ҚР еңбек құқығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I. ҚР еңбек құқығының жалпы ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1. Еңбек құқығының ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Еңбек құқығының пәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
II. Еңбек құқығының әдісі, жүйесі, қағидалары мен қатынастары ... ... ... ... ..21
2.1. Еңбек құқығының әдісі мен жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2. Еңбек құқығының қатынастары мен қағидалары, қайнар көздері ... ... ...33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
Тақырып өзектілігі: Қазақстан Республикасындағы эканомикалық реформаның және нарықтық қатынастардың орнығыуының қазіргі жағдайларында еңбекті қоғамдық ұйымдастыруды реттеуде еңбек құқығының әлеуметтік рөлі елеулі түрде өзгеруде. Әңгіме қоғамдық-еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің қалыптасқан нысандары мен әдістерін түбегейлі қайта қарау, еңбек ресурстарын тиімді пайдалануда еңбек құқығының жаңа қызметтерінің орнығуы мен дамуы, азаматтардың еңбек еркіндігіне, қызмет пен кәсіп түрлерін еркін таңдауға, мемлекеттік қызметке қол жеткізуге деген кониститутциялық құқығын жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасау туралы болып отыр. Осымен байланысты қоғамдық еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тегінің теориялық-әдістемелік негіздерін, еңбек құқығы курсының құрылымы мен мазмұнын қалыптастырудың уәжді алғышарттарын қарастырамыз.

Жұмыстың мақсаты: Еңбек адамдардың өмір сүpyінің маңызды шарты, олардың материалдық және рухани қажеттiлiктерін қанағаттандыру. Аса айтулы жаңалықтар ашулардан бастап күнделiктi өмірдегi ең қарапайым заттарға дейін адам жасаған игiліктердің бәрі оның мақсат-мүдделi, саналы еңбек қызметінiң нәтижесi болып табылады. Кең мағынада алғанда адамдардын еңбек қызметi қоғам өмірінің табиғи қажеттiлiгi, оның материалдық негізін қалыптастыру peтінде көрінедi. Еңбек құқығының ұғымын түсіну үшін кейбiр бастапқы ережелердi қарастыру қажет. Бұл ең алдымен материал¬дық және рухани игiлiктердi жасауға бағытталған адамның мақсаттық қызметi ретіңдегі еңбектiң сипаттамасы. Бұл жағдай әңгімe еңбек процесінің өзі туралы, адам мен табиғат арасындағы қатынастар туралы болып отыр. Адамның мақсатты қызметi еңбектің мәні (бұл қызметтің неге бағытталғаны) және өндірістің заттай элементтерi яғни еңбек құрал-жабдықтары ретіңде еңбектi ipiктіру еңбектiң ұйымдық – техниқалық сипаты туралы түсінік береді. Екіншi жағынан кез келген қоғaмдық өндіріс адамдардьң бiрлескен ұжымдық қызметін көздейдi.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995
2. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі 15.05.2007
3. Уваров В.Н. ҚР еңбек құқығы Алматы 2002.
4. Қағазов О. ҚР еңбек құқығы Алматы 2003
5. Ахметов А, Ахметова Г Еңбек құқығы Алматы 2005.
6. Гусов К.Н., Толкунова В.Н. Трудовое права Москва «Юрист» 2000
7. Скала В.И. Трудовые отношения в РК Алматы 2001.
8. Смирнов О.В. Трудовое права. Москва, «Проспект», 1999
9. Сотов П.В. Сборник трудовых документов, Москва., 1997
10. Хамзин А.Ш. Трудовое права РК Астана 2004.
11. Абузярова В.Н. Алматы, 1997.
12. Айымханова ҚР еңбек құқығы
13. Егемен Қазақстан 2002.
14. «Мемлекеттік қызмет туралы» ҚР Заңы 23.06.1999 жылғы
15. Казахстанская правда – 1999, 6 тамыз.
16. Алексеев С.С. Проблемы теории права.
17.Холов Е.Б. Экономикаческие методы управления и трудовое право. – Л., 1991.
18.Уваров В.И. Государственная служба. – Алматы, 1996. 1038
19. Нургалиева Е. Юридическая газета., - 1998
20. Ведомсти . – 1993.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................................3
I. ҚР ... ... ... ... ... ... ... ... құқығының әдісі, жүйесі, ... ... ... ... әдісі ... ... ... ... мен ... ... өзектілігі: Қазақстан Республикасындағы эканомикалық реформаның
және нарықтық қатынастардың орнығыуының ... ... ... ... ... ... құқығының әлеуметтік рөлі елеулі
түрде өзгеруде. Әңгіме қоғамдық-еңбек қатынастарын ... ... ... мен әдістерін түбегейлі қайта қарау, ... ... ... ... ... жаңа ... ... дамуы, азаматтардың еңбек еркіндігіне, қызмет пен кәсіп түрлерін еркін
таңдауға, мемлекеттік қызметке қол жеткізуге деген кониститутциялық құқығын
жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... отыр. Осымен
байланысты қоғамдық еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тегінің теориялық-
әдістемелік ... ... ... ... ... мен мазмұнын
қалыптастырудың уәжді алғышарттарын қарастырамыз.
Жұмыстың мақсаты: Еңбек адамдардың өмір сүpyінің ... ... ... және ... ... қанағаттандыру. Аса айтулы
жаңалықтар ашулардан бастап күнделiктi өмірдегi ең ... ... адам ... ... бәрі оның ... ... еңбек
қызметінiң нәтижесi болып табылады. Кең мағынада алғанда адамдардын еңбек
қызметi қоғам өмірінің табиғи ... оның ... ... ... ... ... ... ұғымын түсіну үшін кейбiр
бастапқы ережелердi қарастыру ... Бұл ең ... ... ... ... ... ... адамның мақсаттық қызметi ретіңдегі
еңбектiң сипаттамасы. Бұл жағдай ... ... ... өзі туралы,
адам мен табиғат ... ... ... ... ... Адамның мақсатты
қызметi еңбектің мәні (бұл қызметтің неге бағытталғаны) және өндірістің
заттай элементтерi яғни ... ... ... ... ... ұйымдық – техниқалық сипаты туралы түсінік береді. Екіншi жағынан
кез келген қоғaмдық өндіріс адамдардьң бiрлескен ұжымдық қызметін ... ... ... ... процесіңдегi адамдар арасындағы қатынастар туралы
болып отыр. Адамдардың бірлескен еңбек процесіндегі олардың ... ... ... ... ... ... ... еңбекті қоғамдық ұйымдастыру (қоғамның немесе жеке ... ... ... ... ... Бұл орайда өндірістің техникалық
жарақаттануына адамдардың ... ... ... ... ... ... Республикасындағы экономикалық реформа
мен нарықтық қатынастардын орнығуы жағдайларында еңбектi ... ... ... ... ... көтерiлуі. Бұл өндіріс
құрал-жабдықтарына меншiк қатынастарының түбегейлі өзгеруiмен, әрі ... ... жаңа ... ... ... ... тиiмдi тетігін жасаумен, қоғамдық еңбек қатынастарын құқықтық
реттеудің жаңа нысандары мен әдістерін iздестiрумен ... ... ... ... ... беруші мүдделерi мен қызметкер мүдделері арасындағы
теңсіздікті қамтамасыз ету проблемасы ... ... ... ... ... қарастырады. Еңбектi қоғaмдық ұйымдастырудың
(құрылымдық тұрғыда) еңбек ... ... ... ... ... ... қоғамның еңбек ресурсының болуы, оның жағдайы және
пайдаланылуы еңбекпен ... және ... ... ... ... ... жиынтығымен қамтамасыз етiлуін қарастырады. Еңбек
тәртібін қамтамасыз ету және бiрлескен еңбек процесін ...... ... ... ... ... ... ретінде еңбек тәртібі
өзара міңдеттемелерге жұмыс кердің міңдеттемесi – iшкi еңбек тәртібінің
ережелеріне бағына ... ... ... еңбектiк міңдeттepдi ойдағыдай
орындау және жұмыс берушінiң міңдеттемесi – ... және ... ... ... болған жағдайда тәртіптік ықпа ету шараларын)
пайдалана отырып кәсіпорының (мекеменің, ұйымның) қажетті ... ... ... ... ... ... еңбек заңнасмасының,
ұжымдық және жеке еңбек шарттарының шеңбеңінде ... ... ... ... өз ... ... ғалымдар: Айымханова Н., Уваров
В.И., АхметовА., Ахметова Г., Қағазов О., Смирнов О.В., Скала ... ... ... ... ... ... 2 тараудан, 4 бөлімнен, қорытындыдан
құралған.
I. 1.1. Еңбек ... ... ... үшін кейбiр бастапқы ережелердi
қарастыру қажет. Бұл ең алдымен материалдық және ... ... ... адамның мақсаттық қызметi ... ... Бұл ... ... ... процесінің өзі туралы, адам мен
табиғат арасындағы қатынастар туралы болып отыр. Адамның ... ... мәні (бұл ... неге бағытталғаны) және өндірістің заттай
элементтерi яғни ... ... ... ... ... ұйымдық – техниқалық сипаты туралы түсінік береді. Екіншi жағынан
кез келген ... ... ... ... ұжымдық қызметін көздейдi.
Бұл ретте әңгіме өндіріс процесіңдегi адамдар арасындағы қатынастар туралы
болып отыр. Адамдардын бірлескен ... ... ... еңбегін
пайдалану жөніндегі адамдар арасында ... ... ... ... ... ... (қоғамның немесе жеке кәсіпорын
ауқымынды) ұғымы туралы түсінік береді. Бұл ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігі байланысты
болады.
Еңбектi қоғамдық ұйымдастыру элементтерi қатарына мыналap ... ... ... ... мен олардын жай-күйін еңбектi бөлу мен
кооперациялау, еңбек тәртiбін қамтамасыз ету және бiрлескен еңбек процесін
басқару, ... ... және ... ... да ... ... өнімді бөлу тәртiбi мен осы процеске өндірушлердiң өздерінiң
қатысу денгейі жұмыс күшін ұдайы ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында
адам ресурстарының жай-күйіне жоғары баға берiледi. ал ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
және творчестволық әлеуеттің жоғары дергейіне не болып ... ... ... бар, ... өзi, сөз жоқ, ... халқымыздың және бұрынғы
жүйенің аса ipi көрінісі ... ... ... бiрге өзге де қолда бар
еңбек ресурстары қоғамның бағалы капиталы ретінде неғұрлым жаңарған және
өркениеттi ... ... ... ... ... еңбек pecypcтарын қайта бөлуге
мемлекеттің экономикалық ... ... әсер ... ... ресурстарды
байыптап әзірлеу, ... ... және ... ... ... ... үшін ... маңызы бар. Оларды дамыту
экономикалық жағынан өсумен ғана емес, сонымен бiрге ... ... де, ... ... қауымдастыққа интеграциясымен де
байланысты. индустриалдық стратегия республиканың тipeкті секторларын,
сондай-ақ барлық өндiрушi ... ... ... ... ... ... ... мұнай және газ өндіруді, химия мен мұнай-химия, машина
жасаудың ... ... ... ... көп қажет ететін
өндірістерді, қызметтен көрсету, ... ... ... ... ... ... Артықшылықтар ретінде ауыл шаруашылығы, ағаш және ... ... ... үй ... әрі ... ... одан әрі
дамитын болады. Осының бәрі эканомикалық құрылымдың мәселелеңін ғана емес,
сонымен бірге халықтың салалық жұмыспен қамтуы ... де ... ... эканомикалық өсу ... ... ... құрылған, олардың арасынан – жеке меншік
иниституттарын нығайтуды, соның ... ... ... ... ... ... заң жүйесін жасауды бөліп көрсеткен жөн ... ... ... ... ... ... бірқатар салаларында, ауыл шаруашылығында және әдлеуметтік
секторда нарықтық қатынастардың дергейі әлі де ... ... ... ... Осы ... бәрі ... ... тиімді пайдалануда
теріс ықпал етуде.
Соңғы жылдары республикада жеке кәсіп кепілдік шағын бизнес, ... ... ... ... ... ... ... көрсету тұрғысында бірқатар маңызды шаралар ... ... ... 1992ж. 4 шiлдедегі.№1543 -ХІ ... ... ... және ... ... Заңы жеке ... ... қорғау мен
қолдаудың негiзгi нысандарын белгілейдi, мемлекеттiң жеке кәсіп кепілдік
қызметіне тiкелей араласуынан бас ... ... жеке ... ... еркіңдiгін коммеңциялық құпияны қорғауды және мемлекеттiк органдар
мен лауазымды адамдардың жеке ... ... ... ... баянды етедi ( Жаршы, 1992, №16 ст. 424); ... ... 1992 ... 7 ... ... мен ... кәсіп кепілдік қызмет бостандығына құқықтарын қорғау туралы"
Жарлығында жеке және ... ... ... ... ... жүзеге
асыруы үшін кедеpгілеңді жою жөніңдегі шаралар көзделген, соның iшіңде
ортальқ дербес орган peтіңдe ... ... ... ... ... ... құрылды.
Сөз жоқ, материалдық иriлiктердi тiкелей өндірушілең ... ... ... ... олар үшін ... ... ... жағдайларын туғызу мызғымайтын бағыт болып қала береді. ... ... иесi ... ... мен қызметкердiң өндірістегі тәнсiздiгiмен
бaйланысты болып ... ... да ... ... ... қалыпты
жағдайларын жасау бөлігіңде жалдамалы қызметкерлердiң мүдделерін қорғауды
қамтамасыз етуге тиiс.[3] Әсіресе жұмыстан босатылған ... ... ... ... ... ... еңбекті қоғамдық
ұйымдастырудың маңызды элементтерінің бірі ... ... ... ... ... еңбекті қолданудың жаңа салаларына
азаматтарды даярлау жұмыспен толық әрі ... ... ... ... ... фактор болып табылады, және халықты қорғаудың негізгі шараларының
бiрi ретінле қарастырылады. Мысалы, 2001 жылғы 23 ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасы Заңына сәйкес, бeлriленген
тәртіп бойынша жұмыссыз деп тaнылған ... ... ... ... ... бiлiктiлiгін көтеру, жұмыспен қамту жөніңдегі мемлекеттiк
өкілетті органның жолдамасы бойынша, еңбек рыногының ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттің қаражаты
есебінен, бiлiм беру жүйесінiң оқу орындарында немесе бiлiм беру қызметіне
құқығы бар кәсіпорындарда жүзеге асырылады.
Нарықтық экономиканың[4] ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды реттеу мәселесіңде еңбек
құқығының рөлi артуда. Құқықтық реттеу ... ... ... ... ... және айырбастауға, бiрлескен еңбек процесіңде
жұмыскерлердің келісімді жұмысын қамтамасыз етуге, жекелеген адамдардың ... ... ... ... ... байланысты көптеген
мәселелеңдi қамтиды. ... ... ... ... ... арасында
қалыптасатын қатынасты сол қатынасқа қатысушылардың құқықтары мен заңдық
міңдеттерін ... ... ... оған ... ... ... ... Еңбек қатынастарының құқықтық формасы, қажет болған ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың (құрылымдық тұрғыда) еңбек құқығы
жүйесін құруда объективтiк фактор болып табытатындығын атап ... жөн ... ... қоғамдық ұйымдастырудың элементтері мен еңбек құқығының
негiзгi институттары арасында заңды байланыс бар. ... ... ... оның ... және пайдаланылуы еңбекпен қамтылу және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етiледi. Бұл институттың қызметтiк рөлі құқықтық кепілдiк тердi анықтауға,
epкін еңбекке, қызмет пен ... ... epкін ... жұмыссыздықтан
сақтануға кониститутциялық құқығын ең адамның iскe ... үшін ... және ... ... ... ... тiреледi. Мәжбүрлеп
жұмыс істеуге тек сот үкімінен не ... ... ... жағдайында ғана жол
берiледi.[5]
Еңбектің бөлінуіне және топтастырылуына еңбек құқығы ... ... ... Еңбектің объективтік және субъективтiк факторлары
жiктелудің негiздемесi болып ... ... ... ... да бiр
саласының ерекшелігі, денсаулық үшін қаyiптi жұмыс, өнеркәсіпте туындайтын
қиындық, қолайсыз табиғи жағдай, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеуде және
еңбекті қорғауда әртүрлі ... мен ... ... ... уақыты мен демалыс уақытын тиісінше белгілеу ... ... ... жасы жұмыс істеу қабілетілігi кемдiк (әйел,
жасөспiрiм, мүгедек т.б) субъективтiк жағына жатады. Бұл жағдайда да ... ... ... өзінше тәртібі, оларға жеңiлдiктер мен
кепілдіктер беру заңнамада көзделеді.
Еңбек тәртібін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... тәртібі институтының басты міңдеті. Құқықтық санат ретінде еңбек
тәртібі өзара ... ... ... ... – iшкi ... ... ... oтырып өзіне жүктелген еңбектiк міңдeттepдi
ойдағыдай орындау және ... ... ...... ... мадақтау шараларын (қажет болған жағдайда тәртіптік ықпа ету
шараларын) пайдалана ... ... ... ... ... жұмыс
режимін сақтау, жұмыскерлердің бірлескен еңбек процесін еңбек заңнамасының,
ұжымдық және жеке еңбек шарттарының шеңбеңінде ... ... ... ... және ... ... да ... белгiлеу жұмыс уақыты
мен демалыс уақыты, еңбектi қорғау, т.б. ... ... мәні ... Бұл ... ерекшелiгi мен сипатын ... ... ... ... ... ... емес жұмыс уақыты
және оның режимi), демалыс ... ... ... кезіңдегі үзiлicтен,
демалыстар) жұмыс процесi кезіңде адамның қауiпсiздiгіне, денсаулығының,
жұмыс қабiлеттілігінің сақталуына кепілдiк ... ... және ... ... мен құралдарын белгiлеу
жолымен қамтамасыз етiледi.
Өндірілген өнімнің таратылу тәртібі және ... ... ... ... ... ... ақы ... саласында жұмыскерлердің
әлеуметтік қорғаудың құқықтық негiздерi сондай-ақ ... ең ... ... емес ... ақы ... ... ... Ал мемлекет
еңбекақының бұрын болған ең жоғарғы ... алып ... ... ... ... тарапынан peттeyдi орталық тандыру шарттық әдістерімен
үйлесімін тауып отыр. Нарықтық эканомика жағдайында еңбек ... ... және ... ... (ұжымдық шарттар, келiciмдер) ... ... ... ақы төлеудi реттеудің орталық тандырылған тәртібін
алатын ... ол ... ... ... мемлекeттiк бюджет
есебінен қаржыландырылатын мемкемелерімен ұйымдарының ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздарды
кәсіби оқу жүйесi арқылы қайта дайындау күшіндегi заңнамада ... ... ... ... Бұл бiлiмдендіру жүйесінiң құрылымын
бiлiм беру қызметін жүзеге асыратын ұйымдар құрайды ... ... ... ... ... т.б.). Мұндай оқу орындарын
бiтiрушiлерге әлеуметтiк-құқықтық қорғау ... ... ... ... ... деп ... ... кәсіби бiлiм берудi
ұйымдастыру мәселесіне заңнамада ерекше көңіл бөлінген.
Еңбектi қоғaмдық ұйымдастыруды дамытyғa, сөзсіз, өндірістің ... ... әсер ... ... ... ... пайдалану,
оларды ұдайы күрделендіру адамды техникағa бейімдеудi, оны алдын ала оқытып
дайындауды, еңбек құралын ... ... ... eтeдi. ... ... ... техникалық ережелерi, санитарлық-гигиеналық
нормалар, техникалық қауiпсiздік ережелері, т.б.. ... ... ... ... ... машиналардың, станоктардың және басқа
техникалардың дұрыс пайдаланылуын және ... ... ... қоpғаумен байланысты теріс зардаптардың алдын алуын қамтамасыз
етуге мүмкіндiк бередi. Күшіндегі заңнамаға сәйкес ... және ... ... ... ол ... еңбек ұжымын уақтылы хабарландыру жұмыс
берушiге жүктеледi. Сонымен қатар, жұмыс берушінің ... ... ... жұмыс жағдайын қамтамасыз ету жөніндегі және жұмыскердің еңбектi
қорғау туралы ... ... ... және ... ... міңдетемелер ұжымдық шаpттaрда да кездeсyi тиiс (1993
жылғы 22 ... ... ... ... ... ... Заңының
15 бабы).[7]
1.2. Еңбек құқығының әрбір саласы қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... белгілi бiр,
бiршама дербес тобын реттейдi. Шындығында, құқық ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың кейбір топтарының
біртектілігімен және дербестігімен байланысты. Басқаша айтқанда, құқық
салалары мен институттарын ажыратып бөлудiң ... ... ... ... пәні яғни ... ... нормалары тарапынан
реттеудің нысаны бола алатын қоғамдық ... ... ... Бұл
тұрғыдан алғанда оған еңбек құқығының пәнін де жатқызуға болады.
[8]Еңбек құқығының пәнін ашу үшін ең алдымен ... ... ... қатынасын анықтау қажет. ... ... - ... ... және ... ... ... мақсатты
қызметтерінде тектік түciніктi бiлдiредi. Адамның кез-келген қызметінiң
негізінде еңбек бар. Кең мағнада алғанда ол – ... ... ... ... ... асыруы.
Бұдан барып көптеген қатынастар туындайды, олар құқықтың әртүрлі
салаларының нормаларымен реттеледі. ... ... ... ... еңбектің қылданылуымен өзінің мәндік белгiлерiмен және
құқықтық реттеудің шегiмен өзгешеленiп келетін ... ... бiр ... ... ... ... бұл тобы еңбектi қоғамдық
ұйымдастырудың элементтеріне негізделген Нарықтық ... ... ... ... меншiкте (мемлекеттiк немесе шаруашылық жүргізудiң
қандай ұйымдық-құқықтық формасында туындағанына байланысты өзіне ... ... ... ... пәнi деп ... еңбектi ұйымдастырудағы
өндірістiк қатынастарды және оған ... ... ... ... ... жататын қоғамдық карым-қатынастардың түрлерi
туралы қазіргi қолданыста жүрген ғылым басылымдардағы, оқу ... ... ... ... ... ... ... өмipre
прогрессивтiк жаңа еңбек қатынастары келедi. Бұл қоғамдық ... ... ... ... бip-бiрiмен байланысы ... ... оның ... ... Қазіргi кезде
еңбек құқығының қатынастары бұрынғыдай тек жұмыскер мен ... ... ұйым ... ... ... жаңа ... заңға
сәйкес меншiк түрінe байланысты заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... ... ... формасы еңбек құқығы пәнінің ... ... ... ... бұл ... адамдардың еңібегін
бiрiктiрiп қолдану кезінде олардың ... ... ... құқықтық реттеу жайында болып отыр. Бұл жағдайда ... ... ... ... нормалары тарапынан регламентацияны
қажет етпейді. Бұған мысал келтiрейiк жазушының немесе суретшінің ... ... ... тысқары жасалған шығармашылық ... ... ... және еңібк құқығының пәніне жатпайды (мұндай
еңбектi ... ... ... құқық нормаларымен
реттелeтін қатынастар туындап қалуы мүмкiн болса ол). Ал, жазушының немесе
суретшінің ... ... ... формасы шеңіберіңде және
қызмeттiк тапсырма тәртібінде ... ... ... ... ... ие ... Мұндай еңбектi ұйымдастыруға байланысты ұжымда
қалыптасатын қатынастар, енді ... ... ... ... ... ... ... пәні ретінде сипаттау үшін еңбек
процесінің өзін және он ... ... ... ... ... ... міңдеттеменi орындаудың (мысалы, ... ... ... ... т.б. ... ... ғана болып
қалады.[9] Мұндай тапсырмаларды, жұмыстарды, қызмет терді ... ... ... Бұл ... ... және оның ... ... байланысты туындаған қатынастар еңбек құқығы
пәнінің аясынан тысқары жатады.
[10]Еңбек ... ... ... процесiнің өзінің қоғамдық формасында
міндеттеме пәніне айналатын қоғамдық қатынастар жатады. Бұл ... ... оның ... және ... ... реттеудің негiзгi
мазмұны болады.
Еңбек қатынастарын және ... ... ... ... да ... ... шектеу мынадай негізгі белгiлер бойынша жүргізіледі:
а) жұмыскерді кәсіпорынның (мекеменiң, ұйымның) еңбек ... ... ... ... ... жұмысқа алу кәсіпорынның
(мекеменiң, ұйымның) штатына (тiзiмдiк құрамына) енгізіп, оны тұрақты,
уақытша және ... ... ... (немесе атқарушы органның басқа
шешiмiмен) рәсімдеу арқылы жүзеrе асырылады. ... ... ... қатынастарда жұмыс атқарушы штатқа алынбайды. Бұл
жағдайда ... ... ... ... ... тек еңбек нәтижесіне (зат
дайындау, ... ... т.б.) ғана ... ... кәсіпорын ( мекеменің, ұйымның) ұжымы (құрылымдық
бөлімшесі) iшіңдегi өзіне бекiтiлiп ... ... ... ... ... оған ... ... ол ақтық нәтижемен аяқталмайды.
Басқаша айтқанда, еңбек қатынастары ұзақ уақыттық ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдайда
еңбектi атқарушыда жеке нақты тапсырма болады, оны ... ... ... жұмыскердің өз еңбегімен кәсіпорын (мекеме, ұйым) ұжымының
өндірістік қызметіне ... ... ... ... өз еңбегімен
ұжымының бірлескен қызметіне қатысуын ... ... ... режимінің) белгiлi бiр iшкi тәртібі жағдайында
жұмыс орындау. Iшкi еңбек тәртібінің ережелерi ... ... ... ... ... ... ... тәртібін белгiлейдi.
Iшкi тәртіпке тән элементтердің бiреуi жұмыскердің өз ... ... ... ... ... ... ... бағыну. Бұл
элемент еңібекті қолдану мен ... ... ... ... ... ... ... (мердireрлiк жұмысты орындау, қызмет
көрсету,т.б.) қатынастарда жоқ. Бұл ... ... ... ... ... режиміне бағынбайды, олар бiрiмен бiрi тек aқырғы, өнімді уақтылы
және сапалы өндіру міндеттемесi арқылы ғана байланысты.[11]
Бұл ... ... ... ... ... сапалық
ерекшеліктeрін сипаттайды, сондықтан да мұндай ... ... ... ... Әсіресе, бұл мәселенiң тактикалық маңыздылығын ерекше
атап өткен жөн еңбектi ... оның ... мен ... ... ... ретте алдымен еңбек қатынасының мәндік ... ... ... сол арқылы ғана бұл дау еңбек құқығының пәніне
жатама, әлде ол ... ... ... ... ... ... деген сұраққа жауап аламыз. Осыған байланысты тиiстi құқықтық,
салдар туындайды.
Құқықтық қатынастар ... ... ... бiр ... ... ... көрсетумен (мысалы тапсырма, мердiгерлiқ т.б.)
байланысты кейбiр қатынастарға ... ... Бұл ... ... ... шартқа енгiзлген. Miндeттeмe орындалған жағдайдағы
қайтарымдылық ЭЛС-тi де олар үшін ортақ болып ... ... ... ... - ... ... қaтынстардан
айырмашылығы елеулі.
Азаматтық құқықтық пәніне тауар айналасындағы мүлiктiк ... ол ... ... ... ... ... ... сәйкес (1бап aзаматтық заңнама тауар-ақша ... ... ... ... ... да мүліктiк сондай-ақ[12]
мүліктiк пен байланысты жеке мүліктiк емес ... ... Ал, ... ... болса бұл жерде құқықтық регламентацияның объсктiсi
ретінде мүліктiк міңдеттемелер емес, ... ... ... ... ... еңбек қатынастарының epeкшелігі - еңбекке қабiлеттiлiктi
адамның жеке басынан бөлек қарастыруға болмайтындығында және ол әр ... ғана тән. ... ... мазмұны дегенiмiз адамның еңбекке
қабiлетi белгiлi бiр ұжым ... ... ... ... ... ... бiрiктiре отырып оны iшкi еңбек тәртібіне бағындыру.
Мұның бәрi еңбек құқығы ... ... ... ... ... азаматтық құқықта жоқ бiр қатар құқықтық институттар еңбек
тәртібін, еңбектi қорғауды, т.б. ... ... ... да, еңбек
құқықтары мен еңбектi қолданумен байланысты азаматтық-құқықтық типтегi
қатынастарды ... ... ... қарай жүргізiледi. Егер еңбек
процесінің ... ... өзі ... ... пәнi ... ... құқықта мүліктiк қатынастардың объектiсi затқа айналған еңбек
болады. Ал, еңбек ... мен ... ... ... ... дау ... заңнама еңбек құқығының нормаларына артықшылық береді.
Мысалы, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне ... (1 ... ... ... ... қатынастарына азаматтық заңнама
қолданылады, егер бұл қатынастарды еңбек ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер
мен кәсіпорын (мекеме, ұйым) әкiмшiлiгінің. Құқық ... ... ... ... ... ... қатар әкімшілік құқығымен де ұқсастық
және бөлекше сипаталады. Басқаны айтпағанда, мемлекеттiк қызмет ... ... ... бiр түpi, ... ... ... элементi.
Бұл тұрғыдан алғанда мемлекеттiк қызмет дегенiмiз мемлекеттiк органдардың
бeлгiлi бiр қызметкерінің мақсатты, әлеуметтiк пайдалы, нақты ... ... ... ... онда ... ... пәнi ... да заңнама мемлекеттiк қызметтi азаматтардың ... ... ... қызметi деп қарастырады (1999 жьтғы 23
шiлдедегi ... ... ... Қаз ... ... ... 1
бабы)[14] Мемлекеттiк қызметкерлердің. қызмeтi мемлекeттің мақсаттары ... ... ... ... онда атқарушы-билiк етушiлiк сипат
бар, яғни қажет болған жағдайда азаматтар мен ... ... үшін ... ... табылатын заңдық - өкметтiк ... ... ... ол ... функцияларды жүзеге
асырумен байланысты. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... және мазмұны бойынша алғанда ... ... ... қызмет түpi, онда еңбек және әкiмшiлiк құқықтарының
нормаларын бiр ... ... ... ... ... деңгейіңде алсақ басқаруды өндірістi
ұйымдастырудың қажеттi факторы деп қарастыру ... ... ... ... ... бар жерде ғaнa болады. Кәсіпорынның
(мекеменің., ұйымның) әкімшiлiгi мен ... ... ... ... ... ... ... өндipicriк мақсaтты орындау үшін
барлық ұжымның күшін үйлестiрiп бiрiктiруде. Әкiмшiлiк iшкi ... ... ... сондықта да оның жұмыскерлер алдында билiкке
өкілеттiri бар, ол өндірістi және жұмыскерлердің ... ... өз ... (қызметтік) міңдетін орындалғаны немесе дұрыс
орындамағаны үшін оған ... жаза ... ... бар. ... ... ... өндірістiң ажырамас элементi.
Еңбек құқығы мен әкімшiлiк құқығын өзара ажыpaтy жағына келсек ол
қоғамдық қатынастардың ... ... ... реттеудің пәні мен әдісің
талдау негізіңде жүргізiледi. Еңбек құқығы жұмыскердің өндіріс ... ... ... ... ... ... ... лауазымды
адамдардың өз пәнi, яғни құзыры тұрғысынан (жұмыскерді қабылдаyға жұмыстан
шығаруға, тәртіптiк жаза ... т.б.) ... және ... ... мәселесiмен байланысады. ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды,
басқарушылық қатынастарды реттеумeн байланысады. Жоғары тұрған басқару
органдарымен қатынас жайында әңгiме ... ... ... ... кәсіпорын (мекеме, ұйьrм) әкімшiлiк құқық ... ... ... ... пәні ... ... мыналарды қамтиды:
а) жеке және ұжымдық еңбек шарттары ... ... ... бiр
еңбек қызметін жүзеге acыpyъrнa байланысты олардың ... ... ... бойынша жұмыскер мен жұмыс берyшi ортасында туындайтьrн
еңбектiк құқықтық қaтынастары;
б) азаматтардың өз қабілеті мен ... ... ... ... мен ... мұқтаждығын ескерiп жұмыс алу мақсатындa мемлекeттiк
өкiлeттi opraндapгa жүтінreнде туындайтын қатынастар;
в) бiрлескен еңбек қызметi ... ... ... ... ... байланысты әкімшiлiк пән кәсіпорын (мекеме, ұйым)
ұжымы арасында туындайтын ұйымдастыру-басқару қатынастары;
г) дамыған ... ... ... ... ... ... дайындауға; жұмыссыздар еңбек ететін жаңа салаларға дайын
дауға байланысты туындайтын жұмыскерлердi ... ... ... бас келiсiм, облыстық және салалық (тарифтік) келiciмдер, ұжымдық
шарттар мен келiсiмдер негізіңде жұмыскердің еңбек ... ... ... мен ... ... ... байланысты туындайтын
әлеуметтiк-экономкалық қатынастар;
е) eңбекті қорғау, қауiпсiздiк техникасы, өндірістiк ... ... ... ... да жағдайлары жөніңдегi заңнамалардың және
басқа нормативтiк құқық актілерінің сақталуын тиiстi ... ... ... ... және ... ... қадағалау және
бақылау жасағанда туындайтын еңбектi қopғay және еңбек заңнамасын сақтау
жағын қадағалау бойынша қaтьrнacтap;
ж) ... ... ... және ... заңнамасының нормалaрын қолдану
мәселесi бойынша кайшылықтарды шешуге байланысты туындайтын еңбек ... ... ... ... ... ... жұмыскер мен
жұмыс беруші (жеке еңбек даулары) не жұмыс ұжымы мен ... ... ... ... ... мүмкін.[16]
Сонымен, жұмыс күшін қоғамдық өндіріске тартумен, еңбекті ұйымдастырумен
және оның жағдайын белгiлеумен байланысты туындайтын еңбек ... ... пәні ... ... ... ... тән ерекшеліктерi
дегенiмiз - жеке екбегiмен өзіне тапсырылған еңбек функциясың ... ... ... ... үшін ... ... ... еңбек ұжымына кiргiзу. Еңбек құқығының пәні өзінің
құрылымы мен мазмұны жағынан күрделі. Еңбек қатынастары ... ... ... ... ... сүйенедi.
ІІ. 2.1. Құқықтық реттеудің пәнінен басқа құқықтың әрбір саласы ... де ... ... ... бұл саласының қоғамдық
қатынастың тиicтi тобына ... ... ... ... болып отыр. Егер ... ... ... ... ... қай ... ... түсінік берсе, әдіс осы реттеу қандай заң тәсілі мен ... ... ... әдісі, сонымен ... ... ... ... қатынастары субъектiлсрiнің құқықтық- жағдайына,
тараптардың міңдеттемелерін қамтамасыз ету ... мен ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің жиынтығы ретіңде
қозғалысты, өзгермелi санат ... ... ... ол ... ... бұрын қоғам дамуының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... Мысалы, Ұлы Отан соғысы кезіңде
еңбек жағдайын құқықтық реттеудің қатаң ... ... ... ... ... ... бірдей еңбекке жұмылдыру шарасын ... ... ... ... қалғандық үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу, ... ... ... ... көшу ... ... ... басқа тәсілдерін қолдану қажет (кәсіпкеpлiк қызметке
бостандық, шаруашылық жүргізудің жаңа ... ... ... ... ... ... жағдайын белгiлеу, т.б.)
Қазақстан Респуликасындағы әлеуметтiк-экономикалық ... құру ... ... ... ... ... жаңа ... ие болып
бұрынғы кейiптен ... Ел ... ... ... арналған
«Қазақстан 2030» Жолдамасында мемлекет экономикада елеулі, бірақ шектеулi
рөлі атқаруы, рыноктың заңды ... ... ... онда жеке сектор кеш
бастауы керек делінген, Жеке меншiк институты жердi ... ... ... ... заң жүйесін жасау және ... ... ... ... әңгіме экономиқаға басшылық ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделеріне
неriзделген жаңа әдістерге көшу және ... ... ... ... ... болып отыр. Экономикалық реформа еңбек ақы ... ... ... ... нәтижелеріне тiкелей байланысты
етуге, әлеуметтiк серіктестiк ... ... ... ... ... жалданбалы жұмыскерлердің ұжымдық (жеке) тең құқылығын, олардың
мүдделерінің үйлесімін қамтамасыз eтугe мүмкiндік бередi.[18]
Еңбек құқығы әдісінiң салалық ерекшеліктерін оған тән ... ... ... еңбектегi құқықтық қатьrнастардың туындау өзгеру және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар тараптарының құқықтары мен
міңдeттеін белгiлеудің сипаты;
г) ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық:
Еңбек құқығы әдісінің бірінші нышанының нeгізінe еңбектегі құқықтық
қатынастарды жасаудың, ... және ... ... ... Бұл ерекше заңдық формалар олардың ... ... ... ... ұйымның) да және жалпы. қоғамның да шеңберіңде
жұмысшы күшін iрiктеу, бөлу және ... ... ... ... ... ... мұқтаждығын қанағаттандыру мәселесін ... ... ... ... ету бостандығы, қызмет түpi мен кәсіпті еркін таңдау
жөніңдегі кониституциялық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс icтетуге жол берiледi, бiрақ ол тек
соттың үкімімен не ... ... ... соғыс жағдайында болады.
Еңбектегi құқықтық қатынастарды peттеудің шарттық әдісі еңбектi қолдану
саласында жеке және ... ... ... ... қамтамасыз eтуге
мүмкіндiк береді. Азаматтардың еңбек қызмeтi, ... ... түpi мен ... оның ... ақы ... ... ... eмecтері (бала тәрбиелеу, үй шаруасымен айналысу, ... т.б.) тек ... ... ... ... ... қалыптастыру
жағдайында жұмысшы күшін қоғамдық өндіріске ... ... ... құқықтык қатынастар орнатудың шарттық формалары ығыстырады. Жұмыс
берушілерге ... ... ... ... ... ... ... ал жұмсыкерлерге – жұмыс орнын және түрін таңдауға мүмкіндік
болады. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... қайта дайындауға мұқтаждығын қанағаттандыруға, жұмыс орындарын
көбөйтуге, халықты ... ... ... және ... жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... мемлекет саясатының басты бағыттарының
бiрi - Қазақстан Республикасының азаматтарына, ... ... ... ... шeтелдіктeр мен азаматтығы жокқ адамдарға
қызмет және кәсіп ... ... ... ... әділ және ... тудыруға, жұмыссыздықтан әлеуметтік қоpғауға теңдей мүмкіндiктep
жасау. ("Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы" Қазақстан ... ... ... 2 ... ... ... ... ұшыраған адам тиicтi
шағыммен сотқа ... ... ... ... peттeyдің шарттық әдісі ынтaландырудың
басқа тәсілдерiмен, әсіресе материалдық ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... зияңды кәсіпорын
көлеміне белінуіне, қайта бөлінyіне елеулі ықпал тигiзедi.
Еңбек құқығының әдісін сипаттайтн келесi элемент - еңбектегi құқықтық
қатынас субьектілерінің, ... ... ... ...... ... тараптарының өндipic процесіңдегi бiр- біріне тәуелділiк
сипаты мен дергейі, ... ... ... ... ... ... ұйымының) еңбектегi құқықтық қатынас тараптарының
құқыктық жағдайын ... ... ... ... ... үшін ... ... болуы шарт,
еңбектегі құқықтық қaтынас орнағанда тарптардың теңдігi үйлесім
табады, ... ... ... қызмет процесінде бiр жағы (жұмыскep) екіншi
жаққа ... ... Бұл ...... ... ... ... тараптар тең құқылы, біріне бiрi ... ... ... ... ... ... ... орнын, қызмет түрін,
тиiсінше жұмыc берушінi еркін таңдай алады. Өз кезегінде жұмыс ... ... ... үшін ... ... сапасы жағынан жарамды жұмыс
күшін таңдай алады. Жұмыскер мен жұмыс ... ... ... ... шығyы еңбектегі құқықтьrқ қатынастың туындауына жағдай ... ... ... жақтары бойыншa келiсiм жасалғаннан кейін мүдделеңдi
түйicтiру pәciмі аяқталады. Бұл, өз ... eкi ... ... ... тиімдi ұйымдастыpyғa, ақтық нетиженің жоғары болуына
мүдделiлiгiн тудырады.[20]
Еңбектегi құқықтық қатынас ... ... ... ... ... өндіріс басшысына бағынатын болады. Бұл факторда объективтiк сипат
бар, себебi барлық қоғамдық өндіріс, ... ... ... ... ... ... ... бiр жұмыс тәртібіне бағынуын көздейдi.
Қазiргi кездегi ... ... ... ... ... ... күш-әрекетін реттеу, үйлеcтiру, басқару қажеттiгін
тудырады. ... да, ... ... ... ... ... ... қызметін бөліп алған жөн. Басқаша
айтқанда адамдардың ұжымдасқан, бiрлескен қызметi бар ... ... ... керек. Бұл дегенiмiз – басшыда билiкке өкілеттік ... және ... ... ... қатысты нұсқаулар мен өзгертулep
беруге құқылы, оны ... ... ... ... ... ... ... қол жеткiзу үшін тәрбиелеу, наңдыру, мадақтау
шаралары, керек болған жағдайда мәжбүрлеу ... ... ... ... ... қатар, еңбектегi құқықтық қатынастардағы тараптардың құқықтық
мартебесін анықтаyғa еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... заңнамаға сәйкес өндірісте еңбектi ... ... ... ... ... ... немесе еңбек ұжымының
тапсыруы бойынша кәсіподақ ұйымының қатысуымен ... ... ... жасасуы және оны қабылдау (Еңбек туралы Заңның 3 ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымы
мен кәсіподақ ұйымының қатысуы, бiр жағынан, ... ... ... ... ... ... ... екіншiден, өндірістi
ұйымдастырудағы және басқарудағы ... ... ... ... кәспорын шеңберіндегі көріністерін күшөйтедi.
Еңбек құқығы ... ... ... - ... ... тараптардың құқықтары мен ... ... ... бұл ... ... ... және шаруашылық жасаудың ұйымдьrқ- құқықтық
формаларын, сондай-ақ еңбек ұжымы мен кәсіподақ ұйымының еңбек ... ... ... ... еңбек туралы құқықтық нормаларды
қабылдау және еңбектегі құқықтық қатынастардың мазмұнын анықтау ... ... ... жағдайы дегенiмiз – еңбек процесінде адамның денсаулығы мен
жұмыс ... ... ... ... ... факторлар жиынтығы,
еңбекке ақы төлеу, оны қopғay және ... ... ... режимi,
кәсіптi (қызметтi) бiрiктiрудің мүмкіңдiгi мен тәртібі, ... ...... ... сондай-ақ екі
жақтық келiсiмiмен жеке және ұжымдық еңбек шарттарында көрсетiлген ... ... ... ... құқықтық базасы үшін
еңбектің жергiлiктi жағдайын аймақтық және ... ... ... ... ... ... ... нормалаумен үйлестiру
қажет. Еңбек ... ... бұл ... ... ... ... ... негізделген. Мемлекеттiк нарықтық қатынас
жағдайындағы рөлін қайта қарау ел Президентінің ... ... ... - 2030" ... ... ... өзi eркін
экономикаға кепілшi ... тиiс. Оның ... - ... ... және содан кейін әділ әрі ... ... ете ... ... ... ету". Бұл ... нарықтық экономиканың қалыптасу
жағдайында мемлекеттiк еңбекті қоғамдық ұйымдастыру ... ... ... өмір cypyiн, ... ... ... ... шарттық жағдайларын дамытуын қамтамасыз ... ... ... ... белгiлегенге дейін шектеледi.
Еңбектi қолдану мәселелерін орталықтан реттеудiң ... ... ... ... бiрыңғай нормалары мен кағидаттарын
аныктайды, ол шаруашьшық жасаудың ұйымдық ... ... ... ... ... (мекемелерде, ұйымдарда) қолданьшyға
тиiс орталықтан реттеудің халықтың жұмыстылығымен және ... ... ... корғауды және қауiпсiздiк техникасын қамтамасыз етумен,
ең аз еңбекақы мен ең ұзақ ... ... ... ... ... т.б. ... маңызды
мәселелерге қатысы бар.[22]
Ал, Еңбек туралы заң (5 ... 4 ... ... ... ең аз ... мен жағдайларды қарастырады. Жеке, ұжымдық еңбек
шарттарын жасаушылар бұл ... ... ... ... ... алады.
Еңбек құқығының теориясында еңбек қатынастарын ... ... және ... ... ... қалыптасқан. Әңгіме еңбек құқығының
жалпы ... ... ... ... ... ... және шаруашлық жүргізудің ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл жағдайда
еңбектің шарттық жaғдаятын белгiлеу локaльдық ... ... ... ... етiледi.
Еңбек құқығының локальдық нормаларының iшіңде ұжымдық шарт ерекше
орын алады. Hapықтық ... ... ... ... әдістің
көмегімен тараптардың - жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... жағдайятын нормативтiк реттеудi қамтамасыз eтyгe,
оларды белгленген тәртіптетбiр ... ... ... қатынастары саласында әлеуметтік ... ... және ... ... кешу ... ... дауларының алдын алу
және оларды шешу мақсатында шаруашлық тәжiрибесiнде келiсiм ... ... ... ... ... аспайтын ұжымдық шарттарға ... ... ... ... және ... ... ... дерігейін қамтиды. Келiсiмге тараптардың ... ... ... жұмыспен қамылуы, еңбек ақы төлеу және басқа ... ... ... ... ол осы сапада жергілікті
құқықтық ақтіге айналады. Қолдану саласына байланысты келiciм ең ... және ... ... ... ... ... үш ... билiк органдары, кәсіподақ бiрлестiктерi және жұмыс берушілер
бiрлестiri) болады.
Ал, еңбек қатынастарын реттеудің құқықтық формасын ... ... ... ... ... қамтиды, тараптардың еңбектегі құқық
субъектiлiгін және олардың мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... әдісі бұйрықтық (императивтiк), ерік
берілген және ұсыныс ... ... әсер ету ... ... сипат алады.
Бұйрықтық нормалар міңдеттеу немесе тiкелей тыйым салу формасында
болады. Мысалы, еңбек ... ... ... ... жасы он ... жұмыскерді жұмыс yaқытынан тыс жұмысқа (Еңбек туралы ... ... 3 ... ауыр ... ... ... зиянды және (немесе)
қауiптi жұмысқа қабылдауға (Еңбек туралы Заңның 11 бабының 5 тармағы), ... ... ... ... ... ... жағынан кепілдiктi болып
табылады, олар еңбек жағдайын тараптардың ... ... ... берілген нормалар еңбектегi құқықтық қатынастардың тараптарына
еңбек жағдайын өзінің қалауынша белгiлеуге мүмкіндiк ... Бұл ... ... мерзімін белгiлеуге, жұмысқа aлғанда ... ... ... қатысты мәселелерболуы мүмкін. Еңбек ақы төлеу
формасын, штат кестесін, лауазымдық ... ... ... беру ... ... ... еңбек ақы төлеудің белгленген қоры шегінде
кәсіпорынның өзі ... ... ... ... жағдайында бұл
норманың қолданылуы кең өріс алуда.
Ерік берілген нормалap еңбек жағдайын белriлеудің шарттық тәсiліне
неriзделген. ... ... ... ... өзара мүдденi, жұмыскердің
біліктілігі мен кабiлетін, соңдай- ақ ... ... ... ... Сондықтан да, еңбек қатынастарын реттеудің ұжымдық-
шарттық тәсәлдсрiмен қатар еңбек ... ... ... ... де ... ... ... ие болуда.
Бұл тәсілдерді қолданудың заңдық ... ... ... құралы
шарттардың күшіндегі заңдармен ... ... ... туралы талап қойылады. (Еңбек ... ... 2 ... 1
тармағы; 5 бабының 3 тapмағы; 33 бабының 3 тармағы).
Ұсыныс ... ... заң ... ... ... ... болғаны дұрыс деп саналатын ic- әрекеттер үлгісін
қарастырады. Жергілікті (локальдық) құқықтық актілеріңде ... ... ... ... ... қатынастардың тараптары үшін міңдeттiлiк
сипатынна ие болады. Бұл жеке және ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... қарау, Т.б. мәселелерге байланысты болуы
мүмкін.
Ең соныңда, еңбек құқығы ... ... ... ... құқықтық қатынастардың тараптарының тиicтi ic-
әрекетін қамтамасыз етудің заңдық құралдары аяқтайды. Бәрінен ... бұл ... ... мен сапасын арттыруға, жұмыскердің өз еңбек міңдетін
дұрыс ... ... ынта ... ... басқарудың экономикалық
әдістерінің рөлi артады.[25] Еңбектің ... ... ... тудыру үшін әртүрлі тәсілдер қолданылады (кәсіпорын табысын ... ... ... ... ақы ... ... ... үлесіне қарай анықтау, т.б.).
Сонымен қатар еңбек құқығының нормалары iшкi еңбек ... ... ... ... де ... атап
айтқанда - еңбектiк міндeттерін орындамағандық немесе дұрыс ... ... ... жаза беру – ... ... тән тәсілдер болып
табылады (Еңбек туралы 3ан:ның 94 бабы). Басққаша айтқақда, еңбек тәртібін
бузған:дық: үшін ... ... ... еңбектiк міндетінн орындау
кезіңде жұмыс ... ... зиян ... ... материалдық
жауаптылыққа тартылады. заңнамада еңбектегi құқықтық ... ... ... ... және ... ... ic ... формалары анықталған. Мысалы, тәртіптiк жазалар және
шағымдану pәсімі (Еңбек ... ... 95,96 ... жеке ... ... ... жауалтылығы (Еңбек туралы 3анның 9 ... ... ... ... ... сипаттаудың елеулі тұстарының бiрi жұмыскердің
еңбек құқығы мен заңды мүдделерін ... ... ... ... ... жеке және ... еңбек дауларын шешу pәciмi және шешетін
органдар жайында. Заңнама еңбек дауларын сотқа ... де ... ... да ... ... ... меншiктің түpiнe және жұмыскер
мен лауазымды адамен еңбек етiп жүрген ұйымның шаруашьтық жүргізуінің
ұйымдық ... ... ... ... ... ... қорғаудың
соттық практикасының кеңейгендiгін атап өткен жөн.[26]
Сонымен, еңбек құқығының әдісі дегенiмiз ... ... ... ... мен ... ... оған ... кiредi
еңбектегi құқықтық қатынастар орнатудың шарттық тәртібі; өңдiрic процесінде
жұмыскердің жұмыс берушіге бағыныштылығын тараптар теңдiгiмен ... ... ... ... ... ... және ... жағдайын орталықтан нормалауды жергілікті реттеумен үйлестiру;
еңбек ... ... ... ... мен ... ... еңбек
қатынастарын құқықтық реттеудің ... және ... ... бұйрықтық, ерік берілген және ұсыныс ретiндеri нормаларының
күшінде болуының ерекше тетiктерi; ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың, ... ... ... ic ... ... ... мәні мен әдісінің болуы еңбек құқығын ... ... ... етiп ... ... ... ... құқығы меншiк
түріне, шаруашылық жүргізудің ұйымдық- ... ... ... ... ... ... ... ұйым) жұмыскерлерінің
еңбек және әлеуметтiк құқықтарын қорғау саласындағы қатынастарды ... ... ... ... ... құқығының жүйесi дегенiмiз құқықтың сол саласының құрылымы ... ... ... бiрлiгін құрайтын ... ... ... ... пәнің беретін құқықтқ қатынастардың салыстырмалы
өзгешелiri мен сапалық ерекшелiгi, осы қатынастарды ... ... ... қамтамасыз eтeтін өзіңдiк әдістің болуы еңбек құқығын
қалыптастырудың жүйе құрайтын факторлары болып ... ... ... ... ... ол ... қатынастарды реттеудің жалпы республика
бойынша ортақ принциптерi мен тәртiбін анықтайды.[27]
Еңбек құқығы ... ... ... ... барлық
элементтеріне қатысы бар нормалар көрінic береді. Олардың жиынтығы еңбек
құқығының жалпы бөлiмін құрайды. ... ... ... ... ... топтарын реттөйтін құқық нормалары еңбек құқығының
ерекше бөлімін құрайды. Басқаша ... ... ... құрылмы,
дегенмен, еңбек құқықтарының жүйесін ... ... ... ... ... ... сол саланың мәнін, әдicің және жүйесін,
еңбек қатынастарын реттеудің. принциптерін, ... ... ... ... ... еңбек құқығы саласындағы ... ... ақ ... ... ... мәнi мен ... Бұл мәселелердің барлығы еңбек құқығының ... ... ... зеңттеудің iргелi негіздерін құрайды.
Еңбек құқығының ерекше бөлімi еңбектi ... ... ... ... және ... ... ... құқық
субъектiлiгін белгiлөйтін құқықтық нормаларды ... ... ... ... ... институгтар, яғни еңбек қатынастарын құрайтын
бөліктерді реттөйтін құқықтық нормалардың жиынтығы ... ... ... ... еңбек құқығының мына негізгі ... ... және ... ... жеке ... шарты, ұжымдық шарттар мен
келісімдер, жұмыс уақыты және ... ... ... жеке ... ... материалдық жауаптылығы, еңбек тәртібі, ... ... ... ... ... көтеру, ҚР жұмыскерлерінің шет
елдерде еңбек ету жағдайы, еңбек даулары. ... ... ... тікелей реттөйтін құқықтық ... ... ... алдынағы процестерді реттөйтіндер де бар екен (жұмыстылық
және жұмысқа орналастыру институты, еңбек ... ... ... т.б.)
Ерекше құқығының Жалпы және Ерекше бөліктері өзара ... ... ... бір ... ... ... зерттеу нәтижесінде еңбек
құқығын, оның ... ... мен ... сондай-ақ еңбек
қатынастарын құқықтарын реттеутдің ... ... ... ... ... ... құқығының қағидаттары – еңбек қатынастарын және олармен тығыз
байланысты басқа да қоғамдық қатынастарды реттеу үшін ... ... ... ... Ата заңыңда ең6ек саласындағы қатынастарды құқықтық
реттеудің негізгі кағидаттары ... ... ... ... және
өзінің еңбекке қабiлеттiлiгіне epкін билiк ету, қызмет пен ... ... ... ... ... тыйым салу және жұмыссыздықтан қopғay
(24-6ап); денсаулықты сақтау құқығы (29-6ап); ... ... ... ... мен ... заңмен тыйым салынбаған 6арлық
әдістермен қорғау құқығы (13-6ап): еңбегі үшін ешқандай ... ... ең аз ... кем емес еңбекақы алу құқығы ... ... ... ... Бұл конституциялық қағидаттар еңбек
қатынастарын реттеудің салааралық қағидаттары жатады.[29]
Еңбек құқығының салалық қағидаттарына мыналар жатады:
1. ... ... ... ... ... пен тазалық талаптарына сай еңбек жағдайларымен
қамтамасыз ету;
3. Заңдарда белгленген ең ... ... ... кем емес еңбекке
ақы алу кепілдiгi;
4. Демалыс пен жұмыс режимінің қалыпты жағдайларына мемлекеттiк
кепілдiктердің берiлуi;
5. Еңбек тәртібін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мүдделердi қамтамасыз ету және қopray үшін
кәсіптiк одақтарrа бiрiгу;
8. ... ... ... ... және ... ... ... құқығының қайнар көздері деп еңбек қатынастары саласындағы
өкілетті ... ... ... ... ... ... нұсқаулары белгіленген құқықтық актілерді айтады.
Кең мағынада ... ... aктi ... ... не ... ... немесе мемлекеттiк лауазымды адам
қабылдаған, ... ... ... олардың қолданылуын
өзгертетін, ... ... ... ... ... нысаңдағы
жазбаша ресми құжат.
Қолданыстағы құжаттарда қайнар көздер «еңбек туралы нормативтiк
актілер», ... ... заң ... ... ... ... ... туралы заңдар» деп аталады.
[30]Еңбек заңнамасына мынадай еңбек туралы нормативтiк құқықтық
актілер кiредi:
1. Еңбек қатынастарын құқықтық реттеу ... ... ... басты заң Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ... ... ... Ата Заңға сәйкес келуге тиic.
2.Қазақстан Республикасының аумағындағы еңбек ... ... ... ... ... ... Заңы және cоған сәйкес қабылданған ... және ... ... ... ... Республикасы Президертінің Жарлықтары;
4. Қазақстан Республикасы Yкіметінің қаулылары;
5. Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... ... құқықтық
актілерi;
8. Жергілікті маслихаттардың өз құзыретi шегiндегі нормативтiк
актілерi;
9. ... ... ... ... ... ... актілерi.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабының 4 тармақшасына
сәйкес азаматтардың ... ... мен ... ... ... ... құқыктық актілердің ресми жариялануы ... ... ... болып табылады.
Егер Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттарда ... ... ... нормативтік құқықтық актілеріңдегiден өзгеше
ережелер белгіленсе, аталған шарттық ережелерi қолданылады. ... оны ... үшін ... ... ... ... aктi ... етiлетін жағдайлардан басқа, халықаралық шарттар еңбек ... ... ... Республикасындағы еңбек бостандығына
конституuиялық құқығын iскe асыру npoцесінe ... ... ... негізгі заң 1999 жылғы 10 желтоксанда қабылданған «Қазақстан
Республикасындағы еңбек туралы» Заң болып ... Бұл Заң 2000 ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы еңбек
туралы» Қазақстан Республикасының заңыңа сәйкес Қазақ KCP-інің 1972 ... ... ... ... заңдар кодекci 2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап
республика ayмағынa өз күшін жойды.[31]
Еңбек туралы Заңның күшi егер ... ... және ... ... халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, республика
aумағынa еңбек қызметiмен айналысатын шетелдiктерге және азаматтығы ... да ... ... ақ ... ... орналасқан,
құрылтайшылары немесе меншiк иелерi (толығынан немесе iшінара) шетелдiк
заңды немесе жеке тұлғалар ... ... ... қызметкерлеріне
Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңдары қолданылады.
Еңбек туралы негізгі заң 9 тараудан, 109 баптан тұрады, және ... осы ... ... келмейтің бөлiгін сақтап қалған заңдар мен
басқа нормативтiк құқықтық актілер реттемейтің саласын айкындайды. Оларға,
мысалы, мына ... ... 1992 жылы 4 ... ... «Ұжымдық
шарттар туралы», 1993 жылы 22 каңтарда қабылданған «Еңбектi қopғay туралы»,
1993 жылғы 9 сәуiрде қабылданған «кәciптiк одақтар ... 1996 жылы ... ... ... ... ... мен ереуiлдер туралы), 2001
жылғы 23 ... ... ... жұмыспен қамту туралы» және т.б.[32]
Нарық жағдайында еңбек құқығын жүзеге асыруда Қазақстан
Респу6ликасының ... ... ... ... ... ... Республикасы Yкіметінің 1996 жылғы 9 ... ... ... ... ... жұмыскерлердің
жалақысы туралы» қаулысы. Онда барлық экономика саласындағы қызметкерлерге
арналған жалпы тарифтiк тор ... ... ... өз ... шеңберінде
шығаратын шешiмдерінiң де еңбек құқықтарын реттеуде маңызы бар.
Еңбек ... ... көзі ... ... ... жоғары
сотының, Конституциялық Кеңес Плеңумдарының нормативтiк қаулылары
пайдаланылады. Бұл қаулыларда сот ... ... ... ... ... ... ... негізіңде 6арлық соттардың
заңдарды ... ... ... 6iрдей түсінiп, бiрыңғай тұрғыда
жүзеге асыруын көздейдi.
Орталықтандырылған ... ... ... ... жалпы ережелердi белгiлейдi, ал олар ... ... ... етедi немесе соған рұқсат береді.
Ұйымдарда қабылданған нормативтiк актілер жұмыс берушінің ... ... ... ... ... iшкi еңбек тәртібінің ережелерi
жатады.
Локальды (жергілікті) нормативтiк ... ... ... ... мен ... ... ақы беру ережелерi, жылдық қорытынды
бойынша ақы төлеу ... т.б. ... Бұл ... ... ұйымның барлық қызметкерлеріне қатысты; ... ... ... ... ... міңдеттеледi; үшіншіден, тұрақты
(бiрнеше рет) қолдануға бағытталған. Бiрақ бұл жергілікті ... ... ... ... ... ... ... тиiс.
Қорыта келгенде, ең6ек туралы ... ... ... ... ... саласыңдағы нарықтық ... ... ... ... ... мен жеке ебк шарттарын жасасу бостандығын
бекемдеу;
3) ... ... ... берушімен қызметкерлердің
құқықтық мәртебесін белгілеп, айқындау;
4) ... ... ... ... ... жұмыссыздардың әлеуметтік қорғалуын
қамтамасыз ететін құқықтық кепілдіктер жүйесін орнықтру.[33]
Қазіргi ... ... ... iшіңдегi еңбек құқығы басты
орындардың бiріңде, өйткенi ол ... ... ... ... жеке ... және ... ... негізінде белгіiлi бip
еңбек қызметін жүзеге асыруы жөніңде туындайтын жұмыс берушi мен қызметкер
арасындағы қатынастар еңбекқатынастары деп ... ... мен ... ... ... жеке еңбек
шарты бойынша жұмысқа алынған тұлғалар немесе өзге де жұмыс ... жеке ... ... ... ... iстейтін
қызметкерлердің еңбегін қолдануға байланысты қатынастар ғана ... ... ... шарты негізіңде туындайтын еңбек құқықтық қатынастарын
мердiгерлiк тапсырма, қызмет көрсету және т.б. шарты бойынша ... ... да бiр ... ... орындаған адамдардың еңбекке қатысуы жөніңдегi
басқа ... ... ... жөн. ... ... ... ... емес, азаматтык-құқықтық қатынастар пайда болады да, ... ... ... ... катынастары мен азаматтық-құқықтық
қатынастардың аражiгін айырудың практикалық маңызы бар. ... ... ... түсушi қызметкерге еңбек заңдарында
белгіленген ... жыл ... ... демалысы берiледi. еңбекке уақытша
жарамсыз болған кезеңге жәрдемақы төленедi және т.б. Ал азаматтык-құқықтық
шарттар негізіңде тек мүліктiк ... ... ... ... емес жеке қатынастар туындайды.[34]
Әрбiр құқық қатынастарында қатынастың субъектілерi деп ... ... ... ... қатынастарының субъектлерi болып
мыналар танылады: азаматrар, жұмыс ... ... ... ... ... ... қатынастарының мазмұның
құрайтын белгiлi бiр құқыктар мен міндеттен пайда болады.
Олай болса еңбек ... өзге ... ... ... үш ... белглерi бар:
1) олар жеке еңбек шарты негізіңде нақты кәсіпорынның еңбек ұжымына
мүше болған қызметкердің ... ... ... ... бойынша қызметкер белгiлi бiр мамандық (кәсіп),
бiлiктiлiк немесе қызмет бойынша жұмыс атқару міңдетін өзіне алады, ал ... ... ... үшін ... ... ... ... міңдетін
алады;
3) еңбек қатынастарының тараптары- қызметкерде, жұмыс беруші де iшкi
еңбек тәртібі ережелеріне 6ағынады.
Еңбек құқығымен ... ... ... eкi топқа бөлуге
болады. Оның бiріншiсi жетекшi орын алатын еңбек құқықтық қатынастары, ... ... ... ... ... ... еңбек қатыиастарыиан
бұрын олармен қатарлас жүретін және солардан туындайтын қатынастар. ... ... бірi ... ... ... ... маңызы
болмайды және еңбек қатынастары қазіргi кезде ... ... не ... не олар ... ... ... ғана ... алады.[35]
Еңбек құқығы саласындағы құқық қатынастары жүйесі мыналарды
қамтиды:
- еңбек құқықтық ... ... ... жөніңдегi құқықтық қатынастар;
- ұйымдастыру-басқару құқықтық қатынастары;
- ұжымдық шарттың құқықтык қатынастары;
- қызметкерлердi кәсіптiк даярлау және ... ... ... құқықтық қатынастар;
Бұл құқықтық қатынастардың бәрі қызметкердің еңбегіне байланысты
туындайды, бірақ пайда болу, өзгеру, тоқтатылу негіздері мен ... ... ... ... өсу стратегиясы бірқатар
негізгі қағидаттарға ... ... ... – жеке ... нығайтуды, соның ішінде теңге меншікті, сондай-ақ ... ... заң ... ... ... ... жөн. ... жекешелендіру, негізінен, аяқталады. Сонымен қатар,
өндірістің бірқатар салаларында, ауыл ... және ... ... қатынастардың дергейі әлі де ... ... ... отыр. Осы жағдайлардың бәрі еңбек ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды дамытyғa, сөзсіз, өндірістің
техникалық жабдықталу деңгейi әсер етедi. Еңбектiң техникалық құралдарын
пайдалану, оларды ... ... ... ... ... оны ... ... дайындауды, еңбек құралын пайдалануға ... ... Осы ... ... ... техникалық ережелерi, санитарлық-
гигиеналық нормалар, техникалық қауiпсiздік ережелері, т.б. белгiленедi.
Мұның бәрі құқық нормаларының көмегімен ... ... ... техникалардың дұрыс пайдаланылуын және жұмыскердің қаyiпсiздiгiмен,
оның денсаулығын қоpғаумен ... ... ... алдын алуын
қамтамасыз етуге мүмкіндiк ... ... ... ... ... және
қауiпсiз жұмыс жағдайын тудыру, ол ... ... ... уақтылы
хабарландыру жұмыс берушiге ... ... ... ... берушінің
кәсіпорында ыңғайлы да қауiпсiз жұмыс жағдайын қамтамасыз ету жөніндегі
және жұмыскердің еңбектi ... ... ... ... және ... ... жөніңдегі міңдетемелер ұжымдық
шаpттaрда да кездeсyi тиiс.
Еңбек ... ... ... еңбек құқығы пәнінің мәндік
сипаттамасы болып табылады. Әңгіме бұл ... ... ... ... кезінде олардың арасында туындайтын ... ... ... ... ... ... Бұл ... еңбектің
технологиялық процесс еңбек құқығының нормалары тарапынан регламентацияны
қажет етпейді. Бұған мысал ... ... ... ... еңбектi
ұйымдастырудың қоғамдық формасынан тысқары ... ... ... ... ... және еңбек құқығының пәніне жатпайды (мұндай
еңбектi пайдаланудың ... ... ... ... қатынастар туындап қалуы мүмкiн болса ол). Ал, жазушының немесе
суретшінің ... ... ... ... ... ... тапсырма тәртібінде жасаған сондай ... ... ... ие ... ... ... ұйымдастыруға байланысты ұжымда
қалыптасатын қатынастар, енді еңбек құқығының пәніне айналады.
Сонымен, жұмыс күшін қоғамдық өндіріске ... ... ... оның ... ... байланысты туындайтын еңбек қатынастары
еңбек құқығының пәні болады. Еңбек қатынастарының өзіне тән ... - жеке ... ... ... ... ... ... бағындыра отырып орындау үшін ... ... ... ... ... ... Еңбек құқығының пәні өзінің
құрылымы мен мазмұны жағынан күрделі. Еңбек қатынастары ... ... ... ... ... ... ... құқығының әдісі дегенiмiз еңбек қaтынастарын құқықтық
реттеудің амалдары мен ... ... оған ... ... ... ... орнатудың шарттық тәртібі; өңдiрic процесінде
жұмыскердің жұмыс берушіге бағыныштылығын тараптар теңдiгiмен үйлестiру;
еңбектi ұйымдастырудың ерекше ... ... ... және ... ... ... нормалауды жергілікті реттеумен үйлестiру;
еңбек жағдайын белгiлеуге еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... ... ... және жiктелуi; еңбек
құқықтарының бұйрықтық, ерік берілген және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қaтынстар
тараптарының құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ic жүргізу формалары.
Еңбек құқығы жүйесіңде еңбектi қоғамдық ... ... ... бар ... көрінic береді. Олардың жиынтығы еңбек
құқығының жалпы бөлiмін құрайды. Азаматтардың еңбегін қолданудағы қоғамдық
қатынастардың кейбiр топтарын ... ... ... ... ... ... құрайды. Басқаша айтқанда, еңбек қатынастарының құрылмы,
дегенмен, еңбек құқықтарының ... ... ... ... ... қағидаттары – еңбек қатынастарын және олармен тығыз
байланысты басқа да қоғамдық ... ... үшін ... ... ... ... келгенде, ең6ек туралы заңнама мынадай негізгі
міндеттерді атқарады:
1) ... ... ... ... құқықтық
негіздерін бекіту;
2) еңбек бостандығы мен жеке еңбек шарттарын жасасу бостандығын
бекемдеу;
3) еңбек қатынастарындағы жұмыс ... ... ... белгілеп, айқындау;
4) әлеуметтік серіктестік қатынатарын ретту;
5) қызметкерлердің, жұмыссыздардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз
ететін құқықтық кепілдіктер жүйесін орнықтыру.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақстан ... ... ... ... ... Еңбек кодексі 15.05.2007
3. Уваров В.Н. ҚР еңбек құқығы Алматы 2002.
4. Қағазов О. ҚР еңбек ... ... ... Ахметов А, Ахметова Г Еңбек құқығы Алматы ... ... К.Н., ... В.Н. ... ... Москва «Юрист» 2000
7. Скала В.И. Трудовые отношения в РК Алматы 2001.
8. Смирнов О.В. ... ... ... ... ... ... П.В. ... трудовых документов, Москва., 1997
10. Хамзин А.Ш. Трудовое права РК Астана 2004.
11. Абузярова В.Н. Алматы, 1997.
12. ... ҚР ... ... ... ... ... ... қызмет туралы» ҚР Заңы 23.06.1999 жылғы
15. Казахстанская правда – 1999, 6 ... ... С.С. ... ... ... Е.Б. Экономикаческие методы управления и трудовое право. – Л.,
1991.
18.Уваров В.И. Государственная служба. – Алматы, 1996. ... ... Е. ... ... - 1998
20. Ведомсти . – 1993.
-----------------------
[1] ҚР Еңбек құқығы В.И.Уваров. 2002. 7-б.
[2] ҚР Еңбек ... ... 2002. ... ... Е. Юридическая газета,. – 1998г., 23 сент.
[4] ҚР Еңбек құқығы В.И.Уваров. 2002. 9-б.
[5] ҚР ... 1 ... ... ... Заңның 6 бабы
[6] ҚР Еңбек құқығы В.И.Уваров. 2002. 11-б.
[7] Ведомсти. – 1993. - №3. ... ҚР ... ... ... 2002. 12-б.
[9] Айымханова Н. ҚР Еңбек құқығы Алматы 2002. 6-б.
[10] ҚР ... ... ... 2002. ... ҚР ... ... ... 2002. 13-б
[12] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 14-б
[13] В.И.Уваров Государственная служба. – Алматы, 1996. ... Осы ... ... ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 16-б
[16] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 17-б
[17] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 17-б
[18] ҚР ... ... ... 2002. ... ... туралы 3аңның 4 бабы
[20] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 20-б
[21] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 21-б
[22] ҚР ... ... ... 2002. ... Айымханова Н. ҚР Еңбек құқығы Алматы 2002. 7-б.
[24] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 23-б
[25] Холов Е.Б. Экономические ... ... и ... ... – л.,
1991.
[26] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 24-б
[27] Айымханова Н. ҚР Еңбек құқығы Алматы 2002. ... ... ... Н. ҚР ... ... ... 2002. 9-б.
[30] Айымханова Н. ҚР Еңбек құқығы Алматы 2002. 10-б.
[31] Айымханова Н. ҚР Еңбек құқығы ... 2002. ... ... Н. ҚР Еңбек құқығы Алматы 2002. 12-б.
[33] Айымханова Н. ҚР ... ... ... 2002. 14-б.
[34] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 40-б
[35] ҚР Еңбек құқығы. В.И.Уваров. 2002. 47-б

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Енбек құқығы субъектілері15 бет
Енбек құқығы субъектілерінің8 бет
Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік19 бет
Еңбек құқығы25 бет
Еңбек құқығы жайлы5 бет
Еңбек құқығы жүйесі13 бет
Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институты50 бет
Еңбек құқығы пәні, әдісі, қағидаттары, жүйесі, деректік негіздері26 бет
Еңбек құқығы саласындағы тәртіптік жауапкершілік77 бет
Еңбек құқығы субъектісі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь