Әлемдік валюталық жүйенің даму кезеңдері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І бөлім. Валюта жүйесі және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Валюталық нарықтың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.2. Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.3. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесі ... ... ... ... ... ..22
1.4. Теңге: тарихы мен келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

ІІ бөлім. Дүниежүзілік валюталық жүйенің даму кезеңдері ... ... ... ...28
2.1. Генуя валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.2. Ямайка валюталық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.3. Европа валюталық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
Курстық жұмыс тақырыбы “ Әлемдік валюталық жүйенің даму кезеңдері ”.
ХХ ғасырдың отра шенінен бастап халықаралық экономикалық, қаржы қаражат және валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. Ашық экономикака құруыға ұмтылыстардың басты тенденциясы сауда айырбасын жеделдетуді, халықаралық қаржыландыруды дамытуды, жаңа валюта рыноктарын құруды, әр түрлі елдер арасындағы валюталық-қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Валюталық қатынастар дегеніміз – дәстүрлі ақша қызметінің дүниежүзілік ақша қызметіне ауысуымен байланысты жүзеге асатын экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Дүниежүзілік ақша сыртқы сауда мен қызмет көрсетулерді, капиталдар қозғалысын, пайданы инвестицияларға аударуды, несие және қарыз беруді, ғылыми-техникалық аиырбасты, туризмді, заңды және жеке тұлғалардың ақша аударудын қамтамасыз етеді.
Валюталық қатынастар ұлттық және халықаралық деңгейде жүзеге асады. Ұлттық деңгейде олар ұлттық валюта жүйесін қамтиды. Ұлттық валюта жүйесі дегеніз – мемлекеттік заңдармен бекітілген, елдің валюталық қатынастарын ұйымдастыру нысаны (формасы).

Қоғамдық өнімді өндіруді, бөлуді, айырбастауды және тұтынуды бір – бірінен бөлінбейтін үздіксіз процеске айналдырады. Оларды пайдаланбай ешбір шаруашылық субьектісінің ісі тынбайды, ал кез келген адам үнемі немесе анда – санда банк қызметін пайдаланады. Банктер уақытша қолданылмаған ақша қаражатын жинақтап, оларды салалар мен аймақтар, кәсіпорындар мен халықтар арасында қайта бөлумен қатар, экономиканы қосымша капиталмен қамтамасыз етіп, сайып келгенде қоғамдық байлықты көбейтуге негіз қалайды.
1–ші бөлімнің тақырыбы – валюта жүйесі және оның түрлері. Мұнда валюталық жүйелер, қатынастар, валюталық нанырқтар, валюталық қатынастарды реттеу, валюталық саясат, ҚР валюта жүйесі, «теңге» еліміздің валюта жүйесі, халықаралық валюталық реттеу, валюталыөқ саясат туралы қарастырылады.
1. Баринов В.Т. Справочная книга инспектора валютных операций коммерческих банков. Москва, Менатеп-Информ. 1995 ж.
2. Ерпылева Н.Ю. Международное банковское право. Москва Форум- Инфра-М 1998 ж.
3. Артемов Н.М. Финансово-правовое регулирование внешторговой деятельности. Москва, ООО МЦУПЛ , 1999 ж.
4. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. Москва, Юнити, 2000 ж.
5. Красавина Л.Н. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Москва, Финансы и статистика. 2000
6. Миркин Я.М. Ценные бумаги и фондовый рынок. Москва, Перспектива.1995 .
7. Мишель Пебро. Международная валютная жизнь и франк. Москва. Прогресс Универс, 2003 .
8. Найманбаев С.М. Қазақстан Республикасының қаржылық құқығы. Алматы, Демеу, 1998 жыл.
9. Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит. Москва, Проспект,2000 ж.
10. Тосунян Г.А., Викулин А.Ю. Деньги и власть. Москва, Дело, 2002 ж.
11. Толковый словарь рыночной экономики. Москва, Глория, 1993
12. Худяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. Алматы, ТОО Баспа, 2001.
13. Худяков А.И. Основы теории финансового права. Алматы, Жетi жарғы, 1995 .
        
        Тақырып: Әлемдік валюталық жүйенің даму кезеңдері. Курстық жұмыс
МАЗМҰНЫ:
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
І бөлім. ... ... және ... Валюталық нарықтың
мәні.........................................................11
2. Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық
саясат...........................................................
..................................17
3. Қазақстан Республикасының валюталық
жүйесі......................22
4. Теңге: тарихы мен
келешегі........................................................2
5
ІІ ... ... ... жүйенің даму кезеңдері...............28
1. Генуя валюта
жүйесі...........................................................
...........34
2. Ямайка валюталық
жүйесі...........................................................
.37
3. Европа валюталық
жүйесі...........................................................
..38
Қорытынды...................................................................
.....................................41
Қолданған әдебиеттер
тізімі......................................................................
......43
Кіріспе
Курстық ... ...... ... ... даму ... ... ғасырдың отра шенінен бастап халықаралық экономикалық, қаржы қаражат
және валюталық қатынастар өз дамуында жаңа ... ... ... ... ... ... тенденциясы сауда айырбасын
жеделдетуді, халықаралық қаржыландыруды дамытуды, жаңа ... ... әр ... ... ... ... қатынастарды кеңейтуді
көздейді.
Валюталық қатынастар дегеніміз – дәстүрлі ақша қызметінің ... ... ... ... ... асатын ... ... ақша ... ... мен ... көрсетулерді, капиталдар
қозғалысын, пайданы инвестицияларға аударуды, несие және қарыз беруді,
ғылыми-техникалық аиырбасты, туризмді, заңды және жеке ... ... ... ... қатынастар ұлттық және халықаралық деңгейде жүзеге асады.
Ұлттық деңгейде олар ... ... ... ... ... валюта жүйесі
дегеніз – мемлекеттік заңдармен бекітілген, елдің валюталық қатынастарын
ұйымдастыру нысаны (формасы).
Қоғамдық өнімді өндіруді, ... ... және ... бір –
бірінен бөлінбейтін үздіксіз процеске айналдырады. Оларды пайдаланбай ешбір
шаруашылық субьектісінің ісі тынбайды, ал кез ... адам ... ... ... ... банк ... пайдаланады. Банктер уақытша қолданылмаған ақша
қаражатын жинақтап, оларды салалар мен аймақтар, кәсіпорындар мен халықтар
арасында ... ... ... ... ... ... ... сайып келгенде қоғамдық байлықты көбейтуге негіз қалайды.
1–ші бөлімнің тақырыбы – ... ... және оның ... ... ... қатынастар, валюталық нанырқтар, валюталық қатынастарды
реттеу, ... ... ҚР ... ... ... ... ... халықаралық валюталық реттеу, ... ... ... ... ...... ... жүйенің даму кезеңдері,
Ямаика валюталық жүйесінің қалыптасуы және дамуы, Европ валюталық жүйесінің
қалыптасуы және дамуы. Бұл ... ... ... ... ... дамуы кезеңдері талқыланады.
І бөлім. Валюта жүйесі және оның түрлері
Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ұлттық шаруашылық ... мен ... ... ... ететін және дүниежүзілік
шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі ... ... ... жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері – ... ісі ... ... ... ... ... келесі даму кезеңдері ... ... мен ... да Орта ... Еуропадағы сауда
орталықтары болды, онда есеп айырысулар вексель ... ... ... одан әрі ... өндіргіш күштерінің өсуімен,
дүниежүзілік нарықтардың құрылуымен, ... ... ... ... ... валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай –
ақ бөлу, айырбас және тұтыну ... ... ... экономикалық
қатынастарға делдал болды.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және ... ... ... ... елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына ... жүйе ... ... тұрғыдан қарағанда – бұл шаруашылық
байланыстарды ... ... ... ... ... – экономикалық қатынастар жиынтығы; ұйымдық – заңдық ...... бір ...... ... ... қатынастардың ұйымдастырудың мемлекеттік – құқықтық формасы.
Тарихта мынадай валюталық жүйенің ... ... ... ... елдегі ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурстарды
қалыптастыруға және ... ... ... ... ... валюталық – экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ұлттық
жүйе пайда болды. Ұйымдық – ... ... ... – бұл ... ... ... ... түрде қалыптасқан және
халықарлық құқық нормаларын ескере отырып ... ... ... ... ... ұйымдастырудың мемлекеттік – құқықтық
формасы. Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің бір бөлігі бола ... ... және ... ... шыға ... Ұлттық валютаның ерекшелігі
ел экономикасындағы сыртқы экономикалық байланыстардың даму дәрежесімен
анықталды.
1) Ұлттық валюталық жүйе мен дүниежүзілік ... даму ... және ... келісім – шарттармен бекітілген халықаралық
валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы – дүниежүзілік валюталық ... ... ... ... және ... валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылығы оладың біртұтас екендігін ... ... ... ... етуі және реттеу шарттары, жекелеген елдер экономикасын
және дүниежүзілік шаруашылыққа ықпал етуі ар ... ... ... валюталық жүйені ұлттық ... ... ... ... қызмет көрсететін және реттейтін, мемлекетаралық
валюталық реттеулерде және валюталық саясатты шоғырландыруда негіз болатын
ұлттық банктер ... ... ... ... ... ... – құқықтық ұйымдастыру
формасы жетекші елдердің мүдделігімен және дүниежүзілік аренадағы күштердің
орналастырылуымен, өндірістің және ... ... ... және ... ... жүйе арасындағы байланыс ... ... ... ... (1 − ... және ... ... жүйелердің негізгі элементтері
| Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе ... ... ... есептесу бірлігі, |
| ... ... ... ... айналым ... ... ... ... шарты |
|3.Ұлттық валютаның паритеті ... ... ... |
| ... ... валюта бағамының |4.Валюталық бағамдардың |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |мемлекетаралық реттеу |
| ... ... ... шектеудің болуы |реттеу ... ... ... ... айналыс |
|7.Халықарлық несиелік айналыс |құралдарының пайдаланудың біртұтас |
|құралдары, оларды пайдалану ... ... ... ... есеп айырысулардың |
|8.Елдің халықаралық есеп айырысу |негізгі формаларының біртұтастығы |
|регламентациясы ... ... ... |
| ... ... нарықтарының режимі |
|9.Ұлттық валюталық нарық пен алтын|10. Мемлаетаралық валюталық ... ... ... жүзеге асырушы халықралық |
|10.Елдің валюталық қатынастарын |ұйымдар ... және ... ... | ... ... | ... ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға – ... ақша ... ... ал ... ... жүйе – бір ... ... валюталарға немесе халықаралық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта – халықаралық төлем және резерв құралы функциясын
орындайтын, ... ... үшін ... ... пен валюталық бағамды
анықтауға базалық ... ... ... бағамын реттеу мақсатында
валюталық интервенция ... ... ... қатарлы елдердің
айырбасталған ұлттық валюталарының ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін ... ... ... ... ... мен капитал ... ... ету ... ... ... байланыс жүйесі бар несиелік – ... ... ... ... ... оған ... сұранысты қамтамасыз ететін, халықаралық
айналымдағы валютаның ... ... және ... шектеудің
болмауы.
Резервтік валюта мәртебесі эмитент – елдің экономикасына белгілі бір
міндеттемелерді ... осы ... ... қолдап отыру
қажеттігі, сауда және ... ... ... ... Сонымен қатар, ұлттық валютаны резевтік дәрежеге көтеру ұлттық
шаруашылық үшін төлем ... ... ... ... ... пайызсыз және мерзімсіз халықралық несие алу ... ... ... ... ... ... есептік ақша бірлігі – валюталық паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, халықаралық ... мен ... ... үшін
шартты бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатынастарға қызмет ету ... ... ақша ... ... СДР ... ... алу ... және ЭКЮ
(еуропа валюта бірлігі) қызмет етеді. Бұл ... ... ... ... ... есеп айырысуларда елдердің арнайы шоттарында жазбаша
жолымен: СДР – ... ... ... ЭКЮ – ... ... ... ... қорында пайдаланылады. Олардың шартты
құны валюталық “қоржынға” ... ... ... ... ... және
бағамдарын өлшеу негізінде есептеледі.
Валюталық “қоржын” 1973 жылы ... ... ... өзгермелі бағам
режимін енгізумен байланысты банктерді және халықаралық валюталы – несиелік
ұйымдарда ... Осы ... ... ... ... құрамы және
валюталық компонеттердің мөлшері орташа өлшемді бағам мақсатына байланысты
белгіленеді.
Валюталардың ... ... ... ... ... ... АҚШ
долларына қатысты нарықтық құнының ... ... СДР ... ... негізін құрған валюталық “қоржын” бес валютадан
тұрады(1.01.1991 ж. жағдай бойынша): АҚШ доллары - 40%, ... ... ... жапон йені - 17%, француз франкі - 11%, фунт стерлинг - ... ... және ... ... ... ... конверсиялау дәрежесі валюталық жүйенің келесі бір ... ... да ... ... ... айырбасталатын, ақша
бірліктері ретінде еркін конверсияланатын валюталар болады. 1978 ... ... ... ... ... ұғымдарды енгізген болатын:
• “еркін пайдаланылатын валюта”, яғни халықаралық есеп айырысуларда
және ... ... ... ... ... ... ... бар, жартылай конверсияланғанелдердің
валюталары;
• валюталар айырбасына тыйым салынған, елдердің ... ... – бұл ... бағамның негізі болып табылатын және
заңды түрде бекітілетін екі валюта арасындағы ... ... ... Жарғысы бойынша валюталық паритет СДР негізінде белгіленеді.
Ұлттық валюталық жүйенің ... ХВҚ ... ... ... ... ... ... валютамен жасалатын операцияларға шек
қою, яғни валюталық шектеу енгізілуде.
Халықаралық ақшалай талаптар мен ... ... ... ... және ... ... ... барлық елдердің төлем
қабілетін сипаттайтын – халықаралық өтімділік валюталық ... ... ... ... ... өтімділігінің құрылымына шетел валютасы,
алтын, Халықаралық валюталық қатынастағы резервтік позиция, СДР және ЭКЮ –
дағы шоттар кіреді.
Халықаралық несиелік құралдарды ... ... ... ... есеп ... жүйелік халықаралық нормаларға (Женева
вексельдік және чектік конвенция, 1930ж.) сәйкес жүзеге ... ... ... құрылымы ұлттық және мемлекетаралық
деңгейлерде реттеледі.
3) Аймақтық валюталық жүйелердің пайда болуының себептерінің біріне,
жаңа валюталық ... құру және оны ... ... жүйе ... ... ... ... жүйе – валюталық бағамдардың ауытқуын
азайту және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын мемлекеттік – құқықтық ұйымдастыру
формасының және экономикалық ... ... ... қызмет етуімен
қалыптасатын қоғамдық қатынастардыңжиынтығы болып ... ... ... 1979 ж. наурыз).
Қазақстан Республикасы Халықаралық валюталық қорға мүше бола ... ... ... ... – бір қатысушысы болып саналады.
1.1. Валюталық нарықтың мәні
Валюталық нарықтар уақтылы есеп айырысуларды ... ... ... ... ... ... валюталық ... ... ... ... ... пайда алуын, валюталық
бағамдарды реттеуді, валюталық саясатты жүргізуді ... ете ... және ... ... ... қызмет етеді.
Халықаралық есеп айырысудың өзіндік ерекшелігі барлық елдер үшін жалпыға
бірдей қабылданған төлем құралының болмауында. ... да ... ... ... ... инвестициялар, мемлекетаралықтөлемдер
бойынша есеп айырысудың қажетті ... ... алу – сату ... ... ... ... ... болып табылады.
Валюталық нарықтарда шетел валютасына ... ... пен ... ... ... ... және көрсетілген қызметтер үшін валюталық түсім
алған ... ... ... ... мен ... және ... алынған қызметтері үшін төлемдерді төлеуде импортерден;
сондай – ақ көрсеткен ... үшін ... ... ... және ... ... ... валюталар алатын сақтандыру
қоғамдары мен ... ... ... ... ... және ... және т.б. қайтаруға міндеттемесі бар заңды және жеке
тұлғалардан туындайды.
Сонымен, валюталық ... ... ... ... ... мен оған ... ... қызметтер және
халықаралық капиталдар мен несиелер қозғалысы негіз болып ... ...... пен ұсыныс негізінде ... ... ...... ... ... ... сипаттайды. Қазіргі
валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарастыруға болады:
• шарушылшық байланыстардың интернационалдануы негізінде ... ... ... байланыстың жаңа жүйелерін пайдалану;
• әлемнің барлық бөліктеріне тәулік ішінде үздіксіз операцияларды
жасау; банктердің ... ... ... ... ... ... операцияларды жүргізу техникасын
біртұтастандыру;
• коммерциялық валюталық мәмілелермен салыстырғанда алыпсатарлық
және арбитраждық ... ... ... ... ... көлеміне, сипатына және ... ... ... ... валюталық нарықтар халықаралық, ... ... ... ... ... ... нарықтар ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
шоғырланған. Олардың ішінде: Лондондағы, ... ... ... ... ... ... ... бөліп айтуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Аймақтық және жергілікті нарықтарда ... бір ... ... ... Оның ... ... доллары, сауд
риялы, кувейт динары және т.б, бар.
Ұлттық валюталық нарықтар деп, ережеге сәйкес халықарлық операцияларды
жүргізуге маманданбаған, өз клиенттеріне ... ... ... ... ... ... орналасқан банктердің жүзеге асыратын операцияларының
жиынтығын ... ... ... ішкі ... нарықтағы операцияларға
жекелеген компаниялар арасында ... ... жеке ... ... сондай – ақ валюта биржасында ... да ... ... ... ... ... ... нарықың жұмыс жасайтынын айтуға болады. 1997 ж.
операциялар көлемі USD – 112435 мың, DEM – ... ... ... ... елдің ішкі валюталық заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық ... ... ... толықтырылуы мүмкін.
“Қара нарықтың” болуы барлық ТМД елдеріне тән сипат. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... орындарының көптеп
ашылуы пайда массасын өсіру үшін банктер арасында бәсекені ұлғайта отырып,
“көше” нарықтарында валютамен сауданы азайтуға және ... ... ... ... ету ... ... ... көзқараспен қарағанда, валюталық нарық банктер,
банкирлер үйін, брокерлік фирма және ірі ... ... ... мен ... ... ... валюталық операцияларын
ірі коммерциялық банктердің жетекшілік етуімен, ... ... ... ... асырады. Валюталық нарықтардағы валюталық мәмілелердің
95%-ға дейін банктер мен брокерлік ... ... ... ... ... нарықты банкаралық нарық тәрізді ... ... ... жүргізуге құқылы банктер ... ... ... деп ... бвнктердің валюталық нарықтағы операцияларға қатысу дәрежесі
көп факторларға: банк ... оның ... ... ... ... ... даму дәрежесіне, жүргізілетін халықаралық есеп
айрысулар ... ... ... және т.б. ... ... банк ... ... валюталық операциялар банктер арасында ... ... ... телефон бойынша), бірақ кейбір елдерде(Скандинавия ... банк ... ... ... қатысушылармен кездесетін
валюталық биржалар сақталған. Мұндай жағдай Қазақстан Республикасында ... ... яғни ... қор ... ... 2 рет ... сауда
жүргізіледі.
Нарықтың қатысушы барлық мүшелерін екі негізгі топқа ... ... ... ... ... яғни оларда валюталық операциялар
жүргізу қажеттілігі әр кездерде ... да, баға ... білу ... ... банктерге өтініш жасайды (маркет - юзерлер). Активті қатысушылар
(екінші топ) өздеріне баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын банктер үшін
бағаны белгілейді ... - ... Осы ... ... ... жерлеріне 20-ға жуық банктер ерекше бөлінеді. Бұл банктер 100 млн.
АҚШ долларындағы (мәміленің стандарты ... – 5 ... 10 млн.) ... мәміле жасай отырып, валюталық нарыққа маңызды ықпал етеді.
Дүниежүзінің тек өте ірі банктерінде валюталық департаменттер ... ... ... ... ... бар. Өз ... ғана ... және валюталық операцияларды өз қаражаттары
есебінен жүргізбейтін, халықарлық валюталық нарықта ... ... ... ... мен банк арасындағы делдалдық рольді
жетістіктермен атқару ... ... ... ... ... түсінігі бар
банктік қызметкер болса жеткілікті. Мысалға, 2000-ға жуық бөлімшелері мен
кеңсесі бар, бірақ та үш ... ғана ... – на – ... және ... ... ... валюталық нарықта
операциялар жүргізетін валюталық нарықта операциялар жүргізетін валюталық
департаменті бар ... ірі ... ...... ... ... ... бөлімшелері валюталық операцияларды ... ... ... ... үш ... бірінің “Сименс” каналы арқылы
берілетін бағамдар бойынша жүргізе ... ... да ... ірі, ... ... ... ... табылады. Әдетте, олар бір, екі – үш ... ... ... және ... ... баға ... ... бұл банктер брокерлік фирмалардың қызметтерін
пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын нақты брокер тұлғасында, екі банкінің арасында –
валюталарды сатушы және ... ... ... ... ... ... де
жүреді.
Брокерлер делдал ретінде бола отырып, клиенттерден брокерлік комиссялық
ақы алады (брокер арқылы сатылған немесе сатып алынған әрбір миллион ... 20 АҚШ ... ол ... халықаралық тәжірибедегідей сатып алушы
мен сатушы тең ... және онда ... ... әр ай сайын тікелей
брокрге төленіп отырады.
Брокер мәміле жасайтын және баға белгілейтін өзінің банк – клиенттеріне
толық ... ... ... ... істеудіңайтарлықтай артықшылығы мыналар:
котировка процесінің ... және ... ... кез келген
бағамен мәміле жасау ... ... ... ... және өз
бағасын ұсыну мүмкіндігі. Дилер мен ... ... ... тек ... ... сенім және сыйластық болғанда ғана
мүмкін және ол тығыз өзара қатынас негізінде қалыптасады.
Банктердің валютамен жасалатын ... ... ... ... – ақ ... ... де ... асырылады.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында әдетте ақшалай белгілер
түрінде болмайды, ол банктік және несиелік ... ... ... ... валютасына сәйкес телеграфтық және пошталық ... чек, ... ... – бұл ... елдегі банк – корреспондентіне өзінің клиентінің
өтініші бойынша және оның ... ... ... пошталық аударым
(бұйрық) негізінде белгілі бір ақша сомасын шетелдік алушыға (бенефициарға)
төлеу туралы банктің бұйрығы. Аударым ... банк екі ... ... ... ... өз ... ұлттық валютаға шетел валютасын сатады
және шетел валютасын шетелге аударады. Бұл жерде телеграфтық ... ... есеп ... ... және арнайы код қолдану арқылы
қорғауға кепіл береді.
Банктік чек - ... банк – ... ... ... ағымдық
шотынан белгілі бір ақша сомасын төлеу ... ... ... ... ондай чекті ала отырып, оны өзінің банкіне сатады.
Банктік вексель – осы елдің банкінің шетелдік банк – ... ... ... векселі). Импортерлер өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны ... ... ... арқылы өздерінің борыштық міндеттемесін өтейді. Ал осы
елдің банкінің ... ... ... вексельді төлеуді өзінің
корреспондінің шотын ... ... ... ... ету ... ... чектер мен тратталарды тек қана банктер емес, сондай – ... және ... ... жеке ... бере алатынын да есте
сақтау қажет.
Несиелік айналыс құралдары халықаралық төлем айналымынан алтын мен шетел
валюталарын ығыстырып, әр түрлі елдердің банктері ... ... ... және ... ... ... корреспонденттік
шоттарды жүргізу тәжірибесінің таралуына қатты ықпал етті. Бұл өз кезегінде
операцияларды қолма – қолсыз түрде жүргізуге, есеп айрысуларды ... ... ... ... ... ... ... валюталық қатынастарды реттеу.
Валюталық саясат
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарықтық экономика жағдайында халықаралық
валюталық қатынастарды ... екі ... ... ... ... реттеу;
• Мемлекет тарапынан реттеу:
Валюталық нарықта валюталарға деген сұраныс және ... ...... ... ... ... қалыптасады. Нарықтық реттеу құн заңына
бағынады. Мұндай ... ... ... ... ... жасауы, валюталар айырбасының қатысты баламалылығын, тауарлар,
көрсетілген қызметтер, капиталдар, несиелер ... ... ... ... ... халықаралық ағымының сәйкес келуін
қамтамасыз етеді. Баға ... және ... ... бағам
динамикасының белгілері арқылы экономикалық агенттер валюталарды сатып
алушылардың сұранысы мен оларды ... ... ... біле ... бірге, нарық валюталық операциялардың жағдайы туралы ақпараттар
көздері болып табылады.
Бірақ та мемлекет ... бері ... ... араласып келген,
бастапқысында ол жанама түрде кейіннен оның әлемдік ... ... ... ... араласа бастады. 30-жылдардағы ХХ ғ.
алтын стандарты алынып тасталуына байланысты ... ... ... ... ... ... тоқтатты. Бағамдық шекті қатынастардың аяқ
асты ауытқуы мен валюталық дағдарыстар ұлттық және ... ... әсер ете ... ауыр әлеуметтік – экономикалық зардапқа ұшыратты.
Нарықтық және мемлекеттік валюталық реттеу бірін – бірі ... ... ... яғни дамуды ынталандыра түссе, ал,
екіншісі, валюталық ... ... ... ... ... ... Екі ... арасындағы шекара нақты жағдайлардағы
тиімділік және шектеуге ... ... ... да ... ... ... жиі ауысып отырады. Дағдарыс, ... және ... қиын ... ... мемлекеттік валюталық реттуедің маңыздылығын
артады. Сондай – ақ валюталық – экономикалық жағдайдың ... ... ... ырықтандырылып, бұл аумақта нарықтық бәсеке ... ... та ... бұл ... да валюталық қатынастарды ... және ... ... ... ... ... ... реттеу жүйесінде валюталық саясат маңызды орын алады.
Валюталық саясат – бұл ... ... және ... ... халықаралық валюталық және басқа экономикалық қатынастар аумағында
жүзеге асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат экномикалық саясаттың ең ... ... мен ... ... – экономикалық жағдайында, ... ... ... ... күштердің орналасуына ... ... ... ... ... ... яғни елдегі және
иысқары жерлердегі ... ... ... ... жасалу
тәртібін реттейтін құқықтыңнормалар жиынтығымен, сондай – ақ екі жақты көп
жақты валюталық проблемелер бойынша ... ... ... ... саясатты іске асырудың басты бір құралы валюталық реттеу болып
табылады.
Тікелей валюталық реттеу – заңды актілер және ... ... ... ... іске ... ал ... валюталық реттеу – нарықтың экномикалық,
валюталық және несиелік әдістерді пайдаланану арқылы әсер етеді.
Мемлекетаралық ... ... ...... ... қор ... ... өзінің мақсаттарына және формаларына байланысты екіге
бөлінеді.
1. құрылымдық валюталық саясат;
2. ағымдық валюталық саясат.
Құрылымдық валюталық саясат – дүниежүзілік валюталық жүйедегі ... ... ... ... ұзақ ... ... жиынтығы.
Ағымдық валюталық саясат – валюталық бағамды, ... ... ... пен ... ... ... күнделікті оперативті түрде
реттеуге бағытталған қысқа мерзімді шаралар.
Валюталық ... ... ... ... ... валюталық саясат;
2. Девиздік валюталық саясат.
Сонымен қатар, девиздік саясаттың ... ... ... ... интервенция;
валюталық резервтерді диферсификациялау;
валюталық шектеу;
валюталардың алмастырылу дәрежесін реттеу;
валюталық бағам ... ... – бір ... ... бағам мен төлем балансын
реттеуге, ... ішкі ... ... ақша массасын, бағаны,
жиынтық сұранысты ... ... ... ... ... алу мөлшерін
өзгертуі.
Девиздік саясат – мемлекеттік ұйымдардың немесе орталық бантің шетел
валюталық сату және сатып алу ... ... ... ... әсер ету
әдісі.
Девиздік саясат көбіне валюталық ... ... ... ... ... ХІХ ... ... қолданыла баста.ан. Алтын
монометаллизмі алынып ... ... ... ... кеңінен
қанат жайды.
Валюталық резервтерді диферсификациялау – бұл ... ... ... ету, ... ... ... және валюталық
шығындардан сақтау мақсатында әр түрлі валюталарды қосу жолымен валюталық
резервтердің құрылымын реттеуге бағытталған ... және ... ... ... ... ... валюталарды сату және қалықаралық
есеп айырысулар үшін қажетті тұрақты валюталарды сатып алу ... ... ... және валюталық бағам режимі Ұлттық және мемлекетаралық
реттеу объектісі болып табылады.
Девлъвация мен ревальвация – валюталық ... ... ...... валютаның бағамын шетел валюталарына қатынасы
бойынша төмендету.
Ревальвация – ұлттық валюта бағамын шетел валюталарына ... ... ... ... формуласы мынадай:
Бе – Бж
Д = Х ... – ескі ... – жаңа ... ... ... формуласы:
Бж – Бе
Р = Х ... ...... мен бейрезиденттрдің валюталар және басқа
валюталық құндылықтармен ... ... ... ... ... ... тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай:
• төлем балансын теңстіру;
• валюталық бағамды ... ... және ... ... шешу үшін ... шоғырлануы.
Валюталық шектеу мынадай қағидаларға сүйенеді:
• валюталық операциялардың орталық және өкілетті банктерде
орталықтандырылуы;
• валюталық операция ... үшін ... ... берілуі;
• валюатлық шоттарды толық немесе жартылай жабу;
• валюталардың қайтарымдылығын шектеу.
1.3. Қазақстан ... ... ... өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ... ... ... кезеңінде валюталық саясат ... ... ... шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар халық
шаруашылығын қайта ... оны ... ... ... ... ... міндеттері тұрды.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше ... ... ... ... ... Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен қордың Жарғысына сәкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ... 1993 ... 14 ... ... ... ... ... заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық байланыстары жоқтың қасында болатын. Сонымен қатар ... ... ... айналымға шығаруға дайындап, жеке алтын валюта резервтерін
құру жұмыстарын жүргізумен ... еді. ... заң ... ... ... сәйкес келіп, кейбір жағдайларда дамып келе жатқан валюта
қатынастарына тіпті қарама – қайшы сипатта болды. 1996 жылы 24 ... ... ... туралы жаңадан заң қабылданды”.
Қазақстан Республикасының ... ... ... негізгі элементтері республикада қабылданған заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... туралы” 1993 жылдың 13 желтоқсандағы заң; ... ... ... ... 1995 ... 30 наурызындағы заң; “Асыл
тастар мен қымбат бағалы ... ... ... ... ... 1995 ... 20 ... заң; “Банк және банк қызметі
туралы” 1995 ... 31 ... заң; ... ... ҚР Президентінің
Жарлықтары, үкімет Қаулылары мен Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... реттеудің объектісі болып шетел
валютасы, шетел валютасындағы бағалы ... ... ... ... мен ... да бағалы металдарды республикаға әкелу, алып
кету және ... ... ... ... есептеледі. Валюталық
қатынастардың субъектілері болып резиденттер және ... ... ... ... ... ... тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ішінде
уақытша шетелдерге мемлекеттік қызметте жүргендер;
• Қазақстан Республикасының заңдары ... ... ... ... – ақ ... Қазақстан территориясындағы филиалдары және
одан тыс жерлердегі өкілдіктері;
• Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық, сауда ... ... ... ... – ақ ... немесе коммерциялық
іспен шұғылданбайтын өкілдіктер;
Қазақстан Республикасындағы резидент еместерге жоғарыда республика
резиденттері түсінігінде ... ... және жеке ... жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес шетел валютасын сатып алу – сату ... банк ... ... ... ... ... бойынша өкілетті
коммерциялық банктер мен валюталық биржалар арқылы жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып ... ... ... ... ... және ... ... бағалы қағаздар
айналысының аясы мен тәртібін ... ... ... ... ... ... енгізеді, ондай шектеулерді
сыйақы көлеміне де енгізеді;
• Резиденттердің шетел банктеріне шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін ... ... ... ... ... ... ... – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын,
оның ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, ... және ... ... сондай – ақ шетел валюталарымен және бағалы
металдармен жасалатын операциялар бойынша ... ... баға ... мақсатында Ұлттық банктің ресми бағамын
белгілеу жолымен реттейді,
• Алтын валюта ... ... ... операциялар жүргізеді;
• Халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырып, шетелдермен ... ... және ... – есеп ... ... ... ... мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйыдармен ... ... ... ... ... ... ... органдары және олардың
агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып Ұлттық банк және
Қазақстан ... ... ... ... агенттері болып зң
бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін ... атап ... ... ... ... ... ... бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
• Жүргізелетін валюталық операциялардың ... ... ... оғпн ... ... мен ... ... Резиденттердің мемлекеттік ... ... ... ... ... сондай – ақ ҚР – ның ішкі валюта
анрығын,да шетел валютасын сату ... ... ... ... ... ... ... бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға қызмет етіп, ол мемлекеттің ... ... ... ... ... тарихы мен келешегі
Теңгенің пайда болу кезеңін де еске ... жөн ... ... ... ... ... кезең еді. ... ... ... ... ... ... күйрей бастады.
Қаптаған мамандар қажет болмай қалып, бұл ... жеке ... ... ... ... ... ... үшін бұл
жылдар ұшу алаңындай еді. Жаңа ... ... мен ... ... ... ... тұсында ұшы-қиыры жоқ ... ... ... жаңа экономикасының, өз ... ... ... ... . ... істі ... ең қиын жұмыс, сондықтан ... ... ... ... ... кезіктік. Бізде не бір тиісті
мекеме, не ... ... ... ... өндірісі қазақстандықтар
үшін мүлде жаңа іс болды. Онымен қоймай сол ... ... ... де ... ... ... ... дәйекті түрде көтеріліп келеді, бұл
ішінара, ... ... ... ... ... расталуда. Жеңіл,
тамақ өнеркәсібі, машина жасау ... ... ... ... не болмаса қайта бейімделіп келеді. Әрине, жұмыссыздық ... та ... бір ... ... жұмыскер кадрлардың
жетіспеушілігі де орын алып отыр. Бұл ... ... ... білдіреді. Республиканың келешегі үшін Ұлттық Даму ... ... біз ... нағыз тәуелсіз мемлекеттің дербес шаруашылық
және қаржылық саясатын ... ... ... та біраз уақыт
өткеннен кейін біз Европаның ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы экономиканы басқару жоғалған ... біз ... ... ... Экономикалық дағдарысты
өткеруден егеменді Қазақстанның қайта ... одан ... ... ... ... ... ... түлеуінде біздің ұлттық
валюта әжептәуір рөл атқарады.
Бүгінгі күнде ... ... ... ... қоры
молайып келеді. Шет ел ... үшін ... ... ... сақталған. Еліміз орнықты қаржылық жүйеге
ие, халықтың банктерге деген ... ... ... ... бәрі ... ... басқа да қырлары еліміздің ертеңгі күніне
сенімділікпен қарауымызға мүмкіндік ... ... де ... ... біздің валютаға келетін болсақ, қазіргі
кезеңде мен теңге нығайтылды деп айта ... Оның ... ... ... ... 1999 ... шейін теңге бағамын жасанды
түрде ұстап тұрдық. Бірақ басты ... ... ... ... ... ... ... күш инфляциямен күреске жұмсалды. Үкімет
теңгешілдік ... ... ... ақша ... тудырды. Ал
шаруашылықтың негізі өндіріс қой, ақшасыз оны көтеру ... ... ... өндіріске тым терісәсерін тигізді. Өнеркәсіпті, ... ... ... ең ... тиісті ақша айналысымен
қамтамасыз ету қажет еді. ... күні ... ... ауылға миллиард теңге жұмсалайын деп ... ... ... ... ... ... қандай кедергі болып еді?
Бүгінгідей ауылдық ... ... ... ... екі не бес жыл ... құруға кім рұқсат етпеді? ... біз ... ... ... шахматистердің сөз
саптауынша қарқынды жоғалттық. Ал, бірақ қолымызда ... ... ... үшін ... құралдар – алтын қоры, валютаның экспорттық
түсімдері және ақша басатын станогымыз болып еді. ... ... ... тек қана ... ... ғана ... ал ол көбінесе біздің шаруа жүргізе білетіндігімізге ... ... мен ... ... ... ... мен ... валюта мемлекеттің ... ... ... етуде, жұмыс орындарын ашуда, жастар саясатын
жүргізуде аса ... рөл ... тиіс ... айтқым келеді.
Әлеуметтік саясат дегенде мен ... ... үй ... ... отырмын. Жаңа өндірістерді құру Үкіметтің ... және ... ... ... ... ... ... бөлім. Дүниежүзілік валюталық жүйенің даму кезеңдері
Валюталық жүйенің даму кезеңдері өндірістің, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Әлемдiк валюталық жүйенiң қызмет етуi және тұрақтылығы ... ... ... Ол ... ... ... жүйе де
өзгередi. 19 ғасырда пайда ... ... ... жүйе үш даму ... ... стандарты” жүйесi;
2. нақты белгiленген валюталық курстың Бреттон-Вудтық жүйесi
3. Ямайск валюталық жүйесi.
Бiрiншi әлемдiк валюталық жүйе ( ... ) ... ... және заң ... 1967 жылы ... өндiрiстерi дамыған
мемлекеттердiң конференциясында мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... 1821 жылы Англия банкiсiмен қаланған.
Бұл жүйенi ... ... тану ... ... ... ... асырылды. Сондықтан, Париждiк валюталық жүйе деп аталады. Бұл ... ... ... тән ... ... ... ... және әлемдiк
жүейлер ұқсас болды. Карл Маркстiң сөзiмен айтқанда “монеталар әлемдiк
рынокқа ... ... ... ... салмағы бойынша төлем құралы
болды.
Бұл жүйенiң құрылымдық қағидалары:
1. Оның негiзi алтынмонеталық ... ... ... ... алтын құрамы болды;
3. Валюта алтынға оңай айырбасталды;
4. ... ... ... ... нақты анықталған болды. Мысалы, 1837
жылы бiр фунт стерлинг алтын унциясының төрттен бiр бөлiгiне тең ... бiр АҚШ ... ... бiр бөлiгiне тең, яғни, бiр ... ... ... бес ... алуға болатын.
Бiр алтын унциясы ( троиская ) 31,1 гр. 999 ... ... тең ... ... байланыс монеталық паритет деп аталды.[1]
Алтын стандарты ... ... ... көп ... ... Германия, АҚШ, Франция сияқты мемлекеттер жақсы дамыды. Осы
мемлекеттердiң iшiнде, әсiресе, Ұлыбритания мемлекетi жақсы ... ... ... ... бұл ... ... керi ... тигiздi. Соғысты
қаржыландыру үшiн Европалық мемлекеттер ... ... ... ... өздерiнiң валюталарының оңай алтнға айырбасталуын тоқтатуы
керек ... ... аз ... ... ... ... ... курсы
тағайындалды. Алтынның әлемдiк рынокта бөлiнуi ... ... ... де, ... ... ... аз ... қалады, яғни Европа
мемлекеттерiнде инфляция қалыптасады, себебi, ақша массасы ... ... ... жаңа ... ... шығу үшiн, ағылшындық экспорттер (
сарапшылар ) алтынвалюталық ... ... ... ... ... банктердiң резервтiк құралдары ретiнде алтынмен ... ... ... қолданылуы жүзеге асырыла бастайды ( өз банкноттық
эмиссиясын қамтамасыз ету үшiн).
Бiрiншi дүние жүзiлiк ... ... ... ... ... алтынмен алдыңғы қатарлы валюталарда есеп айырысу жүзеге асырылды. Бұл
жүйе Генуялық деп ... 1922 жылы ... ... экономикалық
конференцияда мемлекетаралық келiсiм негiзiнде заңды түрде жарияланды. Оның
қағидалары:
1. оның негiзi алтын және девиза – шетел ... Сол ... ... ақша ... ... негiзделдi. Ресми түрде еш мемлекет
валютасы резервтiк деп бекiтiлмедi. ... фунт ... ... ... үшiн ... ... паритетi сақталынды;
3. Ұлыбританияның соғысқа дейiнгi алтын стандартын қалпына келтiргiсi
келгенi жетiстiкке жетпедi.Фунт ... ... ... жоғарылату
– төлем балансының тапшылығына әкелдi.
Мұның нәтижесiнде 1928 жылы барлық төлемдер валютада емес, алтынмен
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... 1931 ... алтынға айырбасталмайтындығын қабылдауға мәжбүр болды.
Көптеген мемлекеттерде валюталық шектеулер, валюталық бақылау ... ... ... ... ... осы ... ... валюталық
зоналар мен блоктар пайда бола бастады. Валюталық блок – соны ... ... ... ... ... ... тобы. Оған тән ерекщелiктер:
- валюта курсы топы ... ... ... шағылып
есептеледi.
- Блокқа кiрушi мемлекеттердiң халықаралық есеп ... ... ... ... жүзеге асырылады.
- қатысушы мемлекеттердiң валюталары гегемон мемлекетте сақталынады.
- резервтi ... ... ... ... ... және мемлекеттiк облигациялары.
Осы кезде стерлингтiк, долларлық және ... ... ... ... – Британ қоғамдастығы, Гонконг, Египет, ... ... ... ... ... Швеция, Япония,
Греция, Иран мемлекеттерi кiрдi. Ол 1931 жылы қалыптасты. Долларлыққа ... ... ... және ... ... мемлекеттерi кiрдi. Бұл блок
1933 жылы қалыптасты. Алтын блок 1933 жылы ... оған ... ... ... келтiргiсi келгендер – Франция, Бельгия,
Нидерландия, Швейцария, Италия, ... ... ... ... ... ... ... барлық блоктар тоқтады. Генуялық
валюталық жүйе ... жаңа ... ... жүйе ... ... ... ... iшкi және сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... тоқтатып, халықаралық
сауданың дамуы мен кеңеюiне әсерiн тигiздi.
2. Валюта курсының ... ... ақша ... ... кiрiс пен ... ... ... бердi.
Кемшiлiктерi:
1. ақша массасының алтынды өндiруге байланысты болуы;
2. мемлекеттiң iшкi мәселелерiн шешуге бағытталған тәуелсiз ақша-кредит
саясатын ... ... ... жылы ... ... қаласында АҚШ-тың Нью-Хэмпшир штатында
өткен, 44 мемлекеттiң 730 өкiлi қатысқан ... ... ... ... конференцияда қалыптасты.
Оның негiзгi қағидалары:
1. Қатысушы мемлекеттердiң тұрақты айырбас ... ... ... ... Ал алдыңғы валютаның курсы (доллар) алтынға шағылып есептелiндi.
3. Алтынның ресми бағасы анықталды. 01.06.1944.жылы унция алтын – ... ... 1 ... 0,88571 ... алтын болды. Сол кезде АҚШ-
та алтынның төрттен үш бөлiгi болды.
4. Әлемдiк қатынастарды дамытып, бәсекелестiк ... жол ... ... ... долларға шаққанда өз валюталарының тұрақты курсын
валюталық интервенциялар жүргiзе отырып, ... ... ... ... ХВҚ, ... (МВФ; ... ... олар төлем балансы
тапшылығын азайтуы керек ... және ... ... ... ... дамытуы қажет болды.[2]
АҚШ өзiне, алтынды бiрiншi ... ... ... ... ... ... мiндеттеменi алды. Бiрақ, 1970 жылдары алтын запасы Европаға қарай
ауысты. Ол үш есе ... 1970 ... жаңа ... ... ... ... ( Батыс Европа, Жапония). АҚШ өзiнiң әлемдiк абсолюттiк үстемдiк
көрсетушi жағдайынан ... ... ... ... ... жүйесi
негiздерiн қайта қарастыру қажеттiлiктерi пайда ... ... :
1. ... ... және ... ... ұлғаюы әлемде фирмалардың бәсекелестiгiне және әлемдiк
бағаларға керi әсерiн тигiздi.
3. Төлем балансының тұрақсыздығы. Бiр мемлекеттегi ... ... ... ... ... белсендiлiк. Оның кризисiнiң көрiнiстерi
мынадай болды:
- валюталық лихорадка – тұрақсыз валюталарды жалпылама сатып, басқа
валюталарды жалпылама сатып алу;
- алтын ...... ... ... қашу және оның
бағасының үнемi өсуi;
- қорлық биржалардағы үрейлi әрекеттер;
- халықаралық валюталық жойылу мәселелерiнiң өршiгуi;
- ... ... ... және ... орталық банктердiң белсендi, коллективтi түрде валюталық
интервенцияларды жүргiзуi.
Бұл ... он ... ... ... ... ... ... ресми бағасы және алтын паритетi сақталынбады. Негiзiнен, алты
валюталық зона қалыптасты: 1. Британдық фунт-стерлингтiк; 2. АҚШ
долларлық; 3. Француздық франкiлiк; 4. Португальдық ... 5. ... 6. ... ... ... ... жұмыс жасап жатырған валюталық жүйемiз – Ямайск
валюталық жүйесi 1976 жылы ... ... ... Кингстон қаласындағы
өткен конференцияда ресми түрде бекiдi. Оның негiзi еркiн айырбас ... ... ... жүйенiң алдына қойған мақсаттары:
1. әрбiр мемлекеттегi инфляция темпiн теңестiру;
2. төлем балансын сәйкестендiру;
3. орталық банктерге ... iшкi ақша ... ... кеңейту.[3]
Оның негiзгi белгiлерi:
1. жүйе бiр емес, бiрнеше валюталарға негiзделедi;
2. алтынның монеталық паритетi жойылды;
3. негiзгi есеп айырысу құралы - еркiн ... ... және ... ... қордағы резервтiк позиция;
4. валютаның курсының шегi белгiленбейдi. Валюта курсы сұраныс пен
ұсынысқа ... ... ... ... ... ... жұмысына араласпауға мiндеттi.
Бiрақ, олар қажеттi жағдайларда, ... ... ... ... ... валюталық курсының режимiн белгiлейдi, бiрақ, оны
алтын арқылы көрсетпейдi;
7. Халықаралық валюталық қор валюталық курс ... ... ... ... ... жүйелер жұмыс жасап, белгiлi бiр себептерге
байланысты кризистерге ұшырап отырған. Халықаралық ұйымдар қазiргi жұмыс
iстеушi валюталық жүйе - ... ... ... кризиске ұшырамай,
бiрқалыпты жұмыс iстеуiнiң жолдарын қарастырып, жетiлдiрiп отырады.
2.1. Генуя валюта жүйесі
1. Бірінші дүнеижүзілік валюта жүйесі ... ... ... құрылып, 1867 жылы басшы елдердің өкілдері қатынасқан
Париж конференциясында мемлекетаралық келісіммен ... ... ... ... жүйе өнеркәсіптік революциядан кейін
алтын монометаллизмі ... ... ... ... вормасында
қалыптасты. 1867 ж. Париж келісімі алтынды дүниежүзілік ақшалардың жалғыз
формасы ретінде ... ... және ... ... және ... ... болатын, себебі ақша дүниежүзілік ... ... ... қабылданды. Алтын стандарты өндірісті, сыртқы экономикалық
ьайланыстарды, ақша ... ... есеп ... ... ... бір роль ... ... алтын монета стандарты өзін түсіріп алды, себебі,
ол дүниежүзілік шаруашылықтың ... ... ... келмеді.
1914 ж валюталық шектеу енгізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсында ... ... ... соң, ... және ... ... негізделген
мемлекетаралық алтын девиз стандарты құрылды.
2. Екінші дүниежүзілік ... жүйе 1922 ж. ... ... ... ... 30 елдің ақша
жүйесі алтын девиз стандарты базасында қызмет етті. Ол ... ... ... ... ... бір ... бекітілмеді,
бірақ та фунт стерлинг пен АҚШ доллары жетекшілік танытты.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең ... ... ... ... ... жүйесінің пайда болуына әкеп соқтырды.
Ол 1922 ж Генуя халықаралық экономикалық ... ... ... ... Бұл ... ... жүйесі тәрізді
алтын девизді стандартқа негізделіп құрылды. Ол девиздің ... ... ... емес ... және ... яғни ... Девиз деген кез келген ... ... ... ... доллар және т.б.). Екі дүниежүзілік соғыстар аралығында Бреттон –
Вудс конференциясына дейін резервтік валюта статусы ресми ... ... ... ресми ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ағылшын фунт
стерлингі мен американдық доллар осы статусты ... ... ... ... ... ... ... Үшінші дүниежүзілік валюталық жүйе 1994 ж. Бреттон – Вудстағы (АҚШ)
валюта – қаржы ... ... ... 44 ... ХВҚ ... ... онда дүниежүзілік валюталық жүйенің
мынадай қағидалары анықталды:
• алтынға және екі резрвтік валютаға (АҚШ доллары және ... ... ... алтын девиздік
стандарттың жүйесі белгіленді. Бұл жерде алтын девиз стандарты
халықаралық ... ... ал ақша ... ... ... ... – Вудс келісімі бойынша алтынды пайдаланудың төрт негізгі
формасы қарастырылды: ... ... ... және ... ... қорда есепке алынуы, халықаралық есеп айырысулардың
қалдығын жабатын ақырғы құрал және ... ... ... АҚШ ... ... ... және оны шетелдік орталық
банктерде 31,10352 г (1934 ж.) тең 1 ... ... үшін 35 ... ... айырбастау жүзеге асырылып, іс жүзінде долларлық стандарт орын алды;
• валюталық саясат және валюталық шектеу халықаралық ... ... ... ... паритеттер алтынмен ... АҚШ ... ... өзгерту тек қана Халықаралық валюталық
қодың рұқсатымен іске асты;
• валюталық ... ... ... (±0,75% – ... ... ... ... жүйесі. 1994 жылы 22 маусымда АҚШ БҰҰ – ның
Бреттон – Вудс конференциясында заңды түрде ... ... ... Онда ... ... ... ... девиздік валюта ретінде
американдық доллар мен фунт стерлинг қабылданды. Сонымен бірге алғаш рет
резервтік ... ... ... ... осы ... бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ұлттық валютасымен ... ... 1949 жылы ... ... ... ... 54,6%-
ін, тауар экспортының 33%-ін, ресми алтын резервін 75%-ін шоғырландырған
АҚШ-тың экономикалық басымдығы және оның ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті. Батыс
Еуропаның және Жапонияның аса уаыр валюта – экономикаылқ ... ... ... бұл ... АҚШ – қа ... доллардың өткір
жетіспеушілігінде, яғни “долларлық аштықта” көрініс тапты.
Бреттон – Вудс жүйесінің құрылымдық принциптері:
... мен фунт ... ... валюта ретіндегі статусы
бекітілді;
• ХВҚ-ға мүше ... ... өз ... ... ... ... айырбастайды, онда валютаның алтын паритеті және валюта
бағамы бекітілді. Валюталардың нарықтық ... ... ... ... ... ±0,75% ... мүмкін;
• мемлекетердің валюта қатынастарын реттейтін орган – халықаралық
валюта қоры (ХВҚ( ...... ... ... үшінші дүниежүзілік валюталық ... ... ... жүйесі
4. Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік валюта жүйесі. 1976 ... ... мүше – ... Кингстонда қол қойған
келісіммен дүниеге келіп, Ямайка валюта ... деп ... Бұл ... ... ... ... принциптерге сүйенбеді. Онда доллар
ерекше орында болғанмен, ол бұрынғыдай роль ... Жаңа ... ... ... ... табылады.
Төртінші дүниежүзілік валюталық жүйенің қағидалары Кингстонда (Ямайка)
1976 – 1978 жж. ХВҚ – ға мүше ... ... ... ... ... қор Жарғысына түзетулер енгізілді. Ямайка валюталық
жүйенің негізгі қағидасы мыналар:
• СДР стандарты ... ... іс ... ... ... ... ... СДР жүйесіндегі есеп айырысулард ... ... ... ... – 40%, ... ... – 60%-ға жуық). Бірақ Халықаралық валюталық
қорға мүше елдерге ... ... кез ... ... құқық берілді, соның негізінде көп валюталы стандартқа
өту заңдастырылды;
• алтынды демонетизациялауға заңды түрде тыйым салынды: ... ... ... ... ... ... ... айырбасталуы
тоқтатылды;
• валюталық бағамдар режимін таңдауға құқық ... (1973 ж. ... ... ... ... ... ХВҚ ... мемлекетаралық реттеу күшейді.
2.3. Европа валюта жүйесі
5. Еуропа ... ... (ЕВЖ) ... ... ... ... ... қауымдастық елдері 1979 жылы ... ... ... және инфляция деңгейін қысқарту
жолымен Еуропадағы экономиканың өсуін қолдау мақсатында ... ... ... Бұл жүйе ЕВЖ мүше ... ... ... бағалауға арналған ЭКЮ еуропа ... ... ЭКЮ – дің ... құнының есебі 2 – кестеде
берілген.
1979 ж. Еуропалық экономикалық одақтың (ЕО) шеңберінде Батыс Еуропа
елдерінің ... ... ... көмектесу мақсатында Еуропа
валюта жүйесі (ЕВЖ)деп аталатын аймақтық валюта жүйесі ... Бұл ... ... ХВҚ-ның мүшелері болғандықтан ЕВЖ-сін әлемдік валюта
жүйесінің құрылымдық бір бөлігі ретінде ... ... ... оны ... ... ажырататын бірсыпыра терекшеліктері бар.
Еуропалық валюталық жүйе мүше ... ... ...... 20% ... ... ... ЭКЮ – ді жартылай қамтамасыз
ету үшін пайдаланды. Валюталық бағамдардың режимдері ... ... ... ... бірлесіп өзгері негізінде өзара ауытқу шегінде
белгіленген, жаңа мүшелер үшін ±6% және ... ... ±2,25%. ... ... ... ... ... интервенция жүргізеді. 1987
жылдан бастап маргинальды және интермаргинальды ... ... ... интервенцияның шектері дияграммада көрсетілген.
Еуропаның экономикалық жүйелері мен ... ... ... ... ... ... ... ЕВО шеңбернінде келісім
– шарттарды реттеу және жүйелендіру барысы 1988 жылы ... ... ... ... ... – кесте
ЭКЮ – дің нарықтық құны
| ... ... |АҚШ ... | |
| ... үлес ... ... ... |
|Валюталар | | ... ... |0,6242 |1,6798 ... |
|GBP |0,08784 |1,6798 ... ... |1,332 |5,6450 ... ... |151,8 ... ... |
|NLG-hfl |0,2198 |1,8915 ... ... |3,301 |34,7750 ... ... |0,130 |34,7750 ... ... |0,008552 |1,5961 ... ... |1,440 |163,30 ... ... |6,885 |106,52 ... |
|PTS-Esc |1,393 |148,974 ... |
| ... ... құрудың – ЕО ... ... ... ... ... ... ... ақша саясатына, интервенцияның ... ... ... ... ... ... ... капиталдар
нарығын ырықтандыруғақатысты бірігіпшешімдер қабылдау.
ЕВО 12 елінің мемлекеттерінің ... ... одақ ... ... оған 1992 жылы 7 ... қол ... және оны ... келісім –
шарты деп атады. Келісім – шартта болашақ экономикалық және ақшалай одаққа
қатысты ережелер ... ... және ... ЕО ...... мен ... ... – шартта мемлекеттердің Еуропалық валюта одағына кіру
критерийлері анықталды:
... ... үш ... ... ... ... инфлянция
деңгейінің 1,5%-нан аспауы тиіс;
• бюджет тапшылығы да өте ... ... ... ... мүше ... екі жыл ... валюта қысымға және
девальвациялануға ұшырамауы тиіс;
• Ұзақ мерзімді пайыз мөлшерлемесі үш тұрақты ... ... ... ... ... ... ... елдердің ақша саясатын ... ... ... ... ... ... ... және валюталық
резервтерді қолдап отыратын, Еуропалық Орталық банк пен қатысушы ... ... ... орталық банктердің жүйесі құрылды.
ЕВЖ-нің дамуындағы маңызды кезең – ... ... және ... құру ... 1994 ж. ... қол қоылған Маастрихт шарты. ЕО-ның
құрудың бірінші кезеңі 1990ж. шілдеде басталып, мүше – ... 1992 ... ... ... ... жоюды қарастырған. Бұл кезеңде
мемлекеттердің ... ... ... ... ... төмендетуге, бюджет кемшілігін қысқартуға зор көңіл бөлінген.
Екінші кезеңде Еуропа валюталық институты құрылып, оның құрамына он ... ... ... ... Оның ... – орталық банктердің
еуропалық жүйесін эмиссиялау. ... ... ... ... ... экономикалық үйлестікке және оған мүше – елдердің
Еуропапарламентке берген ... ... ... ... ... ... ... Еуропалық инвестициялық банкітің несиесін
шектеу, айыппұл төлеу формасында жазалау шаралары қолданылды.
Үшінші кезең ЕО-ның бірнеше мемлекеті несие – ақша ... ... ... бір ... ... енгізуге қажетті келісімге келген
ХХ ғасырдың аяғында басталды. ЕО-ға ... 15 ... 11 1999 ж. ... ......... қолма қол ақшасыз есеп айырысу ... ... жазу ... енгізілетін болды.
Қорытынды
Сонымен дүниежүзілік валюталық жүйенің дағдарысқа ұшырауы ескі жүйені
құлатуы және оны жаңамен ауыстыруға әкелді. Жаңа ... ... ... ... ... ... болады:
• жаңа валюталық жүйені құру, алғышарттарын қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... жаңа жүйенің
қағидаларын біртіндеп іске қосу;
• біртұтас және ... ... ... ... ... ... ... валюталық жүйені құру.
Жаңа ғасырдың басында ұлттық ... және ... ... ... ... ... ... әлемдiк экономика
жаңа қасиетке ие бола бастады. Қазiргi кезде барлық мемлекеттердiң алдында
бүкiл ... ... ... ... ... ... қажеттiлiгi
тұр. Әртүрлi мәселелердi ортақ шешу қажеттiлiгi жалпы адамдар арасындағы
проблемалардың көптеп болуына, олардың өрши ... ... ... ... ... ... ... зияндар көп болып кеттi.
Ортақ ... ... ... ... ... ... тиiмдi
пайдалану, радиацияланған ауаны тазарту, СПИД сияқты аурулармен күресу,
кедейлiкпен ... ... ... бара ... ... ... ... атауға болады.
Осындай мәселелердi шешуде әлемдiк саясатта келiсiп қызмет жасау,
экономикалық әрекеттерiн, саясатын ... ... ... ... ... ... қағидаларға негiздей отырып,
келiсiп, жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... ... қызметпен айналысатын
Халықаралық сауда ұйымы, Халықаралық валюталық қор, ... ... және даму ... ... еңбектi ұйымдастыру, Европалық қалпына
келтiру және даму банкi сияқты ұйымдардың ролi артады.
Экономиканы глобализациялау кезiнде ... ... ... ... ғана ... қана қоймайды, сонымен бiрге, капитал
да, тiкелей инвестициялар да ... ... ... ... ... ... қаржылық, кредиттiк қатынастар кеңiнен қалыптасып,
көптеп ... ... ... ... орналастыру тәртiбi мен шарттары
ауыстырылып, ... ... ... ... экономика түбегейлi өзгерiстерге ұшырап отырғанымен, өзiнiң
негiзiнде нарықтық ... ... ... ол ... ылғида кездесетiн
проблемалары – жұмыссыздық, инфляция, әлеуметтiк теңсiздiк, экономикалық
кризис сияқты проблемаларымен үнемi ... ... ... Сондықтан,
әлемдiк қаржылық валюталық ұйымдар да, мемлекеттердiң үкiметтерi де, соның
iшiнде ... ... ... ... ... ... Банк те, ... жою жолдарын iздестiрiп, өндiрiстi дамытып, ... ... ... ... ... ... тездететiн
факторлар ретiнде ғылыми-техникалық прогресстi информатизациялау, бiлiм
сапасын жоғарылату қарастырылады.
Қолданған әдебиеттер тізімі:
Нормативтiк актiлер:
1. ... ... ... ... 30 ... ... 1998 жылы 17 қазанда енгiзiлген өзгерiстермен толықтыруларымен.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Жалпы бөлiмi , 1994 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, ... ... 1999 ... ... ... ... ... туралы 30 наурыз 1995 жылғы
Қазақстан Рспубликасының Заңы.
5. Қазақстан Республикасының Банктерi және банкiлiк ... ... ... 1995 ... Қазақстан Республикасының Заңы.
6. Қазақстан Республикасының ҚР Халықаралық валюталық қорға, Халықаралық
қалпына келтiру және даму банкiне, ... даму ... ... ... ... ... ... көпжақты агенттiлiкке мүше болып кiруi туралы 26.06.1992
жылғы Заңы.
7. ... ... ... ҚР ... ... ... 12 қараша 1993 жылғы Жарлығы.
8. Қазақстан Республикасындағы төлемдер мен ақша ... ... ... ... айырбастау тәртiбi туралы Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң 21 сәуiр 2000 жылғы ... ... ... ... ... ... ҚР валюталық операцияларды
жүргiзу тәртiбi Ережесiн бекiтi туралы 23 мамыр 1997 жылғы қаулысы.
Әдебиеттер:
1. Баринов В.Т. ... ... ... ... ... банков. Москва, Менатеп-Информ. 1995 ж.
2. Ерпылева Н.Ю. ... ... ... Москва Форум- Инфра-М
1998 ж.
3. Артемов Н.М. ... ... ... Москва, ООО МЦУПЛ , 1999 ж.
4. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. ... ... 2000 ... Красавина Л.Н. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения.
Москва, Финансы и ... ... ... Я.М. ... ... и ... ... Москва, Перспектива.1995 .
7. Мишель Пебро. Международная валютная жизнь и франк. Москва. ... 2003 .
8. ... С.М. ... ... ... ... Алматы,
Демеу, 1998 жыл.
9. Сенчагов В.К. ... ... ... и ... ... ... ... Г.А., Викулин А.Ю. Деньги и власть. Москва, Дело, 2002 ж.
11. Толковый словарь рыночной экономики. Москва, Глория, 1993
12. Худяков А.И. ... ... ... Казахстан. Алматы, ТОО
Баспа, 2001.
13. Худяков А.И. Основы теории финансового права. Алматы, Жетi жарғы,
1995 ... ... В.П. ... ... и финансовые отношения.
Москва, 2000 ж. 21 бет
[2] Мишель Пебро Международная валютная жизнь и франк. Москва, Прогресс
Универс, 1994 ж., 199-201 ... ... В.К. ... , ... ... и кредит. Москва, Проспект,
2000 ж. 417-418 беттер.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта туралы жалпы түсінік30 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері55 бет
Ақша жүйесінің құқықтық негіздері60 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша рыногының теориялық негіздері38 бет
Банктік қызметтер нарығын талдау69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь