Тіларалық коммуникация

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1
І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.ТАРАУ. ТІЛАРАЛЫҚ КОММУНИКАЦИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1.1Тіларалық және мәдениетаралық коммуникация процесіндегі аудармашының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.5
1.2Аударманың қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.7
1.3 Аударма теориясының пайда болуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2.ТАРАУ. АУДАРМА ПРАГМАТИКАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.1 Аударма прагматикасының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.11
2.2 Аударма прогматикасының негізгі аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11.15
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
Қазіргі кезде аударманың қолданылмайтын саласы жоқ. Телеграф агенттіктерінің хабарларын, газет матералдарын, техника мен ғылым мағұлыматтарын алмасудың және көпшілікке таратудан ең тиімді жолы – аударма. Бұл – көпұлтты, көптілді қоғамымыздың біртұтас дамуын ұйымдастыруда, халықтардың мәдени және рухани табыстарын ортақтастыруда, халықтардың қарым – қатынасын ұлғайтуда аударма нағыз дәнекерлеуші күш болып отыр деген сөз.
Аударма барысында аудармашы тек қана екі тілді меңгерумен ғана шектелмей, аударманың тәсілдері, құралдарын, тәсілдемелерін және әр түрлі аударма трансформациясының түрлерін қолдана отырып, аударма стратегиясының теориялық принциптерін мүмкіндігінше башылыққа алады. Бірақ аудармашы аударма процесінде үнемі қайталанатын, типтік заңдылықтармен қатар, жеке, тұрақсыз, жалпылапуға көнбейтін фактларға да кездеседі. Мұндай жағдайда әр аудармашы бұл мәселені өзінше шешеді. Ол өзі лабиринттің жағдайына түсіп, мақсатқа жетуді тиімді жолмен шешуге тырысады. Бірақ қандай да аудармашы болсын аударманың толық және керекті барлық нұсқаларын қамти алмайды, әр аудармашы мүмкін нұсқалар мен интерпретцияның жартысын ғана керектен алады. Аудармашы өз бетінше әрекет жасайды, осы кезде түйсігін негіздеген ғылыми тұғырнама керек болады. Аударма шығармаылық үдеріс болғандықтан ол аудармашының білімі, санаткерлігі, тәжірибесі, өнертапқыштық, алдына қойған мақсатқа жеру үшінгі талпынысымен қатар, оның франтизиясының шыеайлығы және түйсігімен де байланысты болады.
Мақсаты: Аударманы пайдалануды және тіларалық коммуникацияны ашып, толықтырып көрсету. Және олардың пайдаланатын кезеңдерін талқылау. Айдарма прагматикасын ашып, пайдалануын ашып көрсету.
1. Лексико-стилистические вопросы перевода. – Алматы, 1987.
2. Хасанов Б.Х. Социальная лингвистика. – Алматы, 1998.
3. Аударманың лексика-стилистикалық мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1987.
4. Бархадуров Л.С. Язык и перевод. – Москва, 1975.
5. Талжанов С. Көркем аударма туралы. – Алматы, 1962.
6. Жақыпов Ж.А. Аударматануды аңдату. – Қарағанды, 1997.
7. Комиссаров Н. Теория перевода. – Москва, 1990.
8. Айтбаев О.А. Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. – Алматы, 1975.
9. Чернов Г.П. Основы синхронного перевода. – Москва, 1982.
10. Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – Алматы, 1987.
11. Смағұлова Г. Өлең контексі прагматикасы. – Алматы, 1987.
12. Мастерство перевода. – Москва, 1963.
13. Феодоров А.Б. Основы общей теории перевода. – Москва, 1983.
14. Шарпиев А.В. Синхронный перевод. – Москва, 1979.
15. Верещагин К.М., Костомеров В.Г. Язык и литература. – Москва, 1973.
16. Қазақ тілі энциклопедиясы. – Алматы, 1997.
17. Крысин Л.П. Языковое заимствование как проблема диахронической социолингвистики // Диахроническая социолингвистика. - М.: Наука - 1993.
18. Князева Г.Ю. Понятие ассимиляции заимствований и методика ее исследования // Лингвистика и методика в высшей ппсоле. Вып V. М., 1970.
19. Крысин Л.П. Современный русский язык: социальная и функциональная дифференциация. - М.: Языки славянской культуры, 2003.
20. Орусбаев А.О. Языковая жизнь Киргизии (Функциональная дистрибуция языков).-Фрунзе: Илим, 1990.
21. Гаркавец А.Н. Конвергенция армяно-кыпчакского языка к славянским в ХУІ-ХУІІ вв-Киев: Наукова думка, 1979.
22. Крысин Л.П. Этапы освоения иноязычного слова // Русский язык в школе, 1991, №2.
23. Бектаев К- Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік. - Алматы: Алтын қазына, 2001.
24. Ахметова С.Г., ТұрсынбаеваЖ..Б., Ысқакова Ж..Ы., Яровая Е.Ф. Заң терминдерінің казақша-орысша. орысша -қазақша аныктамалық сөздігі.- Алматы: Жеті жарғы, 2001.
25. Ағылшынша-қазақша сөздік. -Алматы: Мектеп, 2004.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................1
І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1-ТАРАУ. ТІЛАРАЛЫҚ
КОММУНИКАЦИЯ.....................................................2
1.1Тіларалық және мәдениетаралық коммуникация процесіндегі аудармашының
қызметі.....................................................................
..................2-5
1.2Аударманың қысқаша
тарихы......................................................................
..6-7
1.3 Аударма теориясының пайда болуы және
дамуы..........................................7
2-ТАРАУ. АУДАРМА
ПРАГМАТИКАСЫ..........................................................8
2.1 Аударма ... ... ... ... ... кезде аударманың қолданылмайтын саласы жоқ. ... ... ... ... техника мен ғылым
мағұлыматтарын алмасудың және көпшілікке ... ең ... жолы ... Бұл – ... ... ... ... дамуын
ұйымдастыруда, халықтардың мәдени және рухани табыстарын ... ...... ұлғайтуда аударма нағыз дәнекерлеуші ... отыр ... ... барысында аудармашы тек қана екі тілді меңгерумен ... ... ... ... тәсілдемелерін және әр түрлі
аударма трансформациясының түрлерін қолдана отырып, аударма стратегиясының
теориялық принциптерін ... ... ... ... ... ... ... қайталанатын, типтік заңдылықтармен қатар, жеке,
тұрақсыз, жалпылапуға көнбейтін фактларға да ... ... ... ... бұл ... өзінше шешеді. Ол өзі лабиринттің жағдайына түсіп,
мақсатқа жетуді тиімді жолмен ... ... ... қандай да аудармашы
болсын аударманың толық және ... ... ... ... ... ... мүмкін нұсқалар мен интерпретцияның жартысын ғана керектен алады.
Аудармашы өз бетінше әрекет жасайды, осы кезде түйсігін ... ... ... болады. Аударма шығармаылық үдеріс болғандықтан ол
аудармашының ... ... ... өнертапқыштық, алдына қойған
мақсатқа жеру үшінгі талпынысымен қатар, оның франтизиясының шыеайлығы ... де ... ... Аударманы пайдалануды және тіларалық ... ... ... Және ... ... кезеңдерін талқылау. Айдарма
прагматикасын ашып, пайдалануын ашып көрсету.
1-ТАРАУ. ТІЛАРАЛЫҚ КОММУНИКАЦИЯ
Тіларалық коммуникацияның қатысушылары ... және ... ... ... ... ғана ... олар «Ұрпақтан ұрпаққа
берілетін өзіндік өмірліқ ... сана және ... ... жасау және бірлесе ... ... ... ... бар ... ... ... болып табылады. Ұлттық мәдениет кез келген ... бір ... ұлт ... ... ойлауына, мінез-құлқына тікелей әсер
етеді. Сондықтан да ... ... ұлт ... ... ... ... жағдайды әртүрлі қабылдап әрі оған түрліше баға ... өз ... өзін өзі ... ... ... ... ... Осыдан келіп,
тіларалық коммуникацияның тіларалық мәдениет ұғымына ... ... және ... коммуникация процесіндегі аудармашының
қызметі
Схема -1. ТІЛАРАЛЫҚ КОММУНИКАЦИЯ
(байланыс екі тілде түрлі кодтарды қолдану арқылы орнайды)
Ортақ коммуникация
БАЙЛАНЫС АРНАСЫ
(ауызша немесе жазбаша)
ТІЛДІК ДӘНЕКЕР
Тіларалық және ... ... ... ... ... ... орната білу болып табылады, яғни қатысушылар
арасында ... ... ... ... ... ... ... ақпараттың бұрмаланбай, толығымен қабылдануын
қамтамасыз етуі керек. ... ... олар ... ... ... отыратын тәлім-тәрбиенің, ұлттық салт-дәстүрдің ерекшеліктері
қатысушылар арасында өмірлік жағдайлар мен келелі ... ... ... баға ... ... ... бағдарының пайда болатынын ескеру
керек.
Мысалы, ағылшынның A rolling stone gathers no moss ... ... ... орыс тіліне Катящийся камень мха не собирает деп аударуға өте
оңай көрінгенімен, екі түрлі коммуникант ... ... ... оны ... ... ... түсінеді. Ағылшын адамы үшін мүк байлық, жақсылық
(түсінің сұр ... ... ... ... яғни ... болмауы
байлық пен ізгіліктің де болмауы дегенге келіп, кері мағына береді. Бұдан
шығар қорытынды: жер-көкті ... ... үйде ... ақша ... керек.
Ал орыстар үшін мүк басқан кез келген ... ... ... ... ... дамуға ұмтылмау дегеннің белгісі. Яғни ... ... ... ... ... бір ... отырып мүк басуға болмайды.
Сол себепті келтірілген мысал (Катящийся камень мха не собирает) айтылу
керек ойды дұрыс жеткізбейді. Сондықтан өзара түсіністік орнату үшін ... ... ... ... ... ... беретін
орыстың Кому на месте не сидится, тот добра наживет сияқты басқа мақалымен
алмастыру керек.
Яғни тіларалық және мәдениетаралық ... ... ұлт ... ғана білу ... түсіністікті қажетті деңгейде орнату үшін ... ... ... Бұл ... аудармашының тіларалық ... ... ... ... ... ... күрделендіреді. (2-
схеманы қараңыз).
2-схема. Тіларалық және мәдениетаралық коммуникация ... ... ... ... да ... ... ерекшеліктері осы мәдениетті
жасаушы әрі қолданушы халықтың тілінде көрініс табады.
Тіларалық коммуникация барысында тек бір ... ... ... ал ... ... ... ... жоқ сөздер кездесуі
мүмкін. Мысалы мынадай қазақ сөздері: ... киіз үй, ... ... т.б., ... ... шушун, поддевка және т.б.
Басқа тілдерде мұндай ... дәл сол ... ... ... жоқ. Өйткені киіз үй деген қазақ сөзінің ... ... ... орыстың изба, ағылшынның house (үй) немесе tent (шатыр), испан
халқының Іа casa (үй), ... ... maja (үй) және kodu (үй) ... ... Boston ... ... қалыптасқан тіркесі америкалықтар
үшін Бостон қаласында отырып шай ішу ... ... ... Бұл ... ... ... ағылшын колонияларының тәуелсіздік ... бір ... - ... экономикасына кері әсерін тигізіп,
Солтүстік Америкаға ... ... ... ... ... ... ... 1773 жылдың желтоқсанында «Бостандық ұлдары»
ұйымының мүшелері ... ... ... кемелеріне ұрланып кіріп,
теңізге шайдың бір бөлігін тастап жіберген.
Мұндай жағдайлар кездескенде ... не ... ... Осы ... сөздер
мен тіркестерді аударудың тәсілдері бар ма? ... ... ... үшін ... не білу ... мәтіндерді аударуда көмекші ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін, аудармашының кәсіби
білімінің кешенін ... ең ... ... ... бір ... Бұл кешенге мыналар кіреді:
Осылайша, адамзат қызметінің күрделі де көп қырлы түрі ... бір ... ... ... ... оңай іс емес ... ... түрлі мәдениеттің, тұлғалардың, ойлау жүйесінің және дүниеге
көзқарасының, ... ... ... ... ... даму
деңгейлерінің және т.б. арақатынасы болып табылады.
Сол үшін де ... ... ... ... ... тарих, әдебиеттану сынды түрлі ғылым салаларынан
хабардар болуды қажет етеді. Аударматанудың өзінде де мәдени, когнитивтік,
психологиялық, ... т.б. ... ... ... ... ... ... бар.
Аударма жасаудың негізгі әдістерін, тәсілдерін және жолдарын білу
|НЕГІЗГІ БІЛІМ ... ... ... ... |(аудармашының қызметі ... еш ... ... ... еш ... ... ... |
|негізгі білім) ... ... |
| ... деңгейде емес) ... шет ... ... |1. ... бір ... ... ғана ... оның ішінде: ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... |Олар: ... ... |• сол ... қауымның ... ... ... және мемлекеттік |
|• стилистикасын ... ... сол ... ... ... |
| |• ... |
| ... ерекшеліктері, |
| |• ... мен ... |
| ... ... ... |
| ... |
| |• ... және |
| ... ... ... ... ... ... | ... ... және | ... білу | ... ... ... ... талап етеді: аударма процесінің
заңдылығын ұғына білу, аударма жасау үшін ... ... ... және
негізгі ережелермен таныс болу, аударма нормаларын ... ... ... ... ... ... жақында ғана пайда болған тіл
білімінің ... ... - ... ... ... Бұл ғылымды
қалыптастыру үшін аудармашылардың ... ... ... ... кеңейтуге мүмкіндік берген практикалық қызметінің мыңдаған жылдары
кетті.
1.2Аударманың ... ... ... ... ... ... ерекше түрі
ретінде ататіл әртүрлі бөлек тілдерге бөлініп, әртүрлі тілдерде ... ... (тас ... адамдары) арасында байланысты орнату үшін
дәнекердің көмегі қажет болған ерте заманда пайда болды.
Дегенмен, ... ... ... ... бір түрі ретіндегі
аударма антикалық кезеңде жазудың пайда болып, дамуымен байланысты. Алғашқы
жазбаша аудармалар пайда болғанда ... да ... ... және ... ... мен нормаларды ұстануды талап ететін ерекше қызмет түрі деп
қабылданды.
Адамзат тарихының кейбір кезеңдерінде аударма көпұлтты империялар ... ... ... ... Рим ... Ұлы ... Оттоман империясы және т.б. еске түсіріңіз; ... ... ... ... - ... өмірінде ерекше әлеуметтік маңызға ие болды.
Бұл мемлекеттік құрылымдарда ... ... ... ... ... маңызды мемлекеттік құжаттар (басқарушылар мен үкіметтің
жарлықтары, заңдар жинағы т.б.) ... ... ... ... ... ... ... билік пен халықтың өзара әрекет етуін
қаматамсыз етті.
Аударма пайда болған сәттен бастап оның адамзат ... орны ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндік тудырды,
олардың мәдениетінің өзара байи түсуіне жол ашты. ... ... ерте және ... орта ... ... ой-өрісінің кеңеюі
үшін қоршаған орта туралы ... ... және сол ... халықтар
арасында тарауына сіңірген еңбегі аз емес. Марко Поло, Афанасий Никитин
т.б. ... ... жаңа ... ... өз ... ... ... Сол кездері ... ... ... «тілмаш» кірме сөзімен атайтын.
Аударманың дамуының ерекше сатысы болып діни ... ... ... ... ғасырынан бастап) аудармасы табылады. ... бұл ... ... талаптар қойыла ... ... ... ... т.б.), ... «шерік қатушы» (еретикалық)
кітаптардың аудармасының бұрмалануына жол берілмеді әрі ... ... Осы ... ... ... әулиелері дө, азап шегушілері
де болды. Осылайша, тақуа Иеронимді ... ... б.з. IV ғ. ... грек тілінен латын тіліне аударғаны үшін ... ... ... ... ... католик әулиелерінің ішіндегі ең жиі оқылатын
болып саналады. 1545 жылы Әулие ... ... ... ... ... ... Доле ежелгі грек ойшылы Платонның жанның қайта тірілу
мүмкіндігі ... ... ... еңбегін латын тіліне аударғаны үшін
дарға асылды. ... ... ... ... ... іріктөйтін және мәтіндерді аударудың тәсілдерінің белгілі ... ... ... ... ... бірі - ... мәтіндердің аудармасы.
Ежелгі грек және латын авторларының ... жаңа ... ... ... ... ... жаңғыру кезеңінде басталды. Қайта жаңғыру
кезеңінде европа елдеріндегі ... ... XVf. ... ... басу ... ... болуы себеп болды. ... ... ... ... ғ. соңы - XIX ғ. ... қазіргі аударма түрлерінің дерлік
барлығы. пайда болған еді: формасы бойынша (мыс: ауызша және ... ... ... жанры бойынша (ресми-іскери, ғылыми, діни, көркем-
әдебиет). Алайда XX ғ. басына дейін аудармашылар аз ... әрі ... ... де ... ғана ... ғ. ... ақпараттық дүмпу басталды. Әртүрлі ... және ... ... ... ... күрт ... баспа материалдарының көбеюі,
техникалық қатынас құралдарының ... ... ... ... ... «аударма дүмпуіне» алып келді. Аударма қызметі XX ғ. ортасында
мемлекеттер арасында ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ірі ұйымдардың (БҰҰ, ЮНЕСКО т.б.) құрылуымен қанатын кең
жая бастады. Аудармашыларға деген ... ... ... ... ... ... оқу орындарының ашылуына себеп болды. ... ... және ... мәселелерінің шешілуін талап етті.
Осы кезден бастап аударма ғылымы немесе аударма теориясы пайда болды.
1.3 ... ... ... ... және ... алғашқы ... - ... ... ... және ... ... ... шешуге
тырысқан аудармашылардың өздері. Олардың ... ... ... тек аударылған мәтінге түсіндірме ретінде ғана қалып, аудармаға
берілген тұжырымдама ретінде қолданылмады. ... ... ... Аристотель және Демосфен ... ... грек ... аударған Цицерон және Гораций атты Рим ... ... ... ... қажетінше ұқсас болу
деңгейі мәселелерін талқылаған. ... және ... да ... ... ... ... ... мәселесі және сол әріпті емес, негізгі мағынаны жеткізу керектігі
сөз болады. Қайта ... ... ... дәл ... ... дәл ... әсер ... еркін аударманың дәлелді
мәселелері талқыланды. Дегенмен аударманың ғылыми теориясының негізі тек ... ... ғана ... қарастырыла бастады.
2-ТАРАУ. АУДАРМА ПРАГМАТИКАСЫ
Аударма жүйесінде прагматикалық фактордың алатын орны қандай екендігіне
көз жеткізу үшін ... ... ... ... ... шешумен
айналысады дегенді саралап алу қажет. Осы ... ... ... аударманың жекелеген проблемаларын іске асыру, зерттеу т.б.
туындайтыны мәлім.
2.1 Аударма прагматикасының түсінігі
Аударма теориясының алдына ... ... ... ... ... лингвистикалық негізінде пайымдап сипаттау немесе
аударма үдерісінде ... ... ... жүйелер,
олардың шегі, мүмкіндіктерін айқындау;
2. аударма лингвистиканың зерттеу нысаны ... оның ... ... ... ... аударма түрлерін классификациялаудың негізін жасау;
4. аударма эквиваленттілігін түпнұсқа мен ... ... ... іске ... құрал ретінде тану;
5. әр түрлі құрлымды тілдер үшін жеке, арнайы аударма ... ... ... жасау;
6. түпнұсқа аударма мәтініне ... ... ... аудармашының
басшылыққа алатын ғылыми жалпы қағидаттарды жасау;
7. ... ... ... ... ... лингвистикалық және
прагматикалық фактордың әсерін ашып айқындау;
8. «аударма нормасы» деген ұғымды ... және ... ... ... ... ... ... прагматикалық фактор басқа да ... бірі ... ... ... әсер ... деп ... ... бар. Г.Смағұлова: «Өлең контексі поэтикалығының прагматикасы – оқушы
сезіміне әсер етуі» [11:69] – деп көрсетеді. Ал ... ... оны ... ... бір тіл ... ... көркемдік, эстетикалық
құндылығын түсірмей, мағынасын ... ... де ... ... ... ... ... дегенде
аудармашының аударманы тұтынушыларға, 2–тілдің оқырманына ... ... үшін өз ... ... қадамының творчествалық нәтижесі ... ... ... ... ... ... мәселелерге тоқталған зерттеушілер
жоқтың қасы. Аударма үдерісіндегі прагматикалық фактордың ... ... өте ... бір ... айту, әңгімелеу барысында тілдік белгілерді қолдану
арқылы автор өзінің объективті дүниені қабылдау ерекшеліктерін жеткізеді.
Тілдік ... мен ...... арасында осы негізде қарым – қатынас
орнайды. Осы ... ... ... лингвистиканың саласы
прагматика деп аталады. Бұл сала ХХ ғасырдың ... ... ірге ... ... ... ... ... деген ұғымды семантика, синтактика деп те атайды.
Орыс тілінің түсіндірме сөздігі: «Прагматика, в ... ... ... отношение между средствами языка и теми, кто этими
средствами пользуется» [1 :577] – деген анықтама береді. Бір тілден екінші
тілге ... ... ең ... ... ой – ... ... субъективті көз қарасы, қатынасы арқылы оның таным -
түсінігі, түйсіні және ой–қиалы, ... ... ... ... ... Бұл ... тұпнұсқа мәтіні мен аудармашы, аудармашының
жасаған мәтіні мен аударманы қабылдап ... ... ... ... ... орнайды. Аудармашы өз жұмысының нәтижесін сол
аударманы ... ... ... мен ... ...... және ... әсерлерін есепке ала отырып шығару керек. Яғни тілдік
құралдар мен аударманы тұтынушылардың арасындаға прагматикалық аспектіні
жүзеге асыру ... ... ... ... өзі жасаған мәтіні мен
аударманы тұтынушылардың арасындағы қарым–қатынасты ... ... ... ... «Деятельность переводчика всегда имеет творческий, или
объективно – субъективный характер, т.к. ... ... ... и ... ... перевода, постоянно используя для
решения проблемы все ресурсы языковой системы, а не ... при ... ... каких как перевод ... ... ... [7: 47] – деп көрсетеді. Бұл аударма процесінің бір ... ... ... ... түрде қондырғылар жасауға көнбейтін,
аудармашыдан кәсіби біліктілік, білімнің жан–жақтылығын, шығармашылық
тапқырлық талап ... ... Ал бұл ... ... ... – субъективті көзқарасын танытады да, ... ... ... ... ... аудама теоретигі Л.С.Бархударовтың 1975 жылы жарық көрген
«Язык и перевод» атты ... ... рет ... ... мәселесі қарастырлады. Аударма трансформациясы жасалу кезінде,
тіл бірліктерінің мағыналарының әр түрлі типтерін ... ... ... ... белгінің үш түрлі семантикалық мазмұнын іске асыру керек
болады. Л.С.Бархударовтың пікірі бойынша олар:
1. таңбалардың референциальды мағынасы;
2. таңбалардың прагматикалық қарым – ... ішкі ... ...... ... ...... мен зат, процесі, сын, іс -
әрекетінің ... ... ... ... ... ... – сол ... керектенетін таңба мен адам
арасындағы субъективті (стилистикалық, экспрессивтік, эмоцональды ...... ішкі ... ...... бір ... ... таңбалардың өзара қарым – қатынасқа ... ... ... ... ғылым – семиотикада осы типтерге үш ... ... ...... ... белгілерін
зерттейді; прагматика – олардың прогматикалық мағынасын ... – ішкі ... ... немесе ішкі семиотикалық мағынаны
зерттейді.
Сематикалық мағыналардың ерекшелігін зерттей отырып, Л.С.Бархадуров
төмендегідей қорытынды жасайды: «в максимальной степени в ... ... и ... ... ... ... единиц; в
меньшей степени, чем референциальные, подаются при переводе прагматические
значения, и ... ... ... ... в
минимальной степени или совсем исчезают» [4: 11].
Аудармадағы ... ... ... ... ... ғалымы
Ю.Найд «аударманы модельдеу», «аударманың динамикалық эквивальенттілігі»
т.б. ... ... ... Ол аударманың модельділігі аясында
түпнұсқаның аударма мәтінінде қайта құрылатын бірліктері ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқасының формльды ерекшелігіне аса мән бермей, Рецепторға
(аудармаға оқырманына ) түсінікті, ... ... болу ... ... барлық нормаларын сақтай отырып, рецептордың алатын әсерін басты
назарда ұстау арқылы аударма жасау деп ... ... ... ... ... ... ... теориясы тұрғысынан, Ю.А.Найд
«динамикалық эквиваленттілік» деген терминді аударманың трансформациялық
теориясы тұрғысынан ... Ал шын ... бұл екі ... бір ... шығады: Л.С.Бархударовша, (аудармадағы прагматикалық
қарым-қатынас) сол таңбаларды керектенетін таңба мен адам ... ... ... ... ... ... ... эквиваленттілік) Рецепторға
(аударма оқырманына) түсінікті, аударма табиғи болу үшін, аударма тілінің
барлық нормаларын сақтай отырып, ... ... ... басты назарда
ұстау арқылы аударма жасау. Бұл, ... ... ... екі ... ... ... ... – қатынас. Бір сөзбен айтқанда,
аудармашы аударма жасау үшін бір ... ... ... ... қарым– қатынасқа түсетін де, аударма табиғи, ... ... ... ... болу үшін ... ... ... дәлме–дәл жеткізуден бас тартады. Аудармашы өзінің субъективті
көзқарасының тұрғысынан аудармаға творчествалық ... ... ... кей ... түпнұсқа элементтерін тастап кетуі де
кездеседі. Осының бәрі аудармадағы прагматизм мәселесіне келіп түйіседі.
Ю.Н.Караулов аудармашы тілдік элементтерді жеткізетін тұлға ретінде үш
сатылы деңгейге ... 1. ...... отражающий
степень владения языком; 2. когнитивный, представляющий актуализацию и
идентификацию релевантных знаний и представлений, ... ... ... 3. ... - ... [1: 36] – деп көрсетеді.
Аударма жасау – эвристикалық ... ... ... ... ... мәдениеттілігі, білімі, ... ... ... өз ... ... қоймайды. Ал аудармашының тілді
жеткізетін тұлға ретінде ең ... ... ... оның ... ... ... ... Сондықтан толыққанды, абсолютті түрде
дәл және екінші тілге төл туындыдай, түсінілетін ... ... ... ... маңызы өте зор деуге болады.
2.2 Аударма прогматикасының негізгі аспектілері
Аудармадағы прагматикалық мәселе ... ... ... ... ... ... ... потенциясын қалпына
келтіру;
2. Түпнұсқаны прагматикалық бағыты мен ... ... ... лингвистикалық факторлардың прагматикалық қызметін ашу;
4. Түпнұсқаның коммуникативтік эффектісін беру жолдарын саралау;
5. Аударма мәтініне прагматикалық ... ... ... ... ...... анықтау;
7. Түпнұсқаның формальды ерекшеліктерін жүзеге асыру қондырғылары;
8. ... ... және ... [1: ... ... түпнұсқа мәтінінің прагматикалық мүмкіндігін
(потенциал) қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты болады. Прагматикалық бейімдеу
дегеніміз аудармашының аударма ... оның ... ... ... ... тудыра алатын болуы үшін
енгізген өзгертулері. Ал ... ... ... ... ... қол ... тиісті межесінің өлшемі.
Мәтіннің прагматикалық бейімделуі рецепторға зияткерлік,
эмоционалдық реакция туғыза ... ... ... ... ... алушы, коммуникацияға
тыңдарман немесе оқырман ретінде ... ... кез - ... ... ... білдіретін коммуникативтілігімен ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Алдыңғы хабарды түсінген рецептор, мәтінмен белгілі бір жеке ... ... Бұл ... қатынас деп аталады. Ондай қатынастар
әр түрлі сипатта болады. Мәтін ... ... ... емес ... оның
қызығушылығын тудырмайтын тек қана қандай да бір факт ... ... ... үшін ... ... ... зияткерлік сипатта болуы мүмкін. Кейбір
жағдайда алынған мәлімет рецепторға ... ... ... ... ... ана сезіміне әсер етіп, әр түрлі эмоциялық реокция ... бір ... ... ... ... мүмкін. Мәттінің рецепторға
осындай коммуникативтік эффект тудыруын, ... ...... ... ... ... алушыға прагматикалық әсер етуі немесе
мәтінің прагматикалық аспекті, прагматикалық бейімделу деп аталады.
Мәтіннің прагматикалық бейімделу тұпнұсқа мәләметінің ... мен ... ... ... ... таңдаудың нәтижесі болып табылады.
Ең әуелі автор түпнұсқа тілінің коммуникативтік шеңберіне сай ... ... ... т.б. мағыналардың беуі, олардың арасынджа қажеті
мағыналардың байланыс тудыру үшін тіл ... және ... ... ... ... ... рецепторға
коммуникативті эффект тудыратын мүмкіндік бар ... ... ие ... ... ... ... ... меңгеру формасы мәтінді құрастырушыға тәуелді болмаған ... ... ... ... тіл тұтынушыларына арналған мәтіндер тек сол тілдің
түйсігіне арналатындығы белгілі. Олар ... ... сол ... ... ... оларға түсінікті ақпараттың көлемінде,
әлеуметік ақпараттың ... ... ... мен мәдени өмірдің
төңірегінде жасалады. Аударма процесінің негізінде, мәтін ... ... ... яғни ... ... ... ... басқа бір тілге қайта
хатталады. Сондықтан аудармашы түпнұсқа мәтінің прогматикалық түрде өңдеп
шығуы керек. Мәтінің ... ... ... ... жоқ немесе
әлеуметік-мәдени, психологиялық ерекшеліктеріне ... және де ... ... мен ... енгізу керек. Бұл үшін аудармашы
мәтінге төмендегідей өзгертулер жасау мүмкін:
1. қажетті ақпаратты анықтап, толықтырулар эксплутация ... ... ... ... ... ... ... мәтінің рецепторына мүлдем түсініксіз беталды тастап кетеді.
Түп нүсқаның прагматикалық бағыты мен ... ... ... ... аударма бағытталған рецепторлар мен
түпнұсқаның жанрлық ... ... ... ... ... теоретигі А.Нойберт прагматикалық моменттер аударманың барлық
түрлерінде қандай қызмет батқаратындығына ... ... ... атап ... 1. ... ... ... 2. жергілікті
ақпарат құралдарының аудармасы; 3. көркем әдебиеттер ... 4. ... ... үгіт ... насихат, экспортқа шығарылатын тауар жарнамалардың
аудармасы;
1. ғылыми әдебиеттер – түпнұсқасы тілі мен ... ... ... білім деңгейі негізінен сәйкес, адамдар әр
түрлі тілде сөйлегенмен ... ... ... тең адамдарға
бағытталған аударма;
2. жергілікті ақпарат құралдарының матералдары, ішкі тұтынушыларға
арналғани ... ... ...... ең ... ана тілінің байлығы мен
мүмкіндігін сарқа отырып дайындаған ... шет ... ... ... Бұл ... процесі кезінде аудармашы
көптеген күтпеген тілдік құрлымдарға, ір қилы сөз саптауларға,
түйткілдерге тап ... ...... үгіт ... ... ... шығарылатын тауар
жарнамаларын аудару; Бұл жағдайда прагматикалық фактор үлкен роль
атқарады. Аудармашы ... ... ... ... ... қамтмасыз ету үшін емес, тілдік ұжымының,
белгілі бір «орта» өкілдерінің ерекшеліктерін еске ала ... ... ... елді ... арналған мәтіні – ақпаратты – үгіт, насихат,
матералдардан ... ... ... ... мәтіндері. Мұндай
мәтінің авторлары мәтінді шетелдік ... ... ... ... ... жазу ... Бұл ... аудармашы
аударманы рецепторға түсінікті етемін деп өз бетінше әрекет жасамауына да
болады. өйткені, түпнұсқа мәтіні бұл ... өтеп ... ... ... ... талап дәлдік, нұсқалық сонымен қатар көріктілік
те болып табылады. Бірақ ... ... ... көз ... ең әуелі орыс тілді оқырмандардың таным–түсінігіне ... да, ... ... ... ... ... «Мой город и
красив, и молод!» «Менің қалам шуақты, ... ... - деп ... ... қалам жас та жасампаз қала!» десе халыққа түсінікті де ... ... тән ... ... ... ... ... бейімділігін қайта
түлете отырып, түпнұсқада айтылған арнайы таным саласына ... ... ... ... ... назарда ұстау
арқылы ақпарат берудің межесіне оңай жетуге болады. Мұндай рецептор топқа
арналған аудармалар прагматикалық анықтамалардың санын едәуір ... ... ... жағынан, көпшілік оқырманның білім деңгейі
төмен рецептор топтарға ... (әр ... ... ... ... ... көпшілігі түсініксіз немесе басқаша түсінетіндей
жағдай тууы мүмкін немесе түсіндірмелер мен анықтамалар көп ... ... ... ... ... дәлдікті қамтамасыз ету үшін әр түрлі реңкте сөйлейтін
адамдардың әлеуметтік-лингвистикалық топтарының ... ... ... Аударманың рецепторына аударылатын мәтінді жан-жақты түсінуіне
қиындық тудыратын ... ... ... ... ... ... қалыс, субстрандтық формалардың болуы, ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
Түпнұсқада аумақтық-диалектілік элементтер аударылмай беріледі. Дегенмен
диалектілік формалар екі ... ... ... ... ... ... түгелдей дерлік белгілі бір аумақтық – ... ... ... ... ... ... ... авторы қолданған, пікір
алмасу құрал ретінде танылады да, аударма жалпы халықтық тілден жасалғандай
деңгейде аудаылады. әрине, аудармашы бұл ... сол ... ... ... ... болуы шарт. Екінші жағынан, диалектілік формалар,
әсіресе, көркем шығармаларда кейіпкердің өмір сүрген ортасы, жеке басының
ерекшеліктерін ашып ... ... ... ... ... ... рейептор үшін беймәлім, түсініксіз ... ... қала ... ... ... сөйлейтін ағылшындардың h-ны қосатындығын
басқа тілде сол күйінде берсе, оқырманға түсініксіз болар еді. ... ... ... оның ... ... ... жасауға болмайды,
өйткені, ол қазақ тілінің идентификациясын көрсетуге әкеліп соғады.
Көптеген аймақтық диалектілер сол тілде сөйлейтін ... ... ... ... ... ... жағдайда түпнұсқада оны
пайдалану сол кейіпкерлердің қай әлеуметтік топқа жататынындығын көрсетеді.
Басқаша ... олар ... да бір ... ... ... ... ... ерекшелігін анықтайтын әлеуметтік диалект қызметін
атқарады. ... ... ... диалектінің элементтері арқылы
берілген жарнамаақпараттарды аударуға ... ... ... орыс тілінен
қазақ тіліне аударғанда, аудармашы орыс балықшыларының кәсіби сөзін
аударғанда, ... ... ... ... сөздер, қылмыстық
топтардың мінез-құлқын суреттеу үшін ұрлықшылар жаргонын қолданады. Бұл
мәселені шешу әлеуметтік диалекті ... ... ... ... ... арқылы ерекшеленетіндігін меңгергенде ғана оңай болады.
Мәтінде мұндай көрсеткіштің кішкене элементі болған ... сол ... ... ... мүмкін болып, қамтамасыз етіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезде ғылым мен білім, әдебиет пен мәдениет, ақпарат пен
жарнамалар ... мен оның ... ана ... жеткізу аударма
үдерісі арқылы жүзеге асары сөзсіз. Бір жағынан, аударма арқылы ... ... ... ... ... ... ... өсуіне жол ашылса, екінші жағынан ақпараттар
ағымының тасқынында төл тіліміздің табиғи, шынайы күйін сақтап қалу ... ... ... Ол үшін ... шет тілінен жасалған аударма ... ... ... ... ... ... жақындастырылып жасалуы керек. Осы ... ... ... прагматикалық фактордың тәжірибедегі маңызы
өте зор.
Аударма трансформациясы жасалу ... тіл ... ... ... ... тілде жеткізу барысында, тілдік белгінің үш түрлі
семантикалық мазмұнын іске ... ... ... ... бірі – ... адам мен ... арасындағы адам субъективті (стилистикалық,
экспрессивті, эмоционалды т.б.) қарым-қатынас; ішкі лингвистикалық қарым-
қатынас – ... бір ... ... ... ... ... қарым-
қатынасқа түсуі.
Ендеше аударма жасаудағы прагматикалық ... ... ... ... элементтерді жеткізуші тұлға ретінде ең жоғарғы
деңгейге көтерілуімен өлшенеді ... ... Ал бұл ... ... ... дәл, ... шыққанын көрсетеді.
Тағы бір айта кететін жай аудармашының аударымпаздық қабілеті ... ... мен ... оның ... ... тілдің табиғи бояуы
мен өзіндік айшығын, көркемдік өрнегін сергек ... дәл ... ... Ал фразеологиялық тіркестерді аудару аудармашыдан ерекше
тапқырлықты талап ... ... ... тән ... бояуы, ұлттық
нақышы, өзіндік ... ... ... ... анық ... ... Ал сол ... бір ұлттық сипаты бар
идиомалар мен қанатты сөздерге, тұрақты тіркестерге балама іздеу тым ... ... Егер бір ... ... ... басқа тілде
дәлме-дәл немесе жуық келетін баламасы болса соған алмастырады, ал мұндай
мүмкіндік болмаған ... ... ... ... ... қай ... болса да өзіндік ерекшелігін және фразеологиялық тіркестің
мағынасы мен мәнін сақтап, ... ... ... ... ... сол ... кейде мүлде жаңа, тың тұрақты ... ... ... ... Бұл ... ... ... ету – аударманы
түпнұсқаның дәл өзіндей ... ... ... әсерлі етудің бірден бір
жолы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Лексико-стилистические ... ...... ... ... Б.Х. ... ... – Алматы, 1998.
3. Аударманың лексика-стилистикалық мәселелері. – Алматы: ... ... ... Л.С. Язык и ... – Москва, 1975.
5. Талжанов С. Көркем аударма туралы. – Алматы, 1962.
6. Жақыпов Ж.А. Аударматануды аңдату. – Қарағанды, 1997.
7. ... Н. ... ...... ... ... О.А. Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. – Алматы, 1975.
9. Чернов Г.П. Основы синхронного перевода. – Москва, 1982.
10. Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – ... ... ... Г. Өлең ... ...... ... Мастерство перевода. – Москва, 1963.
13. Феодоров А.Б. Основы общей теории перевода. – Москва, 1983.
14. Шарпиев А.В. Синхронный перевод. – Москва, ... ... К.М., ... В.Г. Язык и ...... ... ... тілі энциклопедиясы. – Алматы, 1997.
17. Крысин Л.П. ... ... как ... ... // ... ... -
М.: Наука - 1993.
18. Князева Г.Ю. Понятие ассимиляции ... и ... ... // ... и ... в высшей ппсоле. Вып V. М.,
1970.
19. Крысин Л.П. ... ... ... ... ... ... - М.: ... славянской культуры, 2003.
20. Орусбаев А.О. Языковая жизнь Киргизии ... ... ... ... ... А.Н. ... армяно-кыпчакского языка к славянским в ХУІ-
ХУІІ вв-Киев: Наукова думка, 1979.
22. Крысин Л.П. Этапы освоения ... ... // ... язык ... 1991, №2.
23. Бектаев К- Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік. - ... ... ... ... С.Г., ... ... Ж..Ы., Яровая Е.Ф. Заң
терминдерінің казақша-орысша. орысша -қазақша аныктамалық ... Жеті ... ... ... ... ... Мектеп, 2004.
-----------------------
ТІЛАРАЛЫҚ ДӘНЕКЕРЛІК
МӘДЕНИЕТАРАЛЫҚ
ДӘНЕКЕРЛІК
ТІЛАРАЛЫҚ ЖӘНЕ МӘДЕНИЕТАРАЛЫҚ
КОММУНИКАЦИЯНЫҢ СӘТТІ ӨТУІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕТІН ДӘНЕКЕРЛІК
ТІЛДІК ТОСҚАУЫЛ
3-қатысушы адресат
2-кодта (аударылатын тілде сөйлеуші)
1-қатысушы адресант
1-кодта (аударатын тілде сөйлеуші)
хабарлама
Аудармашы
1-кодтың ... ... ... бар ... ... тілде)
1-коды бар (аударатын тілде) хабарламаны қабылдайды және қайта кодтайды.
2-коды бар (аударылатын тілдегі) хабарламаны кодтайды және жібереді
1-коды бар хабарлама ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Антонимдер4 бет
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі19 бет
Аудармашы - тіларалық делдал18 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының негізгі типтері80 бет
Бала тәрбиесiне байланысты салт-дәстүрлер7 бет
Ислам діні туралы мәлімет44 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Тіл қатынас жүйесі және аударма түрлері18 бет
Фотосинтез5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь