Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары

КІРІСПЕ

І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕФОРМАСЫ, НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ
ЖАҢА ЖОЛДАРЫ

1.1 Қазақстандағы экономикалық реформалардың жайы, барысы және теориясы

1.2 Экономиканы басқару жүйесін жаңарту

1.3 Әлеуметтік экономикалық сала.

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ, ҰСЫНЫСТАР МЕН ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ

2.1 Мемлекеттің құрылымдық инвестициялық саясатын дамыту

2.2 Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттің
реттеушілік ролі

2.3 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Соңғы жылдардағы оқиғалар экономиканы нарықтық қатынастар негізінде түбегейлі қайта өзгерту кең ауқымды экономикалық іркілістермен және дағдарыстармен ұласатынын және қоғам тарапынан көп күш-жігер жұмсауды қажет ететінін көрсетті. Өтпелі кезеңде әртүрлі асығыс, жеткілікті дәрежеде негізделмеген шаралардың жүзеге асырылуы қауіпті теріс зардаптарға сөзсіз әкеліп соғады, мұны нарықтық даму жолына түскен елдердің тәжірибесі айқын дәлелдейді.
Өткен жылдардың қорытыңдылары оптимистік тұжырымдар жасау үшін негіз бермейді. Кезінде жарияланған мақсаттар мен бағыттар тым қарама-қайшы жүзеге асырылуда, қат-қабат әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың орын алып отырғаны айқын. Мұның өзі экономикалық реформа мәнінің, әлеуметтік-экономикалық реформалаудың объективті мүмкіндіктері мен шектерінің өз кезінде аяғына дейін ұғынылмауына, реформаны жүзеге асырудың уақытша параметрлері мен кезеңдерінің дұрыс анықталмауына байланысты. Сөз бен істің арасыңда алшақтық көп болды.
Экономикалық реформа қоғамдық жарасымдылық, өткен кездің оң жетістіктері мен тенденцияларын сақтау, мемлекеттің қауіпсіздік және халықтың барлық топтарының құқықтары мен оның ерекшеліктерін қамтамасыз ету принциптеріне негізделген түбегейлі шаралардың бір-тұтас жүйесін қажет ететіні айқын болды.
Қазақстан Республикасының Президеиті жүргізіп жатқан экономикалық реформалар бағыты стратегиялық тұрғыдан, жалпы алғанда дұрыс.
Бірақ Қазақстаңдағы экономикалық реформалардың жайына жасалған талдау және олардың барысы, тактикалық тұрғыдан алғанда, Үкімет пайдаланып отырған әдістердің, нарықтық қатынастарға көшудің модельдері мен кезеңдерінің тиімсіз екенін дәлелдейді. Реформаларды жүзеге асыру барысында елеулі қателіктерге жол берілді.
Әлеуметтік экономикалық міндеттерді жыртықты жaмay әдісімен шешуден бас тартатын мезгіл жетті, тактикалық міндеттерді әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асыру стратегиясына сәйкестендіре шыңдап қолға алу мақсатымен жүйелі жұмыс бастайтын уақыт келді. Қазақстан Республикасын өз ерекшеліктеріне, ұлттың менталитетіне сай, дүниежүзілік тәжірибені ескере отырып әлеуметтік-экономикалық дамыту моделін жасайтын және іске асыратын мезгіл жетті.
Ел экономикасы XXI ғасыр шебінде түр. Мәселе XXI ғасырдың табалдырығынан қандай нарықтық жетістікпен, қандай дайындықпен аттағалы отырғанымызда. Монография авторы экономикалық реформаның барысын, оның жетістіктері мен кемшіліктерін ашық көрсетуге тырысты. Соның негізінде автор отандық тауар өндірушілерге мемлекеттік қолдау көрсету басты мақсаты болып табылатын жаңа экономикалық саясаттың (ЖЭС) концепциялық негізін әзірледі. Эканомикалық реформаның түрлі салалары, жолдары осы ЖЭС концепциясымен негізделуге, онымен байланыстырылуға тиіс. Дипломның бүкіл мазмұнына осы идея өзек болған. Нарықтық экономиканы басқаруды реформалау жөніңдегі жаңа тәсілдер, Қазақстан Республикасының экономикасын дағдарыстан шығарудың әдістері мен жолдары ұсынылған.
Шағын және орта бизнес экономиканы тұрақтандырудың аса маңызды факторы болып табылады. Осыған байланысты автор шағын және орта бизнеске мемлекеттік қолдау көрсету бағдарламасын, кәсіпкерлікті дамытудың отандық және шетелдік озық тәжірибесін ұсынған. Дипломда шағын және орта бизнес саласыңда сондай тауар өндірушілер тобын қалыптастыру міндеті қойылған, ал олар дамыған елдерде жалпы ұлттық өнімнің жартысынан астамын өндіретіні тілге тиек етілген.
1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к рыночным отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата, 1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия, 1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и татрование в условиях рынка. - М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5 апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти // Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в Республике Казахтан в условиях перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет «Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., Сансызбаева Г.Н., СахановаАН. Пмново-финансовые механизмы регулирования экономики. ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник. Агентства PK no статистике. — Алматы: Экономика, 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ, перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кейнс Дж. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1995.
19. Класс Эклунд. Эффектная экономика — шведская модель: (Пер. со швед.).- М.: Экономика, 1991.
20. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы, 2000.
21. Ливщиц А. Государство в рыночной экономике (краткий спецкурс) // Российский экономический журнал. 1993. №1.
22. Лю Гогуанъ. Регулирование китайской экономики и судьба реформы // Вопросы экономики. 1989. № 10.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕФОРМАСЫ, НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ
ЖАҢА ЖОЛДАРЫ
1.1 Қазақстандағы экономикалық реформалардың жайы, барысы және теориясы
1.2 Экономиканы басқару жүйесін жаңарту
1.3 Әлеуметтік ... ... ... ... ... ПРОБЛЕМАЛАРЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ,
ҰСЫНЫСТАР МЕН ... ШЕШУ ... ... ... ... ... ... Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттің
реттеушілік ролі
2.3 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ:
КІРІСПЕ
Соңғы жылдардағы оқиғалар экономиканы нарықтық ... ... ... өзгерту кең ауқымды экономикалық іркілістермен және
дағдарыстармен ұласатынын және ... ... көп ... ... ... ... ... кезеңде әртүрлі асығыс, жеткілікті дәрежеде
негізделмеген шаралардың жүзеге асырылуы қауіпті теріс зардаптарға сөзсіз
әкеліп ... мұны ... даму ... ... елдердің тәжірибесі айқын
дәлелдейді.
Өткен жылдардың қорытыңдылары оптимистік тұжырымдар жасау үшін негіз
бермейді. Кезінде ... ... мен ... тым ... асырылуда, қат-қабат әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың орын ... ... ... өзі ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық реформалаудың объективті ... мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың уақытша
параметрлері мен кезеңдерінің дұрыс анықталмауына байланысты. Сөз бен істің
арасыңда ... көп ... ... ... ... өткен кездің оң
жетістіктері мен тенденцияларын сақтау, мемлекеттің ... ... ... топтарының құқықтары мен оның ерекшеліктерін қамтамасыз ету
принциптеріне негізделген түбегейлі ... ... ... ... айқын болды.
Қазақстан Республикасының Президеиті жүргізіп жатқан экономикалық
реформалар бағыты стратегиялық тұрғыдан, жалпы алғанда дұрыс.
Бірақ Қазақстаңдағы экономикалық ... ... ... ... олардың барысы, тактикалық тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... ... көшудің модельдері мен
кезеңдерінің тиімсіз екенін дәлелдейді. Реформаларды жүзеге асыру барысында
елеулі қателіктерге жол ... ... ... ... жaмay ... ... ... мезгіл жетті, тактикалық міндеттерді әлеуметтік-экономикалық
реформаларды жүзеге асыру стратегиясына сәйкестендіре шыңдап ... ... ... ... бастайтын уақыт келді. Қазақстан Республикасын өз
ерекшеліктеріне, ұлттың менталитетіне сай, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... және іске асыратын
мезгіл жетті.
Ел экономикасы XXI ғасыр ... түр. ... XXI ... ... ... ... ... дайындықпен аттағалы
отырғанымызда. Монография авторы экономикалық реформаның барысын, оның
жетістіктері мен ... ашық ... ... ... ... ... ... өндірушілерге мемлекеттік қолдау көрсету басты мақсаты
болып табылатын жаңа экономикалық саясаттың (ЖЭС) ... ... ... ... ... ... ... осы ЖЭС
концепциясымен негізделуге, онымен ... ... ... ... осы идея өзек болған. Нарықтық экономиканы басқаруды реформалау
жөніңдегі жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... ұсынылған.
Шағын және орта бизнес экономиканы тұрақтандырудың аса маңызды факторы
болып табылады. Осыған байланысты автор ... және орта ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың отандық
және шетелдік озық тәжірибесін ұсынған. ... ... және орта ... ... тауар өндірушілер тобын қалыптастыру міндеті қойылған, ал
олар дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... тиек етілген.
І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕФОРМАСЫ, НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ
ЖАҢА ЖОЛДАРЫ
1.1 Қазақстандағы экономикалық реформалардың
жайы, барысы және теориясы
Республикада жүргізіліп жатқан экономикалық ... және ... мен ... бағдарламаларын жүзеге асыру күткендегідей
әлеуметтік-экономикалық нәтижелердің ... ... ... жоқ. Ең ... және ... құлдырауын толық дәрежеде жою мүмкін болмады.
Дағдарысқа қарсы шаралардың орташа мерзімді болашаққа (1993—1995
жылдарға) арналған ... ... ... ... деңгейге
дейін төмендету өндірістің құлдырауын тоқтатуға және 1995 жылдың аяқ кезіне
дейін оның өсуі үшін ... ... ... береді деп болжанған
болатын.
Алайда 1993 жылы инфляция деңгейі 2265 процентке ... 1994 ... ... ауыр жағдай қалыптасты: оның бірінші жартысында 1993 жылғы
деңгейден бір ай (наурыз) ғана төмен ... бұл ... үдей ... ... жылдағы 116,1 процентпен салыстырғанда мамыр айында 133,8 процентке
жетті. Инфляциялық процестің үдей түсуі ... күрт ... ... ... ... реформаларды дағдарысқа қарсы шаралардың 1993 —
1995 жылдарға арналған бағдарламасы бойынша одан әрі жүзеге асыру мүмкін
емес ... 1994 ... орта ... ... ... Бұл ... ... Н. Ә. Назарбаев Республика Министрлер Кабинетінің жұмысына өте
қатал баға беріп, оның басшылығын ауыстырды.
Сонымен бір мезгілде ... ... ... ... енгізіліп, оны 15 айда ... жж.) ... ... Бұл бағдарламаның да негізгі ... ... ... мен ... үшін ... ... ... беретіндей
деңгейге дейін төмендету болды.
1995 жылғы алдын-ала деректер инфляция ... ... ... ... ... Өндірістің құлдырауын да
тоқтату мүмкін ... Егер ... ... ... қадағалайтын
болсақ, 1992 жылы өндірістің құлдырауы біршама тұрақты болған 1990 жылмен
салыстырғанда 14,6%, 1993 жылы-28%, 1994 жылы-48%, 1995 ... ... ... орай ... үкіметтің орта мерзімді жаңа бағдарламасында
да инфляцияның жылдық қарқыны 9—12 ... ... ... 1997 ... дейін қалдырылғаны ерекше аландатады. Мұның өзі: егер үкімет ... ... ... ... (ең ... тауар өндірісін жандандыруға
мүмкіндік беретін макроэкономикалық тұрақтандыру, ал оның өзі 9—10% жылдың
инфляция жағдайында мүмкін болатын ... онда ... ... ... ... дейін жанданады деп күтпесе де болады, деген сөз.
Бірқатар салаларда іскерлік ... ... ... ... ... ... ... құптамасқа болмайды.
Қазақстанның бірде-бір саласы әлі де ... ... ... жоқ ... даму дәрежесіне жеткен жоқ, ал халықтың күнделікті ... ... ... және ... ... ... ... «тұңғиыққа»
одан әрі құлдилауда. Мәселен, 1995 жылдың ... айы ... ғана ... ... тағы да 68 ... ал тамақ өнеркәсібі —39,5
процентінен айырылды. Отандық тұтыну тауарлары өңдірісіндегі шығын ... ... да ... ... ... ... да, онда әрдайым сапалы
бола бермейтін импорттық көпшілік қолды тауарлар бірден қаптатылады, ... бұл ... ... ... мүмкіндігінен айырады.
Азық-түлік тауарлары өндірісінің кемуі бізді ерекше мазасыздандырады:
1994 жылдың сегіз айымен салыстырғанда 1995 жылғы қаңтар-тамызда ет ... 33,7%, ... ... — 40,1%, ... ... қаймағы алынбаған сүт
өнімі — 45,2%, сары май — 34,1 процент, нан және ... ... ... ... кеміген, яғни Қазақстан үшін дәстүрлі жоғары сапалы азық-түлік
өнімдерін өндіру ең жоғары қарқынмен төмендеп, ... ... ... өзі ... ... денсаулығына әсер етуі мүмкін.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 1995 ... 9 айы ... ... осы ... салыстырғанда 19% болды, яғни ауылшаруашылығы
өнімдерін өндіру ... ... ... Егін жинау қызған кезде егін
жинайтын ... 21 ... 29 ... ... ... ... 28 проценті жұмыс істеген жоқ.
1996 жылы егін жинауға ауылшаруашылық ... ... ... Жаңа ... сатып алу туралы айтпағанның ... ... ... өзін ... келтіре алмады. Егер тағы да бірнеше жыл ... ... онда біз ауа райы ... ... ... ... ... таяу болашақта қалпына келтіре алмайды.
Техника жаңартылып ... жоқ, ал оның 50 ... ... ... ... ... ... аландатады. Өткен жылдық осы кезеңімен (1
қыркүйек) салыстырғанда, 1995 жылы ірі қараның жалпы саны 17%, ... ... —10%, қой —21%, ... —26%, ... —8% және құс — 40% ... ... де кеміді.
Бұл фактілерге селқос қарауға болмайды, өйткені мал село ... ... ... ... негізі болып келді және болып
отыр. Егер біз бұл процесті тоқтата ... ... ... ... ... тепе-теңдігін өте ұзақ уақыт қалпына келтіруімізге тура
келеді.
Реформа қарқыны неліктен баяу. Нарықтық ... ... жоқ ... ... ... ... республиканың өркениетті нарыққа кіруі ұзаққа
созылып барады, ... өзі ... ... өзіне қауіп төндіріп
отыр. Кешеуілдеудің нақты себептері көп, бірақ ... ... олар ... Кезіңде (1994 жылдың бас кезінде) біз реформаларды жүзеге асырудың
себеп-салдарларына егжей-тегжейлі талдау жасауға тырысқан едік («Өрге ... және ... ... шығу ... ... 1994 ... біз қоғамдық-саяси өмірдің барлық ... ... ... ... ... ... заңмен қамтамасыз ету
жолдарын өзімізше көрсеткен едік. Бірақ олар, көптеген ... осы ... ... ... ... ... қалды. Сондықтан проблемалардың
шешімі жөніндегі өз көзқарасымыздың басты идеяларын ... ... ... ... ... ... беруге тура келіп отыр:
1. Экономиканың қазіргі дағдарысты жағдайларында мемлекеттік басқару
тактикасына министрліктер мен ... осы ... ... ... ... және оларды экономикалық тұрғыдан реттеуді
күшейту жағына қарай түзету енгізетін мезгіл жетті. Ең ... ... ... ... ... және өндірістегі, тауар бөлу мен
айырбастаудағы нарықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ықпал ету тұтқаларын ... ... және ... мен ... ... қызметінің
барлық салаларын қамтитын, жоспарлау бұл бағыттағы ... әдіс ... ... ... ... ... бағдарламасында алға
қойылған нақты мақсаттарға министрліктер мен ведомстволардың, ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылының
алгоритмдерін белгілейтін нақты (сапасы мен саны ... ... ... ... ... ... және ... өкімет органдарының үкіметтің екі
бағдарламасы бойынша үш жылғы жұмысы экономикалық ... ... үшін ... республикалық министрліктер мен ведомстволар жұмысты
жекедара, көбінесе өз мүдделерін көздеп, іс-қимылдарын өзара ... ең ... ... мақсат-мүдделерін ескерместен жұмыс істейтінің
көрсетті.
Мәселен, Экономика ... ... ... 1993 ... ... тетігін жасаған болатын, бірақ ол, практиканың
көрсеткеніндей, мүлдем пайдасыз ... Ішкі ... ... 1994 ... ... үш ... белгіленіп, олардың ең жоғарғысы 195 млрд.
теңге болды. ІЖӨ-нің нақты көлемі 462 ... ... ... 240% ... ақша ... ... сол ... арналған макроболжамы ХВҚ-мен
бірлесе 1,5—2 есе болып ... еді, ... ... жаңсақтық — 6
еседен астам. Көтөрме және ... ... ... да қате болды.
Бірақ бұл жерде әңгіме бұл министрліктің 1993 жылғы жағдайларда
жіберілген жаңсақтықтары ... ... ал ... ... жедел көңіл бөлу құралының жоқ екені, пайда болатын ... ... ... ... барабар әдісінің жоқ екені жайында
болып отыр. Келтірілгөн фактілер біздің «реформаторлар» өз алдына өздері
қойған ... қол ... ... көрсетеді. Сұраныс пен
ұсыныстың нарық арқылы өзінен өзі ... үміт арту ... да ... ... ... ... Рынок реттеу құралы емес, ол болып жатқан экономикалық процестердің
индикаторы ғана, ол туралы ақпарат ... ... үшін де, ... мен ... үшін де ... олардың әрқайсысы сол ақпарат
негізінде үкіметтің бағдарламалы іс-қимылдары шеңберінде белгіленген өз
мақсаттары мен ... ... ... ... біздің айқындамамыз мемлекеттің реттеуінсіз нарықтық экономиканың
жұмыс істей алмайтынына негізделген. Қазіргі нарықтық ... ... ... ... жеткіліксіз. Нарықтық процестерге ... ... ... ... ... түкке де жарамайды.
Оған қоса бағдарлар ... сол ... ... ... болуы керек. Осы құралдарды әзірлеу мен іске қосу рыноктың
емес, ол ... ісі. ... ... олар үкімет үшін де, ... үшін де ... ... белгілейтін заңдармен немесе басқа
да нормативтік актілермен баянды етілуге тиіс. Заңдар ... мен ... ... ... ол ... ісі. Осы айқын ақиқатты түсінбейімізше
реформаларды қажетті ... ... ... ... ... ... ... ғана реттеу үшін 20-
дан астам заңдар қабылданған, мемлекеттің 10-нан астам ... ... ... мен ... ... ... ... Аймақты дамыту заңдары атауларының өзі көп нәрсені
аңғартады: «Автомобиль жолдарын салу жөніндегі ... ... ... ... ... жөніндегі ерекше шаралар туралы», ... ... ... ... ... ... ... «Тюбу
аймағын дамыту туралы» және т. т.
Жапонияда осы заңдар негізінде ... ... ... ... ... ... қатысып, күрделі қаржының жалпы көлемінің ... ... ... сол ... жеке меншік компанияларға жол ашады.
Жеке меншік сектор өз тарапынан аймақтарды дамытудың мемлекеттік ... ... ... ... ол ... оның ... көздеп жүзеге
асырылады және елеулі үкімет тапсырыстары ... ... ... ... жүзеге асыруға қосыла отырып, жеке ... ... ... ... және ... алу ... үкіметтің қолдауына үміт арта
алады.
Аймақтардағы адамдардың жалпы әл-ауқаты үшін, бір ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен кәсіпкердің
тең құқықты әріптестігінің механизмі дегеніміз принципінде міне осы.
4. ... ... ... ... жұрт ... «өлшемдері» ең
төменгі күнкөріс деңгейі, ең төменгі тұтыну бюджеті, ең төменгі зейнетақы,
ең төменгі жалақы, жұмыссыздық шегі ... ... ... ... ... ақша ... ... массасы, жалпы
ұлттық өнім өсімінің қарқыны, капитал ... ... ... ... ... кірістілігі мен рентабельділігінің деңгейі,
өндіріс банкроттығы мен залалдығы ... ... ... ... сияқты микроэкономикалық аумақтардың қаржы-ақша
ресурстарымен, ... ... ... ... ... ағарту және денсаулық сақтау объектілерімен қамтамасыз
етілуі сияқты аймақтық сыртқы сауда ... ... ... ... ... сана, жеткізілім құны және орындау
мерзімі), ... ... және ... да ... ұйымдардың
валюта түсімін қайтаруын бақылау сияқты сыртқы экономикалық индикаторлар
болып отыр.
Макроэкономикалық процестердің реттеушілері («шипасы») баланстық және
оңтайландырушы ... ... ... ... мен ... әдістемесі,
әдісі және алгоритмдері болып табылады. Нарықтық ... ... және ... ... ... және ... ... сан көрсеткіштерін есептеу процедуралары мен алгоритмдерін
жасау механизмдерінің рөлі өлшеусіз арта ... ... ... ... ... ... туралы баспасөзде жиі пайда
болып жүрген пайымдаулар, жұмсақтау айтқанда, қисынсыздық.
5. ... ... ... ... ... ... ... өзіндік нысандары пайда болуда. Мысалы, Ресейде Еуропалық қайта
құру және даму банкінің көмегімен Мурманск және ... ... ... даму ... құру ... Орта ... жаңа ... сәйкес бізде де басқарудың міндеттері
мен функцияларын орынды түрде орталықсыздандыру көзделіп ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті
деңгейлері арасында бөлу көптен бері қажет ... ... ... ... республикалық басқару органдары мемлекеттің аймақтық ... және ... ... және ... индикаторларды
белгілейді. Ал жергілікті органдар сол индикаторлар шеңберінде стратегияны
жүзеге асырады, ал ... ... бар ... шешу ... олар ... ... ... тұжырым: үкіметтің бағдарламалық іс-қимылдарын жүзеге
асыру жөніндегі жұмысты ұйымдастырудағы ең ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар көмегімен
оның құрылымдарының іс-қимылдарын үйлестіру, олардың орындалуын ... ... ... мемлекеттік реттеу жүйесін, отандық ғылыми
кадрлармен тиісті жұмыс жүргізілмейінше, сапалы жаңа деңгейге көтеру мүмкін
емес. ... тек ... ... ... жасау, тәжірибелі
кадрлардың қызметінен бас ... ... ... ... ... қате болды. Жаңа кезеңде аға ұрпақтық тәжірибесін ... ... ... ... ... процестерді
басқаруға жаңа кадр саясаты керек. Республикада нарықтық ... ... ... жоқ деп жазғыру орынсыз: республикада нарық
заңдарымен қатар, сондай-ақ, ең маңыздысы, Қазақстан экономикасын, ... ... ... және ... да ... ... ... жеткілікті, мұның өзі эконамикалық реформалар жасау үшін
өте маңызды.
Республиканың өте арзан ғылыми потенциалының ... ... ... ... ... (олардың көбінің шетелдік тәжірибені егжей-
тегжейлі зерделеп, республикада қолдануы үшін азынаулақ қаражат ... және жаңа ... ... де, ... ... ... ... де, Ғылым академиясы да талдау жұмысымен шұғылдануға
және заң шығаруға қабілетті ғалым-экономистерді, заңгерлерді және ... ... бір рет те ... ... ... одан әрі елемеу республикаға, әсіресе шетелдік мамандардың
«техникалық көмегі» кеміп келе ... ... өте ... әсер етуі ... «Жаңа экономикалық саясат концепциясында» баяндалып. Ондағы басты
идея — барлық меншік нысандарындағы отандық тауар ... ... ... ... өз ... ... жоқ. Көрісінше, макроэкономикалық
процестердің тұрақтануына қарай бұл ... ... арта ... ... экономиканың барлық, бірдей секторларына қолдау
көрсететіндей қаражат жоқ. Концепцияны үкімет ... бұл ... ... жоқ деп ... ... ... ... 1995 жылғы ақпанның бас ... ... ... ... және 1995 жылғы әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... ... құжатта жаңа ... ... ... қозғаған көптеген мәселелер қамтылған. Өкінішке
қарай, қозғалған проблемалардың кешенді сипаты, олардың өзара байланысы
ескерілмеген.
1996 ... бас ... ... жаңа жағдай қалыптасып келеді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... арналған жаңа орта мерзімді бағдарламасы
қабылданды /8/.
Біз үшін ең ...... ... өз ... тиісті дағдарысқа қарсы бағдарламаның бар екенін ұмытып,
бюрократтық ойындарға кешкен ... ... ... көбін кимесе екен.
Тап жаңа бағдарламаның мйсіздігінде емес, ол белгіленген ... ... тиіс ... ... өзі ... ... ... сенімін нығайтады.
3) Экономикалық реформаларды 1996—1998 жылдары жүзеге асыру шарттары.
Экономиканы реформалаудың табысты болуы бағдарламалардың, жоспарлардың
сапасына ғана байланысты емес. Ол үшін ... ... ... ... ... ... бір жағдайлар жасалуға тиіс.
1995 жылдың екінші жартысында ... ... Н. Ә. ... салуымен экономикалық реформалардың заң ... ... ... ... бір ... ... Ел Конституциясы қабылданып, биліктің
үш тармағының функциялары ... ... ... ... ... заң күші бар Жарлығы шықты, Парламенттің
екі палатасының сайлауы ... ... ... ... ... пен Үкімет аппараттары өкілеттіктерінің ара жігі ... ... ... ... үш жылғы іс-қимыл бағдарламасы елеулі жаңартылып,
онда экономикалық реформаларды ... мен ... ... ... ... жүйесін жаңарту
Қазақстан мемлекеттердің евразиялыққа дейін «пісіп-жетілуін» ... ол ТМД ... ... ЕАО ... құрай алуы үшін ТМД шеңберінде
түрлі бағыттарда интеграциялық байланыстар ... ... ... дербес дамуы үшін айтарлықтай саяси және экономикалық негіз
қаланды. Бірақ бұл, аса маңызды болса да, ... ... бірі ... кезде өзіміз тап болған әлеуметтік-экономикалық ... ... өз ... ... және осы ... ... ... өз орнымызды орнықтырудың маңызы зор.
Біз нақ осы бағытта ең көп қиыншылықтар мен шығындарға тап ... ... ... 1990 ... ... ... потенциалдың
40 процентінің сәл астамымен аяқтады, яғни нақты ... ... ... тең ... астымынан айырылды. Жалпы өнеркәсіпте де, ауыл
шаруашылығында да әлі ... ... ... мен ... ... ... төлемсіздік проблемасы күшейе түсуде. Әлбетте, мұндай жағдай
әлеуметтік сала жағдайына, ... ... ... ... тигізбей
қоймады. Барлық қырсықтарды реформаларға аудара салғымыз, немесе оларды
реформа нәтижесі етіп көрсеткіміз келмейді.
Экономикалық ... ... ... ... көшу сөзсіз болды.
Бар мәселе сол реформалардың қалай ... ... ... ... ... Реформалар жылдары ішінде үкімет бірқатар
бағдарламалар ... ... ... ... ... нәтижелері тіптен
қанағаттанғысыз болды. 1993—1995 жылдарға ... ... ... ... өндірістің құлдырауын тоқтатуға ... ... аяқ ... ... ... үшін жағдайлар жасауға
мүмкіндік береді деп көзделген болатын, ... ... ... ... ... үкімет сол мақсатты нұсқамалармен 15 айға арналған ... Бұл ... ... ... негізгі оң нәтижесі деп
инфляцияның баяулауын ... ... ... бағдарлама нұсқамаларына
түгелдей толық қол ... жоқ. ... ... ... ... рас, оның ... біршама баяулады. Бірқатар салаларда іскерлік
белсенділікті жандандырудың кейбір белгілері пайда болды. «Мысалы, мұнай
және газ ... ... ... туралы айтуға болады. Қажетті теңденцияға
айналуы үшін мұндай процесті құптау керек ... ... ... ... ... көп күш ... жұмсау керек. Ал әзірше бірде-бір
сала дағдарыстан шығып, жағдайды тұрақтандыра алған жоқ, ал ... ... ... одан әрі ... «Осы салаларды жоғалтып та алуымыз
ықтимал». Тұтыну тауарлары өндірісіндегі шығындар осы ... ... да ... ... соғып, онда әрдайым бірдей сапалы бола
бермейтін көпшілік қолды импорттық тауарлар дереу қаптатылуда. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қауіпті.
Бұл жағдайларда не істеу керек, қандай қадамдар жасау ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың бас кезінде.
Жаңа экономикалық саясат ... ... Бұл ... ... ... ... өндірушілерге іріктеп қолдау көрсету болды, өйткені
еліміздің нағыз байлығы — ең алдымен өндіріс және өнімді ... ... ... ... өз ... ... ... көптеген ұсыныстар,
бірсыпырасы өз маңызын жоймағанымен (мемлекеттің дамуы үшін өнімді оның
өзінің өндіруі ... ... тыс ... ... ... ... бағдарлама жүзеге асырылып жатқан
жағдайларда реформаның ең ... ... ... шешімі жөніндегі
бірқатар көзқарас ерекше маңызды деп саналады.
Біршама қатаң қаржы және ақша саясатын одан әрі ... ... ... бұл — ... ... ... негізі. Бірақ мұндай
саясаттың шектерін ескере, инфляцияға қарсы күресте ... ... ... ұзақ ... ... арту ... Мұның өзі мемлекеттік шығын мен ... ... ... ... әрбір қосымша теңгенің сұраным тауып
отырған өнімге, қызметке сұраныстың, бюджет кірісінің арта ... ... ... күш салу ... сөз. ... деңгейлердегі бюджеттердің өзара
қатынасын нақты реттеу, өз қаржы жағдайы үшін ... ... ... сөз. ... ... реформаларға бармастан салық жүйесіне
елеулі өзгерістер енгізу: өздерінен жоғары жағдайда көтеріңкі ставкалар
алынатын ... ... ... ... ... ... қаралатын
жағдайларда жеке тұлғалардың ... ... ... көбейту,
жылжымайтын мүлік пен көлікке салық салу ставкаларын ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру керек /17/.
Саяси тұрақтылықты сақтау, Президенттің, Үкіметтің және Парламенттің
екі палатасының сындарлы ... ... ... ... және ауыр жағдайды тар өрісті топтық мақсаттарда пайдалану
әрекеттеріне жол бермеу қажет. Заңдарды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... қабылданғаннан бері
бір жылдан астам уақыт өтсе де, Парламентке экономикалық блок бойынша ... және ... ... ... ... және ... ... туралы, жергілікті өкіметті және атқарушы органдар туралы,
тура инвестицияларды мемлекеттік түрде қолдау және ... ... ... осы ... ... ... жоқ. Мемлекетте қарапайым тәртіп орнатуға
ерекше көңіл бөлу керек. Бұл ... ... ... сот және ... жүйелері, салық және кеден қызметтерінің тиімділігін арттыру.
Кәсіпкерлік нақты қолдау көрсетілуін қажет етеді, бұл туралы Президент
өзінің халыққа ... 1997 ... ... ... атап айтқан болатын.
Осы кезге дейін ол ... өз ... ... және белгілі бір дәрежеде,
тіпті қолдау көрсетілмесе де, одан әрі дами ... ... ... болашақ құрылымы нақ осы процесте айқындалады. Ал әзірше
оның отын-энергетика және шикізат ... ... ... ... Бұл
құрылымдық, қайта құрудың бірінші кезеңі үшін ... ... ... ... ...... құбылыс. Қосымша құн үлесі
жоғары салалардың дамығаны қажет. Мәселе ... ... ... сай ... ... ... мен ... экономиканы өрге
бастыру міндеттерін өзіне ала алатындай көлемдерге қаншалықты ... ... ... ... ... ... қол ... экономиканы
тұрақтандару міндеттерінің шешіміне кәсіпкерлердің белсене ... ... ... ... мемлекеттерде кәсіпкерлердің есебінен
ұлттық табыстың 50% мөлшерінде алады екен.
Кәсіпкерлер үшін бүгінде ең маңыздысы мына ... ... ... ауыртпалығы, несиелердің қымбаттығы және оларды алудың қиындығы,
меншік құқықтарының рәкеттен және шенеуніктердің озбырлығынан сенімді ... ... ... ... ... рөл ... ... және бәсекелік орта қалыптастыру ... ... ... ... ... ... емес екені. Бүгінде оларды қолдау үшін
мемлекет көп ... ... ... деп айта ... жеке ... ... ... ынталандыру қажет, мұның
өзі ең алдымен мемлекет пен аймақтық билік ... ... ... ... ондай салымдарды жеке инвесторлар үшін тиімді ... ол ... ... ... ... ... еді. Мұның қажет
болатын себебі — жеке ... ... ... ... ... ... ... береді. Бұл жерде нысандардың
алуан түрлі болуы мүмкін: үлесті түрде қатысу, мемлекет кепілдіктері ... ... ... ... ... қор ... барынша
дамыту және т. т. Осының бәрі сонымен бірге отандық кәсіпкерлікті қолдау
болар еді. Банктер мен ... ... ... ... және ... инвестициялау үшін көп қаржы ресурстарын
жұмылдыруына ... ... етіп ... артықшылықты акцияларын
сатып алу да — ... ... ... ... ... да ... орындылау. Қазіргі кезеңде құрылымдық-инвестициялық
саясаттың мәні мемлекеттің өте нақты, «нүктелі» болса да ... ... ... ... ... ғана ... ең бір ... мен субсидияларды қысқартуында, ал ... ...... ... ... жолы ... нысандар таңдауында .
Реформаның жаңа кезеңінің мақсаттарына шетелдік инвестициялардың
белсене қатысуымен, олар үшін ... ... ... ... ғана ... өйткені ішкі нақты қор көздері тіптен жеткіліксіз. Сол ... ғана ... ... ... ... заңы көп ... ... Сонымен бірге егер тек соларға үміт артатын ... ... ... ... ... ... ... оны осы
заманғы техникалық база негізінде жаңғырту ондаған жылдарға созылып, жалпы
алғанда екіталай болуы мүмкін.
Осы саланы реттейтін заң ... ... ... және ... болса
өзгерістер мен толықтырулар енгізу қажет. Салық ... ... ... ... ... ... қатысуының мәселелері ерекше
айқын пысықталуға тиіс. Қазір, микроэкономикалық жаңғыртулар кезеңінде,
кәсіпорындарды ... рөлі зор ... ... Бұл — барлық салалардағы
кәсіпорындардың нарықтық жағдайларға ... ... ... ... ... және қайта ұйымдастыруға бағытталған шаралар
кешені. Іс-жүзінде бұл — одан әрі ... де, ... ... ... да, жеке және ... ... ... басым көшпілігінің тұрмыс дәрежесінің төмендеуі қаупін ендігі
жерде елемеуге болмайды. Ол, бір жағынан, адамдардың ... ... ... ... ресми жанжалдар ықтималдығының халық топтары
арасында біркелкі бөлінуі қажет негізінін, ұлғаюына әкеліп соғады. Дағдарыс
ауыртпалығының халық ... ... ... ... қажет. Халықтың
табысы бойынша саралана түсуін тоқтату, яғни бір жағынан оң осал әлеуметтік
топтарға қолдау көрсету, ... ... — ең ... ... ... ... ... керек. Өте күрделі міндет, әдістерге келетін болсақ, біреулер
үшін салықты арттырудан, ал екіншілеріне қолдау көрсетуден ... жол ... ... ... та, ... ... — Қажетті біліктілігі бар
сауатты мамандардың жетіспеуі. Олар, әсіресе ... ... ... ... да, ең ... дегендерді өзіне тартып
отырған бизнесте де, өндірісте де жетіспеуде.
Ал экономиканың болашағын, демек мемлекеттің ... ұзақ ... осы ... ... ... ... ... оқыту мен қайта
оқыту, біліктілікті арттыру таяу және алыс ... ... ... ... ... Мұның өзі жеке іс немесе әлде-бір ведомство ісі болмауға тиіс,
бұл — жалпы ... ... ... ... ерекше көңіл бөлу қажет. Мемлекеттік
басқару жүйесінің рөлі маңызды және сан алуан. ... ... ... осы ... алғаңда қандай? Ең бастысы — ол өтпелі кезеңнің
ерекшеліктеріне, функциялар мен ... ара ... ... пен ... жою, ... тәртіпті жолға қою
талаптарына сай келуге тиіс.
Қазіргі кезде қалыптасқан ... ... ... мақсатты
экономикалық саясат жүргізуге әлі де ... ... ... бейімделген
жоқ. Істің мәні экономикалық ... ... бір ... ... түрлі министрліктер мен ведомстволар бойынша шашыратылуында,
оның функциялар мен ... ... ... ... төмендеуіне сөзсіз әкеліп ... ... ... әлсіздігінде және белгілі бір ... ... ... түрлі ведомстволардың қарама-қайшы іс-қимылдар
жасайтынында. Елуден ... ... мен ... ... әкімшіл-әміршіл жүйе кезіндегі құрылымнан айырмашылығы шамалы.
Бұрынғыдай әрбір саланың өз ... бар, оның ... ... ... ол бұрынғысынша жұмыс істеуде.
1.3 Әлеуметтік экономикалық сала.
Нарықтық экономика механизмдерін қалыптастыру проблемаларының арасында
халықтың белгілі бір ... ... ... ... және тиімді
жүйесін жасау шаралары аса маңызды ... ... түр, ... «беріктік» резервінің шексіз болуы мүмкін емес. Әңгіме халықты
әлеуметтік қорғаудың және халыққа ... ... ... ... салыстырғанда принципті жаңа механизмдері жайында ... ... ... республикалық, аймақтық деңгейлерде, еңбек
ұжымдары мен жеке адам деңгейінде ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда әлеуметтік қорғау шараларының
жүйелілігі мен ... ... ... Әлеуметтік қорғау нысаналы сипат
алып, халықтың әлеуметтік-демографиялық және басқа да сипаттамалары бойынша
өздерін ... ... ... ... ... ... ... бағытталуға тиіс.
Рынокқа өту жағдайларында халықтың әлеуметтік қорғалуын қолдау мен
нығайтуға ... ... ... ... ... Бұл ... үш
қосалқы жүйе болуға тиіс: а) ... ... ... ... ... б) ... ... жарамды мүшелеріне
әлеуметтік кепілдіктер берілуіне бағытталған; в) қоғамның ... ... ... ... Бұл ... ... ... Сонымен бірге жүйе үш деңгейге бөлінуге ... ... ... ... ... ... ... қоғамның барлық
мүшелеріне әлеуметтік ... ... ... табыстың белгілі бір
деңгейіне (жалақының, ... мен ... ... ең ... ең төмен тұтыну бюджетін негізге ала отырып, түрлі игіліктер ... ... ... ... ... ... ... Аймақ
деңгейінде, оның мүмкіндіктерін негізге ала отырып, аймақтың әлеуметтік-
мәдени, демографиялық ... ... ... ... ... әрі дамытылуы, нақтылануы, оның толықтырылуы мен ұлғайтылуы қамтамасыз
етілуге тиіс. Еңбек ұжымдары деңгейінде өз ... ... ... ... және ... дамыту қорлары құрылып, олар соның ішінде қосымша
әлеуметтік кепілдіктер мен жеңілдіктерге жұмсалады.
Әлеуметтік қорғау жүйесінде әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... қалаушы рөл атқарады, ең төмен тұтыну
бюджеті секілді индикатордың рөлін едәуір арттыру қажет етіледі. Әлеуметтік
нормативтер ... ... тән ... мен ... ескере
аймақтар деңгейіне көшу қажет. Қоғамның әлеуметтік саралануын күшейту ... ... ... дамыту әлеуметтік кепілдіктердің сенімді
жүйесін жасауды қажет етеді, ол мына процестердің дамытылуына негізделетін
болуға тиіс:
1) ... ... бөлу мен ... ... ... әлеуметтік кепілдіктер түрлерін сақтау және оның меншікті, ... ... ... ... ... ... ... біліктілікке
байланысты еңбек ақысының сараланған ең төменгі мөлшерін алу құқығы,
жұмыссыздыққа ... ... алу ... ... табысты индекстеу
механизмі сияқты жаңа түрлерін қалыптастыру;
2) халықтың экономикалық тұрғыдан ең осал ... — көп ... ... емес ... ... ... жұмыс
істемейтіндерге, студенттерге, қызметкерлердің ... ... ... ... қолдау көрсету.
Басты кепілдіктердің бірі әрбір еңбеккердің белсенді және ... ... үшін ... ... ... ... тиіс, оның өзі шаруашылық
жүргізуші кез келген субъектіге экономикалық қызметпен және кәсіпкерлікпен
шұғылдану ... ... ... Әлеуметтік шиеленістіру елеулі
ошағы барған сайын өткір сипат алып келе жатқан: жұмыссыздық болуы ... ... ... уақытта күшейе түсуі ықтимал болып отырғандықтан,
ондай жағдайда іс-қимыл жасаудың ... ... ... ... ойластыру
қажет. Республикада әлеуметтік шиеленіс дәрежесін бағалау үшін тұрақты
мониторинг, әлеуметтік индикаторлардың ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ,
ҰСЫНЫСТАР МЕН ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Мемлекеттің ... ... ... ... ... аса ... екі мәселеге ерекше көңіл бөлу ... ... ... ... өзгерістеріне нарықтық механизм
әсер ете алмайды, сондықтан бұл өзгерістерді мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... және шаруашылық
жүргізуші субъектілердің инвестициялық белсенділігін ынталандырумен тығыз
байланыста қарастырмасақ ... ... ... мақсатында құрылымдық реттеу мәселесін шешу мүмкін емес. ... ... ... ... ... ...
әсіресе экономиканы басқарудың жоғарғы деңгейінде инвестициялық шешімдер
қабылдауға қатысты мақсатты сипатта болады.
Экономикадағы құрылымдық өзгерістерді ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатын жүзеге асыру мен
болашақтағы кезеңдерге белгіленген мақсаттарға қол ... ... ... ... ... ... ... жалпы
мемлекеттік экономикалық саясат — макроэкономикалық, салық және аймақтық
деңгейлерде құрылымдық ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда құрылымдық саясатты қалыптастыру
негізіне ... ... ... ... ету жөніндегі бірқатар
мәселелер. Олар: қоғамдық өнім өндіру бөлімшелері арасындағы, аралық және
дайын өнім, ... ... ... ... ("А" тобы), ұлттық
табыстағы тұтыну қоры мен қор ... ... және ... емес
күрделі қаржы жұмсау, құрылыс-монтаж жұмыстары мен ... ... ... ... қатынастар. Олардың негізінде тиімділікке қол
жеткізу дегеніміз — ... ... ... ... ... ... ... халықтың материалдық және мәдени
қажеттіліктерін, жақсы тұрмыс жағдайын қамтамасыз ету. Мұнда ... ... ... ... ... аз ... жұмсап көп нәтижеге қол
жеткізуге бағыттайтын шаруашылық жүргізудің нарықтық моделі.
Макроэкономикалық салада оңтайландыру ісі халық шаруашылығының салалық
құралымыпа да әсер ... ... ... өзгерістерді жүзеге асырудың
маңызды тетігі — ... ... ... әсер ... ... ... негіздеу болып табылады. Республикамыздың жағдайында
салалық құрылымның тиімді жағдайын ...... ... жою және ... ... ... тығыз байланысты.
Болашақтағы салалық өзгерістерді негіздеуде ескерілетін маңызды ... ... ... ... ... ... ... Олар ішкі қорлар мен
импортты алмастыратын өндірісті ұйымдастыру есебінен тиісті жиынтық ұсыныс
құрылымын ... ... ... ... ... ... ... ресурстар
экономикалық егемендікті нығайтуға септігін тигізбейтіңдігін дәлелдеп отыр.
Ал, егерде мәселе азық-түлік өнімдеріне деген сұранысты отеу ... ... ... ... ... ... бойынша қауіпсіздігін айтарлықтай
нашарлатады.
Мұндай саясатты қалыптастыру қалдықсыз технологияларды кеңінен өндіре
отырып, елдің табиғи байлықтарын тиімді игеру мүдделеріне де ... ... ... ... ...... ... жағынан
әлемдік стандарттарға сәйкес келетін дайын өнім шығаруға мүмкіндік ... Сол ... ... оның ... ... шикізаттық бағытын
жою мүмкін болар еді.
Егер әлемдік шаруашылық байланыстарда өз орнымызды таппасақ, сондай-ақ
халықаралық еңбек ... ... ... назарға алынбаса, онда
құрылымдык саясат ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... экспортқа бағытталған салаларды дамыту, ал "еңбек
бөлінісіне қатысу" — маманданған салалардың ... ... мен ... ... біз ... ... ... құрылымының тиімділігін
арттыру саласындағы мемлекеттік ... ... ... ғана ... Сондай-ақ, ең алдымен елдің өндіргіш күштерін
орналастыруды оңтайландыру мәселесін қамтитын халық шаруашылығының аймақтық
құрылымын тиімді ету ісі де ... ... атап өту ... Бұл ... ... және ... құрылымдарын оңтайландыруда шешуші рел
атқаратын екі факторды бөліп қарастыруға болады. Мәселе табиғи ... ... және ... ... пен халықтың емір сүру ... ... қол ... ... ... ... шаруашылығының аймақтық құрылымын ғылыми негіздеуде
ерекше сипаттағы факторлар да ... Атап ... әр ... ... өмір сүру деңгейін теңестіру қажеттігі жөнінде,
өйткені, егерде аймақаралық ... ... ... ... ... ... ... түседі.
Аталған жағдайдан аймақтық құрылымды қалыптастырудың келесі факторы —
жергілікті ... ... ... ... ... арттыру
арқылы экономикалық жөне әлсуметтік ... қол ... ... мүдделелілігі туындайды. ... ... ... ... және есепке алу әрқашанда мемлекеттің аймақтық саясатын
қалыптастыруда бастапқы негіз ... ... Бұл ... біздің
республикамыздың жағдайында өте өзекті ... ... ... ... аса ... ... ... ерекшеліктерді ескерместен
әкімшілік әдістермен жекешелөндіру шараларын жүзеге асыру түптеп ... ... ... ... ... ... ... аграрлық секторының материалдық-техникалық және ғылыми-
интеллектуалдық базасының құлдырауына алып ... ... ... ... ... көбінесе республиканың
әкімшілік аумақтары мен ірілендірілген ... ол ... ... кешенділік қағидасына байланысты. Аталған қағида
аймақтық құрылымды қалыптастырудың маңызды факторларының бірі.
Жоғарыда, мемлекеттің ... ... ең ... ... ... ... ... жүзеге асыру арқылы, яғни
құрылымдық және инвестициялық саясаттарды тығыз ... ... ... ... саясат маңызды үш бағытта жүргізіледі:
- мемлекеттік ... ... ... ... ішкі ... қорлары мен жеке заңды тұлғалардың өзіндік қаражаттарын
тиімді қолдануды ынталандыру ... ... ... ... мен тиімді пайдалану механизмі арқылы.
Осы бағыттар ішінен басымдысын тандап алу және ... ... ... ... ... қолдау мақсатында олардың
үйлесімін қамтамасыз ету — ... ... ... ... Оны ... ... ҚР Президенті бекітетін күрдслі ұлттық
бағдарламаларды іске асыру қажеттігі де ... ... ... мақсатқа қол жеткізуді ... ... ... ... мен ... сандық
жағынан айқындалып, атқарылатын мерзімі бойынша анықталуы тиіс.
Ал бұл, оз кезегінде, ... ... ... механизмдер, объекті
мен осы саясатты жүзеге асыру процесінің өзі де ... ... ... ... ... орта жөне ұзақ ... даму жоспарларында
көрініс табатындығын білдіреді.
Болашаққа әзірленген, мақсаттары мен әдістерін ескере отырып ... ... ... ... матрицалық моделдердің мәліметтерін
талдау — ... ... ... құрылымы мәселелерін жоспарлы турде
шешудің негізін құрайды. Осы ... ғана ... ... ... ... ... ... механизмдерін қолдау мәселелерін
қарастыруға болады. Өз ... өзге ... ... ... ... тәжірибесін талдау, мұндай жағдайда механизмдер
құрамы мен басымдығы көбінесе құрылымдық ... ... ... ... ... ... Егерде Бұл бағыттар мақсатты міндеттерге
сәйкес болып, құрылымдық өзгерістердің экономикалық және ... ... үшін ... ... ғана ... ... ... болса
жақсы. Мұндай жағдайда халық шаруашылығының төменгі болімшелерінде
инвестициялық белсенділікті ... ... ... ... ... ... ел ... құрылымдық дағдарыс орын алып, құрылымдық
өзгерістердің тиімсіз ... ... ... — бұл ... ... Қазақстанда бүгін екі түрлі жағдай да орын алып ... ... ... ... ... құрылымдық
дағдарысты жою үшін тұтастай мемлекеттің құрылымдық-инвестициялық
саясатының бағытын ... ... ... жене оны ауыл ... мен
аграрлық өнеркәсіптік инфрақұрылымның әлеуметтік-экономикалық рөлін қалпына
келтіруге бағыттау ... ... ... де ... ... ... ... экономикадағы құрылымдық өзгерістерді реттеудің механизмдері
арасында бюджеттік ... ... бөлу және ... салу басымды болып
табылады /40/.
Қазіргі жағдайларда ҚР Үкіметінің құрылымдық мәселелерді қамтуы ... ... өнім ... ... ... ... ... салалар
дамуына басымдық беру;
- ішкі нарық талаптарын қанағаттандыратын және импортты алмастыратын
өнім өндірісін кеңейту;
- ... ... ... есебінен халық шаруашылығы барлық
салаларының өндірістік аппаратын жаңарту;
- халық қажеттіліктерін қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... секторының дамуын тездетуге бағытталған
қаржы және несие қорларын арттыру.
Макроэкономикалық деңгейде оны жүзеге ... ... ... салалар дамуының мақсатты ... Онда ... ... ... ... ... түрде нақтыланады. Сондай-ақ, ішкі және сыртқы нарықтарда тиісті
орын алу ... осы ... ... өнім ... мен техникалық
деңгейін арттыруға үлкен көңіл бөлінеді. Бағдарламалық көрсеткіштер басымды
салалар мен аймақтардың барынша қарқынды дамуы үшін ... ... ... барлық шараларды қормен қамтамасыз ету барысын да қамтиды. Бұл
жерде мәселе ең алдымен қаржы ресурстары туралы болып ... ... ... кезінде сала ішіндегі (аймақтық) резервтері ескеріледі.
Құрылымдық-инвестициялық саясатты ... ... ... бірі — ... ... жеделдетілген өтелім нормасын
белгілеу — ... ... ... ... ... етеді. Бұл
істе қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... салық салу), сондай-ақ инновациалық қызметке,
әсіресе жаңа ... ... ... ... ... ... салықтан босату маңызды рөл атқарады.
Инвестициялық саясаттың әлеуметтік-экономикалық салдарын ескере
отырып, Қазақстан экономиканың қаржылық тұрақтануы ... ену ... ... ... бастады, бұл әдістер төмендегі бағыттарды қамтиды:
• үкіметтік несиелер мен ... ... ... ... ... ақы ... кепілдемелерді ұсынуды және белгілі сомалардың
процентімен қайтарылуын талап етеді).
Мұндай жағдайда елге келіп ... ... ... ... ... ... жатыр. Капиталды тартудың мұндай формасының
басымдылығы әртүрлі түсіндіріледі:
• тікелей ... ... ... ұзақ ... ... ... мүмкіндік береді;
• донордың өндірістік процесті басқаруға қатысу мүмкіндігі болуы тиіс;
• елеулі көлемде қаржылық ресурстардың ... ... ... ол ... ... ... ... әсер етпейді;
• тікелей шетел инвестициялары іскерлік және шаруашылық белсенділікті
қамтамасыз ете отырып, өндірістік және ғылыми-техникалық ынтымақтастықтың
әр түрлі ... кен ... ... ... ... ... Үкіметтің орта мерзімдік инвестициялық бағдарламасын
қабылдау және ... ... үшін ... ... жасады. Объектілерді салу және сатып алумен қатар
шетел капиталын салу бағыттарына мыналар жатады:
• біріккен және төл ... ... ... ... ... ... ... акционерлеу жолы арқылы кәсіпорындарды жекешелендіру процесіне
донорлардың ... ... ... ... ... бағыттар сипатында елеулі өзгерістер болуда:
• Біріккен кәсіпорындардың делдалдық-өткізу және сатып алу ... ... ... ... ... қызметте, аграрлық
секторда ұлғаюы.
1997 жылы қызмет етіп жатқан біріккен кәсіпорындардың жалпы саны 1388,
ал шетел ... ... ... кәсіпорындар саны 100-ден
астам болды.
Бір кеңістіктегі серіктестердің мүдделері, ... ... ... ... ... бір нарығында тоғысады.
• Қазақстан Республикасы экономикасына тартылатын айналым капиталының
ұлғаюы жеке жобалар бойынша жекешелендіру процесінде көрініс тапты.
Оның өрістеуі ... ... ... ... ... сияқты түйінді
мәселені жеңілдетті, өндірістердің іскерлік белсенділігін көтеруге ... ... өту ... ... ... береді.
2.2 Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттің
реттеушілік ролі
Қоғамдық өндіріс екі үлкен сферадан тұрады. Оның біріншісіне ... ... ... ... ... ... ... — оның материалдық емес (информация, әр ... т.б.) ... ... ... ... ... ... сфералардың дұрыс дамуы үшін белгілі бір сыртқы жағдайлар (материалдық
өнімнің айналуы, шаруашылық байланыстарды қалыптастыру, информацияны өңдеу
және ... т.б.) ... ... жұмысының сыртқы жағдайларын
қамтамасыз етумен, экономикалық әдебиеттерде "инфрақұрылым" аталатын,
экономиканың ... ... ... ... дербес сферасы болып, инфрақұрылым, материалдық-заттық
өндірістен қоғамдық ... ... ... және оның сыртқы
жағдайларын қамтамасыз етуге деген ... ... ... ... бұл ... ... ... негізгі саласының бірі —
көлік кешенінің дамуын ... ... ... тоқталып өтеміз.
Себебі, біріншіден, көлемі шағын жұмыста барлық инфрақұрылым салаларының
дамуын ... ... ... ... ... мен
механизмдерін оқушыға түсінікті болатындай етіп қысқаша жазу мүмкін емес;
екіншіден, ... ... ... шаруашылығындағы рөлі өте жоғары. Ол
экономикалық, әлеуметтік, қорғаныс, ... және ... ... ... көлік кешенін мемлекеттік реттеу жүк тасымалдау шығынының
аз болуын, тасымал жылдамдығының ... ... ... тасымалдаудың
үздіксіз болуын қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан Республикасының көлік кешенінің дамуын мемлекеттік реттеудің
негізін 1994 жылы ... 21 ... ... ... ... ... Заң ... заңға сәйкес көлік кәсіпорындарының қызметін мемлекеттік реттеу
құқықтық базаны қалыптастыру, лицензиялау, ... ... ... мен баға ... ... ... әлеуметтік және ғылыми-
техникалық саясаттарды жүзеге асыру, ... ... ... ... кезде Республиканың көлік ... ... ... ... және ... министрлігіне жүктелген. Аталған
заңға және осы министрлік туралы Үкімет бекіткен ... ... ... ... ... ... ... көлік саласында Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғау;
- көлік саласында мемлекетаралық және халықаралық қатынастарды жүзеге
асыру;
- меншік түрлеріне ... ... ... ... жұмысын реттейтін
заң актілерінің, стандарттардың, нормалардың жобасын дайындау;
- көліктің барлық түрлерінің дамуының тұжырымдамасы (концепциясы) мен
мемлекеттік ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... және жүзеге асыру,
және де ... ... ... халқы мен экономикасының тасымалдауға және онымен
байланысты ... ... ... қанағаттандыруға жағдай жасау;
- көлік қызметін тұтынушылардың құқын сақтауды бақылау;
- ... ... ... ... қажеттіліктеріне болжау
жүргізу;
- Қазақстан Республикасының көлік кешенінің жұмысын координациялау
және оның ... ... ... ... ... ... ... алу және бір сөзді әр түрлі түсінуге
жол бермес үшін кең қолданылып жүрген "көліктік" ... ... бере ... ...... ... ... бірімен-бірі тығыз
байланысты болатын әр түрлі көлік түрлерінің кешені. Көбінесе бұл термин
жеке мемлекетке, ... не ірі ... ... ... кезде көлік дегеніміз — халық шаруашылығының күрделі ірі
кешені. Оның құрамында магистральды ... ... ... ғана ... ... қалалық және өндірістік көлік түрлері де бар. ... ... ... көліктің барлық түрлері біріне-бірі
белгілі бір тәуелділікте болады, тасымалдау процесіне ғана емес, сонымен
бірге шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... - республиканың не жеке аумақтың қалалары мен ауылдарын
байланыстыратын ... жол ... ... ... ... көлігі - қолданылып жүрген заңдар мен
нормативтік актілерге ... ... ... кім ... ... мен ... ... тиісті көлік.
Оған темір жол көлігі, теңіз ... ... өзен ... көліп,
автомобиль көлігі, әуе жолдары көлігі және құбыр көлігі жатады.
Жалпы пайдалану көлігі мемлекеттің көлік жүйесінің ... ... осы түрі ... ... ... ... саналады, себебі ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға жатпайтын көлік - тек қана өз ... ... және ... ... ... ... орындауға
міндетті емес ведомстволық көлік. Өндірістік кәсіпорындардың ведомстволық
көлігін көбінесе ... ... деп ... осы ... ... барлығы да қызмет көрсетеді. Тек
республиканың географиялық орналасуына байланысты ... ... ... енді
ғана дами бастады. Қазақстан үшін ... ... ... ... шаруашылық маңызы өте жоғары
Батыстан шығысқа қарай 3000 километрге, солтүстікген оңтүстікке 1700
километрге ... ... ... аумағының көлігі;
- жүк тасымалдау қашықтығының ұзындығы;
- негізінен өндірілетін өнім түрлері — көмір, темір рудасы, мұнай және
мұнай өнімдері, металлургиялық өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... тасымалдауды қажет етеді.
Көліктің әр түрінің тасымалдауға тиісті жүктің түріне және ... ... ... пайдалану сферасы бар. Мысалы, авиация және
темір жол көліктерін алыс қашыққа ... ... ... ... ... көлігі басқа көлік түрлеріне қарағанда қысқа
мерзімде жүк жеткізуді және шығындардың аз болуын ... ... ... ... газ және ... ... (көлемі үлкен болса) тасымалдауда
тиімді. Өткізу ... ... ... ... 1 км ... желісінің
құрылысы темір жол құрылысынан 2 — 2,5 есе арзанға түседі.
Қазақстанның жалпы пайдаланудағы көлік ... 14061,8 км ... 87 мың км. ... 4 мың км. ішкі су, 500 км. ... ... ... құрайды.
Республика темір жол магистральдарының тығыздығы 1000 шаршы метрге
шаққанда 5,3 км. ТМД еддеріңде бұл көрсеткіш орташа алғаңда 6,4 ... ... ... ... ... үлесі
Қазақстаңда 26 %, Әзірбайжанда — 60%, Ресейде — 45%.
Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдарының ұзындығы қатты ... ... ... ... 95 %, ...... ... километрге 29,7 км., Әзірбайжанда, ... ... ... және Украинада — 248-296 км. ... ... ... ең ... ... ... Қазақстан облысында
(74,2 км), ең төмені Қызылорда облысында (11,6 км).
Республика көлік кешенін қозғалыс составтарымен, керекті жабдықтармен
қамтамасыз ету жағы да өте ... ... ... ... ... ... жоқ.
Көлік кешенінің қазіргі кездегі дамуы жуық арада төмендегі мәселелерді
шешуді талап ... ... ... ... транзиттік тасымалдарды қамтамасыз ету
үшін барлық көлік түрлері мен коммуникация жүйесінің жеткіліксіз ... ... ... және газ тасымалдайтын құбыр желілерінің, бағыттардың
баламалы болмауы;
- халықаралық тасымалды, контейнерлік жүктерді өндеуге қабілетті теңіз
және өзен айлақтарының, темір жол ... ... ... ... жол және ... ... жол ... техникалық
деңгейінің төмен болуы, магистральдық мұнай және газ құбырларының, қозғалыс
составтарының физикалық тозу деңгейінің жоғары болуы;
- қозғалыс составтарының ... ... ... ... ... ... ... жалпы қабылданған талаптарға сай
болмауы, жүктерді сақтау мен қозғалыс ... ... ... ... ... ... республика көлік кешенінің
дамуын жақсарту үшін мемлекет тарпынан ... ... ... ... ... ... кешенін реформалауды жекешелендіру мен ... ... ... ... ... себепті, енді көлік кешенін жекешелендіру мәселеріне тоқталайық.
Көлік түрлерінің ерекшеліктеріне қарай, оларды жекешелендіру де әр ... ... ... ... түрлерінің арасында темір жол көлігі — оның республика
экономикасында алып отырған орнына ... және ... ... ... үшін өте қиын ... ... ... Сондықтан, алдымен осы
процесс басқа елдерде қалай жүргізілді, соны еске ... ... ... ... ... ... ... белігі мемлекеттік меншікте болды. 1980
жылы конгресс темір жолдарды жекешелендіру туралы заң ... ... ... ... ... бәрі ... жекешелендіріліп, жеке
компаниялардың қолына көшті, темір ... ... ... ... ... көмек 2,8 млрд доллардан (1981 жып) 0,1 млрд долларға
(1986 жыл) дейін төмендеді.
Жапонияда да, 1980 ... ... ... ... тұтас
жекешелендірілген. Бұл жерде, АҚШ-дай территориялық емес, ... ... яғни ... ... ... өз мамандандырылуы ретінде
жүк тасымалдау, жолаушы тасымалдау, жолды күту, т.б. ... ... ... 1987 ... бастап темір жол пайдасы ... ... ... 1990 жылдарға дейін, темір жол тұтастай мемлекет меншігінде
болды. Бірақ, қазіргі кезде жиырмаға жуық жеке ... ... ... бар.
90 жылдардың басынан ... ... ... ... ... ... туралы мәселе қойылуда. Ал, ... ... ... ... ... жолдық акционерлік компанияның акциясына ие болып
отыр. Германия мен ... ... ... ... ... ... бұл ... темір жол тұтас мемлекет меншігінде және мемлекеттік
бюджеттен дотация алып отырады.
Сонымен, әр елде ... ... ... ... әр ... шешілген.
Дегенмен, магистральды темір жолдарға мемлекеттік меншіктің сақталуы басым.
Енді Қазақстанға тоқталайық. Біздің ... ... ... жолдарға мемлекеттік меншікті сақтау қажет. Бұлай
ойлайтын себебіміз, біріншіден, темір жол ... ... рөлі ... ... ... ... жолының тығыздылығы өте төмен (1000
шаршы километрге 5,3 км), үшіншіден, барлық ... ... ... ... ... Қазақстан үшін ТАСИС бағдарламасын жасаушылар ... ... ... ... Олар, төменгі себептерге байланысты,
Қазақстанның темір жолдарын жекешелендіруге әзірге болмайды деп есептейді:
- жекешелендіруге ... ... кез ... ... ... өте ... ... Темір жол шет елдік ... ... ... ... ете ... ... ... үшін бұндай жағдай орынсыз
болар еді;
- Қазақстанда темір жолдар табиғи ... ... ... ... ... ... ... тарпынан өте
қатаң басқару шаралары қолданылуы мүмкін, сол себепті ... ... ... ... еркіңдігі өте шектеулі болады;
- қазіргі кезде жолаушы тасымалдауда көптеген әлеуметтік жеңілдіктер
бар. Темір жолды ... ... ... ... ... ... ... жолдардың қаржыландыруында әлі күнге дейін мектептер,
ауруханалар мен басқа да әлеуметтік ... бар, ... жол ... ... ... ... жеке ... аталған әлеуметтік
құқықтарды сақтауға кепілдік бере алмайды.
Магистральдық линиялардан басқа мыңдаған километр кіре беріс ... ... ... тараған) бар. Олар бұрын да темір ... мен ... ... болмаған, олардың негізгі міндеті
— бір немесе бірнеше кәсіпорыпның жүктерін қабыддау және ... ... ... ... әр ... ... кәсіпорындар құрылуы мүмкін.
Мемлекет тарапынан ... ... ... ... сай болуы
бақыланып отырылуы керек.
Сонымен бірге, темір жол көлігінде жүк арту, жүк түсіру жұмыстарының
үлкен кешені бар. ... жеке ... ... жеке ... ... мен ... жол ұйымдары атқара алады. ... ... ... ... ... пайдалануды жүк жөнелтуші
мен жүк қабылдаушы шешеді.
2.3 Қазақстанның аймақтарын дамыту және ... ... ... ... ... аспектісі
бүгінгі күні ғылыми зерттеулердің ең әлсіз зерттелінген объекті болып
табылады. Оның ... ... а) ... шаруашыпығы мәселелерін жоспарлы
шешудің қағидалары мен әдістерінен бас тарту; ә) ... ... ... ... ... азайту және б) шаруашылық пен әлеуметтік
урдістерді басқарудағы орталық және ... ... ... ... ... бөлісудегі ретсіздік. Бірақ ... ... әлі де ... ... ... жылдың ақпан айының басында "1995 жылға Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды көрсеткіштері" ... ... Ал 1999 ... ... ... басында Экономика министрлігі 1999
— 2005 жж., және екі кезеңге бөлінген: 1999 - 2000 және 2001 - 2005 ... ... ... қалыптастыру жөніндегі құжаттар пакетін дайындады
жене ... ... ... ... жіберді.
Сондағы сілтеме көптеген айқын түзетпелер мен қателіктері бар Қазақстан
Республикасының ... ... (1996 ж. ... 14 күні ... "Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативтік жоспарларын құрастыру мен іске ... ... ... ... байқау үшін бір ғана ... ... өзі ... ... Бұл ... ... бұл "құрал", құрал бұл "индикатор",
индикатор Бұл "көрсеткіш" және т.б. деп бекітілген. Егер де 1999 — 2005 ... ... ... ... "әдістемелік" негізде құрастыратын болсақ,
онда оның іске асуын бақылау мүмкін емес, яғни экономиканы ... ... ісін ... ... ... Тағы да бір айта ... - "Тізімде" (15-п.) "Облыстар мен Алматы қаласының ... ... ... ... ... және Алматы
қаласының әкімдері, өзінің есебімен қаржыландырылатын ... ... және ... ... ... ал ... ... мәселелерге
қатысты және мемлекеттік орталықтандырылған ... ... ... Қазақстан Республикасының әлеуметтік-эконо-
микалық дамуының индикативтік жоспарында ... ... ... ... ". ... та қаржыландыру мәселелері ... ... ... пакетіндегі негізгі көрсеткіштер ... ... ... ... жоқ. ... көрсеткіштер —
"Аймақтық даму көрсеткіштері деп аталатын" 9-тарауда да жоқ. ... ... күні елді ... орта ... ... ... және де ұзақ
мерзімдік әлеуметтік-экономикалық жоспарларды әзірлеудің ... ... ... Ал бұл, ... ... ... қалыптастыруға кедергі жасайды.
1996 жылы 9 қаңтарда Үкімет қаулысымен ... ... ... ... ... Оның ... ... және
бюджет саясатын ... ... ... және ... принципі бойынша үлгілеу құрайды. Сонда мұнда, бір объектіге
деген екі жақты ... ... ... ... ... бір ... ... мамандырылған, бірақ та бюджет жағынан әлсіз
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... кіреді, өйткені оның дамуы ... ... бола ... ... ... мерзімде аймақтардың
басыңқылығын анықтау бірыңғай ғылыми негізге негізделетін аймақтарына деген
кешенді көзқарас дұрыс деп көрінеді.
Берілген ... ... ... ... даму ... бойынша саралануы тереңдей түсуде.
Халықтың ... ... мен ... ... ... ... өсіп ... шағын және орташа қалалары мен жекелеген ... ... ... ... ... деп ... ... осының негізінде аймақтар мәселе-лерінің күрделене түсуі іске асырылатын
аймақтық ... ... ... ... қорытындыға келуге
болады. Онда, қисынға байланысты, қазіргі аймақтық саясатта ... жою ... ... ... Бірақ тұжырымдамада саясаттың мәнін
анықтағанда екпін "мемлекеттің стратегиялық мақсаттарына жету ... ... мен ... ... ... ... ... Егер де аймақтық факторлар тек жалпы мемлекеттік
мақсаттарға жетуге ғана пайдаланатын болса, онда ... ... ... пайдасы қандай? Бұл саясаттық бағытталудың мәнісін дұрыс анықтау мен
түсінуге тәуелді екенін делелдейді.
Аталғанды аймақтық саясатқа қолданатын болсак, ол қалалық және ... ... ... табыстары, жұмыс бастылығы, өмір сүру деңгейі
және облыстардың (аудандардың, ... ... ... ... шиеленісуге әкелмеуіне байланысты жалпы мемлекеттік
шешімдерді қабылдау мен іске ... ... ... ... ... ... ... дәл осындай түсінуі оны қалыптастырудың негізін
анықтайды. Оларға қысқаша біз ... ... ... ... ... ... түрлі
аудандар халқының өмір сүру деңгейі мен сапасын ... ... ... ... бар. Осы ... қазіргі жағдайда бірінші орында
тұр, өйткені тұрғындар тығыздығы (адам/км2), ... және ... ... ... ... бір ... ... деңгейі,
тұтыну бағаларының индексі, жұмыссыздардың саны мен жұмыссыздық деңгейі,
индустриадды ... ... және т.б. ... байланысты
Қазақстанның аумақтық-әкімшілік аудандары бір-бірінен тым өзгеше. Сонда,
жұмыссыздар саны ... ... ... үлес ... ... ... ... дейін (Оңтүстік Қазақстан облысы) ауытқиды, ал
облыстар арасында ... ... бір ... ... ... ... ... 4 есе үлкен. Сонымен қатар халықтың 60%-ға жуығы бүгін
кедейлік шетінен тыс өмір ... ... ... орта ... ... ... 5,8 адам) Бұл көрсеткіш 17 адамнан (Оңтүстік
Қазақстан облысы) 2 ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде өнеркәсіп өнімінің 40%-ына жуығы үш ... ... ... ... және ... ... айтқанды ескере отырып, басқадай факторларды есепке ... ... ... ... ... ... ... ететін халықтың
өмір сүру деңгейінің мәселелі сүрақтарын объективті түрде айналып өтіп кете
алмайды.
Екіншіден, аймақтық саясатты қалыптастырудың маңызды ... ... ... ... ... мен ... ... объективті
қажеттілігі құрайды. Жоғарыда аталған "Тұжырымдамада": аймақтық саясаттың
осы факторы оның іске ... ... ... ... ... ... келісуге қиын: а) өндіргіш күштерді тиімді ... ... ... ... ... ... ә) өндіргіш күштердің бір
жағынан "дамуға" (сапалы есім) екінші ... ... ... сипатыпың өзгешелігі соңғыларды құрал ретінде ... ... ... ... ... ... береді. Оның
іске асуы енді аймақтар ... ... ... ... ... ... ... алуы тиіс деп айту жөн. Өйткені олар өнімділік еңбектің
деңгейінен, қор ... ету ... ... тәуелділігінің тең
шарттарын "айыруға" мүмкіндік береді. Бірақ оның қамтамасыз ... ... ... өндіргіш күштерінің аймақтарда әр түрлі
болуы және ... ... ... ... ... ... ... есімі мәселесін қарастырғанда ғылыми-
техникалық әлуеті мен ... ... ... ... кету жөн. Сонда, мысалы, Қазақстанның орталық және
оңтүстік аймақтарының ... және ... ... ... тым
жоғары, және оны солтүстік-шығыс және батыс ... ... ... ... Бұл соңғы парда өндіргіш күштердің
тез арадағы сапалы өсімін ... ... ... ... ... мен оның салаларының дамуын мемлекеттік реттеудің
жалпы ... ... және ... зерттеу нәтижелері төмендегідей тұжы-рымдар жасауға мүмкіндік
береді.
І.Әлемге әйгілі экономист-ғалымдардың адамзат тарихында таза нарықтык
экономиканың болмағаны және жоқ екендігі ... ... ... ... тану ... әр елдің табиғи-тарихи, геосаяси, этно-демографияляқ,
экономикалық, ... ... ... және басқа
ерекшеліктерін ескере отырып шаруашылық жүргізудің жоспарлы және нарықты
модельдерін жете ... ... ... ... шаруашылық жүргізу
модельдерінің орнын ауыстыру эволюциялық жолмен ... ... ... бір ... бұл ... қазіргі кезде алдыңғы қатарда саналатын
нарықты экономикасы дамыған елдердің бірнеше ғасырлық ... ... ... ғалым-экономистер қалыптастырған.
2.Шаруашылық жүргізудің моделін, әдістері мен ... ... ... ... және жағымсыз салдарларын алдын ... және ... ... ... ... етеді. Осы талаптың
орындалмауы, бір мезгілде жоспарлы басқарудан бас тарту және ... ... ... ... ... ақырында бұрынғы Одақтың
республикаларының экономикасын терең дағдарысқа ұрындырды. ... ... мен ... дамуын жалпы мемлекеттік жоспарлау
қажеттігін түсіну, бізге экономикалық және әлеуметтік аспекті ... ... ... заң ... және ... ... мына ... тиіс: өндіріс құралдарын жекешелендіру мен нарықтық қатынастарды
дамыту "төменнен ... ... яғни ... жолмен жүргізілуі
керек; жекешелендіру процесі әкімшілік жеделдету элементтерінен арылуы ... ... ... ... ... ... шетелдік
инвестициялар өндірістік бағытта пайдалануы керек.
4.Макроэкономикалық және оның ... ... ... ... ... ... ... көзқарас әлі өте төмен
деңгейде және оны әдістемелік ... ету жаңа ... ... ... өте ... ... өзінің ғылыми-теориялық, методологиялық,
ұйымдастырушылық базасын ... ... ... ... ... мен оны ... жоспарлау
мәселелері экономика ғылымының арнайы саласының объектісі ретінде ... ие ... ... Ол жас ... ... тарта оты-рып
монографиялық және диссертациялық зерттеулер ... ... ... де осы ... ... ... оқулықтар мен оқу құралдарын
жасауға септігін тигізеді.
Өтпелі кезең қиып да ұзақ та ... ... ... ... ... дағдарыстың үдеуі өтпелі кезеңдегі дағдарысқа қарсы шаралар
қолданылуын қажет етіп отыр, олар мыналар:
... ... ... ... ... деңгейлерінде
оны басқаруды реформалау және меншік ... ... ... ... ... рөлін, міндеттерін және функцияларып жаңаша
белгілеу және оларды нарықтық жағдайларға сәйкестөндіру ... ... де ... сақталып отырған бұрынғы нарықтық емес әдістерінен түбегейлі
бас тарту және XXI ... жаңа ... ... ... болатын,
орын алып отырған ... ... ... жаңа ... ... басу үшін ... ... бәрін істеу қажет. Өтпелі
кезеңде жаңа басқару саласына жүйелі түрде кадр ... ... ... ... ... ... жаңа ... саяси концепциясы отандық тауар
өндірушілерге іріктеп қолдау ... ... ... ... шаруашылық өміріне мемлекеттің араласуы экономиканы XXI
ғасырда дағдарыстан шығаруға және оны нарықтық ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандырғыштар,
реттегіштер секілді тетіктердің шектеулі санымен жүзеге асырылуға тиіс.
— Ұлы Жібек жолы XXI ғасыр қарсаңында жаңа ... ... ... ... Алматы қаласы мен Жетісу аймағының келешекте Ұлы ... ... және ... ...... — Азия аймағын Орталық
Азиямен жалғастырып, ... ... ... және ... ... ... ... бір геосаяси орталыққа айналу мүмкіндігі бар.
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ:
1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к ... // ... HAH РК. ... ... ...... №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: ... ... ... Л.П. ... и ... в ... ... -
М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой ... // ... 1994. ... ... правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. ... ... и ... ... Н.А. ... — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова
Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К ... ... ... ... ... ... ... журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. ... ... ... Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности ... ... в ... перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет
«Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. ... ... 1990. ... Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической
политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., ... Г.Н., ... ... ... ... ~ ... Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник.
Агентства PK no статистике. — ... ... ... Г. ... ... в ... ... современностъ,
перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кейнс Дж. Общая теория ... ... и ... М., ... ... ... ... экономика — шведская модель: (Пер. со
швед.).- М.: Экономика, 1991.
20. Кошанов А.К. и др. ... ... ... в ... ... в условиях смешанной экономики. — Алматы,
2000.
21. Ливщиц А. Государство в рыночной экономике (краткий спецкурс) ... ... ... 1993. ... Лю ... ... ... экономики и судьба реформы //
Вопросы экономики. 1989. № 10.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
Адамзаттың экологиялық проблемалары21 бет
Алаяқтық және онымен күресудің проблемалары мен болашақ мәселелері91 бет
Алматы-Атырау учаскесінің проблемалары27 бет
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық-педагогикалық проблемалары42 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Атмосфера құрамы және ластану проблемалары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь