Ұрықтану. Жеміс және тұқымның жіктелуі. Гүлді өсімдіктердің негізгі систематикасы

1.Гүлдіөсімдіктілер және жабықтұқымдылар.
2. Гүлді өсімдіктердің шығу тегі.
3. Гүлді өсімдіктердің қосарлану ұрықтануы.
4. Жеміс және оның мәні.
5. Гүлді өсімдіктердің басты жүйеленуі.
6. Гүлді өсімдіктердің жүйеленуі.
Тұқым (semen) - өсімдіктердің көбеюіне және таралуына арналған мүше. Ол гүлді өсімдіктерде жемістің ішінде болатын, ал жалаңаш тұқымдылардың мегаспорофиллде орналасқан түйінде тұқым ұрығынан, (тұқымбуршігінен) дамиды. Кейде ұрықтанусыз дамиды, (апомиксис). Типтік тұқым 1-2 интегументтен түзілген жабыннан, (қауыз), ұрықтан және эндоспермадан және, (немесе) периспермадан тұрады. Тұқымда кейде бірнеше ұрықтар түзіледі, полиэмбриония, (жалаңаш тұқымдарда, орхидті, күрделі гүлділерде, лалагүлділерде жиі болады). Қалыптасқан ұрықта ұрық қапшығы, тамыр мойыны, тұқымжарнақтары, (немесе түқымжарнагы), бүршігі болады.[1]
Гүлдi өсiмдiктердiң алуан түрлiлiгi таң қаларлықтай. Осы көп түрлiлiктi бiр жүйеге келтiру мақсатында ботаниктер өсiмдiктердiң барлық түрлерiн топтарга бiрiктiрдi.
Өсiмдiктердi топтарга бiрiктiргенде олардың бiр-бiрiне ұқсастықтарын немесе айырмашылықтарын көрсететiн белгiлер пайдаланылады. Солар арқылы өсiмдiктердiң бiр-бiрiне туыстық жақындықтарының деңгейi анықталады.
Құрылысы, тiршiлiк етуi бiрдей және өздерiнiң арғы тегiне ұқсас өсiмдiктердi бiр түрге жатқызады. Олар жемiс беретiн ұрпақ түзуге қабiлеттi келедi. Мысалы, қара сексеуiлдiң тұқымдарынан дәл сондай қара сексеуiл (саксауыл безлистый – Haloxylon aphyllum) өсiп шығады.
Жер бетiнде шамамен 250 мыңдай гүлдi өсiмдiктердiң түрлерi белгiлi. Сонымен бiрге ботаниктер — ғылымға бұрын белгiсiз болып келген өсiмдiктердiң жаңа түрлерiн тауып, оларды сипаттап жазуда.
Құрылысы жағынан ұқсас түрлер туысқа бiрiктiрiледi. Мысалы, ермен жусан мен дәрмене жусан бiр туыстың — жусанның түрлерi. Бұл туысқа тағы да көптеген басқа түрлер жатады. Әр тiлде бiр өсiмдiктiң өзiн әр түрлi атайды. Соған байланысты ғалымдар өсiмдiктердiң латын тiлiндегi ғылыми аттарын енгiздi. Өсiмдiктердiң латын тiлiндегi аттары дүниежүзi ботаниктерiне түсiнiктi. Мысалы, латын тiлiнде ермен жусанын Artemisia vulgaris, ал дәрмене жусанын Artemisia cina деп атайды.
Жақын туыстар бiр тұқымдасқа жатқызылады. Мысалы, бидай туысы, қарабидай туысы, арпа туысы және оларға жақын көптеген туыстар бiр үлкен астық тұқымдасын түзедi.
        
        Дәріс құрылымы
Тақырыбы: Ұрықтану. Жеміс және тұқымның жіктелуі. Гүлді өсімдіктердің
негізгі систематикасы.
Мақсаты: Жабықтұқымдылар бөлімі. Гүлдің ... ... ... ... және ... ... өсімдіктердің шығу тегі.
3. Гүлді өсімдіктердің қосарлану ұрықтануы.
4. ... және оның ... ... ... ... жүйеленуі.
6. Гүлді өсімдіктердің жүйеленуі.
Дәріс тезистері
Тұқым.
Тұқым (semen) - өсімдіктердің көбеюіне және таралуына арналған мүше.
Ол ... ... ... ... ... ал ... тұқымдылардың
мегаспорофиллде орналасқан түйінде ... ... ... Кейде ұрықтанусыз дамиды, (апомиксис). Типтік тұқым ... ... ... ... ... және ... ... периспермадан тұрады. Тұқымда кейде бірнеше ұрықтар түзіледі,
полиэмбриония, (жалаңаш тұқымдарда, ... ... ... жиі ... ... ... ұрық қапшығы, тамыр мойыны,
тұқымжарнақтары, (немесе түқымжарнагы), бүршігі болады.[1]
Гүлдi өсiмдiктердiң алуан түрлiлiгi таң ... Осы ... бiр ... ... мақсатында ботаниктер өсiмдiктердiң барлық
түрлерiн топтарга бiрiктiрдi.
Өсiмдiктердi топтарга бiрiктiргенде олардың бiр-бiрiне ... ... ... белгiлер пайдаланылады. Солар арқылы
өсiмдiктердiң бiр-бiрiне туыстық жақындықтарының деңгейi анықталады.
Құрылысы, тiршiлiк етуi ... және ... арғы ... ... бiр ... жатқызады. Олар жемiс беретiн ұрпақ түзуге қабiлеттi
келедi. Мысалы, қара сексеуiлдiң тұқымдарынан дәл ... қара ... ... – Haloxylon aphyllum) өсiп шығады.
Жер бетiнде шамамен 250 мыңдай гүлдi өсiмдiктердiң түрлерi белгiлi.
Сонымен ... ...... ... белгiсiз болып келген
өсiмдiктердiң жаңа түрлерiн тауып, оларды сипаттап жазуда.
Құрылысы жағынан ұқсас ... ... ... ... ... мен дәрмене жусан бiр туыстың — жусанның түрлерi. Бұл туысқа тағы да
көптеген басқа түрлер жатады. Әр ... бiр ... өзiн әр ... ... байланысты ғалымдар өсiмдiктердiң латын тiлiндегi ғылыми аттарын
енгiздi. Өсiмдiктердiң ... ... ... ... ... ... ... тiлiнде ермен жусанын Artemisia vulgaris, ал
дәрмене жусанын Artemisia cina деп ... ... бiр ... ... Мысалы, бидай туысы,
қарабидай туысы, арпа туысы және оларға жақын көптеген ... бiр ... ... ... ... қандай да бiр класқа жатқызады. ... қос ... ... ... және ...... ... деп екiге бөледi.
Өсiмдiктiң қай класқа жататындығын оның ұрығының, тұқым жарнағының санына
қарай ... ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң типтерiде негiзгi белгiлерге жатады.
Егер өсiмдiктiң ұрығында екi ... ... ... онда оны ... ... ... Мысалы, үрмебұршақтың (фасоль — Phaseolus)
ұрығының екi тұқым жарнағы болады; жапырағы торлы жүйкеленедi, тамыр жүйесi
— кiндiк тамырлы. Қос ... ... ... ... ... ... ... дақылдардың бәрi жатады. Сонымен бiрге бұл класқа
көптеген ... ... де ... ... ұрығының тұқым жарнағы бiреу ... онда ол ... ... ... ... бұл кластың өкiлдерiнiң жапырағы
параллель немесе доға ... ... ... ... ... Дара
жарнақтылар класына астық тұқымдасының, қияқ өлеңдердiң, лалагүлдiлердiң,
т.б. тұкымдастардың өкiлдерi жатады.
Бiрақ өсiмдiктердi олардың тек бiр ғана ... ... қай ... ... көп ... ... бола бермейдi. Орманда өсетiн
шөптесiн өсiмдiк кәдiмгi ... ... глаз ...... жапырағы торлы жүйкеленедi, бiрак, ұрығының тұқым жарнағы
жалғыз болады (22-сурет). Қарғакөз — дара ... ... ...... жапырағы доға тәрiздi жүйкеленедi, шашақ тамырлы,
бiрақ оны қос жарнақтылар класына жатқызады. ... ... екi ... ... әрi бiз қос ... мен дара ... ... жататын
бiрнеше тұқымдастардың өкiлдерiмен танысамыз. Қос жарнақтылар класынан
көкнәрлер ... ... ... ... ... асқабақтар және күрделiгүлдiлер тұқымдастарына, ал
дара жарнақтылар класынан ... ... ... және ... ... тоқталамыз.
Өсімдіктердің ұрықтану ерекшеліктері.
Жоғары сатыдағы гүлді өсімдіктерде 2 жұп гаметалар бір ... ... ... ... мүшелері: гүланалық (аналық мүше) және
аталық ... ... ... осы ... ... ... ... тозаң дәні қауызбен капталған және екі гаплоидты: ... ... ... болады. Жалпы алғанда тозаң ұрықтану үдерісіне жақсы
бейімделген. Егер өсімдік желмен тозаңданатын ... онда ... ... және ұрықтану мумкіндігін арттыру үшін құрғақ, жеңіл тозаңды көп
өндіреді. Егер бунақденелілер тозандандыратын ... ... ... ... ... ара, шыбын, т.б.) денесіне жабысу үшін
әдетте тозаң кедір-бұдырлы болып ... ... ... да ... аузына тұтылатындай болып құрылады. Әр ... ... ... ... ... ... және механикалық үйлесімсіздіктерден
будандаса алмайды.
Ұрықтану соңынан тозаң тұтікшесінде өну ... ... Мұны ... іске ... ... ... бір рет ... жолымен бөлінеді. Соның
нәтижесінде ұрықтануға қатысатын екі ... ... ... ... ... ... жыныс жасушасы аналық аузындағы жатын ішінде болады,
бұлар «ұрық қапшығы» деп аталады. Дұрысырақ ... ұрық ... ... ... ядро ... өте ... ... бір жасуша деуге
болады. Сегіз ядроның біреуі жұмыртқажасуша болып шығады, екі ... ... ... ... ... ал ... ядролардан қосалкы
жасушалар калыптасады, олар үрықтануға қатыспай, тіршілігін жояды.
Сонымен, гүлді өсімдіктердің ұрық ... ... ... жұмыртқажасуша, диплоидты (қосарланған) орталық жасуша және тағы
бес гаплоидты ядро немесе ... ... ... ... ... ... ... аталық жасушаның біреуі ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
жұмыртқажасуша және аталық жасушадан - ... ... ал ... және ... ... жасушадан үшплоидты эндосперм (тұқымның қоректік
заттар қоры) түзіледі. Қосарлы ұрықтану ретіндегі ... ... ... икемді материалды үнемдеуге мүмкіндік береді. Ұрықтың түзілуі
сенімсіз болса, гүлді өсімдіктер қоректік заттарды ... ... ... ... ... және ... ... клеткаларының
ядролары қосылу (кариогамия) арқылы жұмыртқаның дамып ... ... ... деп ... Ұрықтану — кері жүрмейтін бір беткей ... рет ... ... клеткасы қайтадан ұрықтанбайды. Сингамия
(аталық және аналық жыныс клеткаларының қосылып бірігуі) мен ... ... ... ... ... ... ... ұрықтану процесін бірнеше
фазаға бөлуге болады. Жұмыртқа клекасының кез ... бір ... ... немесе микропиле арқылы оған енуі — бірінші фазаның
басталуы. Сперматозоид басының жұмыртқа клеткамен ... ... ... бастамасы болып табылады. Бүл фазаны ... ... деп ... ... ... бір ... ал ... жануарларда бірнеше сперматозоидтар (полиспермия)
енгеннен кейін үрықтану процесінің екінші ... ... ... ... сперматозоид аналық ядромен қосылып ... ол ... ... ... ... ... ... де интерфаза кезіндегі ядроға ұқсайды. Мұндай ядро аталық про~
нуклеус деп аталады. ... ... ... бірігуге дайын болған
(мейоздың барлық ... ... ... ... ... аналық
пронуклеус деп атайды.
Сперматозоидтың жүмыртқамен түйісу және оның ядросына енуі кезінде әр
түрлі жануарларда ... ... ... жетілудің әр түрлі бөліну
стадиясында болуы мүмкін. Мейоз ... ... ... яғни ... ... ... ғана ... іске асады.Үрықтану актісінде
гаплоидты екі пронуклеус бір ядро болып бірігеді де, ... ... ... ... көбею процесінін кульминациялық шегі болып табылады. Алдыңғы
үр-пақтағы мейозда ажырап кеткен ... ... ... ... бір ядросына қайтадан бірігеді. Жыныстық көбеюде
хромосомалардың диплоидты жиынтығы осылай калпына келеді.
Өсімдіктердегі ұрықтану. Өсімдіктердегі ... ... ... ... ... ... ... де бар.
Бұрын айтылғандай, ёкі спермия түзілумен микрогаметогенез аяқталады, ол екі
спермия нетозаң ... ... ... түтігінде тозаң дәиінің өсуі кезінде
қалыптасады. Тозаң түтігі өсіп, ұрық ... ... ... ... ... ... — жұмыртқа клеткасымен және синергидтер-
ұрықтану
19-сурет. Өсімдіктегі қос ... ... ... ... түтігінің ұрың ңапшығына енуі; 2—■ тозаң түтігіндегі ... ... 3— ... ... ұрынапшығы.
мен түйіседі (19-сурет, 1). Тозаң түтігінің ұшы синергидтермен түйіскеннен
кейін тозаң түтігі жарылады да ... ... ... ... ... ... жылжып келе жатқан генеративті екі ядро — спермиялар —
түтік өсе түсіп, ... ... оның ... ... ... ... ішіне құйылады (19-сурет, 2). Ұрық ... ... ... ... жұмыртқа клеткасының гаплоидты ядросымен қосылып бірігеді
(19-сурет, 3). Спермия ядросының жұмыртқа клеткасы ... ... ... ... ... ... табылады. Ұрықтанған жұмыртқа
клеткасында — ...... ... ... ... ... ... ұрығы өсіп-жетіледі.
Өсімдіктерде де, жануарларда да спермиялар ұрық ... ... ... ядро әр ... ... болуы мүмкін, ал кариогамия мейоз
аяқталғаннан кейін ғана орындалатынын атап өту қажет.
Жабық ... ... ... ... өзге, эмбриональдық қосымша
орган — эндосперм өсіпжетіледі, ол ... азық қоры ... ... дами ... ... рет ұрықтанудан басталады. Тозаң
түтігіндегі екінші спермия ұрық қалтасына түскен соң, ұрық ... ... ... ядросымен қосылып бірігеді. Бүл кезде
хромосомалар саны үш есе көп ... ... оның ... ... ... екі есе ... және ... организм
хромосомаларының бір есе жиынтығы болады (19-сурет, 3). Бір спермияның
жүмыртқа клетка-сымен, екінші спермияның ... ... ... құйылып
қосылуын қосарынан ұрықтану деп атайды. Қосарынан ұрықтануды 1898 ... ... С. Г. ... ашты.
Жануарлар мен өсімдіктердегі ұрықтану процесінін, жалпы сипаты осындай
болады.
Моноспермия, полиспермия, таңдаушылық жэне ... ... және ... бір ... клеткасына келетін
сперматозоидтар мен тозаң түйірлерінщ саны орасан көп болғанымен, ұрықтану
процесіне әдетте бір ғана ... пен бір ... ... ... ... түрі ... ұрықтану деп аталады. Мұндай үрықтану
жануарлардың және өсімдіктердің көпшілігіне тән болады.
Моноспермиялы үрықтануды бірқатар механизмдер бақылайды.
Дегенмен, жануарларда ... ... ... ... кіреді. Жұмыртқа ... ... ... ену ... полиспермия деп атайды. Полиспермия ұлулар,
тікен терілілер, насекомдар сияқты омыртқасыздарда кең таралған. Ол ... ... ... ... ... амфибиялар, рептилиялар және
құстар сияқты омыртқалыларда да кезде-седі.
Сүт қоректілерде полиспермия әдетте сирек ... ... ... бүл ... ... ... ... осы құбылыс кездеседі.
Полиспермия құбылысы өсімдіктерде егер ұрық қалтасына бірнеше тозаң түтігі
еніп кеткенде ... ... ... ... ... ... өсімдіктерде полиспермия байқалды.
Алайда полиспермия құбылысында жүмыртқа клеткасына ... еніп ... ... ... ... бір ғана аталық
нуклеус қосылады. Басқалары жойылып кетеді. Полиспермді кариогамия, яғни
бірнеше нуклеустер-дің құйылып ... ... ... Өсімдіктерде
қосымша спермиялар жүмыртқа клеткасы ... ... ұрық ... ... (синергидтермен немесе антиподтармен) ... ... ... ... ... жағдайда бір ұрық қалтасынан бірнеше
ұрық (полиэмбриочия) пайда болады.
Жұмыртқа клеткасы цитоплазмасына бірнеше ... енуі және ... ғана ... ... ... ... ... бұл процесс
кездейсоқ механикалық процесс емес ... ойға ... бері ... ... ... яғни ... ... белгілі бір
аталық пронуклеуісті «таңдап», онымен қосылуы мүмкін деп есептелінеді.
Екінші жағынан, сперматозоидтар өзара таласып ... ... ... ... бар сперматозоидтар көбінесе жұмыртқа клетканы
ұрықтандырады. ... ... ... ... деп ... Бұл ... шағылысуға (панмиксия) тежеу салады және өсімдіктер мен ... ... ... ... бірі ... ... ... Гүлді өсімдіктердің шығу тегі.
2. Гүлді өсімдіктердің ұрықтануы.
3. Жеміс жүйесі.
4.Тұқым жүесі.
5. Гүлді өсімдіктердің басты жүйеленуі.
6. ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеміс. оларға сипаттама6 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Адам - әлеуметтендірудің жемісі10 бет
Алабұта тұқымдасына сипаттама. Тіршілік формалары, гүлдері, жемістері27 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Ашытылған, тұздалған және маринадталған жеміс-жидектерді сараптау.7 бет
Біздің жемісіміз – алдымыздағы шәкірттер9 бет
Биотехнология саласында жеміс дақылдарын инновациялық зерттеу56 бет
Гүл және жеміс5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь