіз республиканың нарықтық
қатынастарға өту жағдайында екі деңгейлі банк ... ... ... ... /5, 128 ... ... ... даму тарихы кезеңдерінің ішінде ең маңызды болып
табылатын ... ... ... банк жүйесін қалыптастыру
кезеңіне толық тоқталып өтсек.
2.2 ... ... банк ... және даму ... ... қазіргі банк жүйесі екі құрылымнан тұрады:
бірі елдің Ұлттық Банкі, яғни ол несие-қаржы ... ... ... және ... әр түрлі экономикалық саясаттарды іске асырушы
негізгі банк болып табылса, ал банк ... ... ... қаржы
саласындағы екінші деңгейлі банктер құрайды.
Әлемдiк тәжiрибе ... ... ... банкке кең
өкiлеттiк беруi екiншi ... банк ... ... жұмыс iстеуiн
қамтамасыз етедi. Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық құқығы ... ... ... ... ... ... – ақша ... саясатын жүргiзедi.
“Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” Заңы бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкi Қазақстан Республикасының Орталық ... ... банк ... ... ... ... табылады.
Ұлттық банк - заңды тұлға, дербес балансы бар, ... ... ... ... бірге тіке бағыныстағы біртұтас
орталықтандырылған құрылым, іс ... ... ... есеп ... Өз жұмысын Үкіметпен ... ... ... ... Ұлттық банкі Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес өзінің
қызметіне қарай Ұлттық банк берген лицензия негізінде қызмет етеді. Заңның
9-бабына ... ... банк ... ... 10 ... теңге көлемiнде мына
қаражаттар есебiнен ... ... ... ... ... ... ... қорлар және Ұлттық банк тапқан пайдадан
аударымдар. /1/
Ұлттық банктiң негiзгi мiдеттерi – ... ... iшкi және ... ... ету. ... Ақша ... ... банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды
ұйымдастырады;
• Ақша, несие және банк ... ... ... ... етедi;
• Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ ... ... ... алу –
сату және айырбастау операцияларын жүргiзетiн банктiк және басқа
ұйымдардың ... ... және ... ... ... ... экономикалық саясатын жүргiзедi.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң қызметтерi мен операциялары.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... сәйкес
мынадай қызметтер мен операцияларды орындайды: /1/
1. Айналыстағы ақша массасының көлемiн реттеу жолымен ҚР-да мемлекеттiк
ақша-несие ... ... ҚР ... ... мен монеталарды
айналысқа шығарушы жалғыз эмитент болып табылады. Егер ақша-несиелік
реттеу әдісімен инфляция деңгейін тежеу ... ... ... ... ... ... ... және банк операциялары бойынша
проценттік мөлшерді өзгертуге құқығы бар.
Ұлттық банк өзінің бағалы ... ... ... ... ... ... облигацияларды, депозиттік
сертификаттардысатып алумен және сатумен шұғылданады.
2. Кепiл берушi Үкiмет болып табылатын ... iшкi және ... ... ... қатысады;
3. ҚР-сы аумағында еншiлес банк ашуға рұқсат бередi;
4. Қазақстан Республикасы аумағында, одан тыс ... банк ... ... ... және банк ... ... лицензия
бередi;
5. Банктердiң бағалы қағаздар эмиссиясы жобасының оның тiркелуiне дейiн өзi
белгiлеген тәртiппен мiндеттi сараптауын жүргiзедi;
6. Ол банктерге ... ... , ... ... ... нарығындағы ашық
позициясын бақылау жасауға құқылы. Банктерге сонғы сатыдағы несие берушi
болып ... ... ... және ... валютаны сатып алу, сату ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасында ресми мөлшерлемелердi өзгерту арқылы банктiк
пайыз мөлшерлемелерiнiң деңгейiн реттеудi жүргiзедi;
9. Қазақстан Республикасында есеп айырысу ... ... және ... қазақстандық теңгемен банкаралық есеп айырысулардың мезгiлiнде
және үздiксiз жүргiзiлуiн қамтамасыз ететiн жүйенiң ... ... ... ... ... ... мен валюталық бақылауды жүзеге асырады ... ... ... ... ... құқылы. Оны атқару үшін
Ұлттық банк шетел валютасының бағалы ... ... ... және
тәртібін белгілеп, шетел валютасымен жүргізілетін операцияларға ... оның ... ... ... ... ... қояды. Ұлттық
валютаның шетел валютасымен салыстырып курсын реттейді.
11. Бақылау және қадағалау функцияларын қамтамасыз ету үшiн ... ... ... алу , ... айырбастаумен айналысатын ұйымдарға
бухалтерлiк, статистикалық, тағы басқа есеп берудiң тiзiмiн, формасын
және мезгiлiн бекiтедi;
12. Қолма-қол банкноталар мен ... ... алу, ... ... ... ережелерiн бекiтедi;
13. Iшкi және сыртқы активтер бойынша болжамды есептер щығарады;
14. ҚР-ғы банктiк жүйеге ... ... ... ... ... ... ... «МВА» магистрлар дайындау негізінде жүргізілуде. ... ... ... ... ... ... курсты оқып шыққан жас
мамандар еліміздің ... ... ... ... ... ... болып табылады. /1/
Сондай-ақ ҚР-ның заңдарына сәйкес болатын басқа да ... ... ... ... “банктердiң банкi” ретiнде ең басты мақсаты
экономиканы төлем құралдарымен ... ... ... ету ... барлық несие жүйесiнiң қызмет етуiне жағдай жасау, есеп айырысу
жүйесiн қалпына келтiру, банк ... ... ... ... Ол ... – несие құралдарымен бәсекелеспейдi және өз қызметiнде ... ... ... Оның ...... ... және ... да
несиелiк мекемелер болып табылады. ... ... ... банкiнi
“банктердiң банкi” деп атайды. /10, 13 б/
Ұлттық банк “банктердiң банкi” ... ... ... ... ... резервтерiн сақтайды;
• коммерциялық банктерге қысқа мерзiмдi қажеттiлiктерiне байланысты қысқа
мерзiмдi қарыздар ... ... ... ауқымда қолма-қолсыз есеп айырысуларды жүргiзедi;
• банктердiң қызметiне ... және ... ... банк – ... ... және ... да ... – несиелiк
мекемелердi несиелеу қызметiн атқарады. Шетелде ... ... ... ... ... деп ... таңда Ұлттық банктің ақша-несие саясаты өзінің ... ... етіп ... ... ... сақтау негізінде алдағы 3 жылдық
мерзімдерге негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді ... ... ... үшін ... қызмет етуде. Ол қазір елімізде 2004-2007
жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізінде іс-шаралар атқаруда.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... 2002 жылдан бастап алдағы үш ... ... ... көшті және әр жылғы өзгерістерді ескеріп оған Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... /11, 2 б/
Мұндағы негізгі мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту,
яғни ақша ... мен ... ... ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Осы аталған ақша-несие саясаты Ұлттық банктің инфляцияны ... ... ... ... ... және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген ... ... ... ... ... ... ... мынадай факторлар негізінде жүзеге
асады: бюджеттің тұрақты жағдайы, ... ... ... ... ... Ұлттық банктің тәуелсіздігі,
Ұлттық банктің құралдары мен инфляция арасындағы өзара байланысты түсіну,
ақпараттардың ашықтығы.
Осы аталған ... ... ... ... ... ... сақтауға, сақтандыру, бағалы қағаздар нарығының
толық және сенімді түрде дамуына, экономиканың ... ... ... әрі ... ... үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы
зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік береді.
Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... банкінің ақша-несие саясатында жаңа режим болып ... ... ... ... болып отыр. Қазіргі таңда
инфляциялық таргеттеудің негізгі саясаттары мен құралдары, басты ... ... ... бұл ... ... ... ... алуы жақсы
жаңалық болып табылады.
Елдің макроэкономиклық тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі сапалы
дамуы, соңғы ... ... ... ... ... Ұлттық
банктің жаңа сапалы кезендік дамуына көшуіне ... ... Бұл ... ... ... нақты жүргізуге, осы арқылы коммерциялық
банктердің ... мен ... ... және ақша ... жолға қоюда.
Ұлттық банктің ақша-несие ... ... ... яғни тек қана ақша ... мен ... бағамына тәуелді
емес, ауыл шаруашылығы бағаларын, бензин және тұрғын-комуналдық бағаларды
реттеп отыру шаралары болып табылады.
1-ші ... ... ... ... ақша агрегаттарының өсу
қарқыны жоғары болғанымен инфляцияның жылдық деңгейі 2003 және 2004 жылдары
7% деңгейінде тұрақты қалпын ... жылы ... банк ... ... ... бағыттарын
анықтап, инфляцияны таргеттеу қағидасына, ... өте ... ( ... баға ... ... ... шамасы) монетарлық
саясатта – негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді орта мерзімде мақсатты
түрде алдын-ала айқындау шаралары.
2004-2007 ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің болжамы келесідей сипат алған
болатын. /12, 56 б/
Кесте 3 - 2004-2007 ... ... ... ... инфляцияны
таргеттеу көрсеткіштерінің белгіленуі
|Көрсеткіштер |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... ... % | |4-6 |4-6 |5-7 ... (ТБИ) ... % |6,5 |5-7 |4-6 |4-6 ... кестеден көріп отырғанымыздай 2004-2007 жылға арналған ақша-несие
саясатының басты мақсаты орташа жылдық базалық инфляцияны – 2005 жылы ... ... ... 4-6% ... ... ... ... етілді. ы ақша-
несие саясатының негізгі құралдарының ... ... ... ... ... РЕПО операциясы және вексельдерді қайта есепке алу операциялары
жатады. 2003 жылы Ұлттық банк өзінің ресми мөлшерлемелерінің ролін ... ... ... Бұл өз ... ... ... және өткен 2004
жылдарда инфляциялық таргеттеуге өтуіне ... үшін ... ... ... ... банк ... саясатын жүргізу кезінде базалық
инфляцтяның көрсеткіштерін бағдарға ала бастады. Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі Басқармасының ... ... ... ... ... екі
әдістеме бойынша жүргізіледі және оны Қазақстан Республикасының статистика
жөніндегі агенттігі ... ... ... ... есебінің бірінші
әдістемесіне сәйкес тұтыну бағалары индексінен (ТБИ) көкеністерге, жеміс-
жидектерге, жанармайға және көмірге ... алып ... ал ... ...... бағаның ең жоғары өсуін көрсеткен 5 компонентті және
бағаның неғұрлым төмендегенін көрсеткен 5 ... алып ... /12, 58 ... Республикасының банктер және банк қызметі туралы»
республика Президентінің 1995 жылғы 31 ... Заң күші бар ... екі ... банк ... бар. ... банк – ... ... ол банк жүйесінің жоғарғы деңгейіндегі банк. ... ... банк ... төменгі (екінші) деңгейіндегі банктер»
делінген. /7/
Қазіргі Қазақстанның нарықтық банк жүйесіндегі әр ... ... ... мен ... мекемелері қызмет істеуде. Солардың
әрқайсысына сипаттама берейік.
Мемлекеттік банк – ... ... ... ... деңгейдегі банк,
оның жарғылық қорын иеленуші үкімет. Мысалы, Қазақстанда ондай банкке
«Құрылыс жинақ банкін» ... ... банк – ... және портфельдік инвестиция тартумен
шұғылданатын екінші деңгейлі банк.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк – акциясының 50 ... ... ... ... меншігінде және басқаруында болатын
екінші деңгейлі банктер:
• Қазақстан Республикасының резиденті емес;
• Қазақстан республикасының резиденті – заңды тұлға, 50 ... ... ... ... емес ... ... ... еместердің қаражаттарын басқаратын сенімді адамы –
республиканың резиденті. /7/
Мемлекетаралық банк - ... ... ... ... ... ... ... иеленуші Қазақстан үкіметі және келісімге қол ... ... емес ... ... – Ұлттық банктің лицензиясы негізінде
кейбір банктік операция жүргізуге құқығы бар банк емес заңды тұлға.
Коммерциялық банктер – кәсіпоырындар мен ... ... ... және ... ... ... ... банктер. Бұл оның басқа
арнаулы несие мекемелерінен айырмашылығы.
Елiмiздегi ... жүйе екi ... ... бiлемiз, яғни соның екiншi
деңгейiндегi коммерциялық банктер халық шаруашылығы мен ... ... ... қаржы делдалы болып табылады . Қазiргi ... ... өз ... 200-ге жуық әр ... ... ... ... алады . Мұндай кең көлемдi ... ... өз ... сақтай отырып қолайсыз
жағдайдың өзiнде пайдалы ... ... ... ... /13, 48 ...... ... жүзеге асыра ... ... қары ... ... ... . ... бұл
қызметi екi ... да ... ... ... үшiн өздерiнiң
депозиттерi айналыс ... ... мен ... ... ... ... кей жағдайда оның үстiне пайыз әкеледi. Қарыз алушылар
кейде ... ұсақ ... ... Мұндай кезде коммерциялық
банктер ретiнде iскерлiк операциялар жүргiзiп уақытша бос ... ... емес ... банктердiң қызметтерi мен ... ... – банк пен ... ... үшiн ... бiр iс ... сипаттауға болады. Қазiргi кезде ... ... ... ... тарту мен қарыздар беру жатады. ... ... көп ... осы ... ... ... алады . /7/
Коммерциялық банктер желiсi ақша ... ... ... ал ... және ... ... уақытша бос ақша
қаражаттарының болуы және экономика мен ... ... ... ... пайдалану ақша нарығының экономикалық
негiзi ... ... ... негiзiнен өз клиенттерiнiң шаруашылық
қызметтерiне қызмет көрсетумен байланысты ... есеп ... ... операциялардың барлық түрiмен айналысады .
Уақытша бос ақшалай ... ...... ... ... ... Бұл қаражаттардың негiзгi бөлiгiн
депозиттер құрайды. Ал бұл экономикадағы ... ... ... да және ... ... да өз ... тигiзедi.
Коммерциялық банктердiң екiншi басты қызметi – экономиканы және халықты
несиелендiру. Бұл қызмет банктiк қызмет көрсету аясындағы маңыздыларға ... ... ... ... ... банктiң несиелiк
операциялары мерзiмiне байланысты жiктеледi: ... ... (1 ... орта мерзiмдi (1-5 жылдар аралығында), және ұзақ мерзiмдi (5 жылдан
жоғары). Яғни бұл қызметтiң елiмiз ... үшiн, оның ... ... ... көп. Олар ... ... ... реформаларға
байланысты басты секторларға несиенi жеңiлдiкпен беру ... ... ... iске ... ... ... жекешелендiру
саясатына байланысты кәсiпкерлерге несие берудiң пайыздық қойылымын азайту
арқылы оларды дамыту саясаты iске асып , ол өз ... ... ... ... ... ... несиелеу үлесi артуда, оған
әсер етiп ... ... ... ол ... ... ... проценттiк
пайызына ставкасының түсуiмен байланысты болып отыр.
Әсiресе инвестиция тарту ... ... ... ... , оның ... ... тартудың тиiмдiлiгi туралы iс шаралар кең көлемде
жүргiлуде.
Жалпы айта келе елiмiздегi екi ... ... ... ... ... ... ... саясаттары ТМД елдерi iшiндегi ең көрнекiсi болып
отыр. Осы банктiк жүйенiң дамуы, ... ... ... ... елiмiзде 1996 жылдан берi ... өсу ... Яғни банк ... ең ... ... жүйе ... те ... едi.
Коммерциялық банктердiң екiншi басты қызметi – экономиканы және
халықты несиелендiру. Сонғы жылдары екiншi ... ... ... ... оған әсер етiп ... ... себеп ол Ұлттық банктiң
банктiң проценттiк пайызына ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегi банктердiң кредит салымдары 2005
жылдың 1 маусымына 1156,6 ... ... ... бұл орайда шетел валютасындағы
кредиттердiң үлесi – 53,3% (6161,1 млрд. теңге). Оны экономика саласына
бөлiнген ... 50%-ға ... ... ... Елiмiздiң банк жүйесiнде
халықты несиелеудi екiншi деңгейдегi банктер жүргiзетiндiктен ... ... орны ... /15, 32 ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің салымдары
мен берілген несиелерінің үлес салмағы
Жоғары суреттен көріп отырғанымыздай коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... мен ... ... ара салмағын көре аламыз. Жалпы ... ... ... ... ... операцияларына қарағанда несиелік
операцияларының асып бара ... ал бұл өз ... ... ... тудыратындығын білеміз.
Қаржыгерлердiң III Конгресiнде ҚР-ның Елбасы Н.Ә. Назарбаев ҚР-ның
Үкiметiне және ... ... ... ... ... шеңберiнде
приоритеттiк маңызы бар салаларды нақты анықтауды және оларды қаржыландыру
механизмiн дамытуды тапсырғаны ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк сұрақтарды шешуде
шағын бизнестiң ерекше роль ... ... Мiне осы ... ... әсер ... ... бiрi ... қаржылық
қызметтер секторының дамуы болып ... ... ... кәсiпорындар
үшiн маңызды мәселелердiң бiрi қосымша ақша қаражаттарының көзiн iздестiру
болып табылатындығы белгiлi. Ал 2006 ... ... ... ... ... ... бөлiнiп отырған ақша қаражаттары жалпы экономикаға
бөлiнген несиелердiң 30%-ға жуығын ғана ... ... Оны ... ... ... болады. /17/
Кесте 4 - Шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне коммрциялық банктерден бөлiнген
несиелер. (млн. теңге )
|Жылдар |2004 |2005 |2006 ... ... |196212 |288367 |470168 ... ... | | | ... ... |104434 |171541 |261121 |
|- ... ... |48249 |71860 |100628 |
|- ұзақ ... |56185 |99681 |160494 ... ... |91778 |116826 |209046 |
|- ... мерзiмдi |32334 |25692 |40804 |
|- ұзақ ... |59444 |91134 |168243 ... ... көрiп отырғанымыздай, соңғы үш ... ... ... ... ... ... екі есеге ұлғайғанымен,
оның жалпы экономикадағы үлесi салыстырмалы ... өте ... ... ... ... алу үшiн ... ... талаптардың қатаңдығы шағын
кәсiпорындардың негiзгi ... ... ... ... төмендетедi. Сондықтан бүгiнгi күнi шағын кәсiпкерлердiң
пайдаланып отырған құрылғыларының көбi техникалық және моральдық жағына ... ... ... экономиканың тиімді ұйымдастырылып, тиімді
қызмет етуінің негізі, жалпы экономиканың басты қозғаушысы ... ... ал оның ... ... ... жүйе ... отыр. Сондықтан, экономиканы
реформалауда ең бiрiншi банктiк жүйенi реформалау ... ... ... ... ... валюталық реттеу және бақылау саясаттары арқылы
экономиканы одан әрi реформалап, жан-жақты дамытуға болады.
Сонымен, банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең ... және ... бiрi. ... ... ... буыны – банктік жүйе болып
табылады. Себебі масштабы және маңызы ... ... ... ... ... арқылы өтеді.
Жалпы жұмыс барысында банктiк жүйенiң екi деңгейлi ... ... ... ... Яғни ... ... Ұлттық
банк елдегi бiрден – бiр ақша эмиссиялайтын, экономиканың тиімді дамуын
іске ... ... ... және барлық екiншi ... ... ... ... ... ... маңыздылығын
түсіндім. Ал екiншi деңгейдегi банктер осы ... ... ... ... ... делдалы қызметiн атқарушы болып табылады.
Сондықтан ... ... банк ... ... ... ... ... банктер экономикалық салаларды дамытуда басты ... ... Олар ... ... ... ... жеке және заңды тұлғаларға
несие берiлiп, олар өндiрiстi алға жылжытады.
Ұлттық банк арқылы коммерциялық банктер минималды резервтік талаптарға
жауап ... ... ... ... саясатының басты жетістіктерінің
бірі Қазақстанда валюталық режимді ары қарай ... /11, 3-4 ... ... қатысты саясатта Ұлттық банктің алдағы уақыттарда
қандай да бір белгіленген шаралармен емес, еркін ... ... ... жалғасытра береді. Осылайша қазақстандық барлық ... ... ... Ұлттық банкі өзінің дамуы ... ... ... ... ... Ол ... елдердің ақша-несие саясаты стандарттарына өте
бастауымекн көрініс табуда. Бұл стандарттардың ... ... ... және ... ... ... банкаралық төлем
карточкалары жүйесін дамыту, қаржы ... ... ... ... ... ... ... қатар Қазақстан Республикасы төлем
жүйесін дамыту ... ... банк ... ... ақша ... ... ... 2007 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап валюталық режимдегі ... ... алып ... Осы шара ... ... ... ... негізінде инфляциялық тұрақтылықты және оның
төменгі деңгейін қамтамасыз етеді.
Коммерциялық банктер нарықтық экономикада ... ... ... ... Өз қызметiнiң үрдiсiнде, олар ақша нарығында тауар
болатын, жаңа ... мен ... ... ... ... арқылы банк депозит деген жаңа мiндеттеме жасаса , ал қарызды ... ... ... жаңа талап қояды. Осы жаңа ... ... ... ... қаржылық делдалдықтың негiзiн құрайды. Несие берушi
қарыз алушыға және соған қатысты ... ... ... ... ... ... ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдық деп
аталады.
Өз кезегінде коммерциялық банктердің қызметтері мен ... құру мен ... ... қайта құру мәселелерін,
коммерциялық банктердің басқа да ... ... ... ... зор ... ... Қазақстан Республикасының заң актісімен
белгіленген ерекше ... ... бар ... Даму Банкін
қоспағанда, өзге банкiлердiң бәрi банк ... ... ... яғни ... ... ... елімізде бүгінгі таңда коммерциялық банктердің активті
операциялары ішіндегі дамыған ... ... ... беру бойынша,
бағалы қағаздармен және т.б. енді дамып келе ... ... ... ... ... жерде жоғарыда атап өткеніміздей басқа да активті
операцияларды дамытып, жүргізіліп жатқан операцияларды ... ... ... ... ... біріге отырып іске асыруының
маңыздылығы ... ... ... ... елiмiздiң банктiк жүйесiнiң болашағы оң көрсеткiштерге
жете беремiз деп айтсақ артық болмас, өйткенi ... ... әлi ... ... ... үстiнде. Яғни, экономиканың тұрақсыз өсуiне алып
келетiн ... ... ... 2003-2015 жылдарға арналған
Индустриялы-инновация стратегия негiзiнде тұрақты экономикалық ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ
халықаралық стандарттарды қабылдау iсi iске асырылуда.
Бәрiмiзге белгiлi, бүгінгі таңда Алматы ... ... ... ... ... Әрине бұл елiмiздiң экономика және қаржы саласы
үшiн үлкен жетiстiк болмақ, ... ... ... ... ... қызметтерiн ииновациялау және әлемдiк деңгейдегi қызмет көрсету
үлгiлерiн дамытудың маңыздылығы артып отыр. /18, 6 ... ... ... ... ... банктiк және қаржы саласында
қызмет ... ... ... ... ... ... ол үшiн ... iске кiрiсуiмiз керек. Яғни, әрбiр Қазақстандық азамат, соның
iшiнде экономика және ... ... өз ... ... ... ... ... құрып, елiмiз халқының әлеуметтiк-экономикалық
жағдайын ... ат ... ... ... Қазақстан Республикасының банк жүйесi ТМД елдерi
көлемiнде бiрiншi орында және тиiмдi құрылған ... ... ... ... Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ҚР-сы
Президентiнiң Заң күшi бар ... 1995 ж. 31 ... ... ... Н.Қ., ... М.Ә. - ... Оқулық. – Алматы:
Экономика. - 2003. – 432 бет.
3. Деньги, кредит, ... ... / Под. Ред. О.И ... Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
4. Ивашковский С.Н. - ... ... – 2-е изд., ... доп. ... ... 2002. – 472 с.
5. Баян Көшенова, Оқу құралы / ... ... ... ... - ... “Экономика” 2000ж.
6. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – ... ... 2001, - 466 ... ... ... ... ... туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң
күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, ... ... ... 2003 г. №12; “Банковскаы система Казахстана –
крупнейший институтциональный инвестор национального ... ... ... ... Вестник КазНУ, экономическая серия, 2001 г. №4; “Проблемы стабильности
банковской системы РК” // А. А. ... ... Ш. ... банк ... ТМД ... бiрiншi орында:
“Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен қала. – 2004.-1
қазан (№39).-13 бет.
11. Сайденов А. Г. «О ... ... ... ... ... направлениях деятельности Национального Банка» // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 ... ... А.К. ... ... ... // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 стр.
13. ... С.Б. ... ... ... Оқу құралы. 2-шi
басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 б.
14. ... ... 2004 г. №1; “О ... ... развития
филиальных сетей коммерцеских банков” // Кил А. Б.
15. Садвакасова Ж. «Кредитная политика ... ... // ... Серия экономическая. №2. – 2006 г.
16. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2006г. №10. 89стр
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.- 446 ... «О ... на ... рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2007 г. 2-7
стр.
19. ... ... ... ... на 1 июля 2007 ... // ... №8, 2007 г.
-----------------------
Орталық банк
(эмиссиялық орталық)
Коммерциялық банктер
Жинақтаушы
Муниципалды банктер
Несие-ақша айналысын реттеу
Инновациялық
Ипотекалық
Сақтандырушы
Салааралық

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
Ішкі банктік бақылау әдістері мен тәсілдері41 бет
Алматы қаласының АҚ “Темірбанк” Алматы-2 банктік қызмет көрсету орталығы35 бет
АҚШ-тың банктік жүйесі19 бет
Банк және банктік қызметтері58 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын ролi жайлы22 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын ролi туралы26 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын рөлi34 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын рөлi жайында27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь