Аударма түрлерінің қазіргі жіктемесі

КІРІСПЕ
І Аударма түрлерінің қазіргі жіктемесі
1.1 Түпнұсқа мәтін және аударма мәтінді ұсыну формасы бойынша аударма түрлері
1.2 Жанрлық . стилистикалық ерекшеліктері жағынан аударманың түрлері
ІІ Аударма ісінің түпнұсқа авторына қатысы бойынша аударманың түрлері
2.1 Аударманың қолданылатын бірліктері бойынша аударманың түрлері
2.2 Аударманың түпнұсқаға сәйкес келу сипаты жағынан аударма түрлері
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Аударма дегеніміз ең қарапайым анықтама бойынша – бір тілдегі ойды ауызша немесе жазбаша түрде екінші тілде беру. Аударманың шығыуын ғылым адамзат қауымның алғашқы дамуы дәуірімен, яғни тілдің шығуымен байланыстырады. Қарым – қатынастың құралы ретінде әр түрлі тіл пайда болғанда, бір тілде сөйлейтіндердің екінші тілде сөйлейтіндермен түсінісу қажеттілігінің негізінде аударма пайда болған.
Аударма – объективті түрде меңгеруге болатын реальді, тірі үдеріс. Жалпы аударма деген ұғым бірнеше түсінікті білдіреді:
Аударма – екі немесе одан да көп тілдердің арасындағы семантикалық бірлік сәйкестіктерін табу үшін жасалатын аударма. Бұл аударма негізінен екі тілді лексикография немесе салғастырмалы және салыстырмалы семантикалық зерттеулер жүргізу үшін қолданылады.
Аударма – белгілі бір тілде берілген ақпаратты басқа тіл құралдары арқылы беру;
Аударма - белгілі шығарма ішіндегі әр түрлі ақпаратты жеткізуді қамтамасыз ететін айтылыс құралдарын ғана іздестіріп қоймай, жаңа мәтіннің түпнұсқаға және түріне (ішкі және сыртқы) толық сәйкесуін қамтамасыз ету үшін жасалатын аударма, яғни көркем шығарманы және аударылатын тілде қолданыс таппаған ұғымдарды аудару [5; 43].
Аударма жұмысы – бүгінгі таңда маќсат-мүддесі, тіршілік-әекеті бір адамзат ќоғамындағы аса маңызды, шартты ќұбылыс.
Аударма - ұшан-теңіз өмір ағысының бүкіл процесін ұштастыруға себепші болып отырған елеулі күштердің бірі.
Аударма барысында аудармашы тек қана екі тілді меңгерумен ғана шектелмей, аударманың тәсілдері, құралдарын, тәсілдемелерін және әр түрлі аударма трансформациясының түрлерін қолдана отырып, аударма стратегиясының теориялық принциптерін мүмкіндігінше башылыққа алады. Бірақ аудармашы аударма процесінде үнемі қайталанатын, типтік заңдылықтармен қатар, жеке, тұрақсыз, жалпылапуға көнбейтін фактларға да кездеседі. Мұндай жағдайда әр аудармашы бұл мәселені өзінше шешеді. Ол өзі лабиринттің жағдайына түсіп, мақсатқа жетуді тиімді жолмен шешуге тырысады. Бірақ қандай да аудармашы болсын аударманың толық және керекті барлық нұсқаларын қамти алмайды, әр аудармашы мүмкін нұсқалар мен интерпретцияның жартысын ғана керектен алады. Аудармашы өз бетінше әрекет жасайды, осы кезде түйсігін негіздеген ғылыми тұғырнама керек болады. Аударма шығармаылық үдеріс болғандықтан ол аудармашының білімі, санаткерлігі, тәжірибесі, өнертапқыштық, алдына қойған мақсатқа жеру үшінгі талпынысымен қатар, оның франтизиясының шыеайлығы және түйсігімен де байланысты болады.
1. Аударманың лексика-стилистикалық мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1987.
2. Талжанов С. Көркем аударма туралы. – Алматы, 1962.
3. Жақыпов Ж.А. Аударматануды аңдату. – Қарағанды, 1997.
4. Комиссаров Н. Теория перевода. – Москва, 1990.
5. Айтбаев О.А. Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. – Алматы, 1975.
6. Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – Алматы, 1987.
7. Смағұлова Г. Өлең контексі прагматикасы. – Алматы, 1987.
8. Қазақ тілі энциклопедиясы. – Алматы, 1997.
9. Бектаев К- Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік. - Алматы: Алтын қазына, 2001.
10. Ахметова С.Г., ТұрсынбаеваЖ..Б., Ысқакова Ж..Ы., Яровая Е.Ф. Заң терминдерінің казақша-орысша. орысша -қазақша аныктамалық сөздігі.- Алматы: Жеті жарғы, 2001.
11. Ағылшынша-қазақша сөздік. -Алматы: Мектеп, 2004.
12. Кеңесбаев I. Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер. - Алматы, 1987.
13. Токсейітов Р.К. Экономикалық анықтамалық сөздік. Экономический словарь-справочник. - Караганды: Болашак-Баспа, 1999.
14. Бүркітбай Г. Қазақ тілі түсіндірме сөздіктерінде арабизмдердің лексикографиялануы. Филолог . ғыл. канд. дисс. Алматы, 2003. – 143 б. Әбдірахман Ә.Ә. Құран Кәрімдегі тұрақты тіркестер мен термин сөздердің қазақ тілінде берілуі // Филолог . ғыл. канд. дисс. Автореф. Алматы, 2004.
15. А.Қ.Жұмабекова, Г.А.Жұмашева «Аударма терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі». Алматы, 2005 ж.
        
        КІРІСПЕ
Аударма дегеніміз ең қарапайым анықтама бойынша – бір ... ... ... ... ... екінші тілде беру. Аударманың шығыуын ғылым
адамзат қауымның ... ... ... яғни ... ... Қарым – қатынастың құралы ... әр ... тіл ... бір ... ... ... ... сөйлейтіндермен түсінісу
қажеттілігінің негізінде аударма пайда болған.
Аударма – объективті түрде меңгеруге ... ... тірі ... ... деген ұғым бірнеше түсінікті білдіреді:
Аударма – екі ... одан да көп ... ... ... ... табу үшін ... ... Бұл аударма негізінен
екі тілді лексикография немесе салғастырмалы және салыстырмалы семантикалық
зерттеулер жүргізу үшін қолданылады.
Аударма – белгілі бір ... ... ... ... тіл ... беру;
Аударма - белгілі шығарма ішіндегі әр түрлі ақпаратты ... ... ... құралдарын ғана іздестіріп қоймай, жаңа мәтіннің
түпнұсқаға және түріне (ішкі және ... ... ... ... ету
үшін жасалатын аударма, яғни ... ... және ... ... таппаған ұғымдарды аудару [5; 43].
Аударма жұмысы – бүгінгі таңда маќсат-мүддесі, тіршілік-әекеті бір
адамзат ќоғамындағы аса ... ... ... - ... өмір ... ... процесін ұштастыруға себепші
болып отырған елеулі күштердің бірі.
Аударма барысында аудармашы тек қана екі ... ... ... ... ... құралдарын, тәсілдемелерін және әр түрлі
аударма трансформациясының түрлерін қолдана отырып, аударма ... ... ... ... ... Бірақ аудармашы
аударма процесінде үнемі ... ... ... ... жеке,
тұрақсыз, жалпылапуға көнбейтін фактларға да кездеседі. Мұндай ... ... бұл ... ... ... Ол өзі ... жағдайына түсіп,
мақсатқа жетуді тиімді жолмен ... ... ... ... да аудармашы
болсын аударманың толық және ... ... ... ... алмайды, әр
аудармашы мүмкін нұсқалар мен ... ... ғана ... алады.
Аудармашы өз бетінше әрекет жасайды, осы кезде түйсігін негіздеген ғылыми
тұғырнама ... ... ... шығармаылық үдеріс болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... жеру үшінгі талпынысымен қатар, оның франтизиясының шыеайлығы және
түйсігімен де байланысты болады.
Сонымен қатар аударылатын мәнтін, оның көлемі, ... ... ... әр түрлі талаптарға қарамастан аударма ісінде ... ... ... – қатынасы деген ұғым төңірегінде аударманың, түпнұсқаның
жанрлық – стильдік ерекшелігі мен аударманы түсіну, құруға байланысты ... мен ... ... ... ... ... мен мәтіннің әр қилылығы, ерекшелілігіне ... ... ... мен ... ... ... ... деуге
болады. Сондықтан аударма ісінің кең көлемделілігі мен әр түрлілігі және
олардың негізінде бірлік пен ...... ... ... жатады.
Осы принциптің негізінде аудармаға қойылатын талаптар анықталады.
Аударма стратеиясының барысында аудармашы арнайы немесе кздейсоқ әр
түрлі ... ... тап ... ... ережелердің бірін
ағылшынның атақты ақыны, аудармашы Дж. Драйден ... ... ... аудармашы:
-ақын болуы керек;
-түпнұсқа тілі мен ана тілін жетік меңгерген болуы керек;
-түпнұсқа авторының жеке ерекшеліктерін сезіне білу;
-өз ... ... ... ... ... ... ... керек;
-түпнұсқаның мазмұнын сақтау керек;
-мағынасына нұқсан келтірілмейтін, ... ... ... ... ... ... ... керек;
-авторды қазіргі ағылшындар қалай сөйлесе, дәл солай сөйлеуге мәжбүр
ету керек;
-шығарманың рухын түсірмеу үшін ... – сөз ... ... ... жақсартып, жөндеуге тырыспау керек;
Өзектілігі: Қазіргі кезде аударманың ... ... ... ... ... ... ... техника мен ғылым
мағұлыматтарын алмасудың және көпшілікке ... ең ... жолы ... Бұл – ... ... ... біртұтас дамуын
ұйымдастыруда, халықтардың мәдени және ... ... ... ... – қатынасын ұлғайтуда аударма нағыз дәнекерлеуші күш
болып отыр деген ... пен ... ... ... пен ... ... пударма ісінің жөн – жосығын, оның ғылыми негіздерін жасап
айқындамай мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру мүмкін ... Осы ... ... ісі ... ... ... мәселелерінің бірі болып отыр.
Мақсаты:
1. Аударманың жалпы лингвистикалық ... ... яғни ... ... қандай тілдік жүйенің ерекшеліктерінің және
тілдердің қызмет ету заңдылығының жатқанын анықтау;
2. ... ісі ... ... негізін жасау;
3. Аударма эквиваленттілігінің мәнін түпнұсқа және аударма мәтіннің
коммуникативтік теңдігінің негізі ретінде анықтау;
4. Аударма ... ... ... ... ... түпнұсқа мәтіннен аударма мәтінге ... ... ... ... нормасы» атты ұғымды анықтау және аударма сапасына баға
беру қағидаттарын әзірлеу.
Объектісі: Тіларалық және ... ... ... ... келген ұлттық тілдің тек қатынас жасау құралы емес, адамзат ... ... ... бері ... келе ... білім., дәстүр, тарихи және
мәдени тәжірибенің қорғаушысы екенін білу ... ... ол ... ... және тіл, ... және халықтар тарихы саласынан
хабардар болуын талап етеді. Осы ... ... ... үшін ... ... ... және ... тілдің лексикалық, грамматикалық және
стилистикалық ерекшеліктерін ғана зерттеп қоймай, сонымен қатар аударманың
арнайы машықтары мен ... яғни ... әдіс – ... ... ... ... ... жіктемесі
Тіларалық және мәдениетаралық дәнекерліктің қарастырылған түрлерінің
ішінде ерекше орында тұратыны қазіргі ... ... ... ... (белгілер) бойынша ажыратылатын түрлері бар – нақты аударма
(немесе транскодтау).
1-схемада ... 8 ... ... ... ... ... ... түрлерінің жіктелу белгілері
1.1 Түпнұсқа мәтін және аударма мәтінді ұсыну формасы бойынша аударма
түрлері
Түпнұсқа мәтін мен аударма ... ... ... бойынша аударма 2
түрге бөлінеді: жазбаша және ауызша.
Жазбаша аударма мен ауызша аударманың ... ... - ... ... ... жүзеге асыру барысыңда, аудармашы түпнұсқаның
әртүрлі үзінділерімен жұмыс атқарады. Аудармашы жазбаша аударма ... ... ... соң ... аударады, бірақ түпнұсқаның мәтіні
түгелдей оның қолында болады, және де әр айтылым берілген ... ... ... ... бөлек айтылымды бүкіл мәтіннің мазмұнымен
қатыстыра ... ол ... ... және соңғы бөлімдерінен аударма
нұсқасын таңдауға қажетті қосымша ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... дұрыс байланысты бақылай алады.
Ауызша аударма кезінде түпнұсқа мәтінін оратор сөйлегеннен кейін,
орташа сегментпен қабылдап, аударуы ... Ол ... ... түпнұсқаны
басқа бөліктерін білуге мүмкіндігі жоқ. Аудармашы ауызша аударма барысында
коммуниканттармен тікелей қатынаста ... ... ... қатынаста
қатысушылармен кері байланыста болуға мүмкіндігі болады. Ол ... ... оның ... ... ... ... оратордың сөйлеу
мәнерінің ерекшелігін қабылдауға, және сөйлеушілер мен ... ... ... ... ... ... кері байланыс
болған кезде, айтылған ойды нақтылауға, ... ... ... ... ... аударма - қосарласқан аударма, ілеспе аударма, және парақтан
аудару сияқты ауызша рәсімдеуді қажет ететін, аударма ... ... ... Тәржіма процесінде түпнұсқа мен оның аудармасы ... ... бұл ... аудармашы түпнұсқа бөліктерін бір-ақ
рет қабылдап, оны кейіннен салыстыруға немесе жасалған аударманы түзетуге
болмайтынын ескертеді.
Ілеспе аудармада ... және ... ... ... ... ... осы кезде уақыт тапшылығына байланысты ... ... ... осы аударылған сегменттерден аударма мәтініндегі ойы
аяқталған айтылымдармен бірге құрады.
Ауызша аударма өз ішінен үшке ... ... ... ... ... ... - аудармашы шығыс мәтінді қабылдай отырып қатар жүзеге
асырылатын кәсіби аударманың күрделі түрі. Ілеспе аударма ... ... ... ... ... 1-кодқа) орындалады. Ауызша аударманың бұл
түрі коммуникацияның ерекше жағдайларында ... яғни ... ... ... ... ... мүмкіндік берместен,
үзіліссіз, еш кідіріс жасамай сөйлейді (мысалы: халықаралық конгрестерде,
әртүрлі ... ... ... кездесулерінде т.б.). Мамандар ілеспе
аударманы бірнеше түрге бөледі:
• Тыңдау ... ... ... ... (негізгі түрі)
аудармашының барынша жинақы әрі шапшаңдығын талап ететін, өте тығыз уақытта
дыбысталып тұрған ... ... ... аударылатын аударма түрі;
• Парақтан аударылатын ілеспе аударма дыбысталып ... ... ... ... ... ... ... параққа жазылған
нұсқасы аудармашыға беріліп, тірек болады. Аударманың бұл түрі ... ... ... ... үшін көмекші болады;
• Алдын ала аударылған мәтінді ілесе оқу - шығыс мәтін айтылып жатқанда
алдын ала дайындалған аудармасын қатар ... оқу; ... бұл ... жатқан түпнұсқаны мағынасы жағынан да, ... ... ... ... аударма – мәтін тыңдалып болғаннан кейін жасалатын ... ... ... бар және ... - ... сондай-ақ, бір
жақты және екі жақты сияқты түрлері болады. Көбінесе қосарласқан ... ... бар ... ... ... ... атайды.
А) Біржақты аударма - ауызша бір бағытта ... яғни тек ... ... ғана ... аударма. Мысалы, келіссөз жүргізу барысында бір
аудармашы тек қазақ тілінен ағылшын тіліне, ал ... ... ... ... аударады. Яғни олар біржақты аудармамен айналысады.
Ә) Екіжақты аударма - бір ... екі ... ... ... ... және ... ... Мысалы, келіссөздер жүргізгенде кейде бір
аудармашы тілінен ағылшын тіліне, ағылшын тілінен тіліне де аударады.
Парақтан аудару - ... ... ... - ала оқымай, оны қабылдау
барысында ауызша аудару.
Ауызша аударманың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес қарастырылатын қосарласқан, ілеспе
және парақтан аударудың өзіндік ... ... ... теориясының
шеңберінен аспайтын сана механизмі, аударманың таңбалық тәсілінің қызметіне
жатады.
Аударманы психолингвистикалық тұрғыдан классификациялау ... тіл ... ... ... ... ... ... құрастыру,
сөйлеу барысын есепке алу негізделеді.
Мұндай аударма сөйлеу мәнері, түпнұсқаны түйсіну, аударылатын тілде
(ауызша енмесе ... ... құру ... ... ... Бұл аударма
жазбаша деген фиксировнаных мәтіе (жазбаша мәтін) арқылы қатынасқа ... ... ... ... ... ... рет қайта оралып,
түзетулер мен толықтырулар енгізе ...... мен ... ... ... – қатынасқа түсіп,
түпнұсқаның бөліктерін аудармашы бір реткі түйсігі арқылы аудару. ... ... ... соң оны ... қайта жасау, түзетулер
енгізугн мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі
формада болады:
1. түпнүсқа мәтінін түйсіну барысымен параллельді жүргізу арқылы;
2. түпнұсқа ... ... ... соң, ... ... ... формалары ауызша аударманың төмендегі түрлеріне ажыратылады:
– синхрондық немесе ілеспелі аударма;
– жүйелі немесе тізбектелген (последовательный) аударма;
... ... ... дүниежүзілік соғыстан соң пайда
болады.
Ең алғашқы кең көлемде пайдалану 1945 жылғы Нюренберг үдерісі ... ... ... дейін Халықтар Одағы және оның орнына пайда болған
БҰҰ – да тізбектелген аударма ... ... ... ... ... ... сөзін түгелбей немесе жартылай тәмамдалған соң ғана аудпрмашы
аударма ... ... ... ... ... мақсатында БҰҰ-ның
Қауіпсіздік Кеңестінде ілеспелі аударманы керектенгеннің ... ... ... ... ... аударма) құқылы болған.
Дегенмен бір уақытта тыңдау мен сөйлеудің ұштастыра алатын ілеспелі
аударма ... ... ... ... дәлелдей түсті.
Ілеспелі аударма дегеніміз аудармашы шешен сөзін ... ... 2 – ... ... ... заманғы техникалық құралдарды пайдалана арқылы
аударма жасау. Қазіргі кездегі кәсіби ілеспелі аударма ... ... ... ... ... ... құлақаптармен
(наушниктермен) қамтамасыз етілген, техникалық құралдарды мүмкіндігінше
пайдаланған аударма ретінде түсінеді [9: ... ... ... ... ... тілдері еркін меңгергендігін,
тапқырлығы мен мәтінің басқа бөліктерінде ... ой ... ... ... ... білуі, осының негізінде бүкіл
мәтіннің граматикалық құрылымы, сөз тіркестерін, сөйлемді басынан аяғына
дейін осы ... ... ... өте ... Және ... деңгейдегі кәсіби
аударма жасау үшін аудармашы мәтінімен алдын – ала танысу, ... ... сөз ... тәсіліне анализ жасау, ал мұндай жағдай мүмкін
болмаса, аударатын мәтіндегі арнайы терминдерді білуі шарт.ілеспелі аударма
кезінде ... ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігіне байланысты ақпараттың негізгі дәлелді
бөлігі емес, екінші ... ...... ... ... ... ... ойвндағы негізгі және көмекші ойды ажырата білу
ілеспелі аудармашының кәсібилік деңгейінің ... бола ... ... ... ... сөйлеу уақыты кемінде 7 – 10 ... онан соң ... ... Бұл бір ... ... ... ... елемеуге, тыңдармандардың жалығуына әкеп
соқтырады. Диаолгтық сөйлеу мәтіні ... ... ... ... ... ... жағдай аудармашы екі тілдің элементтерін тез
игеріп, анализ – синтез жасай отырып, тым ... ... ... ... ... аудармашының ең негізгі мақсаты – ... ... ... ... ...... ... ету. Бұл үшін
аудармашы 2 – 3 беттік мәтінді (адамның қабылдау қабілетінен ... ... ... ... ... түртулер» («универсальный
переводческое скоропись») керектенді.
Екі жақты жүйелі ... ... ... екі кіші ... ... болады:
абзацты – фразалық
жазба түріндегі жүйелі аударма [9: 76].
Абзацты – фразалық аударманың ... ... әр ... ... ... ... – тұрмыс – тіршілікте, жұмыста, саяхатта, ... ... ... ... ... осы түрінен
аудармашының кәсіби біліктілігінің, кәсіди шеберлігінің ... ... де ... Бұл аударма кезінде аудармашының оперативті жадына түсетін
жүктеме тым көп емес және ... ала ... ... ... ... тәржіманы фразалар немесе сөйлемдер көлемінде
жасайды. Абзацты – фразалық аудармаға ... ... ...
аудармашының реакцияны қабылдапуының тездігі, жағдайда тез ... ... ... тарих пен мәдениет аумағындағы жалпыға ортақ ауызекі
сөйлеу тілінің оралымдарын жақсы меңгеруі, ... ... сол ... ... ... пайдалана білу.
Жазба түрінде жүйелі аударма ілеспелі аударма керектенбеген жағдайда
және жауапкершілікті қажет ететін – ... ... ... ... ... және басқа сұрақтар бойынша жасалатын ресми кездесулер,
дәстүр, баяндамалар, баспасөз маслихаттары, семинарлар, дөңгелек үстел және
т.б. ресми іс – ... ... ... ... ... барысында оның
мазмұнын және ең негізгі бөліктерін өз ... ... ... ... Бұл аударманың ұтымдылығы – аудармашы тәржіманың жоғары деңгейіндегі
дәлдігін ... ету ... ие ... ... ... ... ... ауызша және жазбаша аударудың
өзіндік ерекшелігін төмендегідей тұжырымдайды:
Жазбаша аударма кезінде ... ... ... нұсқасын белгілі
болады, сондықтан оның мазмұны да түсінікті болса, ауызша аударма кезінде
оратор мәтінді бөлшектеп ... ... ... қортынды, мәтіннің ары
қарай өрбуін аудармашы өзі болжап отырады [3: ... ... ...... мен ... ... – қатынаста болуы енмесе мұндай қатынастың болмауы да аудармада өз
ізін қалдырады. Жазбаша ... ... ... түпнұсқа авторынан
таныс емес терминдерді анықтау, айтылған ойды, нақтылай ... ... ... ... кезінде аудармашы пікір алмасушылармен тұлға
аралық қатынасқа түседі. Аударма барысында оратордың ... ... ... және ... ... алу үшін ... вербальды емес
құралдарды, көрнекіліктерді ғана керектеніп ... ... ... ... бойынша кейбір сұрақтарға жпуап ... ... ... да ... ... ие ... ... кезінде аудармашы өзі «түпнұсқашы» ретінде әрекет етіп
аударма бір ... ...... ... ... ... ... «түпнұсқашы» енді бірде, тыңдарман – ... ... ... екі ... ... ... ... болады. Осылайша ауызша
және жазбаша аударманы ... ... ... ... ... ... бөліктерінің арақашықтығы
– тіларалық қатынасқа түсушілердің байланыс сипаты
– тіларалық қатынас процесіндегі тілдердің сәйкестіңгі ... ... ... сипатына өз ізін қалдырады. Жазбаша аударма
кезінде қараң темпоральдық (қазбалық) талаптың болмауы, ... ... ... ... ... барысында, кез келген уақытта аудару
процесін тоқтата тұрып, осы ... ... ақыл ... алу, ... ... ұстау, көмекші ... ... ... ең ... ...... ... етуге болады. Ал ауызша
аудармада мұндай ... жоқ ... ... аударылатын тіл
мен мәтіндегі тұрақты сәйкес элементтерді, штамп сөздерді білу, аударылатын
ақпараттың кейбірін тастап кету т.б. ... ... ... ... ... – стилистикалық ерекшеліктері жағынан аударманың түрлері
Жанрлық-стилистикалық ерекшеліктері жағынан аударманың түрлері аударуға
арналған мәтіндердің ... ... ... Дәл ... ... жанрлық-стилистикалық ерекшеліктері нақты
бір түпнұсқа мәтінмен жұмыс жасау барысында аудармашы таңдап ... ... мен ... анықтайды.
Әртүрлі ұлттық аударма ... ... ... ... ... ... ... көптеген
жіктемесін ұсынып отыр. Алайда практикалық аударма ісі үшін шығыс ... ... ... ... және ... ... іріктеу өзгешелігі жағынан көркем аударма мен ақпараттық
аударма бір-біріне қарама-қарсы қойылатын жіктеме ең ыңғайлы болып ... осы екі ... ... қою ... ... ... құралдары арқылы жеткізу керек ақпараттың алуан ... және ... ... ... ... ... ... - бұл интеллектуалды ақпаратқа толы мәтіндердің
аудармасы. ... ... ... беру ... ... Ақпараттық
аударманың мынадай түрлері бар: ресми-іскери, қоғамдық-ақпараттық, ғылыми
және тұрмыстық аудармалар.
Ресми-іскери деп мемлекеттік, саяси, ... ... ... осындай құжаттардың мәтіндерінің аудармасы аталады. Мұндай мәтіндердің
негізгі қызметі интеллектуалды заттық-логикалық ... ... ... ... ... әдетте регламент барынша қатаң қойылған, жазбаша
түрде болады. Ауызша ресми-іскери аударма өндіріс, ... заң, ... ... тіларалық коммуникация барысында қажет.
Қоғамдық-ақпараттық аударма - бұл бұқаралық ... ... ... телевизия) арқылы берілетін алуан түрлі ақпараттан
тұратын мәтіндердің аудармасы. Мұндай мәтіндердің негізгі қызметі - ... ... ... ... Бұл ... қоғам санасына әсер ету
мақсатында кейбір қоғамдық маңызы бар ... ... ... бір ... қалыптастыру қызметімен күрделене түседі. Мұндай мәтіндер, әдетте,
жазбаша ... ... ... түрде аударылады. Радио немесе теледидар
арқылы айтылатын ауызша мәтіндер алдын ала жазылған мәтіндердің ... ... ... ... ... екі қызметі де
(ақпаратты хабарлау+қоғамдық санаға әсер ету) ... және ... ... ... ... - ... ... салалары бойынша іштей бөлінетін ғылыми
мәтіндердің ... ... ... ... ... Ғылыми мәтіндер ішінен оларды екі негізгі ... ... ... ... бір ... ... мамандарының қабылдауына арналған таза ғылыми
және 2) ... ... ... ... Осы сала ... болған барлық мәтіндер үшін хабарлау қызметі және мазмұнын логикалық,
бірізді, объективті және дәлелді жеткізуге ... ... ... ... бұл ... ... ... осы логикалық ұйымшылдығын
және осындай мәтіндерде молынан кездесетін арнайы ... ... ... байланысты.
Терминдерді және терминдік тіркестерді аудару ... ... ... лексикасы мен грамматикасына байланысты өзіндік ерекшеліктерге ие.
Ғылыми мәтіндер негізінен жазбаша түрде жасалады әрі аудармасы да ... ... ... ауызша аудармасы ғылыми конференцияларда,
симпозиумдарда, конгрестерде қолданылады.
Тұрмыстық аударма - ... ... ... ... ... және ... коммуникация кезінде диалог
түрінде пайда болады. Бұл жағдайларда негізінен қандай да бір мақсатқа ... ... ... ... ... ... жасалады.
Ақпараттық аударманың барлық түріне қарама-қарсы келетін аударманың
түрі - көркем аударма. ... ... ... ... эмотивті ақпарат маңызды орынға ие. Көркем аударма саласы әдеби
сын және публицистиканың көркем мәтіндері мен туындыларының ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын жеткізуге
аса көп мән беріледі. Аударманың бұл түрі ... ... жаңа ... ... мәнге ие болатын ерекше ... жүйе ... ... ... мен ... ... ... түседі. Көркем
мәтіндердің аудармасы әлемді мәдени жағынан ... ... ... зейінін кеңейтудің құралы болып табылады, сондықтан ... ... ... - мәдени-этникалық және көркем-
эстетикалық түрі болып табылады.
ІІ Аударма ... ... ... қатысы бойынша аударманың түрлері
Аударма ісінің - түпнұсқа авторына қатысы бойынша аударманың үш түрін
анықтауға болады: ... ... ... ... және ... ... - аударманы орындаушы, біздің заманымызда оны адам
немесе ... ... ... ... ... ... ... сипатталады:
Дәстүрлі аударма - адам орындайтын аударма. Аудармашы-адам түпнұсқа
мәтіннің ... ... ... ... мүмкін. Яғни, түпнұсқа мәтінді
жазуға қатысуы да, қатыспауы да, мәтінді аудару барысында шығыс мәтіннің
авторымен тікелей ... ... де, ... де ... Сол ... ... ... түрлерге бөлінеді:
1. Авторлық емес аударма (немесе жай аударма) - шығыс тілдегі мәтіннің
авторы ... ... ... ... ... ... бұл ... тіларалық және мәдениетаралық коммуникацияның әртүрлі салаларында
кездеседі.
2. Авторлық аударма ... ... - ... ... ... ... ... аудармашының өзі аударған аударма. Мұндай аудармаға
Ш.Айтматовтың ертеректе ... ... ... ... ... тілінде жазып, оны орыс тіліне аударған.
3. Авторизацияланған аударма - ... ... ... ... ... ... аударған және автор оның жариялануын
мақұлдаған аударма түрі. Бұған мысал ретінде Мұхтар Әуезовтің «Абай ... - ... ... ... ... ... орыс тіліне
Мұхтар Әуезовтің өзімен жақын араласа жүріп аударғанын айтуға болады.
Машиналық аударма - арнайы бағдарламалық қамтаманың көмегімен компьютер
арқылы аударылған аударма.
Аралас ... - бір ... ... екінші бөлігі адам арқылы
орындалған аударма.
2.1 Аударманың қолданылатын бірліктері ... ... ... ... бірліктері бойынша аударма 5-ке бөлінеді. Олар
аударылатын тілдің эквивалентті бірліктерінің аудармашы іріктеп ... ... үшін ... ... және ... ... ... мәтіннің аударма сегментациясының типтерін көрсетеді. Яғни
аударманың бұл түрлері шығыс материалға аудармалық өңдеу ... ... ... ... мыналар жатады:
Морфемалық аударма - құрылымдық байланыссыз-ақ морфема (сөздің мағыналы
бөліктері) деңгейінде орындалатын аударма. Бұл тәсіл түпнұсқа ... ... ... ... қолданылатын сөздерді аудару үшін керек.
Ондай сөздер қатарына әлі ... ... ... ... ... Неологизм - бір тілде жаңа бір реалий ... ... ... ... ... ... сөз немесе сөз тіркесі. Бірақ кез-келген тілде жаңа
сөздерді немесе тіркестерді ... сол ... ... бар үлгі ... ... Сондықтан аудармашы сөзді бірнеше морфемаға бөліп, оның
шығыс тілдегі мағынасын ... Бұл ... ... ... (мағынасы жағынан сәйкес келетін морфемалар және сөз жасау
моделін) таңдап алу үшін ... ... ... ... ... ... енбеген. Алайда оның мағынасын құрамындағы
морфемалардың мағынасын тауып, ... ... ... ... Ол үшін un- сөзалды жұрнағының, drink- ... және ... ... ... алу ... Un-сөзалды жұрнағы ағылшын
тілінде қарама-қарсы мағынаны білдіргенде ... (acted ... ... / ... т.б.); drink - ішу; able суффиксі бір нәрсеге
жарамды, икемді ... ... (actable - ... жарамды т.б.).
Осыдан келіп, undrinkable сөзінің мағынасы - ... ... ... ... білдіретіні анықталады.
Сөзбе-сөз аударма - мағыналық, синтаксисттік және ... ... ... ... ... Бұл ... ... мәтіннің
«шиеленіскен бөліктерін» ашу үшін қажет: әр сөздің ... ... ... ... ... ... ... мәнмәтінге қарай керекті
сөзді таңдап алады.
Фразалық аударма - ... ... ... бірі тіркесіп, жеке
сөйлемдерді немесе құрмалас сөйлемдердің бөліктерін аудару.
Абзацты-фразалық аударма - бірінен соң бірі жалғасатын жеке абзацтардың
аудармасы.
Тұтас ... ... - ... ... ... бөлмей түгелімен
ayдaру.
Сонымен қатар тіл білімінде аударма ... кең және тар ... ... Кең мағынадағы аударма екі немесе одан көп ... ... ... ... тар ... тілдің өз ішіндегі
аударманы да жатқызуға болады. Осыған сәйкес аударманы интерлингвистикалық
және интралингвистикалық деп бөледі. Сондай – ақ ... тілі ... ... да ... ...... мағынаны, ойды (мәтінді) бір
табиғи тілден екінші табиғи тілге «тілдік» құралдар арқылы ... ...... ... ... ... ... арқылы жасайтын аударма. Яғни, белгілі мағынаны сол тілдің өзінің
басқа сөзімен, сөйлемшелері, парафразлар немесе түсініктеме беру ... ... ... түсіндірмелі сөздіктер, фразелогиялық, синонимдік
сөздіктер, ұғымдары түсіндіру, ... ... ... ... ... әр ... өз ... жерінде тіркеуде (регистрацияда) болады
(газеттен) ... ...... мағынаны табиғи тілдердің құралдары
арқылы емес, бірінші жағынан, хореография, ... т.б. ... ... ... екінші жағынан, ақпараттық – логикалық тілдер
арқылы жасалады. Көше ... ... ... ... ... ... орындардың іс – қызыметін айқындайтын ... ... ... ... ... ... аяқ ... ер немесе әйел адамның, ... ... ... ... ... ... түпнұсқаға сәйкес келу сипаты жағынан аударма түрлері
Аударманың түпнұсқаға сәйкес келу сипаты жағынан алтыға бөлінеді: еркін
аударма, эквивалентті, ... ... ... және ... ... - ... ... аудармашы оз бетінше еркін ... яғни ... ... ... құрылымы жағынан ұқсамайтын
аударма түрі (мысалы, өлеңдердің прозалық ... Бұл ... ... әрі ... ... ... ... Ол көркем мәтіндерді
аударуда көп қолданылады. Еркін аударманың нәтижесінде шет тілдегі ... ... ... одан ... ... ... және
стилистикалық ерекшеліктерімен ерекшеленетін жаңа бір туынды жиі ... ... ... ... Гораций, Вернилий, Парнийдің өлеңдеріне
ертеректе жасаған аудармалары. Солардың ішіндегі ең танымалы - ... «Я ... себе ... нерукотворный» деген өлеңі рим ... ... ... ... I ғ.) белгілі «Ескерткіш» мадақ өлеңінің
аудармасы. Еркін ... ... ... ... А.С.Пушкиннің
Татьянаның Онегинге жазған хатының аудармасын Абай ... ... ... ... етіп ... ... ... (адекватты) аударма - аударылатын тілдің құрылымдық,
стильдік, лексикалық және ... ... ... ережелері
мүлтіксіз сақтала отырып, түпнұсқа тілдің мазмұнын да, тілдік формасын да
барынша қамтитын аударма. Мұндай аударма шет тілде ... ... ... ... ... және ... ... назарын
түпнұсқа мәтіннің авторының коммуникативтік байланысына сәйкес ... ... ... ... сол ... көшіру арқылы жасалған аударма. Бұл аударылатын тілдің лексикалық,
грамматикалық және ... ... ... әрі ... ... Аударманың бұл түрі эквиваленте аудармаға қарама-қайшы.
Аутентикалық ... - ... ... заңдық күші бар ресми
құжаттың аудармасы. ... ... ... тексеріп, тараптардың
ресми өкілдері қолдарын қою арқылы растаған екі кәсіпорын, ұйым ... ... ... аударма - дұрыс деп танылып және ресми бекітілген ... бар, ... Адам ... туралы декларация, құжаттардың аудармасы.
Түпнұсқа мәтінде кездескен мұндай мәтіндерді немесе оның ... ... ... сол ... ... ... ... өз аудармасында дәйексөз ретінде қолданады.
Расталған аударма - түпнұсқамен сәйкесітігі заңды түрде (нотариуспен)
расталған аударма.
ҚОРЫТЫНДЫ
Аударманың қыры мен сырын ... ... ... аударма жасау үшін
ғылыми тұғырнама керек. Қазіргі ... ... ... мен ... ... құжаттардың өзіндегі орыс ... ... ... осы ... негіздер мен қарапайым сауаттылықтың жоқтығынан
десем артық айтпас едім.
Сауаттылықтық пен білгірлікті, білімділіті, тапқырлық пен ... ... ... ... жөн – ... оның ғылыми негіздерін жасап
айқындамай мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру мүмкін емес. Осы ... ... ісі ... ... ... ... бірі ... отыр.
ХІХ ғасырда аударманың таңғажайып ... ... ... ... ... мен ... ... орынды ой қалдырған немістің ұлы
ақыны Й.В.Гете аудармада негізінен екі принцип болады деп ... Бірі ... ... ... ... ... ... оқырмандар бейтаныс
елге сапар шегіп, оның өмірімен етене танысып, оның әкелген ... ... ... ... ... ... аударманың негізгі принципиальды ережесін ісек
асыру үшін мәтіндегі негізгі мақсат, аудармашының болжамы, оқырманның ... ... ... ... және ... қүндылығы ескерілу тиіс деп
есептейді. Осы тұрғыдан алғанда ... ... ... ... сана – ... түйсігі, халықтың ерекшелігі, мәдениеті мен
тұрмысы ескеріліп, аудармашы түпнұсқамен жеке басылық ... ... ... ... ... жөн. Яғни ... прагматикалық
фокторларды жүзеге асырады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Аударманың лексика-стилистикалық мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1987.
2. Талжанов С. Көркем аударма ...... ... ... Ж.А. ... ... – Қарағанды, 1997.
4. Комиссаров Н. Теория перевода. – Москва, 1990.
5. ... О.А. ... ... құбылыс. – Алматы, 1975.
6. Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – ... ... ... Г. Өлең ... ...... ... Қазақ тілі энциклопедиясы. – Алматы, 1997.
9. Бектаев К- Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік. - Алматы: ... ... ... С.Г., ... ... Ж..Ы., ... Е.Ф. Заң
терминдерінің казақша-орысша. орысша -қазақша аныктамалық сөздігі.-
Алматы: Жеті жарғы, 2001.
11. Ағылшынша-қазақша сөздік. ... ... ... Кеңесбаев I. Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер. - Алматы, 1987.
13. Токсейітов Р.К. Экономикалық ... ... ... - ... Болашак-Баспа, 1999.
14. Бүркітбай Г. Қазақ тілі ... ... ... ... . ғыл. ... ... Алматы, 2003. – 143 б.
Әбдірахман Ә.Ә. Құран Кәрімдегі ... ... мен ... ... ... ... // Филолог . ғыл. канд. дисс.
Автореф. Алматы, 2004.
15. ... ... ... терминдерінің қысқаша түсіндірме
сөздігі». Алматы, 2005 ж.
-----------------------
Аударманың түрлері мына ... ... ... ісінің субъектісі және оның түпнұсқа авторына қатысы бойынша
1.Аударманың қолданылатын бірліктері бойынша
2.Түпнұсқа ... және ... ... ... ... ... түпнұсқаға сәйкес келу сипаты бойынша
4.Жанрлық-стилистикалық ерекшеліктері бойынша

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тіл қатынас жүйесі және аударма түрлері18 бет
Қазақ тілінен ағылшын тіліне реалиялардың аудару мәселелері және реалийлердің жіктелуі35 бет
Пайдалы өсімдіктердің зерттелуі50 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Echinops туысының Echinops Sphaerocephalus l. және E.Chantavicus l. түрлерін фитохимиялық зерттеу4 бет
Бұрғылау қашаулары1 бет
Жаза жүйесі жайлы10 бет
Жалпы және өмірді сақтандыру9 бет
Оқушылармен жүргізетін музыкалық жұмыста кездесетін өнердің жақын түрлерінің өзара байланысы70 бет
Сақтандырудың сыныптауы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь