Кәсіпорынның технико-экономикалық және өндірістік шығындары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

І. Кәсіпорынның технико.экономикалық және өндірістік шығындарының сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның технико.экономикалық көрсеткіштерінің сипаттамасы ... 9
1.2 Кәсіпорынның есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3 Өндірістік шығындардың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

ІІ. Өндіріс шығындарының есебі және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
2.1 Өндірістік есеп және оны ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.2 Өндірістік шығындардың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.3 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

ІІІ. Өндірістік шығындар және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың аудиті
3.1 Өндірістік есепке аудиторлық тексеру жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
3.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есебі мен аудитті жетілдіру жолдары ... ... ..78

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...81
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..83
Жаңа Қазақстан өзінің дербес даму жолын таңдап, жылдан жылға әлемдік қоғамадастықта барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді.
Елбасының 2007 жылғы Жолдауы Қазақстанды жеделдете жан-жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдалып алынғандығын көрсетеді. Яғни, жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы елімізді жаһандық экономикаға кіріктіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз басқа елдердің бәсекелес өндірістері мен салаларына, сондай-ақ нақ сол халықаралық нарықтарға қатысатын трансұлттық корпорацияларға салыстырмалы талдау жүргізіп, біздің келешегі зор өндірістерді, соның ішінде ішкі нарықты дамыту жөнінде жасалаған іс-қимылдың тиімділігіне баға беріп, олардың экспорттық әлеуетін арттыру мүмкіндігін қарастыру қажеттілігін атап көрсетті.
Сонымен қатар, Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне жете алатын, жоғары технологиялық жаңа өндірістерді дамыту қажетігі мен өнеркәсіптік құрылымды өзгертуге қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар әзірлеу қажеттілігіне аса назар аударылды.
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады. Бухгалтерлік есеп өндірістің хал ахуалын, экономикалық жағдайын анықтап негізгі міндеттерді нақты сипаттайтын бірден-бір жүйе. Бүгінгі күні өндірістік саланы алатын болсақ, ең алдыңғы қатардағы мәселелерге, өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып , өндіруге кеткен шығындардың ауқымын неғұрлым азайтып және өзіндік құнын дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт.
Осы мәселеге орай кәсіпорын өндірістік шығындарды есептеу жолдарын дұрыс жүйеге келтіре отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтары халық шаруашылығында өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе жатқан шағында күрделі экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Бүгінгі таңда, шығындар есебінің екі проблемасы бар:
Біріншісі – отандық теория мен практикалық тәжірибенің Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында басқару жүйесінің алдында тұрған жаңа міндеттерді шешуге қайта бағытталуында.
Екінші маңызды проблема – есеп ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесін зерттеу, өндірістік шығындар туралы ақпараттар алудың дәстүрлі емес жаңа жүйесін құру, өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың, қаржылық нәтижелерді анықтаудың қазіргі тәсілдерін қолдану, сондай-ақ бұл ақпараттардың өндірістік қызметті басқару, талдау, болжау және реттеу үшін қолданылуы.
1. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңы, 12-наурыз 2007 жыл.
2. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы, 6 - ақпан 2008 жыл/ Егемен Қазақстан.
3. ҚР-ның Азаматтық кодексі, 2004.
4. ҚР-ның «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы, 2004.
5. №7 Бухгалтерлік есеп стандарты «Тауарлы-материалдық құндылықтар есебі».
6. Бухгалтерлік жұмыс шоттар жоспарын жасау бойынша нұсқа (ҚР Қаржы Министрлігінің бұйрығы, 22.12.2005, №426).
7. Журнал «Бухгалтер бюллетень», №8, 2006.
8. Журнал МСФО №5 (305), 2007.
9. Журнал «Бухгалтер.kz.» № 4 (24) 2005.
10. С. Б. Баймуханова «Бухгалтерлік есеп» оқулық, Алматы: 2005.
11. С. Б. Баймуханова, Ә. Ж. Балапанова «Бухгалтерлік есеп» А.: Қазақ университеті, 2002.
12. В. К. Радостовец, Т. Ғ. Ғабдуллин, В. В. Радостовец, О. И. Шмидт «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», Алматы: 2002.
13. Ж. С. Толпаков «Бухгалтерский учет» учебник, Караганда: 2004.
14. «Бухгалтерский учет» под ред. Профессора П. С. Безруких, Москва: 1996.
15. Қ. К. Кеулімжаев, З. Н. Әжібаева, Н. А. Құдайбергенов, А. Ә. Жантаева «Қаржы есебі» оқу құралы, Алматы: 2001.
16. Т. А. Тасмағанбетов, А. Ш. Омаров, Б. А. Әлібекова, О. Ж. Рабатов, Н. Ә. Байболтаева, В. К. Радостовец «Қаржы есебі» оқу құралы, Алматы: 1998.
17. М. Байдәулетов, С. М. Байдәулетов «Аудит» оқу құралы, Алматы: 2004.
18. Д. О. Абленов «Аудит негіздері» Алматы Экономика, 2005.
19. Дүйсен Оңғарұлы «Аудиттің негіздері», 2005.
20. Әжібаева З. «Аудит», 2005.
М. С. Ержанов «Аудит негіздері», Алматы: 2005.
21. Ұ.Б. Асқарова Экология және қоршаған ортаны қорғау
Алматы, 2006
22. Ж.Ж. Жатқанбаев Экономикалық теория, Алматы, 2006
        
        Жоспар:
Кіріспе
............................................................................
.........................................7
І. Кәсіпорынның технико-экономикалық және өндірістік шығындарының
сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштерінің сипаттамасы ....9
1.2 Кәсіпорынның есеп саясаты
..........................................................................15
1.3 Өндірістік шығындардың мәні
......................................................................19
ІІ. ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
2.1 Өндірістік есеп және оны ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялау
.......................................................41
ІІІ. Өндірістік шығындар және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
аудиті
3.1 Өндірістік есепке ... ... ... ... ... есебі мен аудитті жетілдіру жолдары
..........78
Қорытынды
............................................................................
...............................81
Әдебиеттер тізімі
............................................................................
......................83
Кіріспе
Жаңа Қазақстан өзінің дербес даму жолын таңдап, ... ... ... ... сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға
қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. ... өзі ... одан әрі ... осы ... және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... 2007 ... Жолдауы Қазақстанды жеделдете жан-жақты жаңғырта
жаңарту жолы таңдалып алынғандығын ... ... жаңа ... ... арқылы елімізді жаһандық экономикаға кіріктіруге
бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды.
Елбасымыз басқа елдердің бәсекелес өндірістері мен салаларына, сондай-
ақ нақ сол халықаралық ... ... ... ... ... ... біздің келешегі зор ... ... ішкі ... ... жөнінде жасалаған іс-қимылдың тиімділігіне баға
беріп, олардың экспорттық әлеуетін ... ... ... атап ... ... Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне
жете алатын, жоғары ... жаңа ... ... ... ... ... ... қабілетті, әрі ауқымды зор жобалар әзірлеу
қажеттілігіне аса назар аударылды.
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті ... ... ең ... және ... ... болып табылады.
Бухгалтерлік есеп өндірістің хал ахуалын, экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... Бүгінгі күні
өндірістік саланы алатын болсақ, ең алдыңғы қатардағы ... өнім ... зор мән бере ... , ... кеткен шығындардың
ауқымын неғұрлым азайтып және өзіндік құнын ... әрі дәл ... ... ... орай кәсіпорын өндірістік шығындарды есептеу жолдарын
дұрыс жүйеге келтіре отырып, ... ... ... ... халық шаруашылығында өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз ... келе ... ... ... механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп
арқылы ғана жүзеге асуы ... ... ... ... екі ... ...... теория мен практикалық тәжірибенің Қазақстан
Республикасында нарықтық қатынастардың ... ... ... жүйесінің
алдында тұрған жаңа міндеттерді шешуге қайта ... ... ... – есеп ... ... ... өндірістік шығындар туралы ақпараттар алудың дәстүрлі емес жаңа
жүйесін құру, өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың, қаржылық ... ... ... ... сондай-ақ бұл ақпараттардың
өндірістік ... ... ... ... және ... үшін қолданылуы.
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы – өндірістік шығындардың есебі мен
аудиті және өнімнің ... ... ... ... ... – өндірістік шығындарды және ... ... ... ... сонымен қатар, өзіндік құнның
төмендеуінің резервтерін анықтау және оның есебін ... ... ... ... ... мен ... өндірістік кәсіпорындар
үшін аса маңызды, сондықтан-да шығындар есебінің ... ... өте зор. ... ... ... ... ... шарттарының күрделенуіне, табыстылыққа ... ... ... ... ... ... құру мен өнімнің ... ... ... ... көп ... ... ... тұрпаты мен түріне, оны ұйымдастыру мен технологиялық процесстің
сипатына, өндірілетін өнім, атқарылатын жұмыс пен ... ... ... обьектілеріне, мекеме құрылымына және басқа да
жағдайларға байланысты ... ... ... мәліметтері – өндірістік резервтерді
анықтаудың, өндіріс табыстылығын көтеру мақсатында матриалдық, еңбек және
қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... Бұл ... шығындар мен өнімнің ... ... ... ... ... ... орын алатындығын
анықтайды. Сондықтан, өндірістегі шығындарды білу және зерттеу, ... ... ... және ... талдау жасау өндірістік процессті
икемді реттеуге мүмкіндік береді.
Нарықтық экономика жағдайында осы мәселе ... ... ... ... осы ... ... өндірістік шығындарды, оның
есебінің жүргізілуі мен ... және ... ... ... әдістерін терең мән беріп зерттедім.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде ... ... ... және өндірістік шығындардың мәні мен ... ... ... шығындардың есебі мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау дипломдық жұмыстың негізгі ... ... аса ... ... ... кәсіпорындағы өндірістік есеп және ... ... ... және ... ... ... ... және өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... өндірістік есепке аудиторлық тексерудің жүргізілуі
және ... ... ... мен ... ... ... ... технико-экономикалық және өндірістік шығындарының
сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштерінің сипаттамасы
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік «Light House» ... ... ... 2005 ... ... ... тіркеуден
өтіп, өз қызметін атқарып келеді.
ЖШС «Light House» (Лайт ... (әрі ... ... ... ... Республикасының 2004 жылғы Азаматтық ... ... ... №436 ... ... және қосымша серіктестіктер туралы»
Заңына және басқа да Қазақстан Республикасының заң актілеріне сәйкес ... ... ... меншік құқығында оқшауландырылған мүлкі бар заңды тұлға
болып табылады және осы мүлкімен өз міндеттері бойынша ... ... ... ... және жеке ... емес ... жүзеге асырады және сатып
алады, серіктестіктің дербес балансы және өз ... мөрі ... ... органы болып табылады:
- жоғарғы орган – қатысушы немесе оның өкілі;
- атқарушы орган – директор.
Серіктестіктің ... ... ... ... тіркелу
кезінен бастап заңды тұлға құқығын иемденеді. Серіктестік жұмысшыларының
орташа жылдық саны 50 ... ... ... ... ... болып
табылады.
Серіктестік өз қызметінің ... жету үшін өз ... ... ... және жеке ... емес ... ... көтеруге, сотта талап қоюшы және жауап беруші ... ... ... ... және одан тыс ... ... ... құруға, басқа заңды тұлғалармен бірлестіктерге кіруге,
сондай-ақ басқа заңды тұлғалардың қатысушысы ... ... өз ... ... оған ... ... мүлкімен
жауап береді. Мемлекет серіктестіктің қарыздарына жауапты емес. Серіктестік
мемлекеттің қарыздары бойынша жауап ... ... ... ... ... жағдайда қатысушының міндеттемелері бойынша жауап
бермейді. Қатысушы ... ... ... жауап бермейді
және өзі қосқан үлес құны шамасында серіктестіктің қызметіне байланысты
шығындар ... ... ... ... мен ... Серіктестік қызметінің
негізгі мақсаты болып келесі қызмет түрлерін жүзеге асырудан табыс ... ... ... ... ... ... бар және
ресторандар ашу;
- Көтерме, бөлшек және комиссиялық сауда;
- Азық-түлік өнімдерін сатып алу, ... ... ... және ... ... ... және ... қызмет ету құқығымен
ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау, өндіру, қайта өндіру;
- Компьютерлік техника және оның құраушыларын ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру мен жаңа технологиялар құру ... ... ... ... ... ... ... Сауда орындарын құру;
- Ғылыми қызмет;
- Заңды және жеке ... ... ... шетел азаматтарының
мүдделерін ұсыну;
- Жарнамалық қызмет;
- Сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асыру;
- Маркетингтік зерттеу ұйымдастыру, нарықты зерттеу және ... ... ... Жеке құрылыс-жөндеу және транспорттық инфроқұрылымдарды құру
және дамыту;
- Баспа қызметін ұйымдастыру, жеке ... ... ... Өз ... және ... ... бөлімшелерінің,
құрылымдарының қызметін материалды-техникалық қамсыздандыру;
- Қоғамдық-саяси, экономикалық, мәдениет және басқа да ... ... ... ... жеке ... база
құру;
- Әртүрлі жәрмеңкелер, көрмелер мен аукциондар өткізу;
- Қазақстан ... ... ... ... басқа да
қызмет түрлері.
Серіктестіктің жарғылық капиталы. Өз қызметін жүзеге асыру ... ... ... 100 000 (жүз мың) ... ... ... ... капитал құрылады. Серіктестіктің ... ... ... ... ... сәйкес құрылады.
Серіктестіктің жарғылық ... ... ... ... ... ... мүліктік құқықтар, сондай-ақ интеллектуалды қызметтің объектіленген
нәтижелеріне ... және ... да ... бола алады. Салым құны ... ... ... ... ... немесе азайту туралы шешімді
қатысушы қабылдайды. ... ... ... ... тек салымы
төленіп қойған бөлігінде ғана иеліктен шығарылуы немесе кепілге ... өз ... ... ... ... ... асырады. Серіктестік тек қана лицензия негізінде жұмыс істей алады.
Серіктестік қатысушысының айрықша құзыреті. ... ... ... ... қатысушы немесе оның өкілі табылады.
Серіктестік қатысушысының айрықша құзыретіне жатады:
- серіктестік жарғысының өзгеруі, сондай-ақ оның ... ... ... жері мен ... ... немесе серіктестік ... жаңа ... ... ... ... құрылуы және оның
өкілеттігінің ... ... ... ... ... ... немесе оның мүлкін сенімді
басқаруға табыстау туралы шешім қабылдау және мұндай табыстаудың
шарттарын анықтау;
- серіктестіктің ... ... және ... ... және оның ... ... бұрын тоқтатылуы;
- жылдық қаржылық есептіліктің бекітілуі және таза ... ішкі ... ... және олардың қабылдануын, сондай-ақ
серіктестіктің ішкі қызметін реттейтін құжаттардың бекітілуі;
- ... ... ... ... ... емес ... ... туралы шешім;
- жою комиссиясын тағайындау және жою баланстарын бекіту;
- заңға сәйкес серіктестік қатысушысының үлесін мәжбүрлі ... алу ... ... ... ... мүлкінің кепілдігі туралы шешім;
- заңға сәйкес серіктестік мүлкіне қосымша жарна енгізу туралы
шешім;
- жарғы ережелеріне түсіндірме.
Серіктестік директоры. ... ... ... ... ... ... тек заңды тұлға ғана бола алады. Ол ... ... да ... Өз ... ... барысында, директор
серіктестіктің мүддесіне шын және дұрыс ... ету ... ... ... ... ... ... яғни 5 жылдан аспайтын
мерзімге ... ... ... ... жұмысын
ұйымдастырады және оның қызметіне жауапты болады. Директор ... есеп беру ... ... ... осы ... және басқа да
құжаттармен анықталған, қатысушы мен бақылаушы ... ... ... ... ... жайындағы барлық сұрақтар
жатады. Содай-ақ, директор:
- ... ... ... іс-әрекет жасайды;
- банктік және басқа құжаттарға өз ... ... ... ... таныстыру құқығына сенімхаттар береді, сондай-ақ
қайта сенім беру құқығымен де сенімхаттар береді;
- ... ... және ... ... есеп ... және ... да шоттарды ашады және жабады.
- қызметтерді бекітеді және ... ... ... ... ... ... ... олардың қызметке
тағайындалуы, олардың ауытырылуы және ... ... ... ... жалақы төлеу жүйесін анықтайды,
қызметкерлердің ... ... ... ... ... шешеді, көтермелеу және тәртіптік жаза ... ... ... осы ... ... ... ... бақылау
органдарының құзыретіне жатпайтын басқа да өкілеттіктерді жүзеге
асырады.
Директор (және әрі қарай, оның ... ... ... ... бола ... ... директорына және оның
орынбасарына серіктестікті шығынға ұшырататын ... ... да ... ... ... ... мен ... жасауға тыйым салынады,
соның ішінде:
- серіктестік қатысушысының рұқсатынсыз ... ... ... ... ... келісімдер (сондай-ақ табыс ету, займ,
қайтарымсыз қолдану, сауда-саттық келісімдерді) жасауға;
- серіктестіктен және серіктестіктің ... ... ... үшін үшінші тұлғалардан комиссиондық сыйақы алуға;
- серіктестікпен болған қарым-қатынастарда үшінші тұлға атынан
немесе оның ... ... ... ... бәсеке болатын кәсіпкерлік қызметпен
айналысуға тыйым салынады.
Серіктестіктің мүлкі. Серіктестіктің ... ... ... ... ... ... жарналар, шаруашылық және кәсіпкерлік
қызметтен табыстар негізінде, сондай-ақ ... ... ... ... қарыз қаражаттары және басқа да мүлік ... ... ... ... ... басқа да көздерден құрылады.
Серіктестік негізгі қор, айналым қаражаттары және басқа да материалды
құндылықтардан тұратын мүлікті иемдену, ... ... өз ... ... ... ... мүлкі оның балансында
көрсетіледі. Салықтар мен басқа да ... ... ... ... материалды қаражаттар таза табысты құрайды. Серіктестіктің табысын
бөлу қатысушының шешімі негізінде ... ... ... ... ... асырылады. Табысты төлеу осындай шешімді қабылдағаннан кейін
бір ай ішінде жүргізіледі.
Осы жарғы ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңнамаларына сәйкес шешіледі. Жарғының ережелерінде қарама-қайшылықтар
туған жағдайда, серіктестіктің мүддесін анықтайтын ережелер қолданылады.
Бұл ... ... ... ... мен ... енгізілуі
мүмкін немесе жарғы жаңа баспада ұсынылуы мүмкін.
Қатысушылар құрамының өзгеруі, жарғылық капитал ... ... ... ... өзгеруі оның Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жасау.
Өндірістік шығындардың құрылымын және есепті кезеңде оның шығындардың
жеке элементтері бойынша өзгеруін зерттеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Өйткені талдау жасай отырып, біз
шығындарды азайту және табысты ... ... мен ... ... ... ... бойынша шығындардың құрамы, құрылымы және | |
| ... | |
| ... | ... |Сомасы, мың теңге ... ... % | |
| | |2006 ж. |2007 ж. ... |2006 |2007 ж.| |
| | | | |(+;-) |ж. | ... | | | | | | |(+;-) ... пен |3 ,512 |17,945 |14 ,432 |0,02 |0,15 |0,13 |
| ... | | | | | | ... |4 354,564|2 062, |-2 291,75|28,19 |17,41 |-10,78|
| |сипаттағы жұмыстар | |807 |6 | | | |
| |мен ... | | | | | | ... |780,730 |1 037, |256 ,951 |5,05 |8,76 |3,70 |
| | | |682 | | | | ... да |70 ,376 |55 ,906 |-14,470 |0,46 |0,47 |0,02 |
| ... | | | | | | ... ... |6 673 |5 143, |-1 529,29|43,20 |43,40 |0,21 |
| | |,228 |933 |4 | | | ... ... |161,986 |344, 756 |182,769 |1,05 |2,91 |1,86 |
| ... | | | | | | ... мен ... |1 948,950|2 261, |312,250 |12,62 |19,08 |6,46 |
| ... | |201 | | | | ... да ... |74,067 |80 ,929 |6 ,862 |0,48 |0,68 |0,20 ... ... ,104 |-535, 025|8,94 |7,14 |-1,80 ... |15 448,54|11 851,26|-3 597 |100,00|100,00 |0,00 |
| |7 |7 |,280 | | | ... ... ... шығындардың негізгі үлестік салмағын
– 43,4 пайызды (0,2 пайызға өскен) еңбекақыны төлеу шығындары алатындығы
анықталды. Сондай-ақ, өндірістік ... үлес ... көп ... 26,78 ... ... шығындар алып отыр және оның ... ... ... ... ... құрамындағы өндірістік сипаттағы
жұмыстар мен қызметтердің үлесі де 10,78 пайызға төмендеген, және ... 1,8 ... ... Ал ... ... 3,7 пайызға
және шикізат пен материалдардың үлестік ... 0,13 ... ... ... «Light House» ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің негізгі көрсеткіштеріне тадауы
көрсетілген.
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің негізгі көрсеткіштері
(кесте-2)
|№ ... ... |2006 жыл |2007 жыл ... |Өсу |
| | ... | |(+,-) ... |
| | | | | | |(%) |
|1 ... ... |Мың |216,248 |85,336 |-130,911 |39,5 |
| ... ... | | | | |
|2 ... ... | |32,437 |12,800 |-19,636 |39,5 |
| ... |Мың | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |Мың |183,810 |72,535 ... |39,5 |
| | ... | | | | |
|4 ... ... |Мың |98,912 |122,268 |23,956 |124,5 |
| | ... | | | | |
|5 ... ... |Мың |60,726 |-26,376 |-87,103 |-43,4 |
| ... ... ... | | | | |
|6 ... ... |1,8 |0,6 |-1,1 |36,3 |
|7 ... ... |50 |56 |6 |112 |
| ... саны | | | | | |
|8 ... өнімділігі |Мың |4,324 |1,523 |-2,801 |35,2 |
| | ... | | | | |
|9 ... ... |Мың |44,880 |44,880 |0 |100 |
| ... ... құны ... | | | | ... |Қор ... ... |4,8 |1,9 |-2,9 |39,5 ... |Қор ... ... |0,2 |0,5 |0,3 |253,4 ... көріп отырғанымыздай, талдау нәтижесінде келесідей
мәліметтерді анықтадық. Яғни, ... ... ... ... табысы
130912 теңгеге түсіп, жалпы табысы 111275 теңгеге төмендеген, өсу қарқыны
өте аз (39,5 ... Ал ... ... 23956 ... яғни 124,5 пайызға
өсіп отыр. Бұл кәсіпорынның қаржы жағдайының өткен ... ... ... Рентабельділік 1,1 пайызға төмендеген, бұл
көрсеткіш кәсіпорынның ... ... ... ... ... өндірілетін өнімнің өзіндік құны 19636 теңгеге төмендеген. Және
еңбек өнімділігі 2800 ... қор ... 2,9 ... ... 0,3 ... ... бұл ... төменден болуының
себебі өткен жылмен салыстырғанда кәсіпорынның жалпы табыс көлемінің аз
болуында.
1.2 ... есеп ... House» ... ... ... ... серіктестіктің есеп
саясаты Қазақстан ... ... ... ... есеп және ... есебі туралы» Заңына сәйкес жүзеге асырылады.
Есеп саясатының құрылуына негіз болып табылады:
- Бухгалтерлік есеп ... (БЕС) және ... ... ... есеп және ... ... ... ҚР-ның заңы, №329-
11, 26.06.2002 ж. ... және ... ... ... ... ... 30 ... есеп стандарты, №14
ҚР-ның қаржылық министрінің бұйрығы, 17.01.2003 ж.
- ҚР-ның Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) №409-1, ... ... ... 2004 ж.
- «Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру» 24 Бухгалтерлік есеп
стандарты.
- ... ... ... мен ... да міндетті төлемдер» ҚР-
ның кодексі (23.12.2005ж. №107-ІІІ, 122,130,131,178,179,227-
баптар; 10.01.2006ж. ... ... ... ... 31.01.2006ж. №125-ІІІ, 259,260,264-баптар; 22.06.2006ж.
№147-ІІІ, 17,518,550-баптар және т.б.).
Есеп саясаты ... ... мен ... ... ... тағайындалады. Бұл есеп саясатымен есеп жүргізудің
негізгі ережелері мен ... ... ... ... ... ... ... негізіне сенімділік, дәйектілік, салыстырымдылық және
аяқтаушылық қағидалары ... ... ... «Light House» ... ... ... әділет министрлігінде, Алматы қаласының әділет
департаментінде 17-маусым 2005 жылы ... ... ... ... ... В, ... номері 60202-1910-ЖШС). Салық төлеушінің ... (СТН) ... ... құн бойынша 1-қаңтар 2004 жылдан
бастап есепке қойылғандығы туралы куәлік серия 60305, № ... ... ... ... үшін ... ... ... (жүз мың) теңге көлеміне тең сомада жарғылық ... ... ... ... ... ... заңдарының
талаптарына сәйкес құрылады.
ЖШС «Light House» (Лайт Хауз) өз ... ... ... ... ... ... ... асырады:
- ЖШС «Light House» (Лайт Хауз) Құрылтайшы құжаттары;
- Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 2004 жыл ... және ... ... 1999 ... №436 ... Республикасының
«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша ... ... ... және ... ... ... мекемелердің қаржы-шаруашылық
қызметін реттейтін басқа да заңдар, нормативтік ... және ... ... ... мен есеп ... ... Республикасы
Президентінің №2235, 12-сәуір 2005 жылғы Заңды күші бар ... ... және ... да ... ... ... Жарлығына және 1-ақпан
2006 жылғы «Бюджетке салықтар және басқа да ... ... ... Республикасының Кодексіне сәйкес жүргізіледі (23.12.2005ж. №107-
ІІІ, 122,130,131,178,179,227-баптар; 10.01.2006ж. ... ... ... 462-бап; 31.01.2006ж. №125-ІІІ, 259,260,264-баптар;
22.06.2006ж. №147-ІІІ, 17,518,550-баптар және т.б.).
Қызмет барысында серіктестік өзінің есеп ... ішкі ... ... ... және тағы басқалары) сәйкес ... ... ... ... есеп саясатына өзгертулер келесі
жағдайларда енгізілуі мүмкін:
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Республикасының бухгалтерлік есебін нормативті реттеу
жүйесінің өзгеруіне байланысты;
- серіктестіктің бірігуіне немесе бөлінуіне және меншік иесінің
ауысуына байланысты;
- ... ... ... меншікті капиталы,
міндеттемелер және қызмет ... ... ... да ... ... қажет болған жағдайда.
Кәсіпорынның басқару-ұйымдастыру құрылымы.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік «Light House» (Лайт ... ... ... табылады:
- жоғарғы орган – қатысушы немесе оның өкілі;
- атқарушы орган – директор.
Жауапкершілігі ... ... «Light House» ... Хаузтың)
қатысушысы мен директорының ... ... ... ... және ... ... анықталады.
Серіктестік директорының қол астында ... ... ... бас ... ... ... ... кафе-дүкендердің
администраторлары және т.б.
Бас бухгалтер бухгалтерия жұмысына жетекшілік етеді, ... ... ... ... және ... ... есеп, меншік капиталындағы
өзгерістер туралы есеп) дер ... ... және ... ... қамтамасыз етуге міндетті. ... ол ... ... ... ... ... ... есебінің жүргізілуін қадағалайды.
Кәсіпорын құрылымында келесідей бөлімдер мен қызмет көрсетулер ... ... ... ... ... ... бөлімі;
- сату-сатып алу бөлімі;
- жеткізу-қамсыздандыру бөлімі;
- кадрлар бөлімі;
- көлік-транспорттық қызмет;
- күзет қызметі.
Бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау ... ЖШС «Light House» ... ... есеп ... құжаттар негізінде жүргізіледі:
- 24-маусым 2002жылғы №329-11 «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... Заңы (өзгертулері
және толықтыруларымен);
- Бухгалтерлік есеп стандарттары (өзгертулері және толықтыру-
ларымен);
- ... ... ... ... ... 2002 ... №438 бухгалтерлік есептің типтік шоттар
жоспары;
- «Қазақстан Республикасында ... ... ... 25-сәуір 2003 жылғы №405-11 Қазақстан Республикасынң «Міндетті
әлеуметтік сақтандыру туралы» Заңы.
ЖШС «Light House» ... ... ... ... мен қаржылық
есептілігінің мақсаты болып ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер және қызмет нәтижелері
туралы толық және ... ... ... ету ... бухгалтерлік есебі келесі қағидаларға сәйкес
жүргізіледі: табыс болып – ол ... ал ... ...... ... ... ... болып күнтізбелік жыл саналады.
Алдыңғы жылдардың қаржылық есептілігін құрған ... ... ... ... ... ... сомасы келесі кезеңде таза табыс
немесе шығынды есептегенде ескеріледі ... ... ... ... ... негізгі сапалық сипаттамасы ... ... ... ... және ... ... ... №30 ҚБЕС-не сәйкес жасалады және оның құрамына
төмендегілер кіреді:
- бухгалтерлік баланс;
- пайда және зиян туралы ... ақша ... ... туралы есеп;
- меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп;
- түсініктеме хат.
Қаржылық есептілік, оған аудиторлық және ... ... ... ... ... қатысушысына ұсынылады.
Бухгалтерлік құжаттама.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі барлық жазулар жұмыс шоттар ... ... ... ... ... ... бастапқы құжаттары болып
Қазақстан Респпубликасының Азаматтық Кодексінің талаптарына және ... ... ... ... ... ... және ... Бастапқы құжаттар 16-қараша 1994 ... №73 ... ... ... ... бекітілген бастапқы
есеп құжаттарының ведомствоаралық нысандар альбомына сәйкес рәсімделеді.
ЖШС басшысы ... ... қол ... ... бар ... және тұлғалардың қызметіне, әрекет ету айналымына ... ... ... қол қою құқығының сатылы лауазымын бекітеді.
ЖШС бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрларын қағаз түрінде
және электронды ... яғни ... ... ... ... және есеп ... да Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жазулардың реттілігі:
|Келісімдер, шарттар, контрактілер |
|Бастапқы құжаттар ... ... ... ... бас ... сынама баланс |
|Қаржылық есеп |Өндірістік есеп |Статистикалық есеп |Салықтық есеп ... ... ... |Статистикалық |Салықтық есептілік |
|есептілік ... ... ... және ... ... | ... |
| | | ... ... ... ... меншік иелері ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңында: «Кірістер ... ... мен зиян ... ... ... ... ... байланысты элементтер болып табылады. Кірістер – ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің азаюы
нысанында экономикалық пайданың ұлғаюы, олар ... ... ... ... ұлғаюдан өзгеше капиталдың ұлғаюына әкеп соғады. Ал
шығыстар – есепті кезең ішінде активтердің қолдан кетуі немесе азаюы ... ... ... ... ... ... ... олар
капиталға қатысушы тұлғаларға бөлумен байланысты азаюдан өзгеше капиталдың
азаюына әкеп соғады» деп көрсетілген.
Әдетте, шығын ... ... ... алу ... ... Өз ... алмай, шаруашылықтың дамуын жүзеге асыру және әлеуметтік мәселелерді
табысты шешу мүмкін емес.
Әрбір іс немесе жұмыс белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... және өткізуге немесе қызмет
көрсетуге кеткен барлық ақша ресурстары танылады. Яғни, ...... ... және ... қорларды сатуға, жұмысты
орындауға, қызмет көрсетуге және зиянды басқаруға байланысты ... ... ол ақша ... материалды қорлар, қозғалмайтын
мүліктер, құрылғылар және жабдықтар сияқты активтердің ... ... ... ... ... ... ... анықтаушы негізгі
көрсеткіштерінің бірі – жалпы ... ... ... бар ... және ... ... сату шығындары мен оның ... ... құн және оның өсу ... ... және ... кезеңдерде
негізгі және айналым қорларының қаншалықты ... ... ... ... ұйымдастыру және үнемдеу ... ... ... құн ... ... құрамдас бөлігі болумен қатар, сондай-
ақ өндіріс ... ... ... басты көрсеткіш, өйткені
бұйымның бағасын белгілеу үшін бастапқы базалық ... ... ... құнның калькуляциясы кәсіпорынға:
- өнімнің бағасын белгілеуге;
- шығындарды төмендетуге және оған ... ... ... ... ... асыру барысында сапалы шешімдер
қабылдауға;
- кәсіпорынның болашағын жоспарлауға көмектеседі.
Бухгалтерлік есепте шығындар белгілі бір қасиеттері бойынша ... ... ... ... ... ... негізделген:
кәсіпорын қызметінің өзіндік ерекшелігі, өндірісті ұйымдастыру ... ... ... өнім наменклатурасына,
ұйымдастырылу құрылымына, нарықтық экокномикаға өту кезеңіне және т.б.
Өндірістік ... ... ... ... ... Құрамы мен тағайындалуына байланысты шығындар негізгі және үстеме
болып бөлінеді:
- ... ...... ... тікелей байланысты
шығындар (материалдар, еңбекақы, амортизация және т.б.);
- Үстеме шығындарға – негізгі және ... ... ... ... сондай-ақ, басқару және шаруашылық шығындар жатады.
2. Экономикалық біртектілік бойынша өндірістік шығындар элементтік
және ... ... ... Элементті деп – құраушы бөліктерге ... ... ... ... ... ... ... (шикізат пен материалдар,
еңбекақы, жанармай, энергия, т.б.);
- Комплексті шығындар деп – ... ... емес ... айтады.
Олардың құрамына шығындардың әр түрлері кіреді, бірақ калькуляцияда жалпы
бір сомамен көрсетіледі.
3. Өнімнің өзіндік құнына ену тәсілі ... ... ... ... ... ... Тікелей шығындар – өнімнің өзіндік құнына тікелей ... ... өнім ... ... байланысты шығындар. Тікелей
шығындар өнімнің өзіндік ... ... ... болу ... енеді
(шикізаттар мен материалдар, жартылай фабрикаттар, еңбекақы және т.б.);
- ... ...... өзіндік құнына таратылып бөлінетін, яғни
бірнеше өнім түрлерін өндірумен байланысты болады. Жанама шығындар ... ... ... ... ал ... ... болу сәтінде өнімнің ... ... ... ... өйткені өнім мен бұйымдардың бірнеше
түрлеріне жалпы болып табылады.
4. Өндіріс ... ... ... ... және ... ... ... Тұрақты шығындар – бұл өнімнің шығару ... ... ... ... ... ... ... жарықтандыру мен
жылытуға кеткен шығыстар, негізгі құралдардың амортизациясы).
- Айнымалы – шығарылған өнім көлемінің өзгеруімен шығынның да ... ... ... (негізгі материалдар мен шикізаттың шығысы,
технологиялық энергия мен отын, өндіріс жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... ... және элементтер
бойынша топтастырылады:
- материалдық шығындар;
- еңбекақы шығындары;
- еңбекақыдан ... ... ... ... және ... емес активтердің тозуы;
- басқа да шығыстар.
(Қосымша ... ... ... ... және ... ... құнын
калькуляциялау
2.1 Өндірістік есеп және оны ұйымдастыру
Кәсіпорын – түрлі өндірістерден және ... ... ... ... және эксперименттік) тұратын күрделі механизм.
Кәсіпорынның жекелеген өндірістік буындары бойынша жоспарлау және
шығындарды есепке алу ... ... ... атқаратын қызметіне
қарай барлық өндірістер негізгі және көмекші ... ... ... ... ... ... өнімдер, сондай-ақ өнімді сатуға
және зауыт ішінде тұтынуға ... ... ... – машина жасау
зауыттарында) арналған шалафабрикаттарды дайындайтын өндірістер жатады.
Көмекші өндіріс негізгі ... ... ... ... бірақ
өнім өндіруге, қызмет көрсетуге, жұмыс жасауға тікелей ықпал етеді (жөндеу-
механикалық және аспаптық ... ... ... жабдықтау және
т.б.).
Қосымша цехтар (мақта қалдықтарынан тазартылған мақта өндіру жөніндегі
цехтар) негізгі өндіріс қалдықтарын кәдеге жаратуға септігін тигізеді.
Қосалқы ... ... мен ... ... ... ... негізгі материалдардан емес, бірақ негізгі және көмекші
өндірістерде пайдаланатын материалдардан өнім өндіреді.
Эксперименттік (тәжірибелік) цехтар тәжірибелік ... ... ... ... ... атқарады.
Бұдан басқа кәсіпорында қызмет көрсететін өндірістер мен кәсіпорын
ұжымының тұрмыстық қажеттілігін қанағаттандыратын ... ... ... ... кір ... ... ... Бұл
кәсіпорындар өнімді дайындауға, сондай-ақ басқа да ... ... ... қызмет көрсетуге өз септігін тигізеді.
Өндірістік есепті дұрыс ұйымдастырудың кез-келген кәсіпорын үшін
маңызы зор.
Өндірістің ... ... ... ... ... тұрпатына
(типіне) байланысты болады. Өндіріс жеке-дара, сериялық және жаппай ... үш ... ... (жекелеген) өндіріс – өнім жекелеген даналарымен немесе
қайталанып отыратын шағын тапсырыстарымен дайындалатын ... Бұл ... ... кеме ... ... станоктар мен турбиналарды өндіруге
тән. Оның мынадай ... бар: ... ... ... бір ... субъект пен цехтардың өндіріс бағдарламасында бұйымдар
мен ... ... көп ... ... ... ... жұмыстарына кететін шығындардың деңгейі салыстырмалы жағдайда
алғанда біршама үлкен болады; өндірістің ... да ... ... цикл ұзақ ... келеді. Жеке-дара өндірісте, әдетте, шығындарды
есепке алу үшін және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... бұл ... ... ... ... (тапсырыс) бойынша есепке
алынады.
Сериялық өдіріс біркелкі бұйымдарды ... ... ... ... ... және оған ... ... тән:
шығарылатын өнім номенклатурасының шектеулілігі; жұмыс орындарының
салыстырмалы ... ... кең ... ... ... мен қондырғыларының колданылуының шектеулілігі. Сериялық өндіріс
машина жасау өнеркәсібінде және металл өндеуде неғүрлым кең ... ... ... ... ... алу ... ... тән етіп
қолданылады, бірақ ол бұйымдарды кұрастыратын партияларға ... ... ... ... мынадай үш түрге бөлінеді: ірі
сериялық өндіріс (өнім жыл бойы үздіксіз дайындалады), сериялық (мамандану
анағүрлым тар, ал ... ... мен ... ... және ... ... ұсақ ... өндіріс (жекелеген өндірістен ұсақ
сериямен өнім шығаруға арналған).
Сериялық өндірісте шығынды есепке алудың және ... ... ... ... ... ... ... әдістерін қолданады.
Жаппай өндіріс – ұзақ уақыт бойы ... ... ... шығаратын
өндіріс тұрпаты (типі). Шығарылатын өнімдердің ассортименті ... ... ... ... ... ... көп болуы мүмкін,
белгілі бір салаға ыңғайланған жабдықтардың жоғары деңгейі және ... ... ... ... ... осы тұрпатына тән белгілер болып
табылады. Бұл арада ... ... және оның ... ... ... ... алудың және калькуляциялаудың нормативтік әдісі
қолданылады.
Өндірісті ұйымдастыру тұрпаты тек шығындарды есепке ... және ... ... ... ғана әсер етіп ... ... ... есепті ұйымдастыруға, талдамалық есепке де әсер етеді. Мәселен,
ірі ... және ... ... шығарылатын өнім мен жалақы ауысым
(смена) ішінде өндірілген өнім рапорттарына, ал ... және ... ...... ... ... ... көбіне
маршруттық парақтарына жазылады.
Кез келген өнімді өндіру, жұмыстарды атқару және қызметті көрсету
белгілі бір ... ... ... есеп мынаны қамтамасыз ... ... өнім ... ... өнім түрлерінің нақты өзіндік құнын
есептеу (калькуляциялау), қызметті ... ... ... ... ... шығысын толық, дер кезінде және шынайы ... ... ... ұйымдастыру және басқарушылық шешімді қабылдау мен жоспарлау
үшін ... ... және ... ... ... ... алу үшін шоттардың кешенді ... оған 8010 – ... ... 8030 – ... ... ... ... шығындар» бөлімшелерінің шоттары кіреді.
Шығындарды және өнімнің шығарылуын есепке алу мен ... ... ету үшін ... есеп ... ... ... шығындар» ведомосы, онда 8010, 8030, 8040 бөлімшелер
шоттары бойынша шығындар есепке алынады. 8010, 8030, 8040 ... ... ... олар ... ... машинограмма қолданылады. Ай
соңында бухгалтерия өндіріс шығындарын жинақтауды жүзеге асырады.
«Цехтар бойынша шығындар» ведомосына жазу үшін ... ... ... ... ... ... бөлу ... кестесін әзірлеу,
онда шикізат, материалдар, сатып алынған шалафабрикаттар және ... да ... ... ... (1300 – «Материалдар» бөлімшесі
шоттарының кредиті); өндіріс персоналдарына төленген ... ақы ...... ақы ... ... есеп айырысу» шотының кредиті);
еңбек ақыдан аударылатын аударымдар (3140 – ... да» ... ... ... кредиті);
– «Негізгі құрал-жабдықтар амортизациясының (тозуының) есебі» кестесін
әзірлеу, онда өндіріс шығындарына енгізілуге тиісті негізгі құрал-жабдықтар
амортизациясының сомасы ... (2420 – ... ... ... ... ... ... емес активтер амортизациясының есебі» кестесін әзірлеу,
онда өндіріс шығындарына енгізілуге жататын амортизацияның ... (2740 – ... емес ... ... ... ... «Көмекші (қызмет көрсетуші) өндірістер мен ... ... ... ... ... онда ... ... өнім өндіруге, жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге
жұмсалған шығындары көрсетіледі.
Өндіріс шығындарының ... ... ... суреті
келтірілген.
(Қосымша сурет-3)
Өндіріс шығындарының ... ... ... ... және ... мен өндірістер бойынша шығын баптарының
белгіленген ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Өндіріске жұмсалған шығындарды олардың құжаттары ... ... ... ... ... үшін, есеп объектілерін,
шығын баптарын кодтайды және үстеме шығыстарын ажыратады. Ал бұл ... ... ... және шығындарды калькуляциялау объектілері
бойынша дұрыс топтастыруға мүмкіндік береді.
Орташа және ірі ... ... ... есепке алу және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... ... ... келетін екі бухгалтерия, яғни ... ... ... ... ... бухгалтерия шоттардың бас жоспарының 2700-7000-бөлімшелеріне
енетін шоттары бойынша жүргізіліп, есептің Бас кітабын, ... және ... есеп ... ... бухгалтериясы шоттардың Бас жоспарының 8010-бөлімшелеріне
енетін шоттарды ... Ол ... ... ... ... ... құнды калькуляциялайды, өндіріс шығындарының ... ... ... және ... ... ... өндірістегі
шалафабрикаттардың қозғалысын есепке алады, есептің бүкіл көлемінің
нормативтік, ... және ... ... ... Басқару
бухгалтериясы жабық (құпия) болып келеді. Бұл өз ... ... ... бір ... және ... ... озық ... «жаңалықтарды» өз бәсекелестері өздерінен бұрын пайдаланып
кетпеуін ... ... ... ... бухгалтериясы ақпаратының
сыртқы тұтынушылар үшін ғана емес, сонымен бірге осы ... үшін де ... ... ... және ... бухгалтериясының арасындағы өзара қарым-
қатынастар мына ... ... ... сурет-4)
Кәсіпорынның қаржылық бухгалтериясында аяқталмаған өндірісті есептеу
үшін 1340 – «Аяқталмаған өндіріс» шоты ... Бұл ... ... ... ... онда ... ... аяқталмаған
өндіріс қалдығы есептеліп, яғни есептік кезеңнің ... ... ... ... беріледі (демек, 1340-1342 шоттары
дебеттеліп, 8010, 8020, 8030 шоттары кредиттеледі), ... соң ... ... ... ... ... өндіріс бухгалтериясына беріледі
(демек, 8010, 8020, 8030 ... ... ... шоттары
кредиттеледі).
Сонымен, 1340-1342 шоттар «бір күндік шоттар» болып табылады және оның
қалдықтары осы шоттар бойынша кәсіпорынның қаржылық есеп ... ... ... ... ... есептеуге арналған шоттардың бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше «транзиттік» шоттардан тұрады, онда олардың ... ... ... және басқа да белгілері бойынша шығындар
топтастырылады.
«Транзиттік» шоттарда көрсетілген ... ... ... ... белгілі бір ақпараттардың бөлігін көрсетеді, оны шолып ... мен ... ... ... ... ... нақты
өндірістік өзіндік құны туралы мәліметтерді алуға болады, сондай-ақ өнім
бірлігі де есептелінеді. ... ... өз ... ... үш ... ... кеткен тікелей материалдар;
– шығындарға кеткен тікелей жұмыс күші;
– үстеме шығыстар.
(Қосымша сурет-5)
Тікелей шығыстарға кеткен материалдар ... ... ... ... ... басқа да шығындарымен қатар қосылады. Мысалға, автомобиль
өндірісі үшін болат немесе жиһаз өндірісі үшін ағаш ... ... ... ... ... ... ... – бұл өнімді әзірлеуге тікелей
қатысқан өндіріс жұмысшыларына есептелген еңбек ақысы (енбек ... ... қоса ... ... ... көрсететін цех жұмысшыларының еңбек ақысы тікелей еңбек ақы
болып табылмайды, ал олар үстеме шығысқа ... ... ... кеткен барлық шығындардан тікелей шығындарды
(тікелей материалдар шығындары мен ... ... ... ... ... шығады. Одан басқа, үстеме шығыстардың ... ... жал ... ... ... ... ... және басқа да себептердің салдарынан өндірістің уақытша тоқтап
қалуының шығыстары т.б. жатады.
Жалпы алғанда, өндіріс есебін төрт негізгі кезеңге ... ... ... ... ... «транзиттік» шоттарда субъекттің есепті
кезеңнің барысында тікелей шығыстар ... ... шолу ... ... т.б. ... ... ... шығыстардың» шоттары бойынша субъекттің үстеме ... ... ... ... туралы ақпараттар беріледі;
- үстеме шығыстарын белгіленген тәсіл (шаруашылық жүргізуші субъекттің
есептік саясатында қаралған ... ... ... ... ... «Транзиттік» шоттардағы жинақталған шығыстарды дайын өнім ... ... ... ... ... өзіндік құны қалыптасады, сондай-ақ
аяқталмаған өндірістің де үлесі анықталып, тиесілі саласына жатқызылады.
2.2. ... ... ... ... ... алу үшін шоттардың кешенді жүйесі, яғни,
8010 – ... ... 8030 – ... ... 8040 – ... бөлімшелерінің шоттары пайдаланады. Олардың әрбіреуіне жеке-жеке
тоқталып, ... ... ... Үстеме шығыстардың есебі
Үстеме шығыстарға өндіріске қызмет көрсетумен және негізгі және
көмекші цехтардың ... ... ... ... ... оларды
тікелей дайын өнім түрлеріне (бірлігіне) жатқызуға болмайды.
Үстеме ... ... ... ... ... ие ... кешендік сипаты – шығыстар құрамында барлық экономикалық ... ... ... екі және одан да көп ... ... ... бұл ... тікелей
белгілі бір бұйымға жатқызу қиынға түседі, демек олар дайын өнімнің арасына
таратылады және аяқталмаған ... де ... ... ... ... ... ... және есептік
саясатына тәуелді болып келеді. ... ол ... есеп ... ... ... өндіріс жұмысшыларының еңбек ақысына пара-пар етіп (пропорциональды)
таратылады;
– тікелей материал шығыстарына пара-пар етіп ... ... өнім ... ... ... ... салмағына пара-
пар етіп таратылады;
– цех құнына пара-пар етіп (мысалға, қара ... ... құны ... ... өзіндік құнына пара-пар етіп (мысалға, жеңіл
өнеркәсіп) таратылады;
– алдын-ала белгіленген шығындардың ... ... ... ... да ... ... бойынша таратылады (құрал-жабдықтың жұмыс
сағатына және т.б.).
«Үстеме шығындар» бөлімшесі мынадай шоттардан тұрады:
8040 – «Үстеме ... онда ... әрі бір ... ... алатын үстеме шығындар тұрады, оның құрамындағы:
8041 – «Материалдар» — ... ... ... ... ... алу үшін ...... еңбегіне еңбек ақы төлеу» – ... ... ... ... ... ... ... және
басқа жұмысшыларға, сондай-ақ цех қызметшілеріне есептелген ... ... ...... ... ...... есептелген
еңбек ақыдан жасалатын аударымдарды есепке алуға арналған;
8044 – «Негізгі құралды жөндеу» – өндіріс қызметінде ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшін
арналған;
8045 – «Негізгі құралдардың тозуы және материалдық емес активтердің
амортизациясы» – ... ... ... материалдық емес
активтердің амортизациясының және негізгі ... ... ... көрсету үшін арналған;
8046 – «Түрғын-үй қызметі» – тұрғын-үй қызметінің барысында тұтынылған
құнын көрсетуге арналған, оған қызмет көмекші ... ... ... да ... мүмкін;
8047 – «Жал ақысы» – өндірісте пайдаланатын негізгі құралдарды
ағымдағы ... беру ... жал ... сомасын көрсетуге арналған;
8048 – «Басқа да» – әлеуметтік сфераға (аясына) негізгі және ... ... ... ... ... ... «Үстеме шығындар» бөлімшесінің шоттары ... ... ... ... ... және көмекші өндірістердің үстеме шығындарын есепке алу
бойынша:
- Негізгі және көмекші өндірістер цехтарының ... ... ... ... Дт 8041 Кт ... Цех ... ... есептелінді Дт8042 Кт 3350:
- Еңбекақыдан әлеуметтік салық есептелді Дт 8043 Кт 3150;
- Сыртқы ... ... ... ... жөндеумен
байланысты шығыстары есептен шығарылды Дт 8044 Кт 3310;
- Өндірістік арналымдағы негізгі құралдар бойынша тозу ... Дт 8045 Кт ... ... ... ... ... ... құны
есептен шығарылды Дт 8046 Кт 3310;
- Негізгі құралдардың ... ... ... жал ... ... Дт 8047 Кт 3340,2920;
2. Жинақтаушы ... ... ... шығарылды:
- материалдық шығындар Дт 8040 Кт ... ... ... Дт 8040 Кт ... ... ... ... Дт 8040 Кт 8043;
- жөндеуге кеткен шығындар Дт 8040 Кт 8044;
- негізгі құралдың тозу сомасы Дт 8040 Кт ... ... ... ... ... Дт 8040 Кт ... жал бойынша шығындар Дт 8040 Кт 8047;
- сақтандыру бойынша есептелген шығындар Дт 8040 Кт ... ... ... ... Негізгі өндіріс Дт 8010 Кт 8040;
- Көмекші өндіріс Дт 8030 Кт ... ... ... ... ... ... тұтынатын өнімді шығарып жұмыс жасайтын және ... ... ... ... деп ... Бұл – ... электр
станциялары, сумен жабдықтау, жөңдеу-механикалық цехы, автотранспорт және
т.б. Көмекші өндірістің шығындарын ... 920 шоты ... және ... ... деп ... ... ... онда әрбір
өндіріс (цехтар) үшін жеке талдамалық шот ... ... ... ... ... ... алу үшін мына ... қолданылады:
8030 – «Көмекші өндірістер (қорытушы шот)»;
8031 – «Материалдар»;
8032 – «Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу»;
8033 – «Енбеқакыдан қаржы бөлу»;
8034 – «Амортизациялық ... ...... да ... ... ... цехтары бойынша шығындарды есепке алу
«цехтар шығындары» деп аталатын ведомоста жүргізіледі. Ведомосқа ... ... ... ... ... алып ... ... талдамалық есебі әрбір цехта, өнім түрлері (егер
олар әрқилы болса) және ... ... ... жүреді. Шығын номенклатурасы
өндірістің күрделілігі мен сипатына ... ... ... ... ол ... материалдарды, көмекші материалдарды, отын-энергетикалық және
технологиялық шығыстарды, ... ... ... мақсаты үшін
пайдаланатын буды және суды, негізгі және ... ... ... аударымдарды, үстеме шығыстарды қосады.
Қосымша өндірістің күрделілігі, сондай-ақ шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу үшін әртүрлі әдісті қолдануға мәжбүр
етеді.
Көмекші өндірістің есеп ... мен ... ... ... кейбір цехтар бір-бірімен тығыз байланыста ... ... ... бір-біріне қызмет көрсетеді: жөндеу-механикалық цехы жүк
автомашина цехына ағымдағы жөндеу жұмысын ... ... ал ... жөндеу-механикалық цехына жүкті тасымалдайды.
Автомашинаның ағымдағы жөндеуінің өзіндік ... ... ... ... ... өзіндік құнын білу ... ... ... өзіндік құнын есептеу үшін ағымдағы жөндеудің өзіндік
құнын білу керек. Бұл жағдайда, өзіндік құны не ... не ... құн ... ... ... ... қызмет көрсетудің құны бойынша)
есептелінеді. Математикалық әдіс анық болғанымен, іс жүзінде ... ... ... ... ... ... ай ... таратылады,
сондықтан онда қалдық қалмайды.
Тек жөндеу-механикалық пен аспаптар жасайтын цехтарды қоспағанда, бұл
цехтарда ай ... ... ... ... ... қалдықтар есептік
кезеңнің соңында ... ... ... ... ... ол ... 1342 – «Көмекші өндіріс» ... де, 8030 – ... ... шоты ...... ... аяқталмаған өндірістің қалдығы қаржылық есеп берудің
көмекші ... ... ... жылдың басында қаржылық бухгалтериядан өндірістік
(басқарушылық) бухгалтерияға беріледі, ол кезде 8030 – «Көмекші ... ... 1342 – ... ... шоты ... ... көрсеткен қызметін және атқарған жұмысын
тұтынушылар бойынша тарату үшін ... ... ... қызметін
тарату» деп аталатын талдамалы ... ... Онда ... ... жиынтық шығындары, өндірілген өнімнің саны ... ... ... цехы ...... тоннасы, компрестік қондырғы –
қысылған ауаның куба метрі, электростанция – киловатт/сағаты, ... ... ... соң ... пен ... ... құнының бірлігі
анықталады. Өзіндік құнның бірлігін ... соң, ... пен ... ... ... ... ... счетчиктердің көрсеткіштері бойынша
немесе шамамен (шартгы жолымен) анықтайды.
«Көмекші өндіріс қызметін таратудың» талдамалық кестесі үш ... ... ... ... ... ... және
көмекші өндірістер шығындарынан, ондағы материалдық құндылықтардың іс
жүзіндегі өзіндік құны есептелініп шығарылады және ... ... ... ... Қабылданған және көрсетілген қарама-қарсы қызметтердің
өзіндік құны тең болуға тиіс. ... ... ... және ... саны мен ... ... ... негізгі тұтынушыларға
босатылған қызметтердің саны мен құны, материалдық шоттарға кіріске алынған
құндылықтардың құны ... ... ... мен ... бір ... ... құны анықталады.
Екінші бөлімнің деректері «Цех ... ... ... ... соң өнімді, жұмысты және қызметті тұтынғандардың ... де, 8030 шоты ... ... ... ... жабдықтаушысы болып саналмайтын
бөлімшелердің шығындарының таратылғаны көрсетіледі.
Технологиялық процестің сипатына және шығаратын өнімнің, жұмыстар ... ... ... ... қосымша өндіріс қарапайым
және күрделі болып бөлінеді.
Қарапайым өндіріс біртекті, күрделілігі бірдей өнімдерді шығарады.
Оларда, ... ... ... пен ... ... ... компрессорлық және оттегі станциялары, автомобиль
көлігі) болмайды.
Күрделі өндіріс алуан ... өнім ... ... оның ... ... және ... ... жұмыстардың және көрсетілген
қызметтердің түрлері бойынша есеп жүргізуді талап етеді. Күрделі өндіріске
жөндеу, модельдік (үлгілік), аспаптық, ыдыс ... ... ... ... ... ... ... және жұмыстың өзіндік құнының бірлігі ықшамдалған тәсіл бойынша
калькуляцияланады: шығарылған ... ... ... ... ... сол ... санына бөледі (өзара көрсеткен қызметтерін шегеріп
барып).
Күрделі өндірістің калькуляциясы. Шығындардың ... ... ... және ... ... бойынша, дайындалған аспаптар, керек-
жарақтар, модельдер (үлгілер) түрлері немесе топтары бойынша жүргізіледі.
Әрбір есеп ... ... ... есеп ведомосы немесе
карточкасы ашылады. Онда айдың басындағы аяқталмаған өндіріс ... ай ... ... ... ... ... азайту тәртібімен
есептеп шығару (материалдардың қайтарылуы, өндіріс қалдықтары), ... ... алу, ... ... мен көрсетілген қызметтердің құнын
есептеп шығару, ай соңындағы аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... ... ... цех ... ... кітабына жазылады
және олар белгіленген мерзімде орындалуы тиіс. Накладнойда, жұмысшының
нарядында және басқа ... ... ... ... Бұл
жұмсалған әрбір шығынды тиісті тапсырысқа жатқызуға ... ... ... ... ... ... босатылады. Пайдаланбаған материалдар
тапсырысты орындағаннан кейін қоймаға қайтарылады және сол ... ... ... ... азайтылады.
Әрбір тапсырыстың өзіндік құны цех ... ... ... Өзіндік құнның калькуляциялық-карточкасының
негізінде ай сайын 8030-шоттың ... ... ... ... ... және ... өндірістердегі өнімнің, жұмыстың, қызметтің
өзіндік құнын дұрыс есептеу үшін ... ... ... ... ... бар ... атап өткен абзал. Нақтылап айтқанда, осы екі әдіс
бойынша, яғни: іс жүзіндегі өзіндік құны бойынша да, есептеп ... ... ... ... әдіс ... ... ... тапсырыстарға, не өнімнің
жекелеген түрлерін дайындауға кеткен шығындар бойынша есептеп ... ... ... ... ... және ... ... т.б. баптар бойынша шығындар бастапқы құжаттардың деректері бойынша
тікелей табылады. Қосымша шығындар оларды бөлу ... ... ... ... жатқызылады.
Екінші әдіс кезінде түгендеу деректері бойынша ... ... саны және ... ... ... ... Норма-сағаттардың санын есептеп шығарып және бір норма-сағаттың
жоспарлы өзіндік құны арқылы аяқталмаған ... ... ... Материалдардың құнын нормативтік калькуляцияның деректері бойынша,
ал қосымша шығындарды – жалақыға проценттік қатынасы бойынша анықтайды. Осы
баптар ... ... ... ... ... ... құнын
құрайды.
Күрделі көмекші өндірістердегі өнімнің, жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің іс жүзіндегі ... құны ... ... шот ... Бұл ... әдетте, әрбір талдамалық шот бойынша аяқталмаған
өндіріс қалдығына осы шоттың бір ай ... ... ... ... және ... ... аяқталмаған өндірістің сомасы алынып
тасталынады. Осыдан келіп шыққан айырмашылығы шығарылған өнімнің, ... ... ... іс ... өзіндік құнын құрайды.
Көмекші өндірістің шығындары ... ... ... ... өндіріс қажеттілігіне босатылған материалдық
құндылықтар Дт 8031 Кт ... ... ... істейтін жұмысшылардың жалақысы есептелінді
Дт 8032 Кт 3350;
- Көмекші өндіріске ... ... ... есептен шығарылды
Дт 8034 Кт 8040;
Көмекші өндірістің шолушы шотына жинақталды:
- материалдық шығындар Дт 8030 Кт ... ... ... Дт 8030 Кт 8032;
- еңбекақыдан аударылатын аударымдар Дт 8030 Кт 8033;
- үстеме шығыстар Дт 8030 Кт ... ... ... ... ... шығарылған дайын өнім
кірістелді Дт 1320 Кт 8030;
- Негізгі өндіріске көрсеткен қызметі мен ... ... 8014 Кт ... ... және ... ... үшін орындалған жұмыстар мен
қызметтер Дт 7210 Кт 8030;
- Өнімді сатумен байланысты жұмыстар мен ... Дт 7110 ... ... ... ... ... шығындарын есептеу ушін 8010 – «Негізгі өндіріс» бөлімшесі-нің
шоттары қолданылады, олар түрлі ... ... ... ... ... ... (шолу) үшін 8010 –
«Негізгі өндіріс» шоты арналған. Осы шоттың 8011 – «Материалдар», 8012 ... ... ... 8013 – ... ... 8014 – ... шығыстары» жинақталады, содан соң жыл соңында
8010 – «Негізгі өндіріс» шотында қорытындыланады.
8010 – ... ... шоты ... ... ... есебі
төмендегі номенклатура баптары бойынша топтастырылып, ... ... ... ... ... алынады.
Материалдар. Шикізаттар мен материалдар – өнімді ... ... ... ... осы ... (дайындау) кезінде қажетті компоненттер
болып табылатын шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған ... ... ... шикізаттардың құны (су шаруашылық жүйесінен субъектінің
жинайтын, су үшін төлемі және де ... ... ... ... қорғауға, оларды пайдалану мен жаңғыртуды ұйымдастыруға арналған
мамандандырылған ұйымдардың шығындарын ... ... да ... ... ... ... жер ... арттырудың шаралары
көрсетіледі.
Лимиттік-алу карталары және талап-накладнойы ... ... ... материалдарды, сондай-ақ сатып алынған материалдарды өндірісте
есептен шығару үшін ... ... ... Осы ... ... цехтар
(өндірістер), калькуляция немесе есеп объектілері ... ... ... деп ... талдамалық кестеге топтастырылады және
«Цехтар бойынша шығындардың» ведомосы ... ... ... ... ... ... ... жазылады.
Көмекші материалдар – тұрақты технологиялық процестерді қамтамасыз ету
үшін ... ... ... кезінде ... ... ... ... ... ... көмекші
материалдар). Бұндай көмекші материалдардың құны белгіленген шығыс ... ... ... құнына енеді, ол үшін өнім бірлігіне есептелген
сметалық мөлшерлемесі пайдаланылады. ... ... мен ... ... ... ... қайта қаралуы мүмкін.
Көмекші материалдардың нақты шығысы әрбір өнімнің өзіндік құнына,
тауарлы өнімге және ... ... ... мөлшерлеме бойынша
пропорциональды түрде таратылады.
Қайтарылған қалдықтар – бұл ... ... және ... ... ... құнына кіретін материалдық ресурстардың шығыстарына
қайтарылған өндіріс қалдықтарының құны ... ... ... ... ... ... ... материалдар т.б. материалдық ресурстар саналады, бірақ
олар өзінің ... ... ... жоғалтуына байланысты тікелей өз
арналымдары бойынша ... ... ... ... ... басқа түрін өндіру үшін
толыққанды материал ретінде берілген материалдық ... ... ... ... ... ... де жатпайды, олардың тізімі
шығындарды есепке алу және өнімнің өзіндік құнын есептен шығару ... ... ... ... ... егерде қалдықтарды негізгі өндіріс мұқтаждығы ... ... ... ... ... қосалқы өндіріс мұқтаждығы ... ... ... ... ... үшін пайдаланса, онда шикізат пен
материалдардың бастапқы құнының ... ... ... ... ... ... ... сыртқа сатуға кетсе, оларды жинау
мен өңдеуге жұмсалған шығындарды шегере отырып, қалдықтарға ... ... егер де ... ... ... ... немесе толыққанды
материалдар ретінде пайдалану үшін сатылса, онда ... ... ... толық бағасы бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) қалдықтар бағалауға жатпайды. Қалдықтарды
пайдалануды нормалау қажет, ал оларды ... ... ... ... ... қою керек. ... ... ... ... (накладнойы) бойынша кіріске алады, олардың құнына ... ... бабы ... ... пен ... ... Қалдықтардың кіріске алынуын 206-шоттың дебеті және ... ... ... ... ... ... ... (карточкаларға, ведомостарға) жазылады.
Сатып алынатын бұйымдар, шалафабрикаттар және ... ... ... өндірістік сипаттағы көрсетететін қызметтеріне өнімді
іріктеп жинақтауға (комплектация жасауға) пайдаланатын шалафабрикаттар ... ... ... ... ... өнім алу үшін кәсіпорынның өзінде
қосымша өңдеуге түсетіндерге кеткен шығындар; басқа жақтың кәсіпорындарының
көрсеткен өндірістік ... ... ақы ... жұмсалатын шығындар
сол өнімнің жекелеген түрлерінің өзіндік құнына тікелей жатқызылуы мүмкін,
сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... ... орындауға және белгіленген технологиялық
процестерді сақтау үшін бақылау жасауға, ... ... ... ... беру ... сырт ... ... қызметіне жұмсалатын
шығындар жатады.
Субъектінің өз ... және өз ... ... ... ... ... ... алынған бұйымдар
және шалафабрикаттар) ... да ... ... ... ... ... ақы төлеу шығындарына, жалақыдан аударылатын
аударымдарға және т.б.).
Дайындау-көліктік шығыстарға (ДКШ) шығынның келесі түрлері ... ... ... ... ... ... тасығаны
үшін қосымша кіре ақысы; субъекттің қоймасына ... ... ... ... ... ... орындарында ұйымдастырылған агенттікті және
қоймаларды, кеңселерді ұстау шығыстары; материалдарды тікелей ... ... ... ... ... ... энергия мен отындар. Өндіріс
процесінде тікелей ... ... ... ... мен отындардың
шығындары. Олардың шығысы есепте шикізаттар мен ... ... ... табады.
Технологиялық мақсатқа отын шығындарына кәсіпорынның өзі өндірген
отындардың құны да және басқа ... ... ... ... құны ... ... домен пештерінде агрегаттарды балқыту үшін, ... ... ... және басқа цехтарда қыздыру ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізу үшін т.б.
Сондай-ақ кәсіпорынның технологиялық, двигательдік және ... ... және ... мұқтаждарына жұмсалатын сатып алынған энергияның
барлық түрлері. Кәсіпорынның өзі шығарған энергияның ... және ... ... ... ... ... алынған энергияны оны тұтынатын жерге
дейін трансформациялау мен беруге жұмсалатын ... ... ... ... ... кему нормалары шегінде материалдық
игіліктердің кем шығуы мен бүлінуінен ... ... ... ... ресурстарды жеткізіп берумен байланысты шығындар (тиеу-түсіру
жұмыстарын қоса алғанда) өндіріс шығындарының тиісті элементтеріне (енбек
ақы ... ... ... ... ... шығындар,
материалдық шығындар және т.б.). Сондай-ақ материал ресурстарының құнына
жеткізіп ... ... ... ... ... ... құны оның ... ... ... жеткізіп
берушілердең алынған материалдық ресурстардың ыдыстары мен бумаларын сатып
алуға жұмсаған кәсіпорындардың шығындары да ... ... ... ... ... ... ... құны алынып тасталынады. Өндірістің қайтымды қалдықтары деп
өнім өндіру ... ... ... ... ... тұтыну сапасын
(хммиялық немесе физикалық қасиеттерін) толық немесе ... ... ... ... ... шығындармен (аз өнім шығара отырып)
пайдаланылатын немесе негізгі ... ... ... ... шалафабрикаттар, жылутарат-қыштар және басқа да материалдық
ресурстар түрлерінің қалдықтарын айтамыз. Өнімнің басқа түрлерін ... ... ... ... ... ... ... басқа
цехтарға, бөлімшелерге ... ... ... ... ... ... ... ілеспе өнім де қалдыктарға
жатпайды, олардың тізбесі өнімнің өзіндік құнын ... ... алу ... ... жөніндегі салалық әдістемелік ұсыныстарында
белгіленеді.
Еңбек ақы. «Еңбек ақы» ... ... ... үшін ... ... ... қоса алғанда, кәсіпорынның негізгі өндірістік
қызметкерлерінің жалақысын төлеуге жұмсалған шығындар, ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметке жататын қызметкерлердің жалақысына жұмсалатын
шығындардың құрамына мыналар енгізіледі:
- кәсіпорында ... ... ақы ... ... және ... жеке ... келісім шартына сәйкес лауазымды ... ... ... ... еңбекке кесімді ақы төлеу бағасы (расценкасы) арқылы
нақты орындалған жұмысқа есептелінген жалақысы;
- ынталандыру ... ... ... ... үшін
берілетін сыйақылар (заттай сыйақылардың құнын қоса алғанда), кәсіптік
шеберлігі, енбектегі жоғары ... және т.б. ... ... ... ... мен ... ... үстемақылары;
- жұмыс режимімен және еңбек жағдайларымен байланысты өтемдік
сипаттағы ... оның ... ... уақыттағы жұмыс, мерзімнен тыс
жұмыс, көп ауысымды режимдегі жұмыс, демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс
үшін, ... ... ... ... ... көрсету аймақтарын
кеңейткені үшін, ауыр зиянды, ерекше зиянды еңбек ... және ... үшін ... белгіленген жағдайлары үшін тарифтік ставкалар мен
айлықақыларға қосылатын ... мен ... ... ... ... ... ... жекелеген салалардағы
қызметкерлерге тегін көрсетілетін коммуналдық қызметтердің, тамақтың, азық-
түліктің құны, ... ... ... ... ... ... тұрғын үйге ақы төлеу жөніндегі шығындар ... үй, ... және т.б. ... ... үшін ... ... өтемнің
сомалары);
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес тегін берілетін, тұрақты әрі ... ... ... (арнайы киім-кешекті қоса алғанда) құны
немесе олардың ... ... ... ... ... ... қолданылып жүрген заңдарға сәйкес кезекті және қосымша демалыстарға
ақы төлеу (пайдаланылмаған демалысқа өтем ақы ... ... ... ... ... тексерулерден өтумен байланысты
уақыттар;
- зандарда белгіленген жағдайларда кәсіпорындар мен ұйымдардың қайта
кұрылуына, ... мен ... ... байланысты жұмыстан
босаған қызметкерлерге төлемдер төлеу;
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес енбек сіңірген жылдары үшін ... ... (осы ... ... ... ... ... үстемақылар) төлеу;
- қолданылып жүрген заңдарға ... ... ... ... шөлейтті, сусыз және биік таулы жерлердегі жұмысы
үшін белгіленген ... ... ... ... экологиялық қолайсыз
жағдайлары бар аудандардағы үздіксіз жұмыс стажы үшін жалақыға заңдарда
көзделген үстемақыларды төлеу;
- ... ... ... түлектерге және жоғары немесе
арнаулы орта оқу орындарын бітіріп ... жас ... ... ... ... ақы ... кешкі және сырттай жоғары және арнаулы орта оқу орындарында, сырттай
аспирантура, кешкі (ауысымды) оқу ... ... ... ... және ... ... ... беретін мектептерде ойдағыдай білім
алып жүрген, сондай-ақ аспирантураға ... ... мен ... оқу ... қолданылып жүрген зандарға сәйкес ақы төлеу;
- заңдарда көзделген жағдайларға ... ... ... ... ... үшін ақы ... ... еңбек қабілетін жоғалтқан жағдайда ... ... ... дейін заңдарда белгіленген қосымша ақылар төлеу;
- бұрынғы жұмыс орнындағы қызметтік айлықақысының мөлшерін белгілі бір
мерзім ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындар мен
ұйымдардан келіп жұмысқа орналасқан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... вахталық жұмыс кестесіне сәйкес кәсіпорынның орналасқан жерінен
(жиналу пукнтінен) жұмыс орнына дейін және кері ... ... ... күндері
үшін, сондай-ақ ауа райының жағдайына қарай және көлік ... ... ... ... ... үшін ... ... ставка
мөлшерінде төленетін сомасы (вахталық әдіспен жұмыс істеген кезде);
- жұмысшы-донорға тексеруден өткен, қан тапсырған және ... ... ... ... демалыс алған күндері үшін ақы төлеу;
- егер атқарылған жұмыс үшін есеп ... ... ... ... ... ... штатында тұрмайтын қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... жұмыстарына
ақы төлеу. Бұл орайда, мердігерлік шарт бойынша ... ... ... еңбегіне ақы төлеуге жұмсалатын ... ... ... (көрсетілген қызметтердің) және төлем құжаттарының сметалары
негізге алына отырып белгіленеді.
Еңбек ақыдан аударылатын аударымдар. Қазақстан Республика-сының әрекет
етіп тұрған ... ... ... ... ... ... ... салығы (21% мөлшерлемесі бойынша) көрініс ... ... ... салу объекті болып жұмыс берушілердің қызметкерлерге ақшалай
немесе заттай ... ... ... ... оған ... ... ... басқасы түгел кіреді.
Үстеме шығыстар. Үстеме шығыстар – бұл өндірісті ... ... ... ... шығыстар, олар кешендік сипатқа ие ... ... ... элементтердің барлық шығындары көрініс
табады.
Бұл шығындар ай бойында белгіленген ... ... ... 8040 ... ... ... көрініс табады. Әрбір цехтың өзінде
дайындалған өнімге үстеме шығыстар ... ... ай ... белгіленген әдістеме бойынша негізгі
өндіріс шығындарының құрамына кіретін үстеме шығыстарын таратқан кезде 8014-
шоты ... және ... ... жүргізуші субъектілер өзінің есептік саясатында өндіріс
ерекшеліктерін ескере отырып шығын ... ... ... мүмкін.
Мысалға, үстеме шығыстың құрамында «Өндірісті дайындау және ... ... бабы жеке ... ... Өндірістің жұмыс ... және ... да ... ... ... ... ... қажетті шығын деңгейін сметаның көмегімен анықтайды. Сметаны жасау
кезінде сыннан өткізілген өнімнің құнын ескеру ... ... ол ... жалпы сомасына қосылмайды. Жұмысқа қосу шығысының сметасын бекіткен
кезде өндіріске енгізілетін объектінің өндірістік ... және ... ... ескере отырып, оларды өнімнің өзіндік құнына жатқызу
мерзімі мен нақты тәртібіне байланысты етіп ... ... және ... ... ... ... ... алынған өнім бірлігіне белгіленген норма бойынша өтеледі.
Егер де ... ... өнім түрі ... ... онда ... игеру шығындары олардың арасына таратылады, ал ... ... ... ... ... ... ... және құрал-
жабдықтарды пайдалану мен күтіп-ұстау шығыстарына пара-пар (пропорционалды)
етіп жасалады. ... ... ... ... ... ... ... сол бұйымдардың өзіндік құнына толығымен
жатқызылады.
Өндірістегі барлық ... ... ... ... онда ... цех үшін жеке ... ашылады.
Өндіріске жұмсалған шығындарды есепке алғанда, төмендегі екі әдістің
бірін: не шалафабрикатты, не ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінде
пайдаланылады. Оның ерекшелігі мынада: бір операциядан екінші операцияға,
бір цехтан екіншісіне, ... ... ... ... есепте көрсетілмейді, оларды оперативті түрде есепке алады.
Бұл нұсқада дайын ... ... құны ... ... ... осы өнімді
өндіруге қатысты барлық цехтар бойынша ... ... ... сомасынан
тұрады.
Өндіріске жұмсалған шығындарды есепке алудың шалафабрикаттық ... ... ... өзіндік құнын ғана есептеп коймайды, ... ... ... сатыларындағы шалафабрикаттардың өзіндік құны да
есептелінеді. Шалафабрикаттардың цехтан цехқа ... ... ... берілуі
бухгалтерлік есепте көрсетіледі.
Шалафабрикатсыз нұсқадан айырмашылығы мұнда шығындар басы артық ... ... ... орны ... ... ... нұсқа кезінде есепке алуды ұйымдастыру біршама күрделі
болғанымен, алайда мұндай жағдайда шалафабрикаттардың сақталуына ... ... ... ... ... ... ... шалафабрикаттар
қоймалардан жанай өтіп, цехтан цехқа тікелей берілуі мүмкін. Бұл ... ... және ... Егер де ... ... онда ... ... 8020 – «Өзіндік өндірістің шалафабрикаттары»
деген шоттың ... ... және ... ... ... ... ... алынады. Шалафабрикаттар одан әрі өнделу үшін қоймадан босатылған
кезінде 8010-шот дебеттеледі де, 8020-шот кредиттеледі.
Шалафабрикаттар талдамалық есепте ... ... ... ... болмаған жағдайда – іс жүзіндегі құнының прейскуранты немесе есеп
айырысу бағалары бойынша ... ... ... ал ... ... (+,–)
жеке талдамалық шоттарда бөліп көрсетіледі.
Аяқталмаған өндірісті бағалау және есептеу. Өңдеудің барлық түрінен
өтпеген және техникалық ... де, ... ... де қабылдап алмаған
аяқталмаған жұмыстар аяқталмаған өндіріске жатқызылады, ал олар ... ... ... өндіріске жұмсалған шығындарды құрайды.
Аяқталмаған өндірістегі шалафабрикаттың қозғалысы ... ... ... ... ... ал оның ... ... есебін
кәсіпорынның бухгалтериясы жүргізеді.
Бұл есеп аяқталмаған өндірісте тұрған материалдардың, тораптар мен
бөлшектердің жұмыстарын қадағалау және сақталу ... ... өнім ... өндіріс арасындағы шығындардың аражігін дұрыс ашуды;
шалафабрикаттардың ... ... ... ... ... ... кем шығуы мен артық шығуын, ақау мен ... ... ... және ... шотқа жататынына байланысты
оларды есептен шығарып тастауға арналған.
Өндірісте детальдарды есепке алу бөлшектік-операциялық және бөлшек ... екі ... ... ... ... ... ... жылжуы және олардың бір цехтан
екінші цехқа берілуі есепке алу операциялары бойынша ... ... үшін ... ... мен арнаулы карточкалар пайдаланылады.
Жаппай өнім шығаратын және ірі сериялық өнімдер ... ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі есепке алу
жүйесі қолданылады. Бұл үшін карточкалар немесе ведомостар ашылады, ... ... ... бұйымдардың (бөлшектердің) ... және ... ... ... ... Дайындау цехтарында
өндірісте жатқан бөлшектердің саны өнімді есепке алу деректері бойынша
анықталады.
Бөлшектердің ... ... ... ... ... ... ... цехқа берілуін бір айлық карталар арқылы жүзеге асырады, ал
бөлшектерді құрастыруға босату үшін – ... ... ... болады; жаппай өнім шығаратын өндірістерде бір ай ... ай ... ... есептеу мәліметтерінің негізінде жинауға
(құрастыруға) босатылған бөлшектерді қадағалауға болады.
Аяқталмаған өндірістегі қалдықтар былай бағаланады:
- шығындарды ... ... ... жатқызады, «Өндірісті әзірлеу мен
игеруге жұмсалған шығыстар», «Ақаудан болған шығындар», «Өндірістен тыс
(коммерциялық) ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі өзіндік құны бойынша анықталады;
- дайындық дәрежесін (жаппай және ірі ... ... ... ... ... ... баптары бойынша шығыс нормаларын негізгі
ала отырып, қосымша және ... ... ... қабылданған базалық
пайызы бойынша таратудың арқасында анықтайды.
Тоқыма өнеркәсібінде аяқталмаған ... ... ... ... ... құны бойынша бағалайды.
Жеке-дара өндірістегі аяқталмаған өндірісті әрбір ... ... ... есептеу жолымен анықтайды. Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы ... ... ... мен ... ... ... ... түрде баяндалған.
Өндіріс шығындарының аналитикалық есебі. Бұл есеп ... ... іс ... ... құнын есептеуді қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... немесе
арналған ведомосы арқылы жүзеге ... Осы ... ... баптары, ал баяндауыш ведомостарда – айдың басы мен соңындағы
цехтар бойынша аяқталмаған өндіріс қалдықтары, ай ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... қайтымды
қалдықтарды есептен шығару және басқа да есептен шығарулар көрсетіледі.
Ведомостарға (карточкаларға) тиісті мәліметтерді жазу үшін ... ... ... ... ... ... ... (карточкалар) бойынша
жиынтық әр цех бойынша көрсетіледі, ал аяқталмаған өндіріс ... – Бас ... ... ... бойынша қалдықтарға тең болуға
тиіс. Өндіріске ... ... ... алу ... ... бойынша шығарылған өнімнің нақты өзіндік ... ... ... қоса тіркелген қағаз (накладной) арқылы
қоймаларда кіріске ... ... ... ... 1320 – ... ... дебеттеледі және 8010-шоты кредиттеледі. Ал көрсетілген қызметке 801-
шот дебеттеледі де, 8010-шот кредиттеледі.
Негізгі ... ... ... ... ... Негізгі өндірістің цехына әртүрлі шикізаттар мен материалдар
босатылды Дт 8011 Кт ... ... ... еңбекақы есептелінді Дт 8012 Кт 3350;
- Өндіріс ... ... ... ... Дт 8013 Кт ... ... ... дайын өнім қоймаға кірістелді Дт 1320 ... ... ... ... ... қоймаға
қайтарылды Дт 1310-1315 Кт ... ... ... құны ... ... соңында
өндірістік басқару бухгалтериясынан қаржылық ... Дт 1340 Кт ... ... ... ... ... түгелдеудің мақсаты өнімнің өзіндік құнын
жоспарлау, есепке алу және ... ... ... мен ... ... ... оның ... және іс жүзіндегі бағасын анықтау
болып табылады.
Өнеркәсіп орындарында ... ... ... ... ... бітпеген бұйымдардың іс жүзінде бар-жоғын анықтау;
есепке алынбаған ақауды ... ... ... іс жүзінде
комплектілігін және құрастыру ісінің бөлшектермен қамтамасыз етілуін
анықтау; күші ... ... ... ... өндіріс қалдығын
табу; өндірісте артық жиналып қалған ... ... және т.б. іс ... ... ... ... қажет.
Түгелдеуді бастар алдында цехтарға қажет емес ... ... бұл ... өңделіп бітпеген барлық бөлшектер және тораптар мен
агрегаттарды ... ... ... ... ... ... ... артық бөлшектер мен шалафабрикаттарын оларды дұрыс санауға
қолайлы болатындай тәртіпке келтіру керек. Аяқталмаған ... ... ... ... ... ... ... санау,
таразыға тарту, өлшеу арқылы жүргізіледі.
Түгелдеу тізімдері артық бөлшектердің атауы, олардың дайын болу сатысы
немесе дәрежесі, саны немесе көлемі ... ... ... цех ... ... ... ... өңдеуге ұшырамаған шикізаттар, материалдар
мен сатып ... ... ... ... тізіміне
енгізілмейді, олар жекелеген бөлек тізімдерге енгізіледі. Түпкілікті ... ... ... ... ... енгізілмейді.
Біртекті емес массадан немесе әртүрлі қоспадан тұратын аяқталмаған
өндіріс бойынша (өнеркәсіптің тиісті ... ... ... ... ведомостарында екі сандық көрсеткіш: осы массаның
немесе қоспаның саны және оның ... ... ... ... саны (жекелеген атаулар бойынша) келтіріледі. Шикізаттардың
немесе материалдардың саны ... ... ... ... ... алынады.
Сонымен қатар, болашақ кезеңдердің шығындары да түгелденеді. ... ... ... 1620 – ... ... ... ... көрсетілуге тиісті соманы анықтап, тізімдемеге
енгізеді. Бұл бөлімшенің шоттарында шығындар қалдырылуы ... ... ... ... ... ... ... мерзімінде
өндіріс шығындарына, не кәсіпорын қаржысының тиісті көздеріне жатқызылуы
мүмкін.
Түгелдеу кезінде анықталған аяқталмаған ... ... ... ... өзіндік құн бойынша немесе зауыт ішіндегі жоспарлы-
есеп бағасы бойынша кіріске алынады: 8010 – ... ... ... 6018 – ... ... түскен басқа да кірістер» кредиті.
Аяқталмаған өндірісті түгелдеу кезінде анықталған жетіспеушіліктер
8010 – «Негізгі өндіріс» шотының ... 1260 – ... ... да» ... ... Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
Калькуляция дегеніміз – өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің бір өлшемге ... ... құны ... ... ... жұмысын жедел басқару үшін маңызды роль ... және ... дер ... ... және өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға,
өнімге, ... мен ... ... және ... ... негіздеуге
пайдаланылады.
Өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен технологиясына байланысты
өндірістегі шығындарды есепке ... және ... ... ... бірнеше әдістері қолданылады. Халық шаруашылығының түрлі
салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті ... ... ... ... ... алу және ... ... негізгі
ережелеріне сәйкес белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: ... ала және ... ... ... ... ... ала ... калькуляция өнімді шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін ... Оған ... ... ... калькуляция жатады.
Жоспарлы калькуляция — өнімге (жұмысқа, қызметке) және бұйым бірлігіне
мүмкін ... ... ... ... ... ол ... ... отынның, материалдардың нормасы, ... ... ... ... (болжамдық) калькуляция - бұл жоспарлы ... ... ол ... және жаңадан игерілген бұйымның негізінде жасалады.
Ол жоспарлы калькуляцияны жасауға негіз бола ... ... ... ... калъкуляцияның бір түрі
болып табылады. Бұл аталған әдіс шығындарды есептеудің нормативтік әдісін
және кәсіпорынның ... ... ... өнімнің өзіндік ... ... Оның ... қол ... ... ... ... және әрекет етіп тұрған нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға карағанда дәлділігі
анағұрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе ... ... өнім ... ... есеп ... ... жасалынады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға нақты (есеп беру ... ... ... ... ... құнының нақты (есеп ... ... ... сипатталады, ал ол жоспарлыдан кәсіпорынға байланысты себептері
бойынша да (өнімді өндірудің орындалуы немесе орындалмауы, кейбір ... ... ... кем ... және оған ... ... да ... бағаның өзгеруі, амортизациялық аударымдардың
нормасы, суға, газға, ... ... ... ... ... ... ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бұл түрі нақты шығындар туралы ... ... ... калькуляция нақты шығындар және тоғыз айдың ішінде алынған
өнімдер немесе басқа да кезеңге есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляциякың бұл түрі ... ... ... ... ... ала ... үшін ... кезінде өнімнің өзіндік кұнының калькуляциясын және
шығындарды есептеу объектісін дұрыс белгілеу өте үлкен роль атқарады.
7 БЕҚС-ның ... ... өнім ... ... ... ... шығындар олардың экономикалық құрылымына сәйкес келесідей
элементтер бойынша топталады:
- материалдық ... ... ... ... ... ... тозуы;
- басқа да шығындар.
2 «Қорлар» ҚЕХС элементтер бойынша ... ... ... ... ... ... 2007 жылға есеп саясатын дайындап
жатыр, және олардың көпшілігінде ҚЕХС-на сәйкес есеп ... ... ... ... ... тәртібін қалай көрсету керек деген сұрақ туып
отыр. Мұны келесідей ... ... ... ... және қызметтердің өндірістік өзіндік құнына кіретін
шығыстарға есепті кезеңде кіріс деп көрсетілген өнім ... ... ... ... ... ... шығыстар жатады:
- таур өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет көрсету процесінде
қолданылатын негізгі және ... ... ... ... ... ... ішіндегі орын ауыстырулары;
- жөндеу (эксплуатациялық) жұмыстары;
- тауар өндіру, жұмыс атқару немесе ... ... ... ... еңбекақысы;
- әлеуметтік төлемдер (сондай-ақ, тауар өндіру, жұмыс атқару
немесе қызмет көрсетуге тікелей ... ... ... және олар ... әлеуметтік обьектілерді ұстауға
байланысты шығыстар);
- тауар өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет ... ... ... ... ... да ... ... прцесіне тікелей қатысты жұмысшылардың еңбекақысынан
аударымдар (әлеуметтік салық, ... ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсетуге тікелей
қатысатын мүліктердің, ... мен ... ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсетуге тікелей
қатысатын материалды емес активтердің (МЕА) тозуы;
- тауар өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет ... ... МҒЖ және ... ... ... ... ... өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет көрсету процесінде
тұтынылатын коммуналдық шығыстар;
- тауар өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет ... ... ... ... сақтандыру бойынша шығыстар;
- тауар өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет көрсетуге тікелей
қатысты жұмысшылардың сақтандыру шығыстары;
- тауар ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың іс-сапарлық шығыстары;
- тауар өндіру, жұмыс атқару ... ... ... процесіне
қатысты МҒЖ және МЕА-ді жалға алу бойынша шығыстар;
- санитарлы-гигиеналық нормаларды орындауды және ... ... ету ... ... ... ... ... атқару немесе қызмет көрсету процесіне
тікелей қатысты салықтар және аударымдар:
роялти;
қоршаған ортаны ластау бойынша төлем;
жер ... ... үшін ... ... да ... тауар өндіру, жұмыс атқару немесе қызмет көрсетуге тікелей
қатысты басқа да шығыстар.
Шығындардың есеп ... ... сол ... ... ... саналады. Калькуляцияның объектісі болып өнім түрлері,
жұмыстар, қызметтер саналады. ... есеп ... өте ... объектісімен сәйкес келеді.
Есеп объектісі мен калькуляциялаудан басқа калькуляциялық бірлік
тізімін белгілеу қажет. Калькуляциялық бірлік, әдетте, ... өнім ... ... ... ... қабылданған стандарттық өлшем бірлігіне
және өндірілген өнімнің натуралды көрінісіне сәйкес келуі тиіс. Егер ... ... ... ретінде екі көрсеткішті пайдаланса (т және ... ... ... осы екі бірліктің бірін ғана пайдаланады.
Сонымен, іс жүзінде пайдаланатын калькуляциялық өлшем бірлігін келесі
топқа ... ... ... ... – дана, метр, килограмм, тонна, литр
және т.б.;
- ірілендірілген (иесіздендірілген) бірлігі – тігін бұйымының
прейскуранттық ... ... бір ... жүз ... және ... ... өзіндік құнын калькуляциялау үшін пайдаланылатын
шартты-натуралды бірлік, ондағы пайдалы ... ... ... болуы мүмкік (мысалға, спирт – 100%, күйдіргіш
содасы – 92% ... ... ... ... ... (норма-сағаты);
- орындалған жұмыс бірлігі (машина-күні, ай-күні);
- пайдалы нәтиженің бірлігі – ... ... және ... ... бір ... бір ... ... екі
немесе бірнеше түрлі өнімді алса, онда ... ... үшін ... жалпы
шығынды өнімдердің арасына таратуға болмайды, сондықтан ... ... ... ... есептеуге төменде келтірілген ... ... Егер де ... ... ... ... кешені бірнеше
рет қайта жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл кезеңдері бойынша
шығын деңгейін ... ... бар ... онда ... ... ... ... калькуляциясын пайдалану мүмкін. Егер де жалпы
шығыннан белгілі бір өнім түріне қатыстысын бөлу ... бар ... ... ... сол ... ... құнына қосуға болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде ... ... ... ... ... Бұл әдіс кезінде өндірісте алынатын
өнімдердің бірі ... өнім ... ... ал ... ... ... Өндіріске кеткен барлық
шығыннан ілеспе өнім жоспарлы өзіндік құны бойынша шегеріледі
және осыдан кейін алынған ... ... ... ... деп ... ... Бұл әдісті негізгі өнімнің денгейі
айқын ... ... ... ғана және ... ... үлес
салмағы аса көп болмаса ғана пайдаланады. Мысалға, молибден
рудасын шығарған ... одан ... ... ... мыс
концентратын шегеріп тастайды және т.б.
Өнімнің өзіндік құнын есептеген кезде ... ... ... ... ... жүзеге асады.
- аралас (қиыстыру) әдісі. Бұл әдісті ... ... ... және ... ... ... ... Бұл әдісте шегеріп тастау да, шығындарды
тарату да қатар әрі ... ... ... ... ... ... ... ілеспе өнімнің құны шегеріліп,
қалған бөлігі негізгі ... ... ... бойынша таратылады.
Олар келесі жұмыс кезеңінен тұрады: жалпы кешендік шығыннан ілеспе
өнімнің өзіндік құны шегеріледі; шығынның қалған ... ... ... ... ... сәйкес таратылады; ең соңында, тікелей
өнімнің өзіндік құнына жатқызылатын және ... ... ... ... ақ титан құмдарын өңдеген кезде одан ілеспе өнімдерін
шығарып тастайды (ставролит, ... ... және т.б.), ... ... ақ металлдар, рутолдық және ... ... ... ... коэффициенттер бойынша және негізгі
металлдың қоспасын ескере отырып таратады.
Өндірістің технологиялық және ұйымдастыру ерекшеліктеріне ... ... ... ... және ... ... есептеудің
бірнеше әдістері пайдаланылады. Өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... әдісі деп – кәсіпорынның шығынын
бақылау үшін өнімнің ... ... ... ... және ... ... ... есепте топтастыру, жинау бойынша әдістерінің жиынтығын
атайды.
Өнімнің өзіндік құнының әдісіне әсер ететін ... ... ... ... ... өндіріс тұрпаты;
- өндірістің күрделілігі;
- шығарылатын өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
- өндіріс циклының ... ... ... ... ... ... және көлемі.
Өнеркәсіп салаларында өнімнің өзіндік құнына бұл ... ... ... ... ... ... ... құнын
калькуляциялаудың әртүрлі әдісін қолдануға тура келеді. Өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау әдістемесінде ... ... ... ... ... роль ... Әдетте, өнімдер жай және күрделі ... Жай өнім – бұл жеке ... ... ... Жай өнім ... ... рудалар, мұнай, газ, цемент, тері, ет және
т.б. саналады.
Бұл аталған өнімдердің өзіндік ... ... аса ... ... ... етпейді. Бұндай жай өндірістерде бір ғана өнім түрі
калькуляцияланады.
Күрделі өнім деп ... ... ... ... ... ... ... машиналар, станоктар, құрал-жабдықтар,
автобустар және т.б. Күрделі өндірісте негізгі өніммен басқа, ... ... оньң ... ... ... да калькуляцияланады. Бұл
соңғылары калькуляциялау әдістемесіне қосымша ... ... ... анықтауда өндіріс циклының ұзақтығы басты
роль атқарады. Кейбір ... оның ... ... ... құраса
(көмір, қара металлургия, электростанция, т.б.), ал ... ... ... ... ... ... ... тері фабрикасында
т.б., ал үшіншілерінде ол – ... ... ... ... (кеме
құрылысында, ауыр машина жасау кәсіпорындарында т.б.), ал ... ... ... ... ... ... шаруашылығын пайдалану).
Өндірістік циклы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... айға немесе маусымға созылуы
мүмкін және олар ... ... ... ... құрайтын сомалармен
салыстырғанда біршама күрделі болып ... Оның ... ең ... ... өндірістің шығысты тарату мәселесінің және ... ... ... ... болуы мүмкін.
7 БЕС шығынды есептеудің үш негізгі әдісін қарастырады. Одан басқа іс
жүзінде жай ... ... де ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялаудьң
және шығындарды есепке алудың қарапайым ... ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялаудың
карапайым әдісі біртекті өнім шығаратын кәсіпорында (су ... ... ... мұнай мен газ өндіретін кәсіпорындар) пайдаланылады. Оларда,
әдетте, аяқталмаған ... ... ... де олар ... онда оның ... болады) және шалафабрикаттарды өзі өндіреді. Егер де кәсіпорын
өзінің есептік саясатында қарастырса, оңда бұл ... ... ... мүмкін. Бұл әдістің мәні бүкіл шығарылған өнімге кеткен шығындарды
есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын ... ... ... яғни шығын деңгейін өндірістің натуралды көлеміне немесе шартты —
натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. Кейбір салаларда ... ... ... ... ... процесс бойынша
есептелінуі мүмкін.
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады: дайындық
жұмыстары, ... алу, ... ... ... және ... ... ... өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды
есептеу мен ... жай ... ... деп ... да ... ... ... барлық шығындарды өндірілетін өнімнің бір түріне,
ал аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда — шығарылған өнімге жатқызады, ... өнім ... ... ... ... баптары бойынша
өндірістегі шығындарды негізделген нормалау ... ... ... ... ... өндірістің қарапайым әдісінің дұрыстығын
және прогресшілдігін (іргелішілдігін) дәлелдеп ... ... ... ... мен ... ... әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар.
Бірінші нұсқа кезінде тікелей және жанама шығындар бүкіл ... ... ... белгіленген баптары бойынша есепке алынады.
Өнімнің бір өлшемінің ... құны ... ... ... дайын
өнімнің санына бөлумен айқындалады. Бұл өндірістерде (су ... ... ... ... ... шалафабрикаттар және өнімнің
құрамдас бөліктері болмайды.
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар қолданады. ... ... өнім мен ... ... арасында шығындарды бөлудің
қажеттілігі туындайды. Бұл нұска 1 ... метр ... ... ... ... ... дайындау өнеркәсібінде қолданылады.
Аяқталмаған өндірісті, әдетте, ... ... ... ... ... бір мезгілде өнімнің бірнеше түрлерін шығаратын немесе
өндіретін: жылу мен электр ... ... ... мен газ өндіретін,
балық аулайтын кәсіпорындарда қолданылады. Мұндай жағдайларда шығындар
тұтас алған өндіріс ... яғни ... ... ... ... ал
өнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен ... ... ... шығындар, амортизация, жер ... ... ... жер ... қайтарымдылығын жақсартуға,
мұнайды диэмулсациялауға, мұнайды айдауға және сақтауға жұмсалатын шығындар
тікелей белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және ... ...... ... ... ... кәсіпорынның орташа келісімді
бағасы бойынша бағаланады және мұнай мен газдың жалпы табылған (шығарылған)
үлесіне тепе-тең мөлшерде мұнай мен газ ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын анықтамай-ақ
шығындар есебін бөлістік немесе процесстік бойынша ... ... Бұл ... ... мен ... ... шығаратын
өнеркәсіп қолданады. Бұл арада ... ... ... және ... ... ... қарапайым және бөлістік әдістері үйлесімді
пайдаланылады.
2. Өнімнің, жұмыстың және ... ... ... ... ... ... алудың тапсырыстық әдісі. Шығындарды есепке алудың
және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық ... аз ... ... ... бар ... жөндеу және эксперименттік
жұмыстарда пайдаланылады. ... ... ... әрбір (жекелеген)
тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура баптарының кескінінде ... ... ... ... ... ... ... содан соң ол орындаушы – цехқа және бухгалтерияға түседі. Әрбір
тапсырысқа өзіндік код беріледі, онда ... ... ... ... ... шығысы, өндіріске кеткен ... ... ... ... ... Тапсырыстың өзіндік құны оларды
әзірлеумен байланысты шығындар сомасынан тұрады.
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап ... ... ... ... туралы мәліметтерді шоғырландырып
және оларды жеке жұмыс түрлері мен ... өнім ... ... ... ... аяқталған әрбір партия бойынша
шығындарды шоғырландыру;
- тек бір ғана шотты ... ... ... ... ... ... ... жинақтау тек осы
"аяқталмаған өндіріс" ... ... Осы ... ... ... бойынша шығындардың жекелеген
есебін ұйымдастыру үшін карточкаларды енгізуді ... ... ... калькуляциялау үшін шалафабрикатсыз әдісі
пайдаланылады.
Тек дайындау цехында (құю, ұсталық-пресс және т.б.) ... ... ... аталған цехтар бойынша жеке ... ... ... ... ... ... процесі цехтан
цехка өтеді, бірақ ондағы ... ... ... ... көрініс
таппайды.
Цехтар шығындары әрбір (жекелеген) ... ... ... ... бойынша, ал ... ... ... отындар мен энергиялар – белгіленген
топ кескінінде аналитикалық есепте көрініс табады.
Ал үстеме шығыстары олардың өндірілген орны ... ... ... ... ... ... ... бойынша әрбір тапсырыстың өзіндік құнына
жатқызылады.
Ақаудан алынған жоғалтулар, әдетте, ... ... ... шығарылады. Орындалмаған тапсырыстар, аяқталмаған өндірістер
ретінде танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның техникалық ... ... ... ... өндірістік бөлім кәсіпорынның бухгалтериясына
тапсырыстың біткені туралы хабарлама жасайды, ... соң ... ... ... ... ... Кейбір кәсіпорындарда тапсырысты
орындағаннан кейін қоймаға өткізсе, сол ... ... ... ... ... электротехникалық өнеркәсібінде).
Сондай-ақ, кез ... ... ... құны ... ... бітпеген тапсырыстарға қатысты) артық немесе ... ... ... ... ол ... 20 – ... ... дебеттеліп, 900 немесе 920 шоттары кредиттеледі.
Бұл әдісті қолдану ... іс ... ... құн ... ... ... бұған дейін барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады. Тапсырыстық ... ... ... қайталанбайтын немесе сирек қайталанатын тапсырыстарды әзірлеу
кезінде материалдық және еңбек шығындарын нормалауды ... ... ... ... және ... ... ... ала
бақылау жасап отыруды қиындатады. Осы кемшілікті жою үшін өндірістің ұзақ
циклінде ірі ... ... ... (кеме жасауда, ауыр машина жасауда)
олардың торабына (агрегаттарына, ... ... ... ... ... яғни ... әрбір конструкциясы аяқталған болып
саналады.
Кіші сериялық өндірісте тапсырыс саны ... айда ... ... санымен сәйкес келеді. Нақты бір бұйымды немесе бірнеше
бұйымды (тапсырыстарды) ... үшін ... ... ... ... ... есепте бөліп көрсетіледі.
Тораптар мен детальдардың (бөлшектердің) бірінші түрі ... ... ... тапсырыстық әдіспен, ал сериялық немесе жаппай
өндірістік тәртіпте дайындалатын ...... яғни ... ... ... бұйымның жалпы құны тапсырыс ескерілген
жекелеген тәртіпте дайындалғандардан, шығындардан және ... ... ... ... ... ... тәртібінде есептелген тораптар мен
детальдардың (бөлшектердің) жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан құрылады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметінің қызметкерлері ... және ... ... жағдайында өндірістегі шығындарды ... ... ... ... ... ... жерде қолдануды ұсынуы
тиіс.
Тапсырыстар бойынша шығындар ... ... ... ... ... ... құны ... Карточканың
негізінде өнім бірлігінің өзіндік құнының есептік калькуляциясын жасайды.
3. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік ... ... ... ... ... бөлістік әдісі. Шығындарды есепке алудың және
өнімнің ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда қолданылады, онда бастапқы шикізат дайын ... ... ... ... өтеді. Бұл әдіс шикізаттың кешенді
түрде пайдаланылатын кәсіпорындарында: металлургиялық, химиялық, ... және ... да ... ... ... мата тоқу
кәсіпорындарында үш қайта жасау – ... тоқу және ... ... ...... пеші, болат балқыту, прокат; былғары өндірісінде –
күлді,тері илеу және әрлеу саласы бар.
Дайын өнім ... ... ... аяқтайтын технологиялық
процесті бөлістік әдіс деп атайды. ... ... ... ... ... ... ... фазасы, ауысымы, яғни бөлісі бойынша
есептелінеді. Әрбір ... ... ... ... ал түптеп
келгенде – дайын өнім алынады. ... ... ... ... ... ... үзіліс-іркілістер; шығарылатын
шалафабрикаттардың, өнімнің сипаты мен басқа да өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... Бұл орайда, бөлініс жөніндегі шығындарды жоспарлау мен есепке
алуды, аяқталмаған өндірісті есепке алу мен ... ... ... ... мен ... ... ... құнын калькуляциялау
мумкіндігі ескеріледі.
Тікелей шығыстар (шикізат, негізгі материалдар, шалафабрикаттар,
өндіріс жұмысшыларының жалақысы т.б.) ... ... ... ал әрбір
бөлістердің ішінде – әзірленген өнім ... ... ... ... ... ... ... шығыстар бөлістердің арасына таратылады, ал олар ... ...... өнім ... ... ... ... базасында жасалуы мүмкін.
Бөлістік әдісін қолданған кезде нормативтік әдістің ...... ... ... нормадан жүйелі түрде ауытқуын,
сондай-ақ нормалардың өзгеру ... және ... ... ... қолдану
керек.
Еңбек шығындарын, ресурстардың шығыстарын құжаттауда және ... есеп ... ... ... және ... ... ... шығысын ғана көрсетіп қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... шығындар да көрініс ... ... ... ... ... жұмсалған
материалдық шығыстардың ... ... ... ... ... ... ... қосымша шығындар немесе
үнемдеулер дер кезінде көрініс табуы тиіс.
Өнімнің өзіндік құнын ... және ... ... алудың
бөлістік әдісінің екі нұсқасы пайдаланылады: шалафабрикаттық ... ... ... ... ... ... калькуляция
жасайды және оған үстеме шығысын қоса есептейді. Шалафабрикатсыз нұсқасында
бірінші қайта жасауға жұмсалған материалдық және еңбек ... ... ... ... ... ... ... қосып, содан соң
өнімнің өзіндік құны анықталады.
Бөлістік ... ... ... шығындарды есепке алу өндіріс
есебінің карточкаларында немесе әрбір қайта жасауға ... ... ... ... бір ... ... ... немесе
маркадағы өнім түрі алынады, сондықтан олардың өзіндік құнын анықтау ... ... ... ... ағаш кесу ... ... бір
шикізаттан кесілген тақтайлар да, кесілмеген тақтайлар да, жаңқалар және
отындық кесінді шеттақтайлар да ... ... ... ... ... ... сорты өлшем бірлігі ретінде қабылданады, ал қалған
сорттарын коэффициенттердің ... ... ... ... өнім шығымын техникалық тұрғыдан сипаттайтын бір ... ... ... коэффициенттер жүйесі пайдаланылады. Егер ... ... ... ... ... ... болса, онда олардың арасында
тарату коэффициентінің көмегімен өнімнің өзіндік құнын белгілейді, ал ... ... өнім ... ... үлес салмағы бойынша таратылады.
Қарапайым, тапсырыстық және бөлістік әдістердің ... ... ... нақты өзіндік кұны есептік кезеңнің соңында ғана ... ... ... ... ал мұның өзі кәсіпорынның (цехтың)
басшылығының есеп беру кезеңі ішінде өндірістегі іс ... ... ... ... ... ... ... отыруға
мүмкіндік бермейді. Бұдан басқа шығындарды ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны, сол
өздерінің жоспарланған кезіндегі орташа деңгейімен салыстырылады және ... ... ... ... ... ұйымдық-техникалық
шараларға жұмсалған шығындардың шын мәніндегі деңгейін әрдайым дәл ... ... жою үшін ... әдісті қолданады, бұл кезде
өнімнің бір өлшемінің және ... ... ... құны ... ... ... Ал ... өзіндік құнның жоспарлы
өзіндік құннан айырмашылығы: осы ... ... ... тұрған өндірістік
технологиялық процесстік, сондай-ақ материалдық, еңбек және ... ... ... ... негізінде анықталады. Нормативтік
калькуляциялауға технологияны жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне
қарай нормалардың өзгерістері енгізіледі. Шығындарды ... алу ... ... нормасынан материалдық, еңбек және басқа да
шығындардың ауытқуларын ... ... ... ... ... ... бар мүмкіндігін жұмылдырады.
4. Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялау және
шығынды есепке алудың нормативтік ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдісін
негізінен жаппай өндіріспен шұғылданатын кәсіпорындар пайдаланады. Дегенмен
де, оны кіші ... және ... ... пайдалануға болады.
Өндірістегі шығындарды есепке алу өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
нормативтік ... ... ... ... және ... ... басталады. Ол карталарда материалдардың, жалақының
жұмсалуы және өнім дайындауға ... ... да ... ... ... ... өнім бірлігінің нормативтік өзіндік құны
көрсетілген ... ... ... ... ... жасау
кезінде қолданыста жүрген өндірістік технологияны, жалақы жөніндегі уақыт
пен баға нормаларын, материалдар мен ... ... ... ... ... ала ... бастапқы массасы, таза массасы,
қалдыктары, материалдар мен сатып адынған ... ... баға ... және ... ... көрсету мен басқару
жөніндегі шығындардың бекітілген тоқсандық сметасы ескеріледі.
Нормалардың және шығындар сметаларының өзгеру ... ... ... ... ... мен бөлімдерінің технологиялық
процесстерін және басқа да нормалары мен сметаларын өзгерту туралы тәртібін
реттеу ... ... ... Нормативтік әдіс кезінде қоймалық және
таразылау-өлшеу шаруашылығын тәртіпке ... ... ... ... ... цех бойынша ғана емес, сонымен бірге өнімнің жекелеген
түрлері бойынша (егер ... және ... да ... ... ... өнімге
жатқызылса) және тұтастай алғанда судың, будың, газдың, электр энергиясының
тұтынылуын ... үшін ... ... мен ... ... ... ... кезінде әрекет етіп тұрған норма мен оның ауытқуы
шығындар есебінде бөліп ... ... ... ... ... ... кемшіліктерді дер кезінде жөндеуге, ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге септігін ... ... ... ... ... ... немесе
артық жұмсалуы, нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз кезегінде ... ... ... ... бар ... ... құжатталған және құжатталмаған болып келеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы құжаттардың мәліметтері бойынша ашылған
дабылдары жатады (талап накладнойы, қосымша ... ... ... ... және т.б.), ... есептеу жолымен анықталған ауытқулар
(түгелдеу тәсілімен, нақты ... ... ... ... ... ... ауытқудың жалпы сомасы мен оның құжатталған
бөлігінің арасындағы ... ... ... олар ... ... есептелмеуінің нәтижесінен, ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың жоғалуы мен
бұзылуынан, аяқталмаған ... ... ... ... де ... құжатталмаған ауытқулар бар болса, онда ол
нормативтік есептің дұрыс ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Ауытқу теріс те ... ... және оң да ... ... ... ... отындар, энергиялар, технологиялық
процестерде қарастырылмаған, қосымша жұмысқа төленген және т.б.) ... ... ... ... ... ... учаскелердің жетістіктерін баяндайды
(материалдардың тиімді пайдалануын ашу, ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықты тиімді қолдану және
т.б.), және норма шығындарын үнемдеуді жүзеге асырады. Кейде оң ... ... ... үнемделгенін көрсете бермейді, ол тек норманың шын
арттырылған деңгейін пайдаланғандығын ... ... ... ... ... ... ... берілуін лимиттеу ай басында цехтарда ... ... ... ... ... ... қолданыста
жүрген прогресшіл нормалардың негізінде нысаналы түрде жүзеге асырады.
Материалдардың жоспардан тыс ... ... ... ... ... ... және оларды жоспардан тыс ... алып ... ... ... ету керек.
Ақауға шығарылған өнімнің орнын қалыпқа келтіру үшін қажетті
материалдарды ... ақау ... ... ... ... Онда ... ... өнімнің ақауға шығарылған тапсырыс нөмірі көрсетіледі.
Өндірістегі шикізат пен материалдардың сандық есебі жоспарлау бөлімінде, ... ... ... ... ... ... алу ... пен материалдарға, олардың
жұмсалуын нормалауға және өндірістік технологиялық процесіне байланысты
ұйымдастырылады. ... ... ... ... ... және т.б. осы ... факторлар әсер етеді. Материалдар шығыны
бойынша нормалардан ауытқуларды анықтау үшін материалдарды ... тағы ... да ... ... ... материалдарды ауыстыру салдарынан ... ... ... материалдардың нормадан артық жұмсалғанын
анықтау үшін пайдаланады. Жеке-дара материалдардың шығынын, ... ... ... ... ... ... ... келіп түскен материалдың партиясын салыстырып көру әдісі
өндіріске босатылған, ... ... ... ... және ... ... ... бойынша олардың нормадан ауытқуын анықтау
үшін қолданылады.
Қолданып жүрген нормадан ауытқуды ... ... ... ... ... ... салыстыру арқылы анықтайды. Егер де бұл
аталған ... ... ... тудырса, онда оның орнына инвентарлық әдісті
қолданады.
Инвентарлық әдісте материалдардың нақты шығысын белгіленген ... ... ... ... он ... бес ... бір ... ауытқуларын анықтайды. Материалдардың іс жүзіндегі шығынын
анықтау ... ... бес ... он ... басына немесе әр айдың
бірінші жұмыс күніне жұмсалмаған материалдарды түгелдеу (инвентаризация)
жүргізеді. Ауытқуларды анықтау, есепке алу үшін ... ... ... ... ... ... ... Онда
материалдар жұмсаудың ағымдық нормасы, сол материалдан жасалған бұйымдардың
(бөлшектердің) саны ... ... ... ... ... ... есеп ... негізінде анықталады.
Есеп деректері (мәліметтері) бойынша оқтын-оқтын қолданылып ... ... ... ... ... цехтар есеп беріп отырады.
Жалақыны ауытқулар есептелген ... мен ... ... ... ... ... жалақы сомасының жұмысшылардан алынған
өнім саны мен ... ... ... ... Жұмыстың қалыпты
жағдайларынан ауытқығаны үшін ... ақы ... ... емес шығындар
және жалақы қорын артық жұмсаудың басты себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... үшін және дәл есебін шығару үшін
номенклатуралық себептерін және жалақы ... ... ... табу ... ... бухгалтерия оқтын-оқтын ауытқулар туралы,
олардың себептері мен кінәлі тұлғалары көрсетілген рапорт жасап отыруы
керек.
Үстеме ... ... мен ... ... ... сомасын анықтауды,
әрбір баптар бойынша бекітілген сметадан ауытқуын табуды, демек, ондағы
артық жұмсалатын ... ... ... ... ... дер кезінде
қабылдауды қамтамасыз етеді. Бұл үшін материалдар шығысына, штаттық кестеге
және лауазымды ... ... ... ... ... емес активтердің, негізгі құралдардың нормасының негізінде
ағымдағы жедел (оперативтік) бақылауын ұйымдастырады.
Кәсіпорында ... ... мен ... ... ... ... және басқа да өндірістік емес сипаттағы
шығыстар толығымен ашылып көрсетіледі. Өндірістік емес ... ... ... байланысты болса, онда олар оның өзіндік құнына қосылады,
ал егер де олар өнімді ... ... ... онда олар өнім
түрлерінің арасына таратылып, үстеме шығыстардың құрамында өнімнің өзіндік
құнына қосылады.
Кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... ... ... мен керек-жарақтарды тұтынудың
бекітілген нормалары мен лимиттерін; түрлі ... ... ... ... ... белгіленген лимиттерін; басқарудың белгіленген ұйымдық
құрылымын, сондай-ақ қызметтердің және қызмет көрсетуші адамдар жалақысының
окладтарын (ставкаларын) ... ... ... етуге тиіс.
Машиналар мен жабдықтарды пайдалану мен ... ... ... ... ... ... бұл тобы есепте бөліп көрсетілетін
болса) өнім түрлері бойынша таратады, бірақ ол кезде өнімді ... ... ... ... істеген сағатының деңгейі, яғни өндіріске
қажет болған машина/сағатының саны ескеріледі. Машиналар мен жабдықтарды
пайдалану мен ... ... ... ... ... кезінде сметалық
(нормативтік) ставкасын пайдалану керек, ал олар, әдетте, ... ... ... ... бойынша құрал-жабдықтардың жұмыс істеген
машина/сағатының саны ... ... ... ... ... ... ... бойынша, және бір машина/сағатының жоспарлы
өзіндік құны бойынша есептелінеді. Бұйымдарға ... ... ... есептеп шығару неғұрлым оңай: жабдыктардың жұмысымен
байланысты ... мен ... ... ... ... ... жұмыстар бойынша бөлек-бөлек
алғанда, өндірістік ... ... ... ... ... Машиналар мен жабдықтарды күтіп-ұстау мем пайдалану
жөніндегі нақты шығындар сметалық ставкалар бойынша ... ... ... өнім мен ... өндіріс арасына бөлінеді.
Үстеме шығыстарды (егер олар жеке ... ... ... болса,
машиналар мен жабдықтарды күтіп-ұстау мен ... ... ... ... бұйымдардың арасына тарату өндіріс жұмысшыларының негізгі
жалақысының сомасына тепе-тең етіп бөледі.
Ірі ... және ... ... ... ... ... ... калькуляциялық баптары бойынша машиналардың типтері немесе
бұйымдардың ... ... ... ... ... ... кезінде жиынтық есеп тұтастай кәсіпорын бойынша, ал ... бар ... онда ... бойынша жүзеге асырылады.
Шығындардың есебін алу айдың басындағы қолданылып жүрген нормалар және
сол нормалардан ауытқыған сома бойынша жеке-дара ... ... ... пайда болу себептерін және оған кінәлі тұлғаларды ашуға мүмкіндік
береді. Нормадан тыс ауытқулардың себептері және ... ... ... ... ... ... Олар өнім ... мен шығын баптары бойынша
есепке алынады, ал олардың иесізденген ... ... ... өнім ... ... құнына пропорционалды жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады.
Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің салдарынан болса, онда ... ... мен ... көрсетілген дабыл қағатын құжаттармен
рәсімделеді.
Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты ... ... ... ... ... ... ... төмендеуінің, ауыстырылуының салдарынан орын алуы мүмкін. Әдетте
нормадан болатын барлық ... есеп ... ... бірінші күніне
туралап (ұштастырылып) жасалады, сондықтан олар әрекет етіп тұрған норманың
енгізілген кезеңінен бастап нормативтік калькуляцияда көрініс табуы керек.
Ай ... ... ... ... ай ... ... ... өнімге есептен шығатын шығыстары есептік ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы норманың
өзгеруіне байланысты есептік айдың басына аяқталмаған ... ... ... ... ... туындайды. Қайта есептеудің ... ... ... ... ... ... Аяқталмаған
өндірісті қайта есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардың мәліметтері
бойынша, ал егер де ... ... ... болмаған жағдайда индекстің
(коэффициенттің) көмегімен жасалады. Нормалардың өзгеруі осы бап бойынша
аяқталмаған өндірістің қалдық сомасына ... ... ... ... есептелінеді.
Нормалар есептік айдың барысында өзгеруі мүмкін, сондықтан ... ... ... ... ... Бұл кезде нормалардың
өзгерген жағдайы хабарланып, сол өзгерістердің көшірмесімен рәсімделеді,
мысалға: өндірістік ...... ... ... өзгерісі,
еңбек пен жалақы бөлімінде – жұмыстың (еңбектің) кесімді ... ... ... ... өзгерісі, жоспарлау бөлімінде – үстеме
шығыстарының баптарының нормасының ... ... және ... жаңа ... белгілеу
аяқталмаған өндірістің қайта бағалануына әсер етеді. Нормадан ауытқуын
анықтау үшін ... ... ... есеп ... де, ... ... де есептеп шығарады, яғни ... ... ... ... ... ауытқу және норманың өзгерістері өнімнің өзіндік құнына
және ... ... ... ... ... ... сипаттағы және қысқа өндірістік циклдағы кейбір ... ... мен ... ... ... ... ... өзіндік құнына, ал аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... жазылады. Нормалардың өзгерулері мен нормалардан
ауытқулар сомасы өндіріс есебі ... ... ... ... ... шығару мен аяқталмаған өндіріс арасында ... ... ... мен ... ауытқулар сомасының
калькуляциядағы баптары бойынша бөліп алғандағы нормалар ... ... ... ... ... ... шығындардың жиынтық есебі
ведомосында жүргізіледі. ... ... ... ... ... калькуляциялау объектілері болатындықтан, біртектес өнімнің бірін
немесе бірнеше түрлерін жасауға жұмсалған ... ... үшін ... ... ... ... өнімнің нормативтік өзіндік құнын анықтау үшін ... ... ... шығындарды топтап есепке алу кезінде, бұл ... ... ... ... ... құны және сол ... жиынтығы
калькуляциялық баптар бойынша өндіріс есебінің ведомосына жазылады.
Бұйымның бір түрі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есептеген ... ... ... ... ... есеп ... ... нормативтік құны шығыстың әрбір бабының нормативін шығарылған
өнімнің нақты санына көбейту арқылы алынады.
Өнімнің нақты өзіндік ... ... ... ... ... ... өзіндік құнға қосады немесе одан ауытқуларды шегереді.
5. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның басқарушы есебі,
есептің бір бөлігі ретінде, ... ... ... талдап
қорытумен, ағымдағы және жорамалданған шығындар бойынша есеп ... ... ... есебі салаға, сала ішіндегі салаға,
қызмет ... ... ... ... ... ... және
өнімнің, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын есептеп
шығарудың ... ... ... ... ... Мұнда цехтар,
функционалдық ... ... ... ... ... ... және ... да көрсеткіштер бойынша шығындарды есепке алу ... ... ... ... ала есептеп шығару жүзеге асырылады. Басқарушы
есеп келесі кезеңдерге өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... түрлі кезеңдер ішіңдегі ... ... ... өзіндік құнды салыстыруды жүзеге асырады және түрлі
жағдайлардағы өнімнің ... құн ... бар ... ... ... ... ... өзіндік құн туралы деректер береді, бұл
деректер осы органдар үшін ағымдық және ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорынды басқарудың екі нұсқасын кездестіруге болады.
Бірінші нұсқада тек есептік функция орындалады: жауапкершілік ... ... ... шығындарының есебін жүзеге асырады және өнімнің,
жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калъкуляциялайды.
Ал екінші нұсқада таза ... ... ... ... ... ... жасауды, сондай-ақ норматив мен норманы ... ... яғни ... ... ... ... жүргізіп,
жасалған шығындарды талдап, оларды стандартпен салыстырып, өнімнің өзіндік
құнын болжайды. Бухгалтерия жұмысын ... ... ... ... бір бөлігі болып саналады. Шетел кәсіпорындарында тап
осындай нұсқа өте жиі кездеседі және ол ... есеп деп ... ... ... есеп ... есебін кеңейтеді және ол
негізінен фирманың ішкі операцияларын жүргізу кезінде ... ... ... есеп ... ... аясында Халықаралық есеп стандартына
сәйкес ұйымдастырылса, басқарушы есеп іс ... ... ... ... Халықаралық есептің тәжірибесі мынаны
көрсетіп берді: кәсіпорынның әрбір саласында, сала ішіндегі ... ... ... ... ... ерекшеліктері, оның
үстіне, көптеген ... мен ... ... ... ... ... беретін көпсалалы профилі бар екенін ескерген жөн,
демек, өндірістік есептің катаң ... ... іс ... өте қиын ... ... жүйесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке алу.
Стандарт-кост жүйесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке ... ... ... ... ... ... болып табылмайды. Шын
мәнінде, ол бөлістік, ... ... ... жай ... ... да өндіріс шығындарын есептеу және өнімнің өзіндік құнын шығару
әдістерімен ұштастыруды ... ... ... ... ... жүйесі машина жасау кәсіпорындарында қолдау үшін ... бұл ... ... ... да пайдалануға болады. Одан басқа,
стандарт-кост өнімді сатудың, негізгі құралдың ... ... ... ... ... ... дайындаудың есебін ұйымдастыру
кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Қаржылық және өндірістік (басқару) ... ... ... келтіріп
көрейік:
Қаржылық және өндірістік есепті салыстыру
(кесте-3)
|Салыстыру аясы ... ... ... ... |
|1 |2 |3 ... ... тыс ... ішіндегі әртүрлі |
|пайдаланатын негізгі|ұйымдар мен жеке ... ... ... ... ... |
| | | ... есеп | | ... ... |Екі ... жазба жүйесі |Екі жақтың жүйесімен |
| | ... яғни ... |
| | ... кез ... жүйесі |
|Таңдау еркіндігі | ... |
| ... ... ... мен ... жоқ: |
| ... ... ... ... – |
| ... ... ... |
| ... ... алу | ... | | ... ... жағдайының |Кез келген лайықты ақшалай |
| ... ... ... |немесе натуралды өлшемі: |
| ... ... етіп ... ... ... |
| ... ақша ... ... т.б. Егер ... |
| ... ... ... асырылса, онда |
| | ... іс ... |
| | ... ... құны |
|Талдаудың негізгі | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... беру ... | | |
| ... ... ... ... жағдайда, |
| ... ... ... емес ... жасалуы|
| | |да ... ... ... | | |
| ... талап |Жоспарлау ... ... |
| ... ... ... ... келеді; |
| ... ... ... ... ... кезде дәл |
| |мен ... ... ... |
| ... ... жағынан футуристік |
| | ... ... ... |
| | ... беруге қабілетті) |
Стандарт-кост жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... өндірісте жұмсалмай тұрып есептелінеді. Шығындар
стандартын есептеу үшін ... және ... ... ... басқа, арнайы шоттарды қолдана отырып, нақты жұмсалған шығындармен
стандарттық өзіндік кұнның ... ... ... Сөйтіп, стандарт-
кост жүйесі шығындарды нормалауға болатын стандарттар нормаларын ... ... ... жасауды және стандарттардан
ауытқуларды бөліп көрсетуді, өндірістегі іс ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын жедел бақылап
отырудың басты ... ... ... фирмаларының тәжірибесі көрсеткендей, олардың басым көпшілігі
стандарт-кост ... ... ... ... олар ... ... ... үшін пайдаланбайды, бухгалтерлік есеп жүйесінде
стандарттық құны ... ... ... ... ... және
т.б.) калькуляцияланбайды. Көптеген фирмалар ... ... ... ... шығарылған өнімнің негізгі номенклатурасы үшін
ғана әзірлейді. Соның өзінде, бұл ... ... тек ... ғана ... ... жұмыс істеуі негізіне фирманың өзі белгілеген
және өндіріс процесі барысында ... ... ... ... ... ... ... Барлық стандартты үш топқа бөлуге болады:
- теориялық стандарттар – бұл кез келген фирманың ұмтылыс
жасайтын идеалы ... ... ... ... ...... белгілеген мерзіміне өндіріс
шығындарының мөлшерін көрсететін стандарттар;
- базистік (негіздік) стандарттар – өндіріс процесінде болған
өзгерістерге дейін ... ... ... стандарттар.
Материалдарға, энергия тарифтеріне, қызметтерге ... ... ... ... өзгертпейді, ол тек қана ... ... ... құнның арасындағы ауытқуды анықтайды.
Шығыстарға жатқызылатын баптар бойынша фирманың келесі қызметі олардың
стандартын әзірлейді: технологиялық қызметі ... ... ... ... ... жабдықтау қызметі — ... ... ... ... ... ... ... – өндірістік операциялар бойынша өнімділік ... ... ақы ... ...... өндірістік
операциялар, мамандықтар, қызметкерлер категориясы бойынша еңбек ақының
бағасын қоюды және сағаттық ... ... ... ... әзірленген
жеке-дара стандарттар өнімнің, жұмыстар мен көрсетілген ... ... ... ... және ... ... ... септігін
тигізеді. Бұйымның картада анықталған стандарттық өзіндік ... ... ... акы ... ... пен жұмыстың,
материалдардың нормасының өзгеруін, сондай-ақ өндіріс барысында ... ... ... орын алу ... де қарастырады. Жыл
соңында әрекет етіп тұрған стандарттар толығымен қайта ... ... ... ... ... цех ... ... мастер, техниктер, бақылаушылар. Бұл ... ... ... ... болуын қалпына келтіреді және олардың пайда
болуына жол бермейді. Нормалаудың шын мәнінде қатаң бақыланған ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген жағдайда
(счетчиктер, датчиктер, өлшем приборлары т.б.) ... ... ... береді.
Егер де кәсіпорын ауытқудың есебін құжатталған түрде ... ... онда бұл ... үшін ... ... шоттар енгізеді.
Стандарт-кост жүйесі қолданатын жекелеген фирманың шеңберінде өнімнің
өзіндік ... ... ... ... ... ол ... ... бақылау жасауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Директ-костинг жүйесі бойынша өндіріс шығындарын есепке алу. ... ... ... ... ... ... деп
аталатын өндіріске кеткен шығындарды есепке алу жүйесі кең тараған. Есептің
бұл жүйесінде ... ... ... ... айнымалы, өндіріс
көлеміне пропорционалды өзгеретін ... ... ... Өнімнің өзіндік
құнына тек айнымалы шығындар енгізіледі. Тұрақты шығындар жеке шоттарда
жинақталып, қаржылық ... ... ... жабылады.
Директ-костинг жүйесін пайдалану идеясы біз үшін жаңалық ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындар өндірілетін бұйымдарға
кететін шығындарды тек жұмсалатын ... ... ақы ... және ... ... бойынша есепке алатын; үстеме шығыстар сол ... ... ... ... ... ... ... толық жатқызу жүйесі мен директ-костинг жүйесі
арасындағы негізгі айырмашылық ... бұл ... ... ... ... ... бойынша анықталады. Мұндай есептеу жүйесі тұрақты
шығындардың осы есептік ... ... өнім ... ара ... болмауына,
аяқталмаған өндіріс көлемінде белгіленбеуіне әкеліп соғады. Директ-костинг
жүйесіндегі кірістік есеп екі көрсеткіштен тұрады:
- Өткізуден ... ...... ... = Жалпы кіріс
(маржиналды кіріс);
- Жалпы (маржиналды) кіріс – Тұрақты шығындар = Таза ... ... ... ... ... ... бірақ үстеме шығыстардың ауыспалы және тұрақты болып бөлінуіне
байланысты соңғы шығыстар өткізуден түскен табыстан ... ... ... ... ... ... қатыспайды.
Директ-костинг жүйесін пайдалану белгілі қиындықтар туғызады: ... ... және ... ... ... етіп бөлу қиын; өзіндік
баға шығару және баға қалыптастыру үшін өнімнің толық өзіндік ... ... ... тура ... ... ... ... тұрақты және
ауыспалы болып бөлінуі есеп жүргізудің бақылау және талдау мүмкіншіліктерін
күшейтеді, өнімнің барлық ... ... ... ... кірісті
жылдам анықтап, осы орайда оңтайлы шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады.
ІІІ. Өндірістік шығындар және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
аудиті
3.1 Өндірістік есепке ... ... ... цикл ... үшін ... материалды құндылықтармен
байланысты. Оны тексеру өте күрделі еңбекті көп қажетсінеді. ... ... көп ... ... ... ... өзімен
құрылған ішкі құжаттар табылады және бұл құжаттар оның аудиттегі ... ... ... ... ... үшін аудитордың клиент
бизнесінің ерекшеліктерін, оның өндірістік процесінің мәнділігін жеткілікті
түсінуі, сондай-ақ цехтардағы ... ... ... мен ... да
өндірістік мекемелермен танысуы әсіресе маңызды болады.
Өндірістік процесс мәнділігін ... ... ... ... ... ... ... процесінің күрделілігіне байланысты
өндіріс жай және күрделі болып бөлінеді. Жай өндіріс - бұл өнім өндіру және
өңдеудің ... ... ... ... саналады (мысалы, көмір өндіру,
энергия және бу өндірімі). Жай өндіріс әдетте қысқа циклды болады және ... ... ... өндірісте өнім өндіру процесі бірқатар жеке ... ... ... ... және ... Мысалы, тоқымалық, аяк-киім, машина жасайтын, етті және ... ... ... аяқталмаған өндірісте қалдығы болады.
Өнеркәсіптік өндіріс ... өнім ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Негізгі өндіріске өнім дайындауға арналған және оны шығаруға ... ... ... ... ... ... ... өндіріс наменклатурасы әртүрлі
болады. Мысалы, негізгі өндіріске жатады: металл өңдеу кәсіпорынында -құю,
темір соғатын, механикалық, жинау ... ... ... ... мартен, прокат және т.б.
Көмекші өндіріс деп - ... ... және ... ... қызмет көрсететін өндірісті айтады. ... ... ... ... жөндеу, жабдықтарды, ғимараттарды жөндеуде және т.б.
көрсетіледі.
Көмекші өндіріс қатарына жатады: құралдық, механикалық-жөндеу, құрылыс-
жөндеу ... ... бу ... ... ... және ... ... өнімдерінің (жұмыс, қызмет) бір бөлігі ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарының жүйесі және
олардың арасындағы өзара байланыс 6-суретте келтірілген, бағдаршалармен
тексеру ... ... ... ... байланысы шығындар құрамын, шығыс
шоттарына апарылуын және олардың жабылуын көрсетеді. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... резервтерін есептеу, еңбекақыдан әлеуметтік салыққа
аударымдар, үстеме шығындардың есептен шығарылуы ... ... ... ... бір ... кезең шығындары шоттарына жатқызылады. Есеп
беру кезеңінің соңында негізгі өндіріс ... ... ... ... ... ал кезең шығындары 5441 «Жиынтық табыс (зиян)» шотымен
жабылады.
Өндіріс ... ... ... ... ішкі ... ... ... тестілеуге және
мемлекетте қабылданған ... ... ... Өнім өндіру циклының негізгі нормативті-құқықтық құжаттары
төменде келтірілген.
Өндіріс циклын реттейтін нормативті-құқықтық құжаттар
(кесте-4)
|№ ... ... |
|1 |2 ... |ҚР-ның Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) №409-1, 13-бөлім ... |
| ... ... 1999 ж. ... ... төленетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдер» ҚР-ның |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ж.) ... ... ... ... ... ... ... №155-2, |
| |30.01.2001 ж. (өзгертулер және толықтырулармен, ... ж.) ... ... есеп және қаржылық есептілік туралы» ҚР-ның заңы, №2732,|
| |26.12.1995 ж. (өзгертулер және толықтырулармен, ... ж.) ... ... ... беру» 30 Бухгалтерлік есеп стандарты, №14 ҚР-ның|
| |қаржылық министрінің бұйрығы, 17.01.2005 ж. ... ... ... ... 7 ... есеп стандарты, №3|
| |ҚР-ның ұлттық комиссиясының бухгалтерлік есеп бойынша қаулысы, |
| ... ж. ... ... ... бұйрығымен енгізілген |
| ... және ... №27, ... ж.) ... |7 ... ... ұсыныстар: БЕ және АДМ бұйрығы, 21.05.1997 ж.|
|8. |«Шетел ... ... ... 9 ... есеп ... |№3 ... ұлттық комиссиясының бухгалтерлік есеп бойынша қаулысы, |
| |13.11.1996 ж. ... ... ... бұйрығымен енгізілген |
| |өзгертулер және ... №390, ... ж.) ... |9 ... әдістемелік ұсыныстар: БЕ және АДМ бүрығы, 21.05.1997 ж. |
| ... ... ... ... енгізілген өзгертулер және |
| |толықтырулармен, №44, 05.02.2003 ж.) ... ... ... ... 24 ... есеп стандарты. |
| |ҚР-ның қаржы министрлігінің БЕ және АДМ бұйрығы, №455, ... ж. |
| ... ... ... ... ... ... және |
| |толықтырулармен, №101, 11.03.2003 ж.) ... |24 ... ... ... №47 БЕ және АДМ бұйрығы, |
| |06.03.1998ж.(ҚР-ның қаржы ... ... ... өзгертулер|
| |және толықтырулармен, №44, 05.02.2003 ж.) ... ... ... ... ... хат беру және ... сенім |
| |хат бойынша жіберу тәртібі туралы» Әдістемелік ... №41, |
| ... ж. ... |«Ғылыми-зерттеу және тәжірибе-конструкторлық жұмыстарға шығындар |
| ... 29 ... есеп ... №210 ҚР-ның қаржылық |
| |министрінің ... ... ж. ... ... ... |
| ... енгізілген өзгертулер және толықтырулармен, №558, |
| ... ж.) ... |29 ... есеп ... ... ... №485 ҚР-ның |
| |қаржы министрлігінің бұйрығы, 07.09.1999 ж. ... ... ... ... ... ... ... яғни өндіріске кеткен шығындардың есебі мен аудиті –бухгалтерия
жұмысы мен аудиторлық тексерудің жауапты ... ... ... ... тексеру кезінде өндіріске қатысты қолданылатын бақылау және
дайын өнімді жөнелту мен шикізат қорларының сақталу тәртіптерін ... ... ... ... отырып, аудитор кәсіпорында нақты
шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... мен ... анықтайды.
Ішкі бақылау құрылымын зерттеу процесімен қатар ... ... де ... алады және соның негізінде бақылау тәртіптері тиімді
қызмет ететіндігі және Қазақстан ... ... ... ... ... дұрыс құрастырылғандығы жайлы дәлелдер ала
алады. Мұндай дәлелдер ... ... ... мақсаттарына қатысты
максималды (ең жоғарғы) деңгейден төмен ... ... ... ... ... ... Әкімшілікпен жүргізілетін тексеру,
егер ол тиімді ... ... ... ... ... толықтығы мен
дәлдігін көрсететін фактілерді алуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырушы
тұлға маңызды ... таба ... ... ... жұмыс бухгалтерияның материалды бөлімшесінің жұмысымен ... ... ішкі ... ... ... ... ... жетуге толык сенімділігі үшін жасап дайындалған
процедуралар мен әдістемелерден тұруы мүмкін ... ... ... ... ... өндіріс циклындағы операцияларды ... алу ... ... есеп ... ... ... тәсілдері мен
таңдалған әдістерін бейнелейді. Бұл ... есеп ... ... ... қажет:
тауарлы-материалдық қорларды бағалау ... ол ... ... ... керек;
алғашқы құжаттар тізімі, олардың ... ... ... ... есепте тіркеледі;
өндіріс циклы бойынша құжат айналымының басшылық бекіткен графигі;
ТМҚ-ды істен шығару ... ... ... мен ... ... бухгалтерлік есеп регистрлары және аналитикалық есепті
ұйымдастыру.
Кәсіпорындағы ішкі бақылау процедуралары мыналар болуы ... ... ... ... ... ... ... және есеп жазбалары;
тауарлы-материалдық қорларды нақты бақылау;
тәуелсіз тексерулерді ұйымдастыру.
Міндеттемелерді баламалы бөлу. Кәсіпорын ... ... ... ішкі ... ... мен ... ... кезінде, аудитор
кәсіпорындағы міндеттер жұмысшылар арасында қалай бөлінгендігі жөнінде
ақпарат ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі (бухгалтерлік есептің жүргізілуі материалды
жауапты тұлғаға жүктелмеуі керек); санкциялауды шаруашылык операцияларды
жүзеге асыруға және ... ... ... ... ... ... ... бар болуы. Ішкі бақылау
жүйесінің тиімді болуы үшін ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін кәсіпорында санкциялаудың ережесі және
белгілі бір ... ... ... ... ... тұлғалардың
уәкілеттігі реттеледі. Мұндай ақпарат әдетте қызметтік ... және есеп ... ... бұл - ... ... Шоттардың типтік жоспары, Есеп саясаты және есеп жүргізудің
ережелері мен ... ... ... да ... ... ... ... мен есеп жүргізудің сапалы жүйесін білдіреді.
Өндіріс циклындағы ішкі бақылаудың тиімді ... ... ... ... ... есебі бойынша құжат айналымының графигі
алады.
Құжаттаумен айналысатын персоналға сауалнама жүргізу арқылы ... ... ... ... ... қызметтерінің таныс екендігін
және оның орындалып жүргендігін біле алады. Графикпен таныс қызмет тұлғалар
құжаттаудың уақтылы және дұрыс ... ... ... ... ... 24 Стандартында көрсетілген: «Құжат ... ... ... ... және ... кұрылуына, оларды
бухгалтерлік есеп пен ... ... үшін ... ... ... ... ... осы құжаттарды құрған және
оған қол қойған ... ... ... ... ... ... ... кұжаттар тізімі, ұсыну мерзімі мен даналарының ... ... ... ... ... орындаушылар тізімі;
• құжаттардың кәсіпорын ішіндегі қозғалысы.
Өндіріс циклының ... ... ... кезінде аудитор
құжаттау мен есеп жүйесінің сапасын тексеруі керек. Ол ҚР-ң «Бухгалтерлік
есеп пен ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылуы керек:
• бухгалтерлік жазбалар алғашқы құжаттардың түпнұсқаларымен ... ... ... мен ... ... ... ... керек;
• барлық операциялар мен оқиғалар орындалған сәтінде хронологиялық
кезекпен тіркелуі тиіс;
• синтетикалық есеп ... ... есеп ... ... ... меи ... ... бақылау. Мақсаты - тауарлы-материалдық
қорлар мен ... ... ... үшін ... ... ... тексерулерді ұйымдастыру. Тәуелсіз ... ... ... бақылау мақсатында жүргізілетін процедуралар болып
табылады.
Әрі қарай аудитор бақылау тәуекелдігін ... деп ... үшін ... ... ... қосымша дәлелдерін алу керек-керек
еместігін, содан соң ... ... алу ... бе және ... пе, ... Егер ... ... аудитор әдетте аудиттің ... ... яғни көп ... ... ... нақтылығы мен қолда
барлығына, өнімнің өзіндік құны мен өндірістік шығындарға қосымша тексеру
жүргізеді.
Өндірістік циклдың шаруашылық операцияларының ... мен саны ... ... ... ... ... Өндірістік циклдың
қарапайым операцияларына мыналар жатады:
... ... ... ... еңбекақыны есептеу мен төлеу;
• дайын өнімнің өзіндік құнын құру;
• дайын өнімді шығару және оны ... ... пен ... өнімді сақтау.
Әрі қарай сәкестікке тексеру жүргізуде біз ішкі ... ... ... төрт ... ... қарастырамыз.
Шикізаттың (материалдың) өндіріске босатылуы. Өндірістік цикл
операцияларының бухгалтерлік есеп жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ең алдымен кеткен өндірістік
шығындардың рұқсат етілгендігін, нақты тіркелгендігін және есептелгендігін
кепілдейтін ... ... ... бұл ... аудиттің
мақсаттарымен, нақтылап айтқанда: толықтықпен, нақтылықпен және ... ... ... ... қорларының, аяқталмаған өндіріс пен дайын
өнімнің, екіншіден, өткізілген өнімнің өзіндік құнының бар ... ... ... ... айтылған аудиттің мақсаттарымен еш байланысы
жоқ процедуралар қызықтыруы мүмкін.
Кәсіпорын қоймаларындағы шикізат пен материалдардың бар болуы ... ... ... Бұл ... ... ... ... отыруы
керек. Өндіріс пен қорлар туралы мәліметтерде қатенің ... ... ... ... ... Мысалы, қорлар туралы қате мәліметтер
сатып алулар мен ... ... ... қате ... әкеледі. Қорлардың көп болуы оны сақтау бойынша ағымдағы
шығындарды өсіреді және олардың ... ... ... ... ... олардың жетіспеушілігіне, өндірістің тұрып ... ... ... Қор ... бақылаудың тиімді процедуралары бизнесті
басқаруда әкімшілік қолданатын есептік және басқа ақпараттарда қатенің болу
мүмкіндігін азайтады, сөйтіп басқарудың тиімді болуына септігін ... ... ... кұру мен ... ... ... өнімнің өзіндік құны және қорымен байланысты бақылау ... ... ... Материалдарды босатуды бақылауды ұйымдастыру мен
жүзеге асыру ішкі ... ... ... ... ... талап етеді.
Мысалы, қойма жұмысшыларында бас бухгалтермен келісе отырып бекітілген,
материалдарды талап етуі ... ... ... мен ... ... ... ... сондай-ақ пайдалануды бақылаудың қажетті шарты
болып нормалар табылады. Оларсыз материалдар шығынын есептеу, ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Шикізаттар мен материалдар өндірістік процеске санкцияланған накладной
негізінде ... ... ... ... мұндай қозғалысы
рұқсат ету құжатымен тіркелуі ... ... ... ... ... тәуелсіз,
лимит бойынша босатылады. Ішкі ... ... ... ... саны мен ... олардың есептелу дұрыстығын анықтайтын
талдау ... ... ... сондай-ақ, цехтардың айдың басында жұмсамаған
материалдарының ... да ... ... ... ... жоспарлау бөлімінің есептеулерін пайдалана отырып жабдықтау бөлімі
бекітеді.
Еңбекақыны есептеу және ... ... ... ... шоттар
бойынша еңбекақыны төлеу құжаты немесе өнімді ... ... есеп ... ... ... ... ... шығындарына жатқызылатын
жұмысшыларға кеткен жалпы шығындар, олардың сәйкес шоттарға апарылғандығын
бекіту үшін, еңбекақыны төлеу ... ... ... ... сомаға
сәйкес көрсетіледі. Мұндай жүйе техникалық немесе ... ... ... ... ... ... көрсету, ақауларды
түзету және т.б. туралы мәліметтерді алуды ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбекақыларына
шығындар қойылымдар мен сағаттар негізінде есептеледі, және оларды нақты
шығындармен ... ... ... ... мен еңбек өнімділігі бойынша
ауытқуларды анықтауға болады. Егер аудит ... саны көп ... ... онда ... бойынша шығындарды жеке тексерген
жөн.
Дайын өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... міндет шығындарды шектеуде екені белгілі болуы керек:
... ... ... ... кіретін шығындар;
• өнімді ... ... ... басқа
уақыттық аралыққа (интарвалға) ... ... ... ... ... өзіндік кұнын анықтау үшін ... ... ... анықтау керек. Оны екі әдіспен анықтайды:
• түгендеу арқылы;
• есептік ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын есептеудің
қабылданған тәртібімен аудитор кәсіпорынның есеп ... ... ... ... көрсету үшін дайын өнімнің өзіндік құнын анықтау тек есеп ... ... ғана ... болады, себебі оны есептеу шоттарды жабу мен
аяқталмаған өндірісті тексеру бойынша арнайы процедураларды жүргізуді талап
етеді. Есеп беру ... ... ... ... ... көлеміне байланысты ол
қоймаға компанияда бекітілген жоспарлы немесе ... ... ... ... ... ... құнның жоспарлы немесе нормативтік өзіндік
құннан ауытқуын аудитор 1320 «Дайын өнім» ... ... ... ... ... ... есебінің қарапайым түрінен бастап,
өте жақсы дайындалған түрлеріне дейінгі әртүрлі жүйелерін ... ... ... ... ... пен аяқталмаған өндіріс арасында,
аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім арасында шығындардың ... ... ... мен ... ... ... ... тіркеу мен
сомалау, шығындардың пайда болу орталықтары бойынша қосымша шығыстар ... ... ... ... әртүрлі шоттарға жататын көптеген шығындар
жатады. Накладной шығындардың ... ... ... ... ... бір ... ... бола алады, бірақ, әдетте мұндай ... ... ... ... ... мәліметтерімен байланысты
болады.
Шығарылған ақау өнімдер құралдардың сақталуы мен ақауды болдырмауға
бағытталған процедуралардың ... ... ... Бұл ақауды түзетуге
кеткен шығындардың орнын максималды толтыруға, сөйтіп өндірістік шығындарды
азайтуға мүмкіндік береді. Шығындар есебі, егер ... оның ... болу ... ... ... немесе өніммен байланыстырса, нақтырақ болады.
Жинау, күзету, ... ... ... және ... ... байланысты
бақылау процедурасы кейде бақылаудың басқа процедуралары сияқты маңызды
болады.
Дайын ... ... мен оны ... ... ... ... күрделі
технологиялық процесс болып табылады. Көп жағдайда өнімді ... ... есеп беру ... ... және ... ... аяқталмаған өндіріс
болады. Басқа сөзбен айтқанда, өндірістік шығындарды жүзеге асыру мен дайын
өнімді шығару аралықтары сәйкес болмайды.
Өнім дайын болған соң және ... ... соң, оны не ... ... ... жөнелткенге дейін тұратын арнайы сақтау орнына жібереді.
Өндіріс басшылығына хабарлама болып, ... ... ... көшірмесі немесе техникалық бақылау қызметінің есебі немесе
шикізатты қабылдау туралы қойма ... ... ... алады. Шығындардың
дайын өнімге есептелуінің толықтығы өндірістік есептіліктердің ... ... ... ... ... ... анықталады.
Дайын өнімнің нақты қозғалысы өндірістік есептіліктердің, материалды
кұндылықтардың қоймалардағы қозғалысы туралы есептіліктердің, ... ... ... беру ... ... ... талданады.
Шикізат пен дайын өнімді сақтау. Шикізат пен материалдар - оларды
қабылдау сәтінен бастап, өндіріс процесінде қолданудың ... ... пен ... ... ... табылады.
Шикізат, материалдар және дайын өнімді сақтауды қамтамасыз ететін
процедураларға мыналар жатады:
• қорларды, ... жоқ ... ... қол жеткізуіне шектеу
қою арқылы қорғау;
• материалдарды өндірістік цехтарға тек сәйкес рұқсатпен ғана ... ... ... ... ... шығынын есеп регистрларына
жазу;
• қолда бар ... ... есеп ... ... ... ішкі бақылау құрылымының ... ... ... ... ... клиентке түгендеу жүргізудің сұрақтарын №24 «Бухгалтерлік
қызметтің ұйымдастырылуы» ... есеп ... және оған ... ... ... және ... ... жүргізудің тәртібі
туралы» әдістемелеріне сәйкес қарастырады.
Активтерді түгендеу ... есеп және ... ... ... ... ету ... ... кем дегенде бір
рет жүргізіледі. Түгендеу ... ... ... ... ... ... ... материалды-жауапты тұлғадан немесе тұлғалар тобынан
қолхат алынады.
Кәсіпорын қорларын толық есептеу бір жолғы болып жүргізіледі, ... осы ... ... барлық операциялар тоқтатылуы тиіс (мұны кейде
«қабырғадан қабырғаға ... ... деп ... ал егер ... ... ... және басқа жағдайлар қанағаттандырарлықтай
болса, онда жыл ішіндегі әртүрлі ... ... ... алынған қорлар
түрлеріне кезеңдік есептеулер жүргізілуі мүмкін ... ... ... деп ... мен ... ... жауаптылық бірінші орында клиенттің
өзіне артылады. ... ... ... ... ... ... ... бірігіп жүзеге асыру керек.
Аудитор жазбаша түрде құрылған түгендеу жүргізудін ... ... ... ... және ... ... өз ... айтуы тиіс.
Түгендеуге жауапты клиент әкімшілігінің ... ... ... ... жүргізетін тұлғаларға бір немесе бірнеше нұсқаулар береді.
Бұл нұсқаулар тек ... ... ... ғана ... ... ... ... мүшелеріне және бухгалтерия жұмысшыларына да
жолдануы қажет. Бұл нұсқаулар өзіне келесі сұрақтарды қосады, олар ... ... ... жалпы сомасын, көлемін есептеуге;
• бағалау мен ... ... ... ... ... ... жеңілдету үшін қорларды нақты орналастыруға;
• өтімсіз, жатып қалған немесе бүлінген тауарларды бөлу немесе дұрыс
анықтауға;
... ... мен ... ... қадағалауға;
• жеке есептеулерді құжаттауға және тексеруге;
• қабылдау мен ... ... ... және ... қозғалыстың дұрыс «қыршуына» (қырқу) қол жеткізуге;
... ... ... ... ... ... бақылау жүйесін тестілеу.
Тауарлы-материалдық қорлардың бухгалтерлік есебі мен ішкі ... ... ... ... үшін ... ... ... алдын-ала кұрастырылған тестерді толтырады (3-кесте). Тестілеудің
нәтижесі бойынша аудитті жоспарлау сатысында алынған бастапқы бағаланумен
салыстырылатын ... ... ... белгіленеді. Егер ... ... ... ... онда ... ... жүргізу тәртібі мен көлеміне түзетулер енгізу қажет. Аудитор
бақылау тәртіптерін жоспарлау кезінде жоғарғы назарда ... ... және ... ... ... ... ... тиімділігін сипаттайтын тест сұрақтары
(кесте-5)
|№ |Тест сұрақтарының құрамы |Иә |Жоқ ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... | | | |
| ... мен ... жауапты | | | |
| ... ... ... бе? | | | ... |Материалды жауаптылық туралы | | | |
| ... ... ба? | | | ... ... ... мен материалды-жауапты| | | |
| ... ... ... бар ма? | | | ... ... ... ... ... | | | |
| ... бе: | | | |
| |• ... ... | | | |
| |• ... ... | | | |
| |• ... | | | |
| |• ашық ... сақталатын материалдар үшін | | | |
| ... | | | ... ... тұлғалар есепті тұрақты | | | |
| ... бере ме? | | | ... ... ... ... жүре ме? | | | ... ... кезінде келесілер байқалды ма: | | | |
| |• ... | | | |
| |• ... | | | |
| |• ... ... | | | |
| |• ... ... | | | ... ... ... ... | | | |
| |• ... ... қайтаруы; | | | |
| |• ... ... ... | | | |
| |• ... ... ... берілуі? | | | ... ... ... нормативтері құрылған | | | |
| |ба және олар ... ма? | | | ... ... ... бойынша дұрыс рәсімделеді | | | |
| |ме: | | | |
| |• ... ... ... | | | |
| |• ішкі орын ... ... | | | ... |Өнім өндіруде материалдар шығындарының | | | |
| ... ... бар ма? | | | ... |Бұл ... ... негізделген бе | | | |
| ... ... ма? | | | ... ... ... және шығарудын өткізу жүйесі| | | |
| ... ба? | | | ... және ... ... шикізаттар, | | | |
| ... орын ... ба? | | | ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... қол | | | |
| ... ме? | | | ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... жүргізіледі | | | |
| |ме? | | | ... ... ... | | | |
| ... лимиті орындалады ма? | | | ... ... ... ... | | | |
| ... сәйкес келеді ме? | | | ... беру ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... төлеу бойынша шығындарды | | | |
| ... ... алды ма? | | | ... цикл ... бухгалтерлік есептегі ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық
операцияларды орындау процесінде мүмкін болатын барлық бұрмалауларды ішкі
бақылау жүйесінің құралдарымен жою ... ... есте ... ... ол ... тәжірибесі мен пікіріне сүйене отырып, тексерудің
сәйкес тәртіптерін ... ... ... ... өндіріс циклы
операциялар аудитінде қандай өзіндік бұрмалаулар орын алуы мүмкін екендігін
көрсетуі мүмкін. Мұндай ... ... ... ТМҚ-дың сақталуы мен орын ауыстырылуына жауапты ... ... ... ... жоқтығы;
• бастапқы құжаттардың жоқтығы немесе олардың белгіленген ... ... ... ТМҚ-дың қозғалысының ... ... ... ... ... ... ... дұрыс емес есептелуі;
• есепке алынбаған ... ... ... ... шығысқа шығарылуы;
• материалдардың шығын ... ... ... ... ... ... ... алуда есеп саясатында қабылданған
нұсқаудың орындалмауы;
... және ... ... ... қозғалысы бойынша мәліметтерді салыстырудың
тұрақсыз жүргізілуі;
• бар қорларға жыл сайынғы түгендеу жүргізудің орындалмауы;
... көп ... ... ... ... ТМҚ-дың шығындар бағыттары бойынша дұрыс шығарылмауы;
• есептеудегі қателер;
• өнімнің ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс қалдықтарының дұрыс емес бағалануы;
• есеп беру кезеңі ... ... ... емес жіктелуі;
• қолданылатын шығындарды есептеу әдісі мен ... ... есеп ... ... ... сәйкес
еместігі;
• шығындардың басқа түрлерінің өзіндік құнға ... ... ... ... бар ... ... негізгі және
көмекші өндірістің шығындар есебінің бөлектеп жүргізілмеуі;
Тексеру ... ... ... мен ... аудитордың жұмыс
кұжаттарында тіркеледі.
Баланстың келесі шоттары өндірістік цикл ... ... ... ... ақша ... ... жеткізушілер мен мердігерлер;
• дебиторлар мен ... ... ... ... ... тәуекелдіктерді анықтайды, шоттар
арасындағы арақатынасты зерттейді, аудиторға тәуекелділікті бағалауға
көмектесетін ... мен ... ... ... ... мүмкін:
• өндірістік шығындарды құраушылар, өндірістік шығындар мен бағадан
ауытқу арасындағы қатынаста;
• дайын өнім ... ... ... ... ... дайын өнімнің орташа қорына жатқызылуы);
Аудитор осы арақатынастарды талдап, оларды өткен кезеңдердің ... және ... ... салыстырып, ерекше
операцияларды анықтап, олардың пайда болуын түсіндіруі керек. Әкімшіліктің
ішкі есеп берулерге ... ... ... ... ... ... екенін
анықтауға және өзінің аналитикалық процедураларын толықтыруға көмектеседі.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... жасайды:
• шикізатқа, материалдарға, еңбекақыға нақты және үстеме шығындардың
нормативтіктерден ауытқуының;
• ТМҚ-дың ... мен ... ... ... ... (ескірген, сұраныста жоқ, бүлініп қалған
және ... ... ... ... басқа да шығарып
тастаулар);
• ТМҚ-дың өтімділігі.
Клиенттің ... ... ... ... пайда
болған сұрақтарына әсері клиенттің бақылау сапасын анықтауға ... ... егер ... жылдағы қорлардың өткен жылмен салыстырғандағы
айналым көрсеткіштерінің ауытқуларына байланысты сұрақтарға тез, логикалық
және нақты жауаптар әкімшіліктің жағдайды ... ... және ... мен ... ... ... ... істейтіндігін көрсетеді.
Маңыздылық бойынша тексеру.
Аудитор оған аудитті жоспарлауға көмектесетіндей ... ... ... ... білуі керек. Бұл мүмкін болатын бұрмалаулар ... ... ... ... ... және ... бойынша
тексеру әдістемесін жасау үшін қажет. Аудитор кәсіпорын ... ... ... ... ... аудит нәтижелерін қарастырады,
клиенттің қызметкерлерімен әңгімелеседі, қызметкерлердің өз міндеттерін
орындайтындығын ... ... ... ... ... ... қарастырады, құжаттар мен есептіліктерді зерттейді.
Егер аудитор өндірістік циклдың кейбір немесе барлық шоттарына бақылау
тәуекелдігін аудиттің толықтық, нақтылық (дәлдік) және қолда ... ... ... ... деп бағаласа, онда қорларға түгендеу жүргізудің
міндетті бақылауынан ... ... осы ... ... ... ... тек аналитикалық процедуралармен шектеледі. Ол аудиттің
мынадай мақсаттарына: пайда болу, бағалау, құқықтар мен міндеттемелер және
ұсыну мен ашып ... ... ... ... ... деп ... сондықтан, әдетте бұл мақсаттарға қатысты ... ... ... ... аудитінің мақсаттары:
Толықтық:
• кәсіпорын шығындары мен тексерілетін кезеңдегі өнім өндірісіне
кеткен шығындарға ... ... ... ... өндіріске жіберілген және жұмсалған барлық материалдардың құны;
б) ... ... ... ... және міндетті сақтандыру мен
қамтамасыз етуге сәйкес есептеулер;
в) аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім көлемі;
г) ... ... ... емес ... ... амортизациялық
есептеулер;
• синтетикалық есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... айналымдар мен қалдықтарға
сәйкес ... және ... Бас ... пен ... есептілік
формаларына кіргізілген;
• материалдардың босатылуына талаптар әр уақытта бекітіледі;
Нақтылық (дәлдік):
... ... ... ... ... шоттарына
дұрыс енгізілген және олардың қозғалысы нақты есептелген;
... ... ... ... ... емес ... тозу сомасының ... ... мен ... есептеулер шығындары арифметикалық дәлдікпен
есептелген;
• өндірістік ... ... ... ... ... калькуляция бөлімдері және нормадан жоғары шығындардың
қимасынан мәліметтер алуға мүмкіндік береді;
... тура және ... ... ... жанама шығындар нормативтік актілерге сәйкес өнім ... мен ... ... ... ... ... бар болу фактісі ... ... ... ... ... ... бар ... расталған;
• еңбекақыға шығындар және ... ... ... кіргізілген және кезең шығындары негізделген.
Бағалау:
• негізгі кұралдардың ... ... ... емес ... амортизациясының сомалары кезең
шығындарының ... ... және ... ... енгізілген;
• еңбекақыға шығындар және ... ... ... ... ... ... және дұрыс есептелген;
• дайын ... ... құны ... ... ... калькуляциялау бойынша салалық әдістемелік
кепілдемелерге ... ... ал егер олар жоқ ... ... есеп ... ... ... дайын өнімнің шығарылуы және аяқталмаған өндіріс кабылданған есеп
саясатына сәйкес бағаланады;
• қоймадағы дайын өнім ... есеп ... ... ... мен ... ... мен материалдарды өндіріске беру процесінің есебі
мен ... ... ... ... ... ... шығындарға қатысты есеп саясатының жағдайы ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің қорларына заңды меншік кұқығы ... ... ... ... ... тыс шоттарда есептеледі.
Пайда болуы:

• сәйкес кезеңдегі шикізаттар мен материалдардың ... ... ... және ... өзіндік кұнының
есептелуі құжатталған;
• кеткен өндірістік ... ... ... және ашып ... ... ... міндеттемелер туралы барлық мәліметтер келтірілген;
• шығындар ағымдық болып ... ... ... ... өндірістік шығындарға кіргізілуі рұқсат етілмеген;
• үстеме шығындар есеп ... ... ... ... ... бойынша тексеру жүргізгенде, аудитор ... ... ... ... цикл ... ақпарат
көздерінің тізімі төменде келтірілген.
Өндірістік цикл аудитіндегі ақпараттар көздері
(кесте-6)
|№ ...... ... |
|1 |2 |3 ... | ... ... ... ... | ... ... ... | ... саясаты ... | |Бас ... ... |
| | ... ... есеп ... ... |
| | ... ... | ... құжаттама, шикізаттар мен материалдар |
| | ... ... мен ... ... | ... ... ... ... | ... ... қоймалық карточкалары ... | ... ... түгендеу жүргізу туралы |
| | ... ... ... бұйрықтар |
|9. | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... |
| | ... есеп ... ... | ... ... жол жүру қағазы ... | ... ... жол жүру ... ... ... ... «Түгендеу тізімдемесі» ... ... ... ... түгенделу актісі» |
|17. ... ... ... ... ТМҚ-дың түгендеу |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... |ТМҚ-4а ... ... ... және сақтау |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... |ТМҚ-26 |«ТМҚ-дың бұзылуы, сынуы жөніндегі акт» ... ... ... есеп ... ... ... ... ... қалдықтары есебінін ведомосі» |
|23. |ТМҚ-11 ... мен ... ... және |
| | ... ... кірістелуі жөніндегі актісі» |
Жоғарыда көрсетілгендей ... ... ... болу, бағалау,
құқықтар мен міндеттемелер мақсаттарына қатысты ... ... ... ... Осы ... ... маңыздылық бойынша тексеріс талап
етіледі. Бұл түгендеу жүргізуді бақылауға да ... ... ... ... ... үнемі есте сақтауы
керек:
• қорлардың шынымен бар екендігін бекіту;
• қорларды есептеу мен анықтау және ... ... ... және ... көз ... бақылауға кіріспестен бұрын, аудитор клиент ... ... ... және оның ... ... ... мен ... талқылауға мүмкіндік беретін, осы өнімдердің сипаттамалары туралы
жалпы ... ... ... ... ... ... ... есептеліп жатқан
қорларды тексеруге жүмсауы керек; алайда клиент және бұған қатысы бар басқа
да ... ... ... ... ... эксперт емес екендігін
түсінуі қажет.
Клиент есебінің нақтылығын растау және қорлардың бар болуына қатысты
растаушы куәліктердің құжатталуы үшін ... ... ... ... ... ... көмегімен өндірістік есептердің қорытындысын көрсететін
клиент құжаттарындағы жазбалардың нақтылығын ... ... ... ... да бір ... тобын өз бетінше қайта ... ... ... ... ... салыстыру қажет. Бұл есеп ... ... ... барлық тауарлы-материалдық қорлардың дұрыс
енгізілгендігін қорытындылауға мүмкіндік береді.
Аудитор жағдайларға ... ... ... жүргізу керектігін
шешеді. Егер ерекше себептер ... онда ... ... кейбір көлеміне
қатысты біраз (аз ғана) бақылау ... ... ... бірі ... ... құнға шығарылған материалды
ресурстарды бағалау дұрыстығын тексеру табылады. Материалды ресурстардың
шығынға жазылуының негізделгендігі ... ... ... ... ... ... лимитті-шетен карталары, т.б.) бойынша
анықталады. Аудитор ... ... ... ... ... ... бекітуі керек. Бағалау кәсіпорынның есеп саясатында
көрсетілген әдістерге сәйкес жүргізілуі керек. Есеп жылы ... ... ... бойынша әдістердің бірін қолдануға болады.
Аудитор тауарлы-материалдық қорлардың кәсіпорынға қандай операциялар
нәтижесінде түсетіндігін және олардың ... ... ... ... осы ... ... типтік және типтік емес деп
жіктеуі мүмкін. Типтік операциялар таңдалып ... ал ... ... ... ... ... ... Екі жағдайдағы ... ... ... қозғалысы бойынша операцияларды
растайтын құжаттамалардың талдауына және осы ... ... ... көрініс табу дұрыстығының бағалануына бағытталған.
Егер есеп беру кезеңінде жеке өндірістік ... ... онда ... ... түгендеу комиссиясының протоколдары,
нарықтық бағалар жөнінде мәліметтер, басшы бұйрықтары ... ... ... ... және ... ... ... шығысталуының технологиялық нормаларының орындалуын қадағалау керек.
Кейде кәсіпорын өнім ... ... ... мақсатында немесе
«ескерілмеген» дайын өнім жасау үшін ... ... ... жол ... ... ... бойынша материалдар мен шикізаттар
шығындарының баламалы балансын құруға болады.
Аудитор ... ... ... тәртібі мен құрамын мұқият
тексереді. Алғашқы құжат негізінде жылуға, жарыққа, мекемені жалға ... және т.б. ... ... ... ... ... таратылу
дұрыстығы тексеріледі. Үстеме шығындардың таратылу ... ... ... ... ... Сондай-ақ аудитор үстеме шығындар есебінің
ерекшеліктеріне назар ... ... Есеп ... ... ... ... өзіндік құнға енетін үстеме шығындарға бөлуден
құрылуы мүмкін.
Тексеруге сондай-ақ, ... ... ... және ... ... өнімге жазылуының дұрыстығы да ұшырайды.
Калькуляциялық айырмашылықты жазу дұрыстығын бекіту мақсатында түзетілген
жазбаларға көп ... ... ... ... ... ... кезіндегі өзіндік
құнды өсіруші немесе азайтушы жасанды бұзушылықтар болуы ... ... ... ... негізді бағалау үшін арнайы
жасалған ведомосте барлық анықталған бұзушылықтарды жазу ... ... ... ... ... операцияның мазмұны, құжат атауы,
құрылған күні мен құжат нөмірі, сомасы, шоттар ... ... ... ... мен ... жою ... ұсыныстар
жазады.
Кезең шығындарын тексеру кезінде аудитор 7 ... ... ... есеп ... ... ұсыныстарға
сәйкес, тауарлы-материалдық қорлардың өзіндік құнына кірмейтін және кезең
шығындары болатын шығындардың ... ... ... мен ... жатқызылу дұрыстығына көңіл аударуы керек.
Аудиторлық тексерудің тәжірибесі берілген ... ... ... ... ... ... кіретіндігі туралы фактілерді көрсетеді.
Сондықтан 7 «Тауарлы-материалдык қорлардың есебі» Бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... құнына кірмейтін және кезең шығындары болып ... ... ... ... шығындары, өздері жүзеге асқан кезеңге жазылады
және өткізілмеген өнім мен аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... ... ... кай ... жататыны белгісіз шығындар, сондай-ақ маусымдық
салалардағы ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен кезең шығындарына жатқызылады.
Аудитор есептегі сәйкес кезең шығындарының көрсетілуінің негізділігін
анықтауы қажет. Бұл үшін ... ... ... ... мен ... әртүрлі құжаттарды зерттеу керек.
Есеп регистрларында көрсетілген шоттар корреспонденциясының дұрыстығын
тексеру керек.
Дайын өнім кірістеледі, егер оны құру ... ... ... және ол ... ... ... талаптарды қанағаттандыратын болса,
сондай-ақ ол сақталу үшін және одан әрі ... ... ... ... қоймаға өткізілген болса.
Дайын өнім синтетикалық есепте нақты өзіндік құны ... ... ... ... ... ақпараттарды ашып
көрсетеді:
-дайын өнімнің өзіндік құны - Типтік шоттар ... (ТШЖ) ... ... ... ... табатын өзіндік құн;
-өндіріс шығындары - ... 8010, 8030 ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс - жетілдіру үшін ТШЖ-ның ... ... 8010, 8030 ... ... кезең басына
ауыстырылған аяқталмаған өндірістің өзіндік құны;
-кезең аяғына аяқталмаған өндіріс - есеп беру ... ... ... есеп ... ... құны ... 8010, 8030
шоттарының кредитінен 1341, 1343 ... ... ... ... ... ... ... 8010, 8030 шоттарына ауыстырылады.
Негізгі өндіріс өнімдерінің шығындар ... үшін ... ... ... шоттары қарастырылған. 8010-шотта кезең бойынша кеткен
шығындар жалпыланады ... ... ... жоспарының 8011-8014
шоттарында келесідей элементтер бойынша шығындар ескеріледі: материалдар,
еңбекақы, еңбекақыдан әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... есеп пен аудитті жетілдіру жолдары
Елбасының 2007 ... ... ... ... бойынша Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде ішкі және сыртқы
саясаттың аса маңызды 30 бағыты белгіленген. Соның ... ... ... және де мамандардың біліктілігін ... ... ... ... шаруашылықтың жаһандық жұйесі – өзінің ... ... ... ... әрі ... ... экономикасының сыртқы нарықтарға шығатын негізгі
салаларына олардың экспорттық табыстылығының деңгейі мен ... ... ... жүйелі талдау, мониторинг
және бағалау жүргізу. Мұның өзі, ең ... ... ... ... ... басқа елдердің
қолы жетпейтін ... мен ... ... ... білікті жұмыс күші, дербес технологиялар
және т.б.;
- Қазақстанда халықаралық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне жете
алатын жоғары технологиялық жаңа өндірістерді ... ... ... ... ... есетіліктің халықаралық
стандарттарына көшуі үрдісін жеделдету керек.
Сондай-ақ, ... ... ... есеп пен қаржылық
есептілік туралы» Заңына сәйкес:
- Мамандарды, соның ішінде бухгалтерлерді сертификаттау, яғни,
сертификаттау ... ұйым ... ... ... ... ... беру ... Сонда ғана
бухгалтер кәсіби маман бола алады. Сондай-ақ, ... ұйым ... ... ... ... ... ... болып табылатын ... ... ... ... біліктілік
куәліктерімен бірдей танылады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы, ... ... ... ... көшу, жаңа стандарттар мен жаңа шоттардың жұмыс
жоспарын қабылдау, мамандардың кәсіби біліктіліген ...... ... ... ... ... ... жатады.
Сонымен қатар, өнім өндірісіне кеткен шығындар есебін жетілдіру
мақсатында ... ... ... ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
әлемдік тәжірибеде нарықтық экономиканың талаптарына сәйкес келетін, сондай-
ақ тұрақты және айнымалы шығындар бойынша ... ... ... ... ... ... қолдану.
Есептің бұл жүйесінде өндіріс шығындарының есебі тұрақты, ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің
өзіндік құнына тек айнымалы шығындар ... ... ... ... жинақталып, қаржылық нәтиженің шоттарымен тікелей жабылады.
Директ-костинг жүйесіндегі кірістік есеп екі көрсеткіштен тұрады:
- Өткізуден түскен табыс – Ауыспалы шығындар = ... ... ... ... (маржиналды) кіріс – Тұрақты шығындар = Таза кіріс.
Жалпы ... ... ... стандарт-кост жүйесінде
жасалған, бірақ үстеме шығыстардың ауыспалы және ... ... ... ... ... ... ... табыстан шығарылып тасталады,
демек, өнімнің өзіндік құнын қалыптастыруға қатыспайды.
Директ-костинг жүйесін пайдалану шығындардың тұрақты және ... ... есеп ... ... және талдау мүмкіншіліктерін
күшейтеді, өнімнің ... ... ... жалпы (маржиналдық) кірісті
жылдам анықтап, осы орайда оңтайлы шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады.
Сондай-ақ, кәсіпорында есепті ... ... ... ... ... ... ... жедел бақылауға, жоспарлы және
нормативтік көрсеткіштерден ауытқуларды және олардың себептерін уақытылы
айқындауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... жұмыс уақытын қысқартуға, үнемдеуге
және оларға өндірістік шығындарды көбірек талдауға мүмкіндік туғызады.
Қорытынды
Димпомдық ... ... ... ... қаржы-шаруышылық жағдайы
бойынша жоғарыда зерттелген мәліметтерге келесідей қорытындылар жасауға
болады.
Әрбір іс немесе ... ... бір ... ... ... ... шығармай көздеген табысты алу мүмкін емес. Өз кезегінде табыс
алмай, шаруашылықтың дамуын ... ... және ... мәселелерді
табысты шешу мүмкін емес. ... да, ... ...... аса ... ... ... табылады.
Шығындарды басқару сату көлемін ұлғайтудан тиімдірек екендігі белгілі.
Сондықтан шығындарды басқару – кәсіпорындардың экономикалық ... ... ... ... ... де ең ... келе ... облысы.
Бұл проблеманы түсіну мен зерттеу өндірістік кәсіпорындардың шығындарды
басқару мен ... ... ... тақырыбына деген қызығушылығын
көрсетеді.
Зерттеу обьектісі болып ЖШС «Light House» ... ... ... ... қызметі – халыққа тұтынушылық қызмет көрсету, яғни
қоғамдық тамақтану орындарын ашу, ... ... ... алу, ... ... және сату және ... ... есебі келесі шоттар бойынша жүргізіледі: 8010 –
«Негізгі өндіріс», 8020 – ... ... ... ... 8030 ... ... және 8040 – ... шығыстар».
Бухгалтерлік есепте өндірістік шығындар белгілі бір қасиеттері бойынша
топталады:
1. Құрамы мен тағайындалуына байланысты шығындар негізгі және ... ... ... біртектілік бойынша өндірістік шығындар элементтік
және комплексті болады;
3. Өнімнің өзіндік құнына ену тәсілі бойынша – ... және ... ... Өндіріс көлеміне қатысты шығындар айнымалы және тұрақты болады;
5. Құрамы бойынша өндіріс шығындары ... ... және ... ... ... ... еңбекақы шығындары, еңбек
ақыдан аударылатын аударымдар, ... ... және ... ... тозуы және басқа да шығыстар.
Шаруашылық жұмысының сапасын бағалап анықтаушы және ... ... ... ... ... бірі – ... ... калькуляциялау. Сондай-ақ, өзіндік құнды төмендету табыстың
өсуіне тікелей байланысты болғандықтан, ол кәсіпорын үшін өте ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға: өнімнің бағасын белгілеуге, ... және оған ... ... кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру
барысында сапалы шешімдер қабылдауға, кәсіпорынның болашағын ... ... ... ... ... ... ... шешу барысында, өнім өндірісіне кеткен шығындар есебін
жетілдіру үшін келесідей ұсыныстар енгізілді.
Біріншіден, ... ... ... мен ... жүзеге асыру
шаралары анықталды. Өндірістік өнімнің ... ... ... ... ... ... келесілер табылады:
- өндіріс көлемін ұлғайту;
- еңбек өнімділігі ... ... және ... ... ... ... ... арқылы өндірістік шығындарды қысқарту, өнімсіз
шығындар мен өндірістік ақауларды ... және ... ... ... ... ... ... орындауды
талдау процесінде анықталады. Өнім ... ... ... ... ... ... ал ... шығындардың сомасы, әдетте өнімнің
өзіндік құнының төмендеуі нәтижесінде өзгермейді.
Шығындарды қысқарту резервтері шығындардың ... ... ... Ол ... шикізат, материалдар, энергия және басқаларының
үнемделуіне септігін тигізетін нақты ұйымдастыру-техникалық шаралар, ... жаңа ... ... мен ... ... ... ... және тағы басқалары арқылы жүзеге асырылады.
Екіншіден, кәсіпорында шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тұрақты және айнымалы шығындар ... ... ... ... қарастыратын «директ-костинг» әдісін қолдану.
Үшіншіден, кәсіпорында есепті автоматизациялауды енгізу ұсынылды. Бұл
өндірістің ағымдағы шығындарын анағұрлым ... ... ... ... ... ... және олардың себептерін уақытылы
айқындауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... жұмысшыларының ағымдағы жұмыс уақытын қысқартуға, үнемдеуге
және оларға өндірістік шығындарды көбірек талдауға ... ... ... ... ... элементтері бойынша
шығындардың құрамы, құрылымы және динамикасына талдау ... ... ... ... ... ... салмағын – 43,4 пайызды
(0,2 пайызға өскен) еңбекақыны төлеу шығындары алатындығы анықталды. Сондай-
ақ, өндірістік шығындардың үлес ... көп ... яғни 26,78 ... шығындар алып отыр және оның үлесі 6,9 пайызға ... ... ... өндірістік сипаттағы жұмыстар ... ... де 10,78 ... ... тізімі:
1. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңы, ... 2007 ... ҚР ... ... халқына Жолдауы, 6 - ақпан 2008 жыл/ Егемен
Қазақстан.
3. ҚР-ның Азаматтық кодексі, 2004.
4. ҚР-ның «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы, ... №7 ... есеп ... ... ... ... жұмыс шоттар жоспарын жасау бойынша нұсқа (ҚР Қаржы
Министрлігінің бұйрығы, 22.12.2005, №426).
7. Журнал «Бухгалтер ... №8, ... ... МСФО №5 (305), ... Журнал «Бухгалтер.kz.» № 4 (24) 2005.
10. С. Б. Баймуханова «Бухгалтерлік есеп» оқулық, Алматы: 2005.
11. С. Б. ... Ә. Ж. ... ... ... А.: Қазақ
университеті, 2002.
12. В. К. Радостовец, Т. Ғ. Ғабдуллин, В. В. ... О. И. ... ... ... ... ... Ж. С. Толпаков «Бухгалтерский учет» учебник, Караганда: 2004.
14. «Бухгалтерский учет» под ред. Профессора П. С. Безруких, Москва: 1996.
15. Қ. К. ... З. Н. ... Н. А. ... А. Ә. ... ... оқу құралы, Алматы: 2001.
16. Т. А. Тасмағанбетов, А. Ш. Омаров, Б. А. ... О. Ж. ... Ә. ... В. К. ... ... ... оқу құралы, Алматы:
1998.
17. М. Байдәулетов, С. М. Байдәулетов «Аудит» оқу құралы, Алматы: 2004.
18. Д. О. ... ... ... ... ... 2005.
19. Дүйсен Оңғарұлы «Аудиттің негіздері», 2005.
20. Әжібаева З. «Аудит», 2005.
М. С. ... ... ... ... ... Ұ.Б. ... Экология және қоршаған ... ... ... Ж.Ж. ... Экономикалық теория, Алматы, 2006

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның негізгі өндіріс шығындарының есебі мен аудиті жайлы42 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
E-leaning - де білімді бақылау жүйесін құру92 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь