«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.

Жоспар

1. «Бабыр . наменің» зерттелуі.
2. «Бабыр . наменің» көркемдік ерекшелігі
3. «Бабыр . наменің» ғылыми құндылығы
Бабырдың есімін көркем сөз зергері ретінде ғана емес, сонымен бірге, дарынды тарихшы, географ және этнограф ретінде әлемге мәшһүр еткен шығармасы «Бабыр – наме» болып табылады.
Кезіндегі түркі халықтарының бәріне бірдей ортақ болып келген әдеби тілде- шағатай тілінде жазылған бұл прозалық шығарма үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімінде – ХV ғ соңы мен ХVІ ғ бас кезіндегі Орта Азиядағы негізгі саяси оқиғалар егжей-тегжейлі баяндалады. Ол кезде «Қабул-ұжаяты» деп аталатын, қазіргі Ауғанстан территориясында орын алған маңызды тарихи оқиғаларды «Бабырнаманың» екінші бөлімінен оқып білуге болады. Ал, Бабыр патшаның өз қолымен жазылған мемуарлық кітаптың үшінші бөлімі – Солтүстік Индиядағы саяси оқиғаларды, осы ғажайып елдің географиясын, табиғатын, халқын, әдет ғұрпын, салт-санасын, т.б. көркемдеп бейнелеуге тырысқан.
Әрине феодалдық аристократияның өкілі ретінде Бабыр үстем таптың мүддесін қорғауға мәжбүр болғанын ұмытпау керек. Алайда соның өзінде Бабыр билеуші тап өкілдерінің тақ мен тәжге таласып, үздіксіз жүргізген сағыстарын, мағынасыз қан төгілген шайқастардың салдарынан қаңырап қалған қалалар мен бау-бақшасы сусыз қурап кеткен өкілдерді, алым-салықтың шамадан тыс көбейіп кеткенін, жұт жайлаған ауылдарды, т.б. бүкпесіз, ашықтан-ашық әңгімелейді.
Бұл жөнінде Бабырдың өзі былай деп жазады: «мұнда жазылғанның бәрі ақиқат. Мен өзіме-өзім мынадй шар қойдым. әрбір оқиға қалай болған – дәл солай етіп жазамын, мен жазған әрбір сөз шындық. Сондықтан өзімнің туған –туысқандарымның жақсы жақтарын да, жат кісілердің де кемшіліктері мен игі қасиеттерін баян еттім».
Бабырдың бүкіл ғұмырын жан-жақты қамтып көрсететін бұл автобиографиялық сипаттағы туынды әр жылда болып өткен елеулі тарихи оқиғаларды құрғақ фактілермен жіпке тізгендей етіп баяндайтын жылнама түріндегі шежіре кітап емес. «Бабыр – наме» құнарлы, бейнелі тілмен жазылған, дарынды сөз зергерінің қолынан шыққан нағыз көркем шығарма екені даусыз. Оған Бабыр жасаған жанды бейнелер, қанатты сөздер, табиғат суреттері, сан қилы теңеулер, т.б. көріктеу құралдары толық дәлел.
Сонымен, кезінде күллі түркі тектес ру-тайпалардың бәріне бірдей түсінікті болған шағатай тілінде жазылған «Бабыр – наме» қазіргі қай халықтың ескерткіш мұрасы саналады.
«Бабыр – наменің» қазақ халқының тарихына, әдебиетіне, тіліне, рухани өмірінің басқа да салаларына қатысы қандай дәрежеде болды.
Кезінде қазақтың оқыған зиялылары «Бабыр – намені» қазақ халқының өз тарихы жазылған шығарма деп таныды. Мұнысы орынды да еді. Себебі Бабырдың бұл еңбегінде кейінірек қазақ, өзбек, түрікмен, тағы басқа түркі тектес халықтардың экономикалық құрамына енген ру-тайпалардың тарихы баяндалады. Бірқатар қазақ хандары, батырлары, қоғам қайраткерлері, ақындары туралы аса құнды деректер бар. Ежелгі қазақ жеріндегі өзендер, көлдер, сондай-ақ өсімдіктер мен жануарлар әңгіме болды.
«Бабыр – намеде» қазақтың алғашқы хандары Жәнібек, үш жүз мыңға жуық атты әскері болған қазақ ханы Қасым, ұлы жүздің Жетісудағы дулат тайпасынан шыққан тарихшы-ғалым Мұхаммед-Хайдар Дулати, Жалайыр руынан шыққан ақын Хасен, Әли т.б. жөніндегі нақты тарихи директер берілген. Қазақ елінің Қыпшақ, Дулат, Жалайыр, Арғын руынан шығып, кезінде қолбасы, есік ағасы, ұлы бек сияқты жоғары лауазымды қызмет атқарған жиырма шақты қоғам қайраткеріне Жабыр өзінше мінездеме береді. Бабыр өз шығармасында Жүніс ханның сұлу қызы Сұлтан Нигар ханым туралы айта келіп, оны Әдік Сұлтан өлген соң «Қазақ ұлысының ханы» Қасым хан алды... Қазақ хандары мен сұлтандарының бірде-біреуі бұл ұлысты Қасым хандай нығайтқан емес. Оның жерінде үш жүз мыңға жуық адам болды» дейді.
Сондай-ақ Бабыр өзінің туған бөлесі, Қазақтың белгілі тарихшы-ғалымы Мұхаммед Хайдар Дулати туралы да пікір айтады: «Хайдардың әкесін өзбектер өлтірген соң, ол менің қарамағыма келіп үш-төрт жыл тұрды. Кейін рұқсат сұрап Қащқарға, ханға кетті...
Пайдаланылған әдебиет:

1. Алма Қыраубайқызы «Ежелгі әдебиет»
2. Н.Келімбетов «Ежелгі дәуір әдебиеті»
        
        Реферат
Тақырыбы: «Бабыр – наме» прозалық шығармасы.
Жоспар
1. «Бабыр – наменің» зерттелуі.
2. «Бабыр – наменің» көркемдік ерекшелігі
3. «Бабыр – ... ... ... ... көркем сөз зергері ретінде ғана емес, сонымен бірге,
дарынды тарихшы, географ және ... ... ... мәшһүр еткен
шығармасы «Бабыр – наме» болып табылады.
Кезіндегі түркі халықтарының ... ... ... болып келген әдеби
тілде- шағатай тілінде жазылған бұл прозалық ... үш ... ... ... – ХV ғ соңы мен ХVІ ғ бас ... Орта ... ... оқиғалар егжей-тегжейлі баяндалады. Ол ... ... ... қазіргі Ауғанстан территориясында орын алған маңызды тарихи
оқиғаларды «Бабырнаманың» екінші бөлімінен оқып ... ... Ал, ... өз қолымен жазылған мемуарлық кітаптың үшінші бөлімі – ... ... ... осы ... ... географиясын, табиғатын,
халқын, әдет ғұрпын, салт-санасын, т.б. көркемдеп бейнелеуге тырысқан.
Әрине феодалдық аристократияның ... ... ... ... ... қорғауға мәжбүр болғанын ұмытпау керек. Алайда соның өзінде Бабыр
билеуші тап өкілдерінің тақ мен ... ... ... жүргізген
сағыстарын, мағынасыз қан төгілген шайқастардың ... ... ... мен ... ... ... ... өкілдерді, алым-салықтың
шамадан тыс көбейіп кеткенін, жұт ... ... т.б. ... ... жөнінде Бабырдың өзі былай деп жазады: «мұнда жазылғанның бәрі
ақиқат. Мен ... ... шар ... ... ... ... болған – дәл
солай етіп жазамын, мен жазған әрбір сөз шындық. Сондықтан өзімнің туған
–туысқандарымның ... ... да, жат ... де ... мен ... баян ... бүкіл ғұмырын жан-жақты ... ... ... ... ... әр жылда болып өткен елеулі тарихи
оқиғаларды ... ... ... тізгендей етіп баяндайтын жылнама
түріндегі шежіре кітап ... ...... ... ... ... дарынды сөз зергерінің қолынан шыққан нағыз көркем шығарма екені
даусыз. Оған ... ... ... бейнелер, қанатты сөздер, табиғат
суреттері, сан қилы теңеулер, т.б. көріктеу құралдары толық дәлел.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... бірдей
түсінікті болған шағатай тілінде жазылған «Бабыр – наме» ... ... ... мұрасы саналады.
«Бабыр – наменің» қазақ халқының тарихына, әдебиетіне, тіліне, рухани
өмірінің басқа да ... ... ... ... ... ... ... зиялылары «Бабыр – намені» қазақ халқының өз
тарихы жазылған шығарма деп таныды. Мұнысы ... да еді. ... ... ... ... қазақ, өзбек, түрікмен, тағы басқа ... ... ... ... ... ру-тайпалардың тарихы баяндалады.
Бірқатар қазақ ... ... ... ... ... ... аса
құнды деректер бар. Ежелгі қазақ жеріндегі өзендер, көлдер, сондай-ақ
өсімдіктер мен ... ... ...... ... ... хандары Жәнібек, үш жүз мыңға жуық
атты әскері болған қазақ ханы Қасым, ұлы жүздің Жетісудағы дулат тайпасынан
шыққан ... ... ... ... руынан шыққан ақын
Хасен, Әли т.б. ... ... ... ... ... Қазақ елінің
Қыпшақ, Дулат, Жалайыр, Арғын руынан шығып, кезінде қолбасы, есік ... бек ... ... ... ... атқарған жиырма шақты қоғам
қайраткеріне Жабыр өзінше мінездеме ... ... өз ... ... сұлу қызы ... Нигар ханым туралы айта келіп, оны Әдік Сұлтан
өлген соң ... ... ... ... хан алды... Қазақ хандары ... ... бұл ... ... ... ... емес. Оның
жерінде үш жүз мыңға жуық адам болды» дейді.
Сондай-ақ Бабыр өзінің ... ... ... ... ... ... ... туралы да пікір айтады: «Хайдардың әкесін өзбектер
өлтірген соң, ол менің қарамағыма келіп ... жыл ... ... ... ... ... ... айтуы бойынша, ол енді бұрынғыдан байсалды болып, дұрыс жолға
түсіпті. Қолы әрбір іске епшіл-ақ, жауға да, ... да, ... ... ... Өлең ... де ... бар. Маған жазған өтініші келген еді ... ... ... ... ... (мақтау өлең) жазуда алдына жан салмаған
дарынды Хасен Әли туралы «Бабыр – намеде» мынадай жақсы ... бар: ...... еді. Шын аты ... ... ... ол Хасен Әли деген атпен
көбірек мәлім боды. Әкесі Әли Жалайырға Бабыр мырза құрмет ... ... ... ... ... ... Герадты алған, Әли Жалайрдан мәртебесі
биік кісі болған емес. Хасен Әли Жалайыр -Сұлтан ... ... ... Ол ақын еді, ... ... бүргеншік атты пайдаланды. Ол Қасиданы
өте жақсы жазатын, өз дәуірінде қасида жазу ... ... ... Бес – алты жыл ... қолымда болды. Маған да ол бірнеше жақсы
қасидалар арнады».
Міне, қазақ халқының этникалық құрамына ... ... ... ХV-ХVІ ғ, шағатай тіліндегі әдебиетте мәжһүр болған осындай
шайырлар, тарихшылар аз ... ... ... шығыстанушы ғалым Ш.Уалиханов және академик жазушы
М.Әуезов кезінде «Бабыр – ... ... ... ... оқып, бұл еңбекті
қазақ халқының тарихына, ертеректегі тілі мен ... ... ... шығарма деп танығаны мәлім. Олар Бабыр кітабының қазақ
халқы тарихына қатысты жақтарын ашып ... ... ... де ... Қазақ тарихын, әдебиетін сөз еткенде осы еңбектің ұғымтал тұстарынан
нақты ... ... ... ... азаматтық тарихына тікелей қатысты «Бабыр – ... ... ... төрт жүз мың ... ... ... ханы Арслан
жөніндегі деректерге кезінде Ш.Уалиханов ерекше назар ... ... осы ... аса ... ... ...... тарихи, ғылыми еңбек қана емес, сонымен ... ... ... мол ... зор ... ... отырып
жызалған көрсем туынды.
Рас, бұл прозалық шығарманың негізгі объектісі тарихи оқиғалар ... ... де ... сол тарихи оқиғаларды баяндап шығумен шектеліп
қалмайды. Ол ... ... тән ... ... метатеза, эпитет,
гипербола т.б. құралдарын «Бабыр – ... зор ... ... ... ... ... – наме» авторы ... ... ... ... ... ... жасап шыққан дарынды суретші екені даусыз. Ол,
әсіресе, өзі тікелей қатысқан қан майдан, қырғын ... ... ... ... ... ... көкке көтере мадақтайды. Ал, қоян жүрек
қорқақты, опасыздықты жер-жебіріне жеткізе әшкерелейді. Ең ...... ... өзара қырық пышақ болып, ... ... ... адам ... жат, ... ... оқушысына егжей-
тегжейлі, зор білгірлікпен ... ... ... ... ... оқушысын сақтандырғысы келетін сияқты.
Сонымен бірге, Бабыр кезінде есімі әлемге әйгілі, дарынды ... ... ... болған адам. Бұл жөнінде ХІХ ғ белгілі шығыстанушы ғалымы
Н.И.Веселовский мынадай пікір айтқан «Бабыр батырлығының шегі жоқ ... Оның ... ... ... ... ... ... ол Шайбанидің
он бес мың әскері тұрған Самарқанды өзінің небәрі екі жүз ... ... ... тәуекел жасады. Тек тәуекел жасап қана қойған жоқ, жауды
шынында да қаладан қуып ... ... ... ... ... ... Ибрахим Лодидің қолынан құдіретті Үндістанды түкке тұрғысыз қарудың
жәрдемімен тартып ... өз ... ... ... ... ... өзіндік үлес
қосқан дарынды қолбасшы К.Маркс ... ... ... ... ... ... ... Сикри маңында болған шайқасты Бабырдың үлкен
жеңісі деп бағалаған.
«Бабыр – ... ... ... ... ... ... шеберлердің, ақындардың, тағы басқа өнер адамдарының психологиялық
портреті, әдеби бейнесі жасалған. Лауазымды, атақ-дәрежесі, ұлты, ... діні т.б. ... ... ... сол ... адамдардың бәрі бір-
бірімен шығарманың ең басты қаһарманы Бабырдың өзі арқылы байланысып
тұрады.
Жиһанкез Бабыр өзі ... ... ... ... ... ... орман – тоғайларын, аңдары мен құстарын ... ... ... бейнелеп көрсетеді. Автор қара сөзбен айтып жеткізе алмаған
кейбір ... ... ... өлең ... ... ... «Бабыр – наменің» көркемдік дәрежесін жоғары бағалай келіп,
оны «түркі тіліндегі прозалық шығармалардың ең ... ... ... ... ... – наменің» құнды жақтарымен қатар, оның ... ... ашып ... жөн. ... марксизм-ленизм ілімі тарихи, әдеби
мұраларға қашанда объективті түрде диалектикалық тұрғыдан қарасақ, оның
авторы өз ... ... ... ... ... ... көреміз.
Бабыр тарихи оқиғаларға көп жағдайда ... ... ... ... ... таласы туғанда оны бектердің, сұлтандардың пайдасына шешуге
тырысады.
Дегенмен мұның бәрі ...... ... ... ... алмайды. Бүгінгі өресі биік, ой-пікірі терең талғампаз оқырман бұдан
бес ғасыр ... ... ... сын ... қарап оқуы тиіс. Сонда ғана біз
мұндай тарихи, ... ... ... ... ... ... халық кәдесіне, қоғам мүддесіне жарата аламыз.
Қорыта айтқанда, «Бабыр – наме» шын ... ... ... ғылымның сан түрлі салалары жөнінде аса құнды мәліметтер
берілген. Қазақ ... ... ... ... ... мен ... ... материалдар Бабырдың осы еңбегінде ... ... ... Алма Қыраубайқызы «Ежелгі әдебиет»
2. Н.Келімбетов «Ежелгі дәуір ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Хафиз Таныштың «Шараф-наме Шахи» атты шығармасының деректік маңызы11 бет
Қазақ хандығы дәуіріндегі тархи шығармалар қазақ тарихының дерек көзі ретінде25 бет
З.М.Бабырдың «Бабыр-наме» шежіресі әдеби туынды67 бет
Тәкен Әлімқұлов өмірбаяны, шығармашылығы7 бет
Төлен Әбдіковтің прозалық шығармаларының жанрлық, тақырыптық және көркемдік ерекшеліктері38 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Ахмет Ясауидің Диуани Хикмет шығармасы14 бет
Бабыр9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь