Заң және өсиет бойынша жүзеге асырылатын мұрагерлік

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1. Заң бойынша жүзеге асырылатын мұрагерлік
1.1. Мұраның ашылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Мұраның құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Заң бойынша мұрагерлік санаты және оларға қойылатын кезектер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4. Мұраны бөлу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.5. Мұраны алу және мұрадан бас тарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Өсиет бойынша жүзеге асырылатын мұрагерлік
2.1. Өсиет бойынша мұрагерліктің түсінігі және оның жалпы
ережелері
2.2. Өсиеттің түсінігі және оған қойылатын талап ретіндегі оның нысаны мен мазмұны
2.3. Өсиеттің мазмұнын өзгерту, жарамсыз деп тану және олардың салдарлары
2.4. Өсиет қалдырушының ерекше өсиеттік нұсқаулары (өсиеттік бас тарту, жүктеу) және өсиеттің орындалуы


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Азаматтық құқықтағы қызықты мәселелердің біріне мұрагерлік құқығы туралы мәселелерді жатқызуға болады. Біз білетіндей, мұрагерлік заң бойынша мұрагерлік және өсиет бойынша мұрагерлік деп бөлінеді. Жалпы алғанда, мұрагерлікке түсінік беретін болсақ, мұрагерлік — қайтыс болған азамат (мұра қаддырушы) мүлкінің басқа адамға (адамдарға) — мұрагерге немесе мұрагерлерге ауысуы.
Осы мұрагерлік құқығындағы ерекше мәнге ие болып табылатын өсиет бойынша мұра қабылдау. Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзіне тиесілі мүлікке билік ету жөнінде өз ықтиярын білдіруі өсиет болып танылады. Міне, өсиеттің қызық жері осы тұста. Өйткені өз ықтиярын білдіру арқылы өсиет қалдырушы мұраны заң бойынша мұрагерлерге де және ол тізімге мүлдем жақындамайтын адамдарға да үлестіруі мүмкін. Жалпы мұрагерлік дегеніміз — қайтыс болған азаматтың (мұра қалдырушының) мүлкінің басқа адамға (адамдарға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы. (АК-нің 1038-бабы)
Қазіргі таңдағы мұрагерліктің бұл түсінігі қоғамның даму барысында пайда болған түсінік. Өйткені алғашқы қауымдық құрылыс кезінде, эсіресе оның дамуының бастапқы кезеңдерінде, адамдардың қажеттіліктерінің жэне оларды қанағаттандыру қүралдарының өте аз, қарапайым болғандығынан, оларда мұраға қалдыратын ештеңе болмады. Әрине, ол кезеңде де аңшылық қарулары, балық аулау қүралдары, жабайы аңдардың терілері, белгілі бір руға (тайпаға) қатыстылығының белгілері, әшекей заттар әкесінен баласына өтіп отырды. Бірақ, ондай қатынастар ол кезде болмаған да құқық нормаларымен емес, ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрып, салт-дәстүрмен реттелді.
Шаруашылықтың дамуына, рулық-тайпалық байланыстардың әлсіреп, жекелеген отбасылардың мүліктік оқшаулануына байланысты, қайтыс болған адамның мүлкі кімге қалады деген сұрақтар да туындай бастады. Осылайша мұрагерліктің пайда болуы жэне оның дамуы қоғамның мүліктік және әлеуметтік жікке бөлінуімен, өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншік құқығының қалыптасуымен қатар жүрді. Жеке меншіктің өркендеуі адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз етуге арналған құралдардың, барлық пайда келтіре алатын нәрселердің біртіндеп мұрагерліктің пәніне айналуына әкелді.
Сонымен, мұрагерліктің мәні неде және экономикалық жағдайы белгілі бір дэрежеге жеткен адам қоғамына мұрагерліктің қажеті не?
Жоғарыдағы анықтаманың мәнінен мұрагерліктің ең алдымен мүлікпен байланысты екендігін көруге болады, яғни мұрагерліктің пәні қайтыс болған адамның тірі кезінде иегері болған мүліктік қүқықтары мен міндеттерінің жиынтығы болады. Солардың қатарында басты орынды еш күмәнсыз, меншік құқығы алады. Мысалы, қайтыс болған адамның құқықтары мен міндеттері мұрагерлікпен ауыса алмаііды, яғни олар да адамның қайтыс болуымен бірге тоқтатылады дейік. Әрине, мұнда қайтыс болған адамның тірі кезінде субьектісі болған құқықтық қатынастардың қандай болатындығын елестетудің өзі қиынырақ. Алдымен, бұл өмір сүрулеріне қажетті нәрселерден айырылатын оның жақын адамдарын қолайсыз жағдайға қоятын еді. Сол сияқты, өздерінің талаптарын қанағаттандыруды кімге қоятындықтарын білмейтін қайтыс болған адамның кредит берушілері де ұтылар еді.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1 шілде 1999 жылы қабылданған
2. Қазақстан Республикасында нотариустардың нотариаттық іс-әрекеттерді жасауы туралы нұсқаулық. Әділет министірлігінің 519-бұйрығымен 28 шілде 1998 жылы бекітілген
3. Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңы 14 шілде 1997ж.
4. Қазақстан Республикасының «Тұрғын ұй қатынастары туралы» Заңы 16 сәуір 1997ж.
5. Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы туралы» Заңы 17 желтоқсан 1998ж.

Теоретикалық әдебиет:

1. Э.Б. Эйдинова. «Наследование по закону и по завещанию». М., 1984. 11-б.
2. Бабыкова Э.Б. Наследственное правопреемство. Вещные и обязательственные права в законодательстве Республики Казахстан. Материалы Международной научно-практической конференции / Отв. ред. M.K. Сулейменов. - Алматы: КазГЮА, 2000. 132- б.
3. Гражданский кодекс РК (Особенная часть). Комментарий (постатейный). Книга 2 / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Алматы, 2006. 775-б.
4. Ю.Н. Власов. Наследственное право РФ. M., 1998. 15-б.
5. Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному и страховому праву. М., 1997. 55-б.
6. Бондарев Н.И., Эйдинова Э.Б. Право на наследование и его оформление. М., 1971. 9-б.
7. Кайсарова Ж.В. Проблемы осуществления наследственных прав в Республике Казахстан. Актуальные проблемы современного гражданского права. Выпуск II. Том II. Материалы ежегодной республиканской научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей. Алматы, 20-21 февраля 2002 г. /Отв. ред. M.K. Сулейменов.-Алматы: КазГЮУ, 2002. 21-23- б.
8. Турткарина А.Б. Завещательный отказ в наследственном праве. Актуальные проблемы частного права. Материалы международной научно-практической конференции. Алматы, 2003. 164-б.
9. Бабыкова Э.Б. Наследственное правопреемство. Вещные и обязательственные права в законодательстве Республики Казахстан. Материалы Международной научно - практической конференции / Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы: КазГЮА, 2000. 121-б.
10. Ильясова К.М. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий. Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: «Жеті жарғы», 2000. 721-б.
11. Токмамбетова И. Ш. К вопросу об объектах наследственного правоотношения // Субъекты гражданского права. Том. 1. Материалы международной научно - практической конференции, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан, (в рамках ежегодных цивилистических чтений)./ Отв. ред. М.К. Сулейменов.- Алматы: КазГЮА, 2001. 421 -427-б.
12. Гордон М.Г. Наследование по закону и по завещанию. М., 1989. 37-б.
13. Пронина М.Г. Право наследования. M., 1989. 37-б.
14. Барщевский М.Ю. «Наследственное право» M., 1996. 58-б.
15. Власов Ю.Н., В.В.Каменин. Наследственное право (курс лекции). М., 2001. 63-б.
16. Гражданское право. Учебник для вузов. Под ред. Диденко А.Г., Басина Ю.Г., Иоффе О.С. и др. Алматы, 1999. 159-б.
17. Ильясова K.M. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий. Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: «Жеті-жарғы», 2000. 692-б.
18. Гражданское право. Учебник под ред. А.П.Сергеева., Ю.К.Толстого. М.: Проспект, 2000.
19. Комментарий к Гражданскому кодексу РК // Под ред. М.К.Сулейменова, Ю.Г.Басина. Алматы, 2003. 260-б.
20. Баянова А. Е. Изменения понятия завещания по законодательству Республики Казахстан. Актуальные проблемы современного гражданского права. Том 2. Материалы Международной научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. Алматы, 2001. / Отв. ред. M.K. Сулейменов. Алматы: КазГЮА, 2001. 25-28-б.
21. Комментарий к Гражданскому кодексу РК. Под ред. М.К.Сулейменова., Ю.Г.Басина. Алматы, 2003. C.269.
        
        ЖОСПАР:
|3 |
| |
| |
|5 ... |
| ... ... ... |
| |
| |
| ... |
| |
|40 |
| |
|45 |
| ... |
| |
| ... |
| ... ... Заң ... ... асырылатын мұрагерлік
1.1. ... ... Заң ... ... ... және оларға қойылатын
кезектер....................................................................
.......................................
1.4. ... ... алу және ... бас
тарту....................................................
2. Өсиет ... ... ... ... ... бойынша мұрагерліктің түсінігі және оның ... ... ... және оған ... талап ретіндегі оның нысаны мен
мазмұны
2.3. Өсиеттің мазмұнын өзгерту, жарамсыз деп тану және ... ... ... ерекше өсиеттік нұсқаулары (өсиеттік бас тарту,
жүктеу) және өсиеттің орындалуы
Қорытынды...................................................................
................................
Пайдаланған ... ... ... ... біріне мұрагерлік құқығы
туралы мәселелерді жатқызуға болады. Біз білетіндей, ... заң ... және ... ... ... деп ... ... алғанда,
мұрагерлікке түсінік беретін болсақ, мұрагерлік — қайтыс болған азамат
(мұра қаддырушы) ... ... ... (адамдарға) — мұрагерге немесе
мұрагерлерге ауысуы.
Осы мұрагерлік құқығындағы ерекше ... ие ... ... ... мұра ... ... ол ... болған жағдайда өзіне тиесілі
мүлікке билік ету ... өз ... ... ... ... танылады. Міне,
өсиеттің қызық жері осы тұста. Өйткені өз ықтиярын білдіру арқылы өсиет
қалдырушы ... заң ... ... де және ол ... ... ... да үлестіруі мүмкін. Жалпы мұрагерлік дегеніміз —
қайтыс ... ... ... ... ... басқа адамға
(адамдарға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы. (АК-нің 1038-бабы)
Қазіргі ... ... бұл ... ... даму ... ... түсінік. Өйткені алғашқы қауымдық құрылыс кезінде, ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру қүралдарының өте аз, қарапайым болғандығынан, оларда
мұраға қалдыратын ештеңе болмады. Әрине, ол ... де ... ... ... ... ... ... терілері, белгілі бір руға (тайпаға)
қатыстылығының белгілері, ... ... ... баласына өтіп отырды.
Бірақ, ондай қатынастар ол ... ... да ... ... емес,
ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрып, салт-дәстүрмен реттелді.
Шаруашылықтың дамуына, рулық-тайпалық байланыстардың әлсіреп, жекелеген
отбасылардың мүліктік оқшаулануына байланысты, қайтыс болған ... ... ... ... сұрақтар да туындай ... ... ... болуы жэне оның дамуы қоғамның мүліктік және әлеуметтік жікке
бөлінуімен, ... ... жеке ... құқығының қалыптасуымен
қатар жүрді. Жеке ... ... ... ... ... етуге арналған құралдардың, барлық пайда
келтіре алатын нәрселердің біртіндеп ... ... ... ... ... мәні неде және ... ... белгілі бір
дэрежеге жеткен адам қоғамына мұрагерліктің қажеті не?
Жоғарыдағы анықтаманың ... ... ең ... ... ... ... болады, яғни мұрагерліктің пәні қайтыс болған
адамның тірі кезінде иегері болған мүліктік ... мен ... ... ... қатарында басты орынды еш күмәнсыз, меншік құқығы
алады. Мысалы, ... ... ... ... мен ... мұрагерлікпен
ауыса алмаііды, яғни олар да ... ... ... бірге тоқтатылады
дейік. Әрине, мұнда қайтыс болған адамның тірі ... ... ... ... ... ... елестетудің өзі қиынырақ.
Алдымен, бұл өмір сүрулеріне қажетті нәрселерден ... оның ... ... ... ... еді. Сол сияқты, өздерінің талаптарын
қанағаттандыруды кімге қоятындықтарын білмейтін ... ... ... ... де ... ... мәнін мынадан да көруге болады. Ол ... ... оның тірі ... ... ... барлық материалдық
игіліктерінің, оның еркіне сай, егер ол өз еркін білдірмесе, ... ... ... адамдарына ауысады деген сеніммен өмір сүре алу мүмкіндігіне
кепілдік беруден түрады.
1. Заң бойынша жүзеге асырылатын ... ... ... ету ... ... ... өте ... болып табылады. Мұраның
ашылуы - бұл мұрагерлік құқықтар мен міндеттердің ... ... ... ... ... болуы. Мұра ашылған кезден бастап нақты
тұлғаның мұрагер болуы, мұрагер ... ... ... мұраны қабылдауы
немесе мұрадан бас тартуы деген сияқты мүмкін болатын болжамдар ... ... ... ... (КР АК) ... сәйкес мұраның ашылуына негіз болатын екі факт бар. Бүл:
1) азаматтың ... ... ... ... адамды өлді деп жариялау. АК-тің
1042-бабының 2-бөлігіне сәйкес мұраның ашылған ... ... ... ... болған күні, ал хабар-ошарсыз кеткен
адамды ҚР АК-нің 28-тарауының ережелеріне сәйкес қайтыс
болды деп жариялаған жағдайда, хабар-ошарсыз ... ... ... болды деп жариялау туралы сот шешімінің
занды күшіне енген күні танылады, егер сот шешімінде өзгеше
көрсетілмесе. ... ... ... ... ... ... бойынша егер оның тұрғылықты жерінде ол туралы үш жыл
бойы мәліметтер жоқ болса, ал егер ол азамат өлім ... ... ... оның ... болуы белгілі бір оқыс
жағдайларға байланысты болды деп болжауға негіз беретін
жағдайларда алты ай бойы мәліметтер жоқ болса, сот ... ... ... ... ... ... немесе соғыс
қимылдарына байланысты хабар-ошарсыз кеткен азамат сол соғыс ... ... екі жыл ... ... ... ... деп ... болды деп жарияланған тұлғаның өлген күні оны қайтыс болды ... ... сот ... ... енген күні танылады. Ал өлім қауіпі
туатын жағдайларда немесе оның қайтыс болуы белгілі бір оқыс ... ... деп ... ... ... ... кеткен тұлғаны
қайтыс болды деп жариялаған жағдайда, сот тұлғаның қайтыс болған күні деп
оның болжамды қайтыс болған ... оның ... ... күні ... ... ашылу уақыты мыналарды: мұралық мүліктің құрамын, мұрагерлердің
мұралық мүлікке меншік құқығының ... ... ... мүлікті қабылдау
немесе одан бас тартуды және т.б. анықтау үшін маңызы бар.[3]
Соғыс қимылдарына байланысты ... ... ... жай ... кеткен тұлғалардан кейін, егер олардың хабар-ошарсыз кетуі ... ... ... сот ... құжат түрінде бекітілсе
де мұра ашылмайды. Көрсетілген жағдайлар бойынша ... ... ... ... ... ... ... (жұбайы, әке-шешесі, туысқаны;
несие берушілері, т.б.) тұрғылықты жері бойынша сот тәртібімен өлді ... ... өлді деп ... заң ол ... ... ... ... болжаммен байланыстырады. Азаматты өлді деп жариялау мен азаматтың
өлімі туралы ... ... екі ... да сот ... ... де
ажырату керек.
Азаматты өлді деп жариялаған кезде мұраның ашылған уақыты азаматты өлді
деп жариялаған сот шешімінің занды күшіне енген күні ... Ал егер ... ... ... ... анықтаса, онда сот шешімінде көрсетілген күн
мұраның ашылған уақыты болып табылады.
Тұлғаның өлімі туралы фактіні табу ... өлді деп ... ... айтылмаған. Белгілі бір уақытта және ... ... ... ... туралы дәлелдеме болған кезде, сот мұндай
фактіні анықтайды. Өлім ... ... ... ... ... ... өлді деп ... үшін қажет мерзімдер талап
етілмейді.
Азаматты өлді деп жариялау оны алдын-ала хабар-ошарсыз ... деп ... ... Сол сияқты азаматты хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы сот
шешімінің ... ... ... ... деп жариялау туралы істі қарауға
кедергі болып табылмайды.
АК-тің 31-бабындағы азаматты өлді деп ... ... ... жалпы және арнайы деп болуге болады. Жалпы ... бен ... ... ... ... ... түрғылықты жерінде ол туралы үш жыл
немесе одан да көп мерзім бойы ... жоқ ... ... ... ... осы баптың осы бөлігінің 1,2-тармақшаларында көрсетілген. Ол өлім
қауіпі туатын және белгілі бір оқыс ... ... ... деп ... ... жағдайлар. Өлім қауіпі туатын ... ... ... жер ... су ... т.б. ... Ал ... болды деп
болжауға негіз болатын оқыс жағдайларға өрт, жарылыс, көлік қирауы, ... Бүл ... ... мерзім алты ай.
Сотта өлім фактісі емес, ... ... ... дәлелденуі
керек.[4]
Тұлғаны қайтыс болды деп жариялау туралы талап арызда мүдделі тұлғалар
хабар-ошарсыз кеткен тұлғаның тегін, атын, әкесінің атын, туған ... ... ... оларға белгілі оның ең соңғы тұрғылықты жері мен жүмыс орны,
тұлғаны өлді деп жариялаудың ... ... ... ... алу ... алу ... т.б.) ... екендігін көрсетуі керек. Арызданушы
фактіні дәлелдеу үшін сот мәжілісінде жауап алуга тиісті куәларді ... ... ... кетуінің басқа да дәлелдемелерін ұсынуы
керек.[5]
«ҚР ... ... ... ... туралы»
нұсқаулықтың [6] 198-тармақшасына сәйкес қайтыс болу фактісі мен мұраны ... АХАЖ ... мұра ... ... болғаны туралы куәлігімен
оның Ұлы Отан соғысында қаза тапқандығы туралы ... ҚР және ... ... бөлім командованиесінің, госпиталь әкімшілігінің және
органының берген хабарламасымен немесе өзге құжаттармен дәлелденеді.
Қайтыс болу ... ... ... мекемелер берген дәрігерлік
анықтама мен қайтыс болу туралы куәлік, сондай-ақ Ұлы Отан ... қаза ... ... ... ... мен ... ... (хабарсыз кеткені) туралы құжаттар қабылданбайды.
Мұраның ашылу уақытымен заң ... ... ... ... ... ... бас тарту мерзімдерін санау;
несие берушілердің талап қою мерзімдерін санау;
мұрагерлердің мұраға қүқықтарының пайда бөлу ... ... ... куәліктің берілетін мерзімі;
7) қолданылатын заң (егер занда өзгеше көзделмесе, мұра ашылған ... заң ... ... ... ... ... ... ашу уақытын анықтаудың
тәжірибелік және зандық маңызы өте зор. Осыған байланысты мұрагерлер санаты
анықталады. ... ... ... ... ... ... мұраға берілетін
құқықтар мен міндеттер құрамы анықталынады, занда көрсетілген мұрадан ... ... ... ... ... 1043-бабына сәйкес мұра қалдырушының соңғы тұрған жері, ал егер
ол белгісіз болса, ... ... оның ... бөлігінің орналасқан жері
мұраның ашылу орны ... ... ... орны мұра ... ... жері туралы құзыретті
орган берген анықтамамен расталады, ал егер тұрған жері ... ... ... ... жері ... оның ... ... туралы сол
орган берген құжатпен расталады.
Мұрагерде аталған құжаттар болмаса, ... ... ... ... туралы занды күшіне енген сот шешімін талап етеді (Нұсқаулықтың
199-тармақшасы).
Мұраның ашылу орны, егер мұра ... ... ... ... ... кезінде қайтыс болса, мұра қалдырушының қайтыс болған жерімен
сәйкес ... ... ... ... ... ... ... туындауы
мүмкін: нақты әскери қызметке, оқуына, жұмыс жағдайына байланысты, емделу
мекемесіне орналасуына байланысты, т.б. ... ... ... ... ... ... қалдырушының соңғы тұрған жерін мына құжаттардың бірімен
анықтайды. Олар:
-тұрғын ... ... ... ... ... ... ... жүмыс орнынан, оның тұрған жері туралы анықтама;
-мекен - жай бюросынан, азаматтың тұрғылықты жеріне тіркелу ... ... ... ... ... ... ... шақырылғанға дейінгі
тұрған жері туралы анықтама;
-соттың мұраның ашылу орнын бекітуі туралы шешімі.[9] Егер аталған
құжаттардың ... ... ... ... болмаса, онда міндетті
түрде нотариалдық мекемеге соттың заң күшіне енген, мұра ... ... жері ... ... ... ... ... 16-бабының 1-бөлігіне сәйкес кәмелеттік жасқа толмағандардың,
әрекет қабілеттілігі жоқ немесе әрекет қабілеттілігі ... жері ... ... ... қамқоршысының,
қорғаншысының тұрғылықты жері болып табылады. Тұрғылықты жерді ... ... және ... да ... ... ... етуде маңызы зор. Бұл қай нотариалдық кеңсе мұрагерлік істі
рәсімдей алады, қай нотариалдық ... ... ... ... ... ... мүддесі үшін мұраға берілетін мүлікті қорғау үшін
шаралар қолданады деген сұрақтарды шешкенде қажет.
Мұрагерлік құқықты рәсімдеу үшін мұрагерлер ... ... ... ... ... ... ... тұрған жері емес, алдымен мұра
қалдырушының тұрғылықты жері бойынша нотариалдық кеңсеге бару ... ... ... байланысты мұра қалдырушының ... жері ... іс ... ... ... ... оның көп ... орналасқан
жері бойынша рәсімделеді. Бұл жағдайда мұраның ашылған орны — ... ... ... жері ... ... Егер екі ... одан да көп
жерде мұраға берілетін мүлік теңдей ... онда ... ... бар мүлік орналасқан жер мұраның ашылған орны болып табылады. ... ... және сот ... ... ... ... ... мүліктің тұрған жері бойынша
рәсімдеген жағдайда нақты сол елді ... ... ... туралы
құжаттарды талап етеді. Мысалы, жинақ кітапшасы, МАИ берген автокөліктің
техникалық құжаты.[11]
Мұраның ашылу орнының ... - ол ... ... қай ... ... ... ... туралы» заңның 63-бабына сәйкес
нотариус немесе жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... азаматтардың, занды тұлғалардың хабарлауы бойынша
не өз бастамасымен мұра ... ... ... мұра алуына бас
тартылғандардың, несие берушілердің немесе мемлекет мүддесі үшін бүл қажет
болған кезде мұралық ... ... ... ... мұра ... ... ... нотариус тұратын жері немесе жұмыс
орны өзіне белгілі мұрагерлерді бүл туралы хабардар ... ... ... ... жері ... ... орны белгісіз болса,
нотариус мұраның ашылғандығы туралы бүқіларалық ... ... ... бере ... қалдырушының мүлкі немесе оның бір бөлігі мұра ашылған жерде
болмаған жағдайда мұра ... ... ... немесе жергілікті атқарушы
органның нотариаттық іс-әрекеттер жасаушы ... ... ... ... ... нотариусқа, ҚР атынан консулдық қызмет атқарушы ... ... ... ... ... ... ... жасаушы
лауазымды адамына оны қорғау жөнінде шаралар қолдану туралы тапсырма
жібереді.
Мұра ... ... ... ... ... бір бөлігі орналасқан
жердегі нотариусқа мұралық мүлікті қорғау жөніндегі тапсырмасында ... ... ... ... ... ... ... сәйкес мыналар қамтылуы тиіс:
қаулының шығарылған күні;
қаулыны шығарған нотариустың тегі, аты-жөні;
қаулы жіберілген адамның тегі, әкесінің аты, аты ... ... ... ... мұра ... ... аты, ... аты және қайтыс болған
күні көрсетілген орындауға жататын ... ... ... ... ... ... орналасқан жері мен атауы;
6) мөрдің бедерлемесі қоса берілген нотариустың қолы.
Нотариус немесе жергілікті ... ... ... ... ... ... мұралық мүлікті қорғау жөнінде шаралар отырып, бүл
туралы мұра ... ... ... ... («Нотариат туралы» заңның
64-бабы).[12]
Мұралық мүлікті қорғау жөніндегі шаралар мүлікті ... ... ... ... беруден тұрады.
Нотариустың мұралық мүлікті қорғауға шаралар қабылдау ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулықта көзделген барлық қажетті деректемелер болуға
тиіс. Хабарламаға осы нұсқаулықтың ережелері бойынша әзірленген тізімдеме
акті қоса ... ... ... ... ... ... ... шара қабылдаған нотариуста қалады.
Нотариус мұралық мүлікті қорғауға қабылданған ... оның ... ... тізімдемесін жүргізу тағайындалғаны жөнінде мұралық
мүлікті қорғау ... шын ... ... ... он ... ... немесе қайда екендігі өзіне белгілі мұрагерлер мен ... ... ... ... Істі ... ... жағдайларда
нотариус мұралық мүліктің қорғалуы жөнінде кідіртпей шара қолдануға құқылы.
Бүл жөнінде мұрагерлік ... ... ... шара ... ... ... күнінен қалдырылмай өзіне белгілі мұрагерлерге міндетті ... ... ... ... ... тілек білдірген мүдделі адамдардың
және кемінде екі куә ... ... ... ... ... ... жүргізіп, оны мүліктің мұрагерлеріне немесе басқа
адамдарға сақтауға ... ... ... ... адамның пөтеріндегі, тұрғын үйіндегі
немесе басқа үй-жайындағы бүкіл мүлік енгізіледі.
Мұра қалдырушымен басқа адамдар да бірге түрып келсе, ... ... ... олар онда әлі ... ... онда ... сол адамдардың
келісімімен ғана жүргізіледі.
Көрсетілген үй-жай мұра ... ... ... ... ... келісімімен ғана жасалуы тиіс.
Жекелеген заттардың иелері екендіктері ... ... мен ... да ... ... тізімдеу актісіне енгізіледі, ал ... ... алып ... жөнінде мүдделі адамдарға сотқа талап
қою тәртібін түсіндіреді.
Егер мұраның құрамында басқаруды талап ететін мүлік болса, ... ... ... ... ... мұра ... несие берушілері
талап, арыз берген жағдайда ... ... ... Бүл ... ... ... актісіне тиісті жазба жазылып,
сенімгерлік басқарушының тегі, аты, әкесінің аты және ... ... ... ... оның ... ... ... занды түлғаның
атауы көрсетіледі. Тізімдеме ... ... ... қол ... ... тағайындау туралы нотариус қаулы шығарады.
Мұралық мүлік сақтауға берілген сенімгерлік басқарушы, оның ... ... ... ... айырғаны немесе жасырып қалғаны үшін және
мұрагерлікке келтірілген шығындары үшін жауапкершілігі жөнінде тілхат алына
отырып ... ... ... ... қорғау мұрагерлер мұраны қабылдап алғанға ... ... олар ... ... — мұраны қабылдау үшін зандарда ... ... ... ... ... ... ... 67-бабының 1-
бөлігі).
Мұралық мүлікті ... ... егер өзі ... ... мұралық мүлікті сенімділікпен басқарғаны үшін мұрагерден сыйақы
алуға қүқылы.
Сенімгерлікпен басқарушы осы мүлікті пайдаланудан іс жүзінде ... ... ... мұралық мүлікті сақтау мен ... ... үшін ... өтем ... ... екеуінің арасындағы
келісіммен анықталған мөлшерде сыйақы алуға қүқылы.
Мұра ашылған жердегі нотариус ... ... ... жөніндегі
шаралардың тоқтатылғаны туралы мұрагерлерді, ал егер мұралық қүқық бойынша
мүлік ... ... ... ... ... алдын-ала хабардар етуге
міндетті («Нотариат туралы» заңның 67-бабы).
Егер мұралық ... ... ... ... ... ... немесе мұра қалдырушымен бірге ... ... да ... ... ... ... ... байланысты шығындардың
орнын толтырудан бас тартса, мүлік тізімдеуге ... не ... ... әкетілсе, т.с.с.) нотариус акт жасап, бұл туралы мүдделі адамдарга
хабарлайды (нұсқаулықтың 18 бабы 3 ... ... ... ... іс ... ... ... оған тиісті
мұрадагы үлесті ұстау және қорғауға байланысты қиындық туындайды. ... ... ... жоқ ... ... ... заң бойынша
мұрагерлікке мұраны басқару және қорғау туралы жалпы нормалар қолданылуы
тиіс. Бірақ ... ... ... ... ... туралы мәселе айтылмаган.
Белгісіз мұрагердің мұрадағы үлесін қорғау ұзаққа созыла алмайды, мұраны
қорғау мерзімінің ... ... ... ... ... ... мұра ... мүліктік қүқықтары мен
міндеттерінің жиынтығы ретінде қарастырылады.
Сонымен қатар, мұра немесе мұрадағы мүлік қайтыс болған азаматқа ... мен оның ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Азаматтың мүлкі - бүл оған ... ... ... Бұл ... ... ... ... материалдық
объектілер кіреді.
Мұра - бұл азаматтың қайтыс болуымен тоқтамайтын мұрагерлік құқық
нормаларының негізінде мұра ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері, мүліктері.[13]
Мұралық мүліктің нақты құрамы мен бағасын анықтаудың ... ... зор. ... ... ... мен ... анықтап қана мұрагердің мұралық
мүліктегі үлесін, бүл ... ... ... ... ... ... құрамы мен бағасын алдын-ала анықтау нотариалдық кеңседен нақты
тұлғаға мұрагер ретінде ... ... ... ... куәлікті алуға
байланысты мемлекеттік баж төлеген уақытта қажет. Нотариус мұралық мүліктің
құрамын білу үшін және ... ... ... ... үшін ... актісін жүргізеді.[14]
Тізімдеу актісінде «ҚР нотариустарының нотариаттық іс-әрекеттерді жасау
тәртібі ... ... ... мыналар көрсетіледі:
1) тізімдеу жүргізілген күн, мерзім және орын;
тізімдеуді жүргізген нотариустың ... аты, ... аты ... жағдайда
нотариат кеңсесінің атауы);
тізімдеуді жасау кезінде қатысқан адамдардың, соның ... ... аты, ... аты;
мұралық мүлікті қорғау жөнінде шаралар ... ... ... тапсырманың) түскен күні;
мұра қалдырушының тегі, аты, әкесінің аты, оның қайтыс болған уақыты;
тізімделген мүліктің тұрған жері;
нотариус келгенге дейін ол орынға ... ... ма, оны ... кім;
пломба немесе мөр бүзылмады ма?
мұралық мүліктің құрамына енген әр заттың егжей-тегжейлі сипаттамасы және
бағасы мен тозу ... ... ... ... ... аты, ... аты, ... жылы, оның
жеке басын куәландыру деректемелер мен ... ... ... қатысқан адамдардың қойған қолы;
нотариустың қолы мен мөр бедерлемесі.
Тізімдеу актісі кемінде үш дана болып жасалады. Барлық данаға нотариус,
мүдделі адамдар, куәгерлер және ... ... ... ... кісі ... ... мүліктің құрамында тарихи немесе ғылыми маңызы бар
картиналар, қолжазбалар, ... ... ... кітапханалар, антиквариат
заттар, алтыннан, күмістен, платинадан жасалған зергерлік және ... ... ... ... немесе сары және ақ түсті өзге ... ... ... ... ... ... ... жасалынған
бұйымдар, автокөлік, катерлер, моторлы қайықтар және басқа да өзен ... ... ... ... ... мен ... да өндірістік
жабдықтар болса, онда бағалаушы-маман міндетті түрде шақырылады.
Актінің әрбір беті ... ... ... саны мен ... ... ал ... ... бұйымдардың (заттардың) жалпы саны
мен олардың бағасы жазылады.
Тәртіпке сай, ... ... ... ... ... ... мүлік болып
табылады. Кейде оны мұралық масса деп атайды. Кейбір жағдайда қайтыс болған
азаматтың мүлкімен ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... қандай мүліктік құқықтары оның мұрагерлігіне өтетінін
анықтау қажет.
Мұрадағы мүліктің құрамына әртүрлі ... жеке ... ... ... ... ... болған азаматқа занды негіздер бойынша
тиесілі болған мүліктер кіреді.
Бірақ мұра қалдырушыға оның ... оған ... ... ... мұраға берілмеуі мүмкін. Кейбір мүліктік құқықтар мұра ... ... ... Кейбір мүліктік құқықтар оның құқық мирасқорына
өтеді, бірақ мұраның құрамында болмайды немесе мұрагерлік құқық тәртібімен
өтпейді.
Жалпы ... ... онша ... емес. Мұраның құрамына лайық
барлық ... ... пен ... жиындықтары кіреді. Бірақ, бұл құрамға
мұра қалдырушының денсаулығына келтірілген зиянмен, мұра мүлкінің ... зиян ... ... Бұған мысал: бір азамат жол ережесін
бұзып, адамды қағып ... ... адам ... ... ... ... жүмыссыз қалып, айлық алмайды жәбірленуші қайтыс болады.
Енді автокөлік жүргізуші мұрагерге не үшін ... ... ... ... құқықтармен міндеттердің мұраға берілмеуі, олардың қайтыс болған
азаматтың жеке ... ... ... Сонымен қатар,
қайтыс болған азамат тірі кезінде басқа адамға бере алмаған оның ... ... ол ... болған кезде мұраға өтпейді.
Сонымен, мұраның құрамына жеке мүліктік ... ... ... ... ... ... атқа құқық өтпейді. Жалпы ... ... ат оның ... тірі ... ... беріледі. Бірақ тек қана
жеке мүліктік емес құқық қана емес, ... ... та ... ... мүмкін.
Мұндай мұраға өтпейтін құқықтарға, ең бірінші борышқордың ... ... жеке ... ... байланысы мүліктік құқықтарды айтуға болады.
Мысалы, тапсырма ... ... ... ... ... АК-тің 852-бабына
сәйкес тапсырма шарты сенім білдіруші немесе сенім білдірген тұлға ... ... ... ... ... ... тірі ... шартты
орындауға байланысты ие болған ... ... ... ... ... ... ... шартта көзделген сыйақыны алуға құқығы мұраға
өтеді. ... ... ... ... өмір бойы пайдалану құқығы мұраға
өтпейді. Себебі бүл ... ... ... ... ... және ол ... берілмейді.
Азаматтардың банкідегі ақшалары мұра құқығының жалпы ережелеріне сәйкес
мұраланады.
Жұбайлардың неке кезінде жинаған ақшалары олардың жалпы ортақ меншігі
болып ... ... ... ... тірі ... ... ... салған
ақшаға қарай анықталады.
Барлық мүлік көрсетілген тәртіппен куәландырылған ... оған ... ақша ... егер ол ... осы өсиеттен
кейін жасалған басқа өсиет ... ... да, ... мүліктің құрамына кірмейтін қайтыс болған
азаматтың мүліктік ... ... ... мүліктің құрамына мыналар кіруі мүмкін: әртүрлі
заттарға жеке меншік құқығы, ... ... ... ... құқығы, және кепіл
ауыртпалығы, шарттан пайда болған талап ету құқығы, шарт бойынша ... ... ... ... ... ету ... ... басқа).[17]
«ҚР нотариустарының нотариаттық іс-әрекеттер жасау тәртібі туралы»
нұсқаулықтың 204-тармақшасына сәйкес мұралық мүліктің ... мен ... ... мемлекеттік тіркеуге жататын жылжымалы және ... ... ... сондай-ақ мұра қалдырушыға тиесілі болған құнды
қағаздар, ақша қаражаттары және с.с. құжаттар негізінді тексереді.
Тіркеуге жатпайтын мүлік ... ... ... ... ... ... ... тіркеуге жататын жылжымалы және
жылжымайтын мүлік (соның ішінде жарғылық капиталға үлестер) кірсе, ... ... ... ... ал ... капиталға үлестер құжат
анықтама бойынша, бухгалтерлік құжаттан ... ... ... ... ... жиналысының хаттамасының
көшірмесі негізінде аталған мүліктің мұра ... ... ... ... ие ... ... ... ие болады деп айтып
кеттім. АК-тің 1081-бабына сәйкес ... мұра ... ... несие берушілердің алдында ортақтасқан жауапкершілікте болады.
Ортақтасқан жауапкершілік оларға мұрадағы үлесіне ... ... ... ... бір мұрагер қанағаттандырған жағдайда, оның
қалған мұрагерлермен қатынасы регрестік ... ... ... ... ... 2-бөлігіне мұра құрамына кірмейтін құқықтар
көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын
үйымдарға мүше болу құқығы;
өмірге немесе денсаулыққа ... ... ... құқық;
алименттік міндеттемелерден туындаған құқықтар мен міндеттер;
еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру туралы заң актілеріне ... ... және өзге де ... құқық;
мүліктікпен байланысты емес, жеке мүліктік емес құқықтар.
Осы баптың 3-тармағына сәйкес мұра қалдырушыға ... жеке ... ... мен ... ... емес ... ... асыруы және қорғауы мүмкін. Егер заң ... ... ... ... ... ... табылатын ұйымдарға мүше болу құқығы
мұраға кірмейді.
Мұраның құрамына кірмейтін құқықтардың қатарына ... ... ... өтетуге құқық, алименттік міндеттемелерден туындаған
құқықтар мен міндеттер, еңбек және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және өзге де төлемдерге құқық
жатады. Осы нормаларды қолданган кезде, мұра қалдырушыга ... ... ... ... төлемдерді мұра құрамына қосуға бола ма ... ... Мұра ... бүл ... оған ... ... ... кіру керек деп есептейміз. Себебі, мұра қалдырушының өмір сүруіне
қажетті болған қаражаттарды өз уақытында ... оған ... ... ... ... ... ... де шығаруы мүмкін.
Жалпы бірлескен меншік болып табылатын мүліктің мұраға өтуінің өз
ерекшеліктері бар. ... ... ... иесі ... ... ... мұра ашу үшін оның ... анықтау және мүлікті болу немесе одан
қайтыс болған адамның үлесін АК-тің 28-бабына ... бөлу ... ... ... ... мүлік бөлінбейтін болып және бірнеше мұрагерлер
болған жағдайда, ... ... ... ... ... жіберіледі. Бірнеше мұрагерлердің ішінен біреуіне ол бөлінбейтін
мүлік өткен жағдайда, қалған мұрагерлердің үлестерін мүлікті алған мұрагер
өтейді. Ал егер ... ... ... ... ... ... жағдайда, дау сот тәртібімен шешіледі. Мұндай мүлікке жалпы
үлестік меншік құқығы ... ... да ... Егер ... мұра
құрамына кіретін мүлікке меншік құқығына немесе басқа да ... не ... онда ... ... оның ... өтеуі қажет. Егер талап ету
құқыгы ... ... ... және ол мұрагерлер арасында бөлінбесе, онда
борышқорларга бір міндетті талап бойынша ... ... ... ... ... Мұрагерлердің ... ... ... ... мұрагерлер арасында жалпы
ережеге сәйкес бөлінеді. Өзіндік (қосалқы) үй шаруашылығын жүргізу, ... үшін ... ... жер ... ҚР ... жеке
меншігінде болуы мүмкін. Осы мақсаттарға берілген ... ... ... мен ... жоқ ... жеке ... бола
алмайды. Осыған байланысты: егер ҚР азаматы шетел азаматының пайдасына ... ... және жер ... ... мұра ... және ол ... үшін ... де, мұрагерлер мүлікті жеке меншік иелігіне ала
алмайды. Ол жер учаскесіне қатысты ... ... ... құқықтар мен
талап ете алады. Бұл уақытша ұзақ ... ... ... ... ... Бұл жағдайда егер заң құжаттарымен жол берілетін ... ... ... сәйкес адамның өзіне тиесілі бола ... ... ... болып шықса, бұл мүлік меншік иесі, егер заң құжаттарында өзге
мерзімдер ... осы ... ... иесі ... болған кезден бастап
бір жыл ішінде иеліктен айыруға тиіс. Егер меншік иесі ... ... ... ... ол сот шешімімен неліктен ықтиярынсыз айырылуға
тиіс, бұл орай да ... ... ... ... ... ... ... оның құны өтеледі.[18]
Жалпы ортақ меншік қатысушысы болып табылатын шаруашылық серіктестіктің
немесе басқа занды тұлганың ... ... ... оның ... ... ... ... Егер, мұндай қатысушы жұбайлардың біреуі болған
жағдайда қайтыс болган жұбайдың шаруашылық серіктестіктің ... ... ... ... ... үлесі бөлінгеннен кейін, егер неке шартымен
өзгеше көзделінбесе, оған жалпы бірлескен меншік режимі қолданылады. ... ... ... ... ... ... жұбайының занды тұлғага мүше
болуга басқа мұрагерлер алдында артықшылығын ... ... ... құрамына тұрғын үй кіреді. «Тұрғын үй
қатынастары туралы» ҚР заңының[19] 16-бабына ... ... үйді ... ... құқықтық мәмілелер жолымен немесе мұраға алған жағдайда
және заңға ... ... ... ... екі ... одан көп ... үйге ортақ меншік құқығына ие болады.
Қайтыс болған азаматқа тиісті тұрғын үй ... ... ... ... және де ... құқыққа жалпы негіздер бойынша беріледі.
Жекешелендірілген тұрғын үйдегі үлеске меншік құқығы ... ... ... ... «ҚР нотариустардың нотариаттық іс-әрекеттер жасауы
туралы» нұсқаулықтың 23 — тармақшасына сәйкес ... ... ... ... ... құқық белгілеуші құжат;
құқықтық кадастрдың тіркеу парағынан көшірме;
тұрғын үй-жайдың техникалық сипаттамасы туралы анықтама;
егер жекешелендіру туралы ... ... ... ... ... және ... ... келісімі.
Нотариус сол тұрғын үй орналасқан жер бойынша нотариусқа меншік құқығын
басқа ... ... тиым ... анықтау үшін сұрау жіберіледі.
«Мұрагерлік туралы зандарды соттардың қолдануындағы кейбір мәселелер
туралы» Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... өсиеттің (үй, саяжай, гараж) және ... ... ... ... ... зандық күші
болмайды. Мұра қалдырушы ... ... оның ... ... тек заң бойынша мұра ашылады.
Мұрагерлер болып табылатын жөне онымен ... ... ... ... мүшелері, егер мұрагерлердің ішінен біреуі кооперативке мүшелікке
кірген жағдайда тұрғын үй аумағын пайдалануға құқықтарын сақтайды.
Қайтыс болған пай ... ... ... ... ... ... ... ие. Тұрғын үй салу кооперативтің мүшелігіне ... ... ... бүл дау пай ... ... ... азаматтар тұрғын жайды
пайдалану құқығын тану туралы және кооперативтік үйге кіруге ... ... ... ... талап арыз беру арқылы сот тәртібімен
қарауға жатады13.
Азаматтардың ... ... ... сауда орындарынан алған ... ... ... ... ... автокөлік ретінде
қарастырылады және мұраға жалпы тәртіп бойынша беріледі.
Автордың мұрагерлеріне оның мүліктік және мүліктік емес құқықтары, ... ... ... ... ... автор және оның мұрагерлері сондай-
ақ автордың басқа да құқықтық ... ... ... ... құқықтың иесі болып табылғандықтан және осы АК-тің ... ... ... қайтыс болғаннан кейін оның ... ... ... ... ... адам, ал мұндай нұсқау болмаған
жағдайда - автордың мұрагерлері, сондай-ақ заң актілеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлікке өтуі мұрагерлік құқықтың жалпы
нормаларымен реттеледі.
Мұрагерге мұра бойынша өткен ... ... ... мерзім бойынша, яғни
АК-тің 982-бабына сәйкес автор қайтыс болғаннан ... ... ... ... ... ... елу жыл бойы күшінде болады.
Мазмұны бойынша анықтама ... ... ... ... ... туындының авторы деп көрсетіледі, кейбіреулерінде туындыға тек
авторлық гонорардың ... ... ... ... ... ... құқыққа мұрагерлік құқық туралы куәлік ала алады.
Мұраға берілетін мүліктің қатарына мұра қалдырушының банктегі салымдары
да ... Егер мұра ... тірі ... ол ... өзі қайтыс болған
кезде басқа тұлғаға немесе мемлекетке толеу туралы өкім ... онда ... ... өкім ... ... ... ... жағдайда салым
мұрагерлікке жалпы тәртіп бойынша өтеді. Мұра қалдырушының атында салымның
бар екендігін ... үшін ... ... ... ... көрсетуі керек. Егер ол жоғалған жағдайда мұрагерлер ... мұра ... ... ... ... сұрау сала алады.
Қолданып жүрген заң бойынша салымшы қайтыс болған ... ... ... ... ... ... ... 1) өсиеттік өкім деп аталатын
салымшының банкке арнайы нұсқауы; 2) мұрагерлік туралы азаматтық ... ... 166- ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз
ету үшін банк заң актілерімен ... ... ... ... және банктік салым туралы шарттармен анықталган құралдар мен
тәсілдер қолданута ... ... ... ... ... ... ... өз
ерекшеліктері бар.
Сақтаушы сақтандыру компаниясымен жеке және мүліктік шарт ... ... ... - ... ... немесе міндетті сақтандыру туралы
актсіне сәйкес сақтандыру төлемін алушы түлғаны белгілеуте құқылы.
Егерде сақтандыру өтеуін ... ... ... ... өмір ... оның ... және ... болған
кәмелетке толмаған және ... ... ... ... оның
сақтандыру бойынша қандайда болмасын тиісті бөлігін алуға құқылы.[20]
1.3. Заң бойынша ... ... және ... ... ... 1039-бабына сәйкес мұрагерлік өсиет немесе заң бойынша жүзеге
асырылады. Өсиет қалдырмаған не бүкіл мұраның тағдыры ... ... өзге де ... ... заң ... орын ... ССР-нің АК-мен салыстырғанда қазіргі АК заң бойынша мұрагерлерге
алты кезек қойып, олардың санатын кеңейтті. Мұра ... ... ... ... ... ... бөлек аға-інілері мен
апа-сіңілілері (қарындастары), өгей әкесі мен өгей шешесі, егер олар ... он ... кем емес ... бойы бір отбасында бірге тұрса, заң
бойынша мұрагерлер санатына кіргізіледі. ... ... ... ... ... ... санаты кеңейтілген. Тікелей сызық бойынша мұрагерлер
туыстығының деңгейін шектеусіз мұра ала ... ... ... мұра ... ... ... мен ... (қарындастары) ұсынып отырған жиендер, немесе туған аға мен
әпкесі ұсынып отырған екі ... ... мен ... ... ала ... ... ... мынандай екі негізгі мәселе туындайды: 1) кім
заң бойынша мұрагер бола алады; 2) заң ... ... ... ... ... ... мұрагерлердің санатын анықтаған кездегі критерий бұл мұра
қалдырушы мен мұрагерлердің арасындағы туыстық жақындық ... ... ... ... ... ... табылатын қатынастар:
туыстық және некелік қатынастар;
мұра қалдырушының асырауында болу.
Заң бойынша мұрагерлер санатын анықтай ... ... ... ... ету ... мұра ... мен мұрагердің туыстық деңгейін
немесе олардың арасында жұбайлық қатынастың бар екендігін немесе ... ... ... болу ... ... ... бойынша мұрагер болу құқығын бесінші ... егер ... бір ... ... он жыл бірге түрса, тең үлеспен оның
туыстас аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастар), өгей ... мен ... ... ... ... болу ... ... кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының ... ... ... адамдар алады.[23]
Туыстық, асырап алу және асырау қатынастарын дәлелдейтін құжаттардың
тізбесі ҚР ... ... «ҚР ... ... ... жасау тәртібі туралы» нұсқаулықтың 201-тармақшасында
көрсетілген. Мұрагерлердің мұра ... ... ... ... осы нұсқаулыққа сәйкес мыналар жатады:
АХАЖ органының берген куәлігі;
Метрикалық кітаптан алынған көшірмелер;
3) Туыстық қатынастар фактілерін ... ... ... ... сот ... ... ... заң мұрагерлер: мұра қалдырушының балалары,
соның ішінде мұра қалдырушы қайтыс болганнан кейін тірі ... ... мұра ... жұбайы мен ата-анасы, мұра қалдырушының ... бір, ... ... ... мен ... ... ... да, анасы жағынан да атасы мен әжесі, мұра ... ... ... мен ... мұра ... алтыншы атаға
дейінгілерін қосқанда басқа туыстары; мұра қалдырушымен бір ... он жыл ... ... оның ... ... мен ... өгей әкесі мен өгей шешесі, мұра қалдырушының асырауындағы
еңбекке қабілетсіз адамдар.
Заң бойынша мұрагерлер АК-тің ... ... ... ... ... ... Заң ... мұрагерлік кезінде, бір
жағынан, асырап алынған және оның ... және ... ... ... мен оның ... қандас туыстарға теңестіріледі.
Асырап алынғандар мен олардың ұрпақтары асырап алушының туған ата-
анасы, оның ... да ... ... қайтыс болғаннан кейін заң бойынша
мұрагер болмайды. Асырап ... ... мен оның ... да ... ... ... және оның ... қайтыс болғаннан кейін заң
бойынша мұрагер болмайды.
Заң бойынша мұрагерлердің ... ... ... ... ... ... оларды мұрадан шеттеткен, олар мұраны қабылдамаған не одан бас
тартқан жағдайда, ... 1074 ... ... ... ... мұрадан
бас тартқан кезде өзінің өсиеті бойынша немесе кез-келген кезектегі заң
бойынша мұрагерлердің қатарындағы ... ... ... бас ... ... қоспағанда мұрагерлік құқығын алады (АК 1060-бап).
АК 1060-бабының 4-бөлігіне сәйкес заң бойынша мұрагерлерді мұрагерлікке
шақырудың кезектілігі туралы жөне олардың ... ... ... ... ... мұрагерлердің мұра ашылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... келісім
оған қатыспайтын мұрагерлердің, сондай-ақ міндетті үлеске құқығы бар
мұрагер құқықтарын ... ... ... көрсетілген кезектерге сәйкес заң бойынша мұрагерлер
мұрагерлікке мынандай кезекте шақырылады:
бірінші кезекте, тең үлеспен мұра қалдырушының балалары, ... ... ... ... ... тірі ... ... сондай-ақ мұра қалдырушының
жұбайымен ата-анасы алады;
екінші ... тең ... мұра ... ... бір, ата-анасы
бөлек аға-інілері мен апа-сіңілілері (қарындастары), сондай-ақ оның ... да, ... ... да ... мен ... ... ... тең үлеспен мұра қалдырушының туған немесе ағалары мен
апалары алады;
төртінші кезекте, тең ... мұра ... ... атаға
дейінгілерін қосқанда басқа туыстары да алады, бүл ретте туыстық ... ... ... туыстықтың неғұрлым алысырақ дәрежесіндегі туыстарын
мұрагерліктен шеттетеді;
бесінші кезекте, егер мұра ... бір ... ... он ... ... тең үлеспен оның туыстас аға-інілері мен апа-сіңілілері
(қарындастары), өгей әкесі мен өгей ... ... ... тең үлеспен мұра қалдырушының асырауындағы еңбекке
жарамсыз адамдар ала ... ... ... ... ... ... ... балалар —
мұра қалдырушының ең жақын мұрагерлері болып табылады. Баланың нақты ата-
анасы екендігі неке және отбасы ... ... ... ... ... туралы кітаптағы туу туралы жазба болып табылады.
Балалар бұл мұра қалдырушының тіркелген немесе оған ... ... ұлы ... ... Егер ата-ананың некесі жарамсыз деп танылған
болса және әкесі қайтыс болғаннан кейін де, шешесі қайтыс болғаннан ... ... ... ... ... ... Тіркелмеген некеден туған
балалар шешесі қайтыс болса кез-келген жағдайда оның ... ... ... ... ... ... екеуінің бірге АХАЖ органына өтініш беруі
негізінде («Неке және отбасы туралы» заңның ... ... ... ... ... болмаса сот тәртібімен («Неке және отбасы туралы»
заңның 47-бабы) мұрагер бола алады. Екінші ... ягни ... және ... ... 47-бабына сәйкес мұрагерлік сот тәртібімен шешілетін болса,
онда сот баланың нақты адамнан туу тегін растайтын айғақтарды ескереді.
Асырап алу - ... ... ... ... ... беруіне
байланысты баланың мүддесін аналық жөне әкелік сезімдермен қанағаттандыруга
байланысты асырап алушының мүддесіне жауап береді. ... ... ... ... ... нысаны болып табылады. Асырап алу-бүл екі
тұлға-асырап алушы мен асырап алынған баланы заң бойынша ... мен ... ... ... мен ... ие ... зандық акт. АК-тің
1060-бабының 2-бөлігіне және «Неке және ... ... ... ... ... сәйкес асырап алынган балалар және олардың ұрпақтары бала асырап
алушылар мен олардың туыстарына ... ... ал бала ... алушылар мен
олардың туыстары асырап алынған балалар мен ... ... ... жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтар мен міндеттер жағынан
тегі бір туыстарга теңестіріледі.
Асырап алынған балалар - бұл ... ... ... түрде рәсімделінген
балалар. «Неке және отбасы ... ... ... ... ... алу
кәмелетке толмаган балалар және олардың ... үшін ... ... ... ... өзінікі деп танудан ажырату керек. Асырап алу бөтен біреудің
баласына қатысты болады.
«Неке және отбасы» ... ... ... ... ... ... бала өздерінің туған ата-аналарына ... ... ... ... жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтарынан айырылады және
олар жөніндегі ... ... яғни ... ... бол
алмайды.
Мұра қалдырушы қайтыс болганнан кейін асырауға алынған ... ... ... ... занды және міндетті үлеске құқыгын
жоймайды. Себебі ол мұра ... ... ... ... болып табылатын
мұра қалдырушымен құқықтық қатынастарын тоқтатқан жоқ.
Қайтыс болған тұлғаның ... ... оның ... ... жүбайы да мұра
қалдырушының ең жақын мұрагері болып табылады.
Жұбай - бүл мұра қалдырушымен ... ... оған ... ... ... Неке және отбасы туралы заңның 28-бабына сәйкес
жұбайлардың міндеттері мен ... ... ... АХАЖ ... тіркелген күннен бастап басталады.
Жұбай, егер ол мұра қалдырушымен мемлекеттік тіркелген немесе оган
теңестірілген ... ... ... ... ... ... ... некесі бұзылған болса, мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін
жұбайдың одан қалған мұраға құқығы ... ... және ... туралы»
заңның 22-бабының 1-бөлігіне сәйкес неке егер АХАЖ ... ... оны ... хал ... жазу ... ... бұзылғандығы
мемлекеттік тіркелген күннен бастап, ал неке ... ... ... ... ... ... ... енген күннен бастап тоқтатылады.
Бірақ тәжірибиеде әртүрлі жағдайлар болады. Мысалы, ерлі-зайыптылар ... ... іс ... ... кетуі мүмкін. Бүл жағдайда АК-тің
1070-бабының 2-бөлігін басшылыққа алу керек. Онда былай деп жазылған: «Егер
мұра ... неке мұра ... ... іс ... ... ... мұра ... дейін кемінде бес жыл бөлек тұрғандыгы
дәлелденсе, сот шешімімен ерлі—зайыптылар заң ... ... ... ... жұбайлардың іс жүзінде ажырасып, бөлек
тұрғандыгы дәлелденбесе, тірі қалған жұбайдың ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес сот арқылы жарамсыз деп
табылган неке жұбайларга міндет пен құқық туғызбайтындықтан некесі жарамсыз
деп табылған тұлға, қайтыс болған жұбайы - мұра ... ... ... мен ... өздерінің еңбек қабілеттілігінің дәрежесіне
қарамастан мұрага ... ... ... ... ... ... ... мұрагер болып табылады.[26]
Өзара тектік байланысы бар, яғни қандас аға-інілер, апа-сіңілілер
(қарындастар) заң бойынша мұрагерлер қатарына ... ... бір ... мен ... ... ... ал ... немесе шешесі бөлектер
жартылай біртекті деп аталады. Жартылай біртектілердің не әкесі, не шешесі
бір болады. Жартылай ... ... ... (қарындастар) бір-
біріне мұрагер бола береді. Сондықтан, заң бойынша мұрагер ретінде ... ... ... қүқықтық маңызы жоқ.
Әке-шешелері бөлек туыстас аға-інілер мен апа-сіңілілер ... ... ... қатынас болмаса да, олар АК-тің 1065-бабына
сәйкес бір-біріне мұрагер болады. ... ... ... ... туындайды:
бірінші некесінен баласы бар жесір немесе ажырасқан ер адам ... ... бар ... немесе ажырасқан әйел адамға үйленеді. Олардың
балалары бір отбасында өмір ... ... ... ... ... жоқ, ... ... бөлек. Бірақ туыстық және асырауда болу
критерийлеріне негізделген заң бойынша ... егер олар ... ... ... ... ... он жыл бойы бір ... ... ғана мұра ... мұрагері бола алады.
Әже мен ата әке жағынан да, шеше жағынан да АК-тің ... ... ... ... бола ... Әже мен ... немерелері мен және
шөберелерімен тек туыстық қатынас байланыстырады.
Мұра қалдырушының немерелері мен ... егер мұра ... ... ... ... ... ... әке-шешесі тірі болмаған жағдайда
заң бойынша мұрагер бола ... ... ... жағдайда немерелер мен
шөберелер өздерінің қайтыс болған әкесінің немесе шешесінің ... ... Егер ... ... болса, онда қайтыс болған әкесі немесе
шешесі алатын үлесті тендей бөлісіп ... және ... ... ... ... ... шақырылады.
Мұны азаматтың құқықты ұсыну құқығы бойынша мұраға алу деп атайды. АК-
тің 1067-бабына сәйкес егер заң бойынша мұрагер мұра ашылғанға ... ... ... ... оның ... ... құқығы бойынша оның ұрпақтарына
ауысады. Қайтыс болған ... ... заң ... мұрагер ұсынған
туыстығы бірдей дәрежедегі ұрпақтар арасында тендей бөлінеді.
Ұсыну ... ... ... алудың қажетті шарты — мұра қалдырушыдан
бұрын ... ... ... ... ... ... ... керек. Ұсыну құқығы тек
заң бойынша мұрагерлікте болады. Ал ... ... заң ... ... ... да мұрагерлікте болады. мұрагерлік трансмиссияда мұрагер заң
бойынша да, өсиет бойынша да мұраны қабылдаса, ... ... ... ... ... ... болса, мұрагерлік құқық туралы куәлік оның
мұрагерлеріне беріледі. Яғни мұрагерлік трансмиссияда ... ... ... оны рәсімдеуте үлгермей қайтыс ... ... Ал ... ... мұра ... ... қайтыс болып кетеді.
Ұсыну құқығы бойынша мұрагерлік заң бойынша мұрагерлерді ... ... ... ... ... ... сәйкес мұра қалдырушы қайтыс болғанға дейін кемінде
бір жыл оның асырауында болған және ... ... ... еңбекке жарамсыз
адамдар кезексіз мұра алатын заң бойынша мұрагерлердің ерекше категориясына
жатады. Бұл тұлғалар АК-те 1066-бапқа сәйкес алтыншы ... ... ... асырауындағы еңбекке жарамсыз тұлғалар ... ... ... егер олар мұра ... асырауында бір
жылдан кем емес болса және онымен бірге тұрса;
АК-тің 1062-1065 баптарына ... ... ... бар түлғалар (біртектес
және жартылай біртектес ... мен ... ... ... ... аға мен ... т.б.), бірге тұрғанына қарамастан, бір жылдан
кем емес уақыт бойы мұра қалдырушының ... ... ... ... ... заң ... ... жатқызылған, бірақ мұраны иелену кезегі бойынша шақырылатын
мұрагерлер қатарына ... ... ... адамдар, егер ... ... ... ... ... бір жыл оның ... ... мұра қалдырушымен бірге тұрған, тұрмағанына ... ... ... бірге мұраны иеленеді.
Занды мұрагерлер болған жағдайда бұл адамдар сол ... ... әрі ... 1/4 ... бір ... иелене алады.
Мұра қалдырушының асырауындагы адамдар болып мұра қалдырушының толық
қарауында немесе одан тұрақты өмір сүруіне ең ... ... алып ... ... Бүл ... мұра ... мен ... арасындагы
туыстық қатынастар маңызды емес. Осыған байланысты мұра ... ... ... ... ... ... ... қалдырушымен туыстық қатынасы бар асыраудағы еңбекке қабілетсіз
адамдар. Бұл ... заң ... ... ... 5 - ... қалдырушымен туыстық қатынасы жоқ асыраудағы еңбекке қабілетсіз
адамдар. Ал бұл ... заң ... ... ... мұрагерлерге
кіреді.
Сондықтан асыраудағы адам ретінде мұра қалдырушымен ешқандай туыстық
қатынасы жоқ кез-келген тұлға бола ... ... ... адам деп ... үшін ... екі ... болу керек:
асыраудағы адам мұра ашылған күні еңбекке қабілетсіз болу керек;
мұра ... ... ... ... немесе өмір сүруінің негізгі және
тұрақты көзі ретінде көмек алған болу керек.
Мұра қалдырушының асырауындағы адаммын деп ... адам ... ... ... ... онда ... ... бір жыл уақыт бойы оның
қайтыс болғанға дейін мұра қалдырушының асырауында ... ... оның мұра ... дейін еңбекке жарамды, не жарамсыз болғанына
көзін жеткізуі керек.
Асыраудағы адамның жасына байланысты еңбекке жарамсыздығы — ... ... ... ... ... байланысты еңбекке жарамсыздығы -
зейнеткерлік кітапша немесе сараптау ... ... ... бойынша тексеріледі.
Мұра қалдырушының кез-келген тұлғаға көрсеткен кез-келген материалдық
көмегі, ол тұлғаның мұра қалдырушының ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Еңбекке қабілетсіз адам мұра
қалдырушының асырауында бірнеше жылдар бойы ... ... бұл ... қалдырушы қайтыс болғанға шейін бір жылдан астам бұрын уақытта
тоқтатылады. Бұл ... ұзақ ... ... асырауда болған адамға мұра
қалдырушының мүлкіне мұрагерлік құқық туындатқызбайды. ... ... ... ... бойы өзінің асырауында кішкентай балалары бар
екбекке қабілетсіз әпкесін асырауы мүмкін. Сол уақыттардың ... ... ... ... ... мұра ... қайтыс болғанға дейін
екі жыл бойы өз балаларының ... ... Бұл ... ... ... ... ол ... болғанға дейін ... ... бұл ... ... қатарына жатпайды.[27]
Мұраның мемлекетке өтетін кездері де болады. Мұндай кездерде мемлекет
заң бойынша мұрагер ретінде немесе ... ... ... ... ... Ол ... жағдайларда: біріншіден, егер мұра қалдырушының заң
бойынша да, ... ... да ... ... ... ... барлық мұрагерлерді мұрагерлік құқықтан айырса; үшіншіден,
мұрагерлердің барлығы ... бас ... ... ... ... барлығы мемлекет пайдасы үшін мұрадан ба тартса; бесіншіден, заң
бойынша мұрагерлер жоқ ... мұра ... ... бір ... ... ... ... қалдырылса, мүліктің қалған бөлігі мемлекетке өтеді.
АК-тің 1083-бабына сәйкес, егер өсиет бойынша да, заң ... ... ... не мұрагерлердің ешқайсысының мұра алуға құқығы
болмаса, не олардың барлығы мұрадан бас ... мұра ... ... ... ... қалған мұра мұраның ашылған жері ... ... ... Мұра ... ету тәртібімен мемлекетке өткенде мұраға құқық
туралы куәлік тиісті мемлекеттік салық органына ... ... Ол алты ... ... ... тиіс.
Егер бірінен кейін бірі мұрагер болуға құқылы адамдар бір күнде қайтыс
болса, олар бір қүнде қайтыс болған деп ... және ... ... ... ... да, олардың әрқайсысының мұрагерлері мұрагерлікке
шақырылады.[28]
Мұра ашылған ... ... бір жыл ... кейін мұра ашылған жер
бойынша жергілікті атқару ... ... ... сот ... иесіз қалған
деп таниды. Егер мұраны қорғауға және оны ... ... ... ... асып ... мұра ... ... өткенге дейін иесіз қалған деп
танылуы мүмкін.
АК-тің 1045-бабына сәйкес мұра ... ... ... ... ... ... өлтірген немесе олардың өміріне ... ... ... ... да, заң ... да мұра алу ... жоқ. ... қалдырушы оның өміріне қастандық жасалғаннан кейін өздеріне қатысты
өсиет қалдырған адамдар кірмейді.
Мұра қалдырушының соңғы еркін жүзеге асыруға қасақана ... ... сол ... ... ... ... оларға жақын адамдарды мұрагерлікке
шақыруға не мұраның оларға тиесілі үлесін ... ... ... өсиет бойынша да, заң бойынша да мұра алуға құқығы жоқ.
Балаларына ата-аналық құқықтарынан айырылған және мұра ашылған кезде
бүл ... ... ... ата-аналардың балаларынан қалған мұраны,
сондай-ақ мұра қалдырушыны күту ... ... заң ... ... ... жалтарған ата-ананың (асырап ... ... ... (асырап алынған) балалардың заң бойынша мұраны алуға
құқығы жоқ. Лайықсыз мұрагерлерді мұрагерліктен ... ... ... ... сот белгілейді.
Жоғарыда айтылған ережелер барлық мұрагерлерге, соның ішінде міндетті
үлеске қүқығы бар мұрагерлерге де ... мұра ... ... мұра ... ... да, немересі де қайтыс
болса онда, мұрагерлік құқық мұра қалдырушының —терелеріне ұсыну құқығы
бойынша өтеді. Ал егер мұра мұра ... ... ... мұра ... тірі ... оның ... ... шақырылмайды. Сол сияқты
өзінің әке-шешесі тірі болса шөберелері де ... ... ... ... байланысты бірнеше мұрагерлер болған жағдайда олардың
арасында мұралық ... ... ... ... ... ... болады. Бүл АК-
тің 209-219-баптарымен реттелетін жалпы ... ... ... ... ... түрі. Мұраға жалпы меншік құқығы режимі мұрагерлер өзгертпейінше
бола береді.
АК-тің 1076-бабына сәйкес мұраны ... ... заң ... ... ... ... ... құқылы. «Мұрагерлік жөніндегі зандарда
соттардың қолданылуындағы кейбір мәселелер ... ... ... ... сәйкес мұраны бөлу мұрагерлерге тиесілі
үлестерге ... ... ... ... ал келісімге қол жетпеген
жағдайда — сот тәртібімен жүргізіледі. Мұралық мүлікті болу ... ... ... сот оның ... және істі ... ... оның нақтылы құнын
істі қараған уақытқа сәйкес анықтауға тиіс. ... ... ... мұра ... АК-тің 115,116-баптарына және 191-бабының 2-
тармағына ... ... ... ... ... ... мүмкін
жылжитын және жылжымайтын мүліктері қосылуы мүмкін.
АК-тің 1076-бабының мәніне қарайтын болсақ, мұраны бөлудің үш түрі ... ... ... ... ... ... арқылы болу;
сот арқылы болу.
Мұраны, егер оның құрамында арнайы, міндетті тіркеуді талап ететін
мүлік және мұрагерлер ... ... ... ... дау жоқ ... ... ... нотариатты, сотты қатыстырмай-ақ бөле алады. Бұл әдіс
бойынша мұра ... ... ... ... ... ... арасында мұраны
бөлу туралы келісім-шартты рәсімдеу жолымен мұраны реалды ... ... ... ... асырылады. Бұл шарт мүлікті тиісті органда тіркегеннен кейін
және мұраға құқық туралы куәлік ... ... ... ... ... ... жасауы туралы» нұсқаулықтың 128-
тармақшасына сәйкес мүлікті бөлу туралы шарт заңмен ... ... ... тіркеуге жатады. Үлесті бөлу кезінде құқық белгілеуші
құжатқа үлестің бөлінуі туралы ... ... ... ... ... ... ... бөлінген кезде жалпы үлестік
меншікті реттейтін ... ... ... ... ... дау ... ... және нотариалдық
конторадан алған мұраға құқық туралы куәліктерін көрсеткен кезде ғана ... мұра ... ... ... үй, автокөлік, т.б.) болған жағдайда
мұраны бөлу нотариалдық ... ... ... ... әдісі - сот арқылы бөлу де өмірде кездеседі.
Мұраны болу ... ... ... ... ... ... ... бойынша
жүргізіледі. Сот шешімінде белгілі Мұрагерлерге тиісті үлес немесе әрбір
мұрагерлердің меншігіне сот ... ... ... ... болса,
мұралық мүлікті реалды түрде бөлу ... ... ... ... ... де, ... бойынша мұрагерлікте де мұраны бөлу
мұрагерлер арасында жүргізілмесе, мұра ... ... ... меншік
құқығы ретінде рәсімделеді. Осыған байланысты мұралық мүлікті бөлу өте
қажет болса, онда ол ... ... ... ... ... шейін жүргізілуі
керек. Мүлікті бөлген жағдайда ... ... жеке ... ... ... куәлік ала алады. Егер мұрага мұрагерлік құқық ... ... ... және мұрагерлер жалпы үлестік меншікке мұрагерлік құқық
туралы куәлік ... онда ... ... ... кейін мұрагерлер
АК-тің жалпы үлестік меншік туралы ... ... ... ... Бұл ... ... ... туралы жаңа куәлік талап етілмейді.
Мұнда құқық белгілеуші құжат ретінде мұрага ... ... ... және бөлу
туралы келісім немесе сот шешімі болып табылады.
Ортақ бірлескен меншікке қатысушының қайтыс болуы оның ... ... және ... ... болу ... АК-тің 218-бабында
белгілденген тәртіппен одан қайтыс болган қатысушының ... ... ... ... ... табылады. Қаулының 10-тармақшасына сәйкес ортақ бірлескен
меншікке қатысушы қайтыс болғанда мұра оның ортақ мүлкіндегі үлесіне, ... ... ... ... беру ... ... жағдайда үлестің қүнына
қатысты ашылады.
Мұраны бөлген кезде мұра ... ол ... ... ... бір ... бірге түрған мұрагерлер арасында бөлінетін тұрғын үй, ... ... мен үй іші ... ... ... ... ... 1078-бабына сәйкес мұра ашылганга дейін мұра қалдырушымен бір
жыл бойы бірге тұрган мұрагерлер тұрғын үйді, ... үй ... ... іші ... заттарын мұраға алуға басым құқыққа ие болады.
Мұндай басым құқыққа ие болу үшін мынандай екі шарт ... ... ... ... ... ... байланысты емес, мұра қалдырушымен
бірге тұрган болу керек;
2. Мұра ашылғанға дейін бірге түрған уақыты бір ... кем емес ... ... мен үй іші тұрмысы заттарын қабылдау үшін ... ... ... заң ... ... ... Егер ... бірге ешкім тұрмаған жағдайда үй жабдықтары мен үй іші түрмысы
заттары жалпы негіздер бойынша ... ... ... ... ... деген заң мәніне қарайтын болсақ, мүнда
мұра қалдырушымен бірге тұра ... сол ... ... ... ... ... үшін пайдаланған азаматтарды айтады.
Мұра қалдырушымен бірге мүлікке ортақ меншік құқығы бар мұрагерлер
ортақ меншікте болған мүлікті ... ... ... ... ие. Осы ... екі ... басым құқықты жүзеге асырған ... ... ... да ... ... ... сақталуы тиіс.
Қаулының 22-тармақшасына сәйкес, мұралық мүлікті бөлгенде ... ... ... ... ... үлестерді мүмкіншілігіне
нәрседей бөлінеді, тек төтенше ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлердің қатарына өсиеттің мазмұнына тәуелсіз мұраға
белгілі бір үлесі бар заң бойынша мұрагерлердің ерекше ... ... ... ... ... мұрагерлердің мұраға тиесілі
құқығы болғандықтан бұл үлес міндетті ... атақ ... ... ... ... міндетті үлеске мұра қалдырушының
кәмелетке толмаған немесе еңбекке жарамсыз балаларының, сондай-ақ еңбекке
жарамсыз жұбайы мен ... ... бар. Бұл ... ... заң
бойынша мұрагерлердің бірінші кезегіне ... ... және ... мұра ... ... ... заң ... шақыру кезінде ескерілетін критерийлерге байланысты
анықталады.
Мұрадағы міндетті үлеске бүл ... ... ... заң бойынша
мұрагерлердің, егер олар еңбекке қабілетсіз болса да басқа кезектердегі
мұрагерлердің де, ... ... ... ... ... бар ... ... жоқ.
Заң бойынша мұрагерлік кезінде АК-тің ... ... ... ... ... құқығы бар мұрагерлері өсиеттің мазмұнына
байланыссыз заң бойынша ... ... ... ... ... ... ... алады.
Мұндай үлеске қүқығы бар мұрагерлердің міндетті үлесінің көлемін
анықтаған кезде өсиет бойынша да, заң ... да ... ... ... ... ... үй ... мен үй іші тұрмысында ... ... ... құны және ... ... пайдасына
белгіленген өсиеттік бас тартудың құны міндетті үлеске есептеледі.
«Мұрагерлік жөніндегі ... ... ... кейбір мәселелер
туралы» Жоғары соттың ... ... ... ... ... үлесі мұраның ашылған күнінен бастап есептеледі. Заң
бойынша ... ... ... ... оның мұра ... ... және ... шаруашылықта бірге жүргізгенімен байланыстырылмайды.
Егер де міндетті ... ... бар ... мұра ... ... тәртіппен қабылдап алмаса, онда мүлік өсиет қалдырған ... ... ... ... ... жеке өзімен ғана байланысты,
сондықтан мұндай ... ... ... ... ... қайтыс болса, оның
міндетті үлесті алу құқығы трансмиссия ретінде оның мұрагерлеріне отейді.
Міндетті үлес алатын мұрагерлердің құқығы бүзылған ... ... ... тек ... үлес ... ғана заңсыз деп танылады.
Мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар мұрагер үшін белгіленген кез-келген
шектеулер мен ... тек ... ... ... ... оған
көшетін болігіне қатысты жарамды болады.
Егер тұратын жері анықталган, мұрагерлікке шақырылып, болмай ... ... ... көрсетілген алты ай ... ... бас ... ... ... өздерінің мұраны бөлісуді
жүргізу ниеті туралы хабардар ... ... ... айтылған хабардар ету кезінен бастап үш айдың ... ... ... ... болу туралы келісімге қатысу тілегі туралы
қалған мұрагерлерді хабардар етпесе, ... ... ... ... ... ... ... өзара келісім бойынша бөлісті жүргізуте құқылы.
Егер мұра ашылған күннен бастап, бір ... ... ... ... жері анықталмаса және оның мұрадан бас тартқандығы
туралы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... шығарып, өзара келісім бойынша бөлісті жүргізуге құқылы.
1.5. Мұраны алу және мұрадан бас тарту
Мұраны алу үшін ... шарт ... ... ... ... ... мұраның ашылуы болып табылады. Бұл зандық фактілер белгілі
бір тұлғада мұраны ... ... ... ... ... ... қайтыс болуы немесе хабар-ошарсыз кеткен адамды өлді ... ... тірі ... ... ... хабар-ошарсыз кеткен адамды
өлді деп жариялағанға шейін мүмкін болатын мұрагерлердің ашылуы ... ... ... жоқ. ... олар мұра қалдырушыға оның тірі
кезінде оған тиісті мүлікке билік етуге тыйым сала алмайды және де ... ол ... ... ... етуге құқығы жоқ.
АК-те мұраны алудың жаңа тәртібі көрсетілген. АК-тің 1072-бабына сәйкес
мұрагер өзіне тиісті мұраға немесе оның бөлігіне ... ... ... ... ... егер ол ... бас тартпаса, мұрагерлік құқықтан
айырылмаса ие болады. АК мұраны алу презумпциясын ... Егер ... ... ... ... ... тартпаса немесе мұрагелік құқықты
танудан бас тартуга ... ... ... ... да мән-жайлар болмаса
мұраны алу ... ... ... сәйкес, мұрагердің мұраны алу туралы
арыз беруі қажет емес, яғни мұраны алу туралы арыз ... ... ... алу ... бекітілгендіктен, мұраға құқықты рәсімдеу
үшін АК-тің 1072-бабымен қабылдауға дәлелдеме талап ... ... ... ... олардың тұрған жері белгілі болу, болмауына
байланыссыз мұраны қабылдады деп саналады.
Мұраның ашылуы да, ... ... ... да ... алу ... Бұл ... болуы нақты тұлғада мұраға құқық барлығын,
нақтылай айтатын болсақ, мұраға құқықтың пайда болуы ... ... бас ... туралы арызды нотариус мұраның ашылған орны
бойынша ол өзінің мұраға қатыстылығы жөнінде білген ... ... ... ... бастап алты айдың ішінде қабылдайды. Арызды қабылдау кезінде
нотариус мұрагерлерге мұраны алудан бас ... ... ... ... Бұл ... арызда тиісінше жазба жасалынады.
Нұсқаулыққа сәйкес егер арыз басқа нотариусқа ... ... ... ... ... ... түрде куәландырылады және арыз иесіне
берілетін данаға мұра ашылған орындағы нотариусқа арыз беру ... ... ... ... ... ... ... жағдайда мұраның алынғаны жөнінде мемлекет атынан
арызды мұра ... ... ... ... ... тәртібімен
ресімделген сенімхаты бар өкілі береді.
Нотариус мұрадан бас тартқаны, ... ... ... ... ... ... жазбаша түрде алады және оларды нотариаттық іс жүргізу
нұсқаулығының талаптарына сәйкес мұралық істі ... ... мен ... ... ... ... арыз ... қол қойған қол өзінікі екені туралы нотариалдық
куәландырылмай ... ... ... ... ... арызды қабылдап,
оны белгіленген тәртіп бойынша тіркейді, бірақ мұрагердің шын ... арыз ... не ... ... ... ұсынады.
Мұрагердің мұраны алуы мұра қалдырушының мүлкіне заңға негізделе отырып
иелік ету, пайдалану және билік ету ... ерік ... факт ... алу ... түсінігі бойынша кері күші бар, бір ... ... ... алу - ... ... қабылдауға ниетін білдіретін ерік
актісі. Ол бір ғана тұлғаның - ... ... ... және ... ... және ... тұлғалардың қатысуын талап етпейді. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... несие берушілеріне қатысты және т.б.) қатысты құқықтық
салдарға ... ... мұра ... ... ... мұраға құқық мұраны қолдануға
құқық, мұра қабылдауға құқық немесе одан бас тартуға құқық ... ... Бұл ... мұрагер мұраны қабылдағанға шейін мұра белгілі бір
субъектіге ... ... ... ... ... ... ... субъект мұраны мұрагер қабылдаған кезде, ал мұрагерлер жоқ болса не
олар мұрадан бас тартса — мұра ... ... ... ... ... ... ... құқық туралы куәлік нақты түлғаның мұраға құқығын бекітетін
ресми құжат ... ... Оны ... ... ... жері ... құқық туралы куәлік мұра ашылған күннен бастап алты ай өткеннен
кейін беріледі. АК-тің 1073-бабының 2-бөлігіне сәйкес ... ... ... заң ... да мұра ... ... егер нотариуста куәлік
алуға өтініш етушінің арасында тиісті мүлікке не бүкіл ... ... ... жоқ ... ... ... деректері болса, куәліктің
мерзімі біткенше дейін берілуі мүмкін.
Мұраға құқық туралы куәлікті беруден бұрын белгіленген мерзімнің ... ... ... ... басқа мұрагерлердің жоқтығын растайтын
құжаттар тізбесін өз бетімен белгілейді. Заң бойынша мұраға ... ... ... ... тексеретіні:
мұра қалдырушының қайтыс болу факті;
мұраның ашылу уақыты мен орны;
мұраны қабылдау туралы арыз ... ... және ... ... ... ... куәлік берілетін мұралық мүліктің құрамы мен орналасқан
жері («Нотариат туралы» заңның 71-бабының ... ... ... ... ... құқық туралы куәлік
берілген кезде, нотариус бірінші мұра қалдырушының қайтыс ... ... ... ... оның мұрагерлерінің шеңберін, екінші, мұра
қалдырушының ... ... ... ... ... негідерін
және т.с.с. дәлелдейтін құжаттарды талап етеді.
Егер ... ... ... үшін ... ... ... құжаттар, туыстықты дәлелдейтін құжаттар және т.б.) нотариусқа
көрсету мүмкіндігінен айырылса, ... ... ... ... ... жәрдемдеседі. Егер тиісті органда аталған құжаттар сақталмаса,
нотариус мүдделі адамдарга ... ... ... түсіндіреді.
Мұрага құқық туралы куәлік барлық Мұрагерлерге бірге не қалауына қарай
әрқайсысына жеке-жеке ... ... ... ... беру кезінде мемлекетке барлық жағдайда
бағалау ... ... ... жылжымайтын мүлікке де) талап етіледі.
Мұралық мүліктің белгілі бір ... ... ... құқық туралы
куәлік алган мұрагерлерге кейінірек бұрын ... ... ... мұрагерлік құқық туралы одан кейінгі куәліктер беріледі.
Мұрага құқық туралы ... ... ... ... ... оган ... ... мұрагерлер келіскен жағдайда нотариусқа келген қосымша
мұрагерлер де ... ... ... куәлік берілген кезде бұрын
берілген куәлікке қосылған құжаттар қайтадан талап ... ... ... ... ... ... ... немесе қамқоршылықта жүрген, кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... мұрага құқық туралы куәлік берілгені
жөнінде оның ... ... ... үшін ... ... ... және ... органына хабарлайды.
«Нотариат туралы» заңның 70-бабының 2-бөлігіне сәйкес мұраны қабылдау
мерзімін өткізіп алган мұрагер ... ... ... өзге ... ... ... ... куәлікке енгізілуі мүмкін. Бұл келісім
мұраға құқық туралы куәлік берілгенге ... ... ... ... құқық туралы куәлік сот тәртібімен ғана өзгертіле алады. Сот
өзінің тиісті ... мұра ... ... ... жоймайынша, куәлікте
мұрагер ретінде көрсетілген тұлға мұрагер істей алатын барлық әрекеттерді
жасауға құқылы.
Мұрагерлікке ... ... ... ... бағытталған, бірақ
мұрагердің мұраны қабылдауға ниетін тікелей білдірмейтін әрекеттері мұраны
алу болып табылмайды. Бұл ... дау ... ... сот белгілеген бір
жағдайда ескере отырып шешеді.
Мұрагерлікті алу:
1) мұра ... ... ... арыз беру жолымен;
2) мұралық мүлікті немесе оның бөлігін иемденуге
(басқаруға) шын мәнінде ... ... ... асырылады.
АК-те мұрагерлерді болған және болмаған мұрагерлер деп ... ... бұл ... жері ... ... ... ... Ал болмаған мұрагерлер бүл тұратын жері белгісіз немесе тұрған
жері белгілі ... ... ... ... келмеген немесе іште қалған,
бірақ әлі тумаған мұрагерлер.
Мұрадағы мүлікті басқарған немесе ... ... ... және ... үшін алу күні ... мұрадағы мүлікті басқаруға немесе
иемденуге алған күні ... ... ... бұл ... ... мұрагерлер
мұра ашылған кезден бастап үш айдың ... мұра ... ... келсе ғана
қолданылады. Ал болған мұрагерлерге келетін болсақ, егер олардың мұрадағы
мүлікті басқаруға немесе ... ... онда ... ... ... күні
мұра ашылған кезден бастап, үш айдың аяқталған күні мұраны алу уақыты болып
есептеледі. Осы мерзім ішінде ... ... ... ... ... үшін ... ... мұрагерлердің мүддесі үшін мүлікті басқаруға
шаралар қолдануы ... ... ол мұра ... кезден бастап, үш ай өткен
соң ғана мұраны ... деп ... ... үшін ... алу ... ... ... жері бойынша
нотариалдық кеңсеге мұраны алу туралы өтініш берген күн саналады.
Мұраны алу мұрагерліктің соңғы стадиясы болып табылады. Мұра қабылдаған
кезден бастап, ... ... ... мұра ... ... түседі.
Мұрагер мұраны алғаннан кейін оның құқықтық салдарына ... ... ... ... 62-бабына сәйкес мұра ашылған жердегі нотариус
зандарға сәйкес мұра қалдыруының несие берушілерінен ... ... ... ... берілуі тиіс. АК-тің 1081-бабында мынандай ереже
бар: «Мұра қалдырушының ... ... ... мұра ... ... ... ... орындаушыға (мұраны
сенігерлікпен), басқарушыға немесе әрбір мұрагерге ауысқан мүлік құнының
шегінде ортақ борышқорлар ... ... ... ... ... ... ... АК-те ауыртпалық салынған талаптар деген түсінік бар. ... пен мұра ... ... ... ... ... ... Бірінші түсінік екіншіге қарағанда кең және екінші біріншіге ... ... ... екі топқа бөлінеді:
1) мұра ... ... мұра ... ... ... туындаған
қарыздар:
АК-тің 1080-бабында «Мұра қалдырушының қайтыс болар алдындағы науқасы
туғызған қажетті шығындарды, мұра қалдырушыны жерлеуге ... ... ... басқаруға, өсиетті орындауға, сондай-ақ өсиетті орындаушыға,
сенімгерлікпен басқарушыға сыйақы төлеуге байланысты шығындарды өтеу туралы
талаптар ол ... ... ... дейін мұра есебінен
қанағаттандырылуға тиіс. Бұл талаптар барлық басқа оның ... ... ... ... ... ... құнынан басымдықпен
қанағаттандырылуға тиіс делінген.
«Нотариат туралы» заңның 68-бабына сәйкес нотариус мұрагерлер мұраны
қабылдағанға дейін, ал егер ол ... ... ... ... ... ... ... мүлік есебінен:
Мұра қалдырушы науқастанған кезде оны бағып-күтуге, сондай-ақ жерлеуге ... ... ... ... қорғауға және оны басқаруға, сондай-ақ мұрагерлерді шақыру
туралы ... ... ... ... ... ... өкім ... актілерімен мұралық мүлік есебінен төленетін шығыстардың өзге де
түрлері белгіленуі мүмкін.
Мұралық мүліктің ... ақша ... ... ... ... қалған дүние-мүлікті беру туралы өкім жасалады, бірақ оның құны
жұмсалған ... ... ... ... ... мұра ... несие берушілері мұра
қалдырушының міндеттемілерінен туындайтын талаптарын, өсиетті орындаушыға
(мұраны ... ... ... ... ... ... ... үлесіндегі мүлік құны шегінде ... ... ... ... ... мұралық мүлікке несие берушілер қойған талаптарды
мұралық істерді есепке алу кітабына тіркейді.
Мұра қалдырушының мүліктік сипаттағы міндеттемелері жалпы ... ... ... ... ... зиян ... ... және негізсіз
баюға байланысты туындаған міндеттемелер жатады33. Бірақ бұл жалпы ережеде
шектеулер бар. Жалпы ереже бойынша мұра қалдырушы тірі ... ... ... ... ... алмайтын мүліктік сипаттағы міндеттемелер мұрагерлікке
өтпейді. Мысалы, АК-тің ... ... ... шартынан туындаған сенім
білдірілген өкілдің өзіне берген тапсырманы өзі орындауға міндетті ... ... ... мұрагер ауырпалық салынған қарыздарға мұраға ... құны ... ғана ... ... (АК 1081-бап). Мұрагерді мұра
қалдырушының қарыздары бойынша шексіз ... ... ... ... болып
табылады. Мұрадан бас тартқан мұрагер ауырпалық салынған қарыздарға жауап
бермейді.
Бірнеше мұрагерлер болған жағдайда олар өздерінің ... ... ... ... ... ... ... 287-бабына сәйкес
міндеттеменің пәні ... ... ... ... ... ... Егер ... біреуі өзінің мұрадағы
үлесінен асатын мұра қалдырушының ... ... онда ол ... ... мұрадағы үлестеріне сәйкес артық төленген сомманы
талап етуте құқылы.
Заң бойынша мұраға ... ... мұра ... ... оны
қабылдаута үлгермей қайтыс болса, оған ... ... ... қабылдау
құқығы оның мұрагерлеріне өтеді. Мұраны қабылдауға құқықтың өтуі теорияда
мұрагерлік трансмиссия деп ... ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде жалпы ереже бойынша жүзеге асырылады.
Мұрагерлік қүқықтың мұраға өтуі үшін екі шарт ... ... ... ... қүқығын жүзеге асырмай ... ... ... ... ... ... мұраға өткен кезде екі тұлға болады:
мұра ашылғаннан кейін мұраны қабылдауға үлгермеген мұрагер (трансмиттент);
оның жеке ... ... ... ... ... оның жеке ... ... Ал
жеке мұрагерлердің қатарында оның тек ұрпақтары ғана ... ... ... ... ... ... т.б. бола алады.
Мұрагерлік құқық мұраға өткен кезде трансмиссар алдымен трансмитенттің
мүлкін мұраға алады, соның нәтижесінде мұра қалдырушының да ... ... Егер ... мұраны қабылдағысы келмесе, ол мұрадан бас тарту
актісін жасауы ... ... бас ... тек мұра ... ... ... 1074-бабында былай жазылған: «Мұрагер өзінің ... ... ... ... ... тиіс ... күннен бастап алты
ай ішінде ... бас ... ... Дәлелді себептер болған жағдайда бұл
мерзімді сот ... ... ... бүл екі ... ... ... ... бас тарту мерзімі сәйкес мұрагер осы тұлғалардың пайдасына мұрадан
бас тарта алады.
Өсиет қалдырушы ... ... ... пайдасына мұрадан бас
тартуға жол ... ... ... ... осы ... ... қоспағанда, мұраның бір бөлігінен бас тартуға, мұрадан ескерту
жасап немесе шарт ... бас ... жол ... ... ... бас
тартуға осы баптың 6,7 бөліктерінде көрсетілген жағдайларда жол беріледі.
Көбінесе, егер бір тұлға заң ... да, ... ... да ... ... ... негіздердің біреуі бойынша немесе екі негіздеме бойынша өзіне тиесілі
мұрадан бас тартуға құқылы. ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, үстелу құқығы бойынша өзіне тиесілі мұрадан
бас тартуға құқылы. Мұрагердің үлесінің үстелінуі АК-ң мұрагерлік ... ... ... ... бас ... бір ... мәміле болғандықтан ол мұрагер тарапынан
жойылуға немесе қайтып алуға жатпайды, ... ол ... ... ... ... (4-тармағы) жарамсыз болып танылуы мүмкін.
Мұрагер оған берілген мерзім (алты ай) өткеннен кейін ... ... ... мұрагер мұралық мүлікті іс жүзіде иеленуге кіріссе не оған
билік етсе, не оның осы мүлікке құқықтарын куәландыратын ... ... ... жасаса, мұрадан бас тартуға құқылы емес.
Мұрадан бас ... ... мұра ... ... нотариусқа арыз беру
жолымен рәсімдейді. АК-тің 167-бабына сәйкес ресімделген сенімхатта ... ... үшін ... ... ... мұндай арызды мұрагердің
өкілінің беруіне болады.
Мұраны иелену құқығы туралы куәлікті алу мұрагердің міндеті емес ... ... ... отырып, аталған куәліктің ... егер ... ... ... ... мұрагерлік құқықтың жойылуына
негіз болмайды (қаулының 6-тармақшасы).
Мұрадан әрекет қабілеттілігі толық адам ғана бас ... ... ... ... ... ... жасы ... толмаған тұлғаға тиісті мұрадан
бас тартуды қорғаншы және қамқоршы органның ... ... ... ... ... ... ... АК-тің 22-бабының мәніне қарайтын болсақ, 14-18-
жас аралығындағы кәмелетке толмағандар заңды өкілдерінің келісімі болған
жағдайда мұрадан бас тарта ... ... ... ... ... және ... ... 114-бабының 2-бөлігіне сәйкес қамқоршы және ... ... ... ғана ... бас ... ... бере ... қабілеттілігі бар, бірақ өзінің іс-өрекеттерінің мәнін уақытша
түсінбеген мұрагердің немесе алдау, қорқыту жолымен ... ... ... (АК ... сот ... ... деп ... мүмкін. Мұрадан бас
тарту нәтижесі өзінің бас тартуы туралы хабарлаған мұрагердің ... ... ... қалған мұрагердің ... ... ... ... ... бас ... ... үлесі
есебінен үстемеленеді. Егер бас ... ... ... ... жоқ ... не олар оның үлесінен бас тартса, онда бас тартқан
мұрагердің ... ... ... ... ... Егер бас ... басқа мұрагер немесе келесі кезекте мұрагерлер жоқ болса, онда
мұрагердің үлесі мемлекетке ... ... ... мұрадан бас тартқан кезде ғана емес, басқа да
жағдайларда белгілі бір тұлғаның мұрагер болуға негіздемесі жойылса болады.
Мысалы, ... ... деп ... т.б. ... ... ... қолданған кезде мұра ашылған соң ... ... және ... жоқ ... ... ... үлесінің үстелуіне негіз бола
ма, әлде мұра иесіз қалған мүлік ... ... өте ме ... ... бүл ... ... мұра қалдырушының мұралық мүлігінің
құрамына кірмейді. Ол мұра ... ... оны ... ... ... мұрагердің мұралық мүлігі деп танылуы керек. Бүл оның мұрагерлері
болмаған жағдайда АК 1083-бабы ... ... өту ... ... ... бас тартса, онда оның үрпақтары мұрадан шеттетіледі.
Мысалы, мұра қалдырушының үш қызы бар. Олардың ішінде біреуінің екі ... Осы екі ... бар қыз ... бас ... Оған тиісті үлес ... ... Оның ... мұра ... заң ... ... екі қызының үлестерінің үстінен үстемеленеді.
2. Өсиет бойынша мұрагерлік
2.1. Өсиет бойынша мұрагерліктің түсінігі және оның жалпы ережелері
Қазақстан Республикасының азаматтық ... ... ... түрі бар: заң ... ... және өсиет бойынша мұрагерлік. Заң
бойынша мұрагерлік тек келесі ... ғана орын ... ... ... ... қалдырмаса; қалдырылған өсиет заңға сәйкес емес, жарамсыз
деп танылса; өсиетте ... ... ... ... ... пайдасына емес немесе басқа тұлгалардың пайдасына бас тартса;
барлық өсиет ... ... ... сәйкес тиісті емес мұрагерлер ... ... ... ... бір мұрагерлік істе заң бойынша
мұрагерлікті де, өсиет ... ... де тани ... ... егер ... мұра ... тек қана ... тиесілі мүліктің бір ғана бөлігіне
қатысты ғана өсиет қалдырса, онда мұраның қалған бөлігі ... ... ... ... Ал ... ... ... қарастыратын
болсақ, мұрагерліктің екі түріне қатар жол берілмейді. Мысалы, егер мұра
қалдырушы өсиет бойынша ... ... ғана ... болса, онда
қалған бөлігі де өсиет бойынша ... ... ... ... ... ... 4-бөліміне сәйкес «құпия өсиет» деген
түсінік берілген. Оған ... ... ... ... бойынша нотариус
өсиеттің мазмұнымен таныспай-ақ оның куәландырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өсиет, оның жарамсыз болып қалу
қаупімен, ... ... өз ... жазылуға және қолы қойылуға, екі
куәнің және ... ... ... қол ... ... ... тиіс.
Куәлар қол қойған конверт куәлардың және нотариустың қатысуымен,
нотариус ... қол ... ... ... ... ... ... оның жарамсыз болып қалу қаупі дегеніміз, оның ... ... оның ... ... ... алып ... мүмкін
болып табылатындығында. Осыны болдыртпас үшін, ... ... ... ... ... ... қатаң сақтауға міндетті болып табылады.
Өсиеттің мазмұнына деген талап АК-інің ... және ... ... ... ... ... талап ерекше
қызығушылықты тудырады, оған сәйкес ... ... ... ... ... мұра ... белгілі бір талаппен байланыстыруға құқылы
болып табылады. Осы ... ... ... барынша ашу мақсатында
Азаматтық кодекстің 18-бабында көзделген норманың ... ... ... ... Оған ... адамның әрекет қабілеттігін ... ... ... ... ешқалай шектеуге жол берілмейді.
Біздің пайымдауымызша, АК-інің 1047-бабының 1-бөлімінде ... заң ... ... ... шектеуі дегенге келіп саймайды.
Осыған байланысты, өсиетте мұра алушының әрекет қабілеттілігін ... ... ... ... өсиеттің бір бөлігі жарамсыз болып танылуы
мүмкін.
Бұл бапта көрсетіліп отырған шектеулер тек қана мұра ... ... ... ... ... ... спирттік ішімдіктерді
және наркотикалық заттарды пайдаланудан бас тартуы, ... ... ... ... Мінез-құлықтық аспектіге сонымен қатар адамдарға оның қатынасы
туралы талаптар қойылуы ... ... ... ... ... ... және т.б.). Некеге отыру, белгілі бір қызмет түрімен айналысу,
бала туу, ... бір ... ... ... тұру біздің ойымызша азаматтық
құқық және ... ... ... ... ... және ... ... жарамсыз болып танылуы керек.
Өсиет қалдырушы мұрагер мінез қүлқының сипатына қатысты мұра ... бір ... ... ... яғни ... ... бас ... (АК-тің 1074-ші бабы);
2. мұрагерлік құқығынан айырылмаса (АК-тің 1045-ші
бабы);
3. Өсиеттік бас тарту ... ... ... ... ... бастап өзіне тиесілі мұраға немесе оның бір бөлігіне
құқық алуын талаппен байланыстыра алады. АК-нің ... ... ... қосымша тағайындау және ол АК-інің 1072-ші бабына ... мұра ... ... ... ... ... ... қарсы талаптар жарамсыз
болады.
Өсиет қалдырушы өсиетте көрсетілген мұрагер мұра ашылғанға ... ... оны ... не одан бас тартқан немесе ... ... ... ... ... ... ... мұрагерліктен шеттетілген
жағдайда, сондай-ақ мұрагер мұра ... ... ... ... ... ... басқа мұрагер тағайындай алады ... ... ... ... ... мұрагер бола алатын кез ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 1046-бабының 7-бөліміне
сәйкес мұра қалдырушының өсиетте өзі ... етіп ... ... қайтыс болған жағдайда өз кезегінде өсиет еткен мүлікті белгілі бір
түрде ... ету ... ... құқығы жоқ. Егер өсиеттің түсінігін
мағынасын ашып айтар ... ... ... ... өзіне тиесілі
мүлігін немесе мүліктік емес игіліктерін өз өлімі орын алған ... ... ... акті ... ... ... ... жету мақсатын көздеген бір тұлғаның арнайы
бағытталған әрекеті болып табылады. Нақ осы ... ... ... ... Өсиетті өсиет қалдырушының жеке өзі жасауы тиіс,
бірақ көп ... ... ... ... ... жүгінуге тура
келеді, ал егер де өсиет қалдырушы сауатсыз болса немесе оның ... ... онда оның ... ... ... ... Бірақ барлық
жағдайларда да өсиеті өкіл арқылы жасауға жол ... ... ... ... атынан бір өсиетті жазуға да болмайды. Өсиет қалдырушы,
жоғарыда атап өткендей, ... ... ... ... болып табылуы
тиіс. Ол өзінің әрекетіне толықтай есеп бере алатын және оның ... ... ... ... тиіс.
Егер де өсиетті толықтай әрекетке қабілетті тұлға жасап, бірақ ол ... өз ... ... оған жауап бере алмайтын болса, онда бұл
жағдай ол өсиетті ... деп ... ... болып табылады.
Өсиетті біз әдетте мерзімді мәмілелерге жатқызамыз, себебі өсиет
қалдырушының өлімі және өсиеттің ... ... бір ... бәрі бір ... тиіс ... ... ... өсиет қалдырушы кез келген ... ... ... өз өсиетін өзгертуге немесе оның ... ... ... ... ... да ... ... сияқты шарттылық элементі де ... ... ... жасау актісі өсиет қалдырушының ... ... ... ... ... оның мазмұны қандай болмасын, өздігінен қандай
да болмасын ... ... ... ... ... ... ... құқықтық акті ретінде табылады. Бірақ келесі
бір факт — мұраның ... орын ... ... мұрагерлік қатынастардың пайда
болуын туындатады: өсиет бойынша мұрагерлер мұраға шақырылады.
2.2. ... ... және оған ... талап ретіндегі оның нысаны
Өсиетке қойылатын талаптар.
АК-те өсиет ету және өсиетке қол ... ... ... ... ... Соңғы жағдайда, яғни өсиетке қол қойған кезде ... ... ... ... ... табылады. Азаматтық кодекстің 1051-
бабына сәйкес өсиет қалдырушының айтуымен өсиет жазылған кезде ... жұрт ... ... ... (жазу машинкасын, дербес
компьютер т.е.с.) пайдалануына рұқсат етіледі. Осы ... ... ... ... яғни мұндай құралдарды өсиет қалдырушының өзі өсиетті
толтырған кезде қолдануы мүмкін бе? Азаматтық ... ... ... ... ... өз қолымен қол қоюы тиіс болып табылады. Бұл ... ... ... ... Ал бірақ, өсиет қалдырушының
өсиетті өз қолымен жазуы тиіс деген талап біздің заңнамада жоқ. ... ... есте ... бір ... ... ... рәсімі өсиет қалдырушының
өзімен толтырылғаны немесе оның сөзінен ... ... ... ... Егер де ... мұра ... ... болса, онда ол рәсімге куәгерлердің қатысуы ... ... ... ... егер де мұра қалдырушының сөзінен өсиетті
нотариус толтыратын болса, ... ... ... ... ... техникалық құралдарды қолданған уақытта мұра қалдыру туралы өсиетті
мұра қалдырушы өзі толтырды ма, әлде оны нотариус толтырды ма ... ... ... Осы ... ... ... мәселелер туындауы мүмкін.
Мәселен, нотариус өсиетті өз толтырып, бірақ оны өсиет қалдырушының өзі
толтырды деп ... ... Осы ... ... барлық жағдайда
өсиетті қалдырған кезде оның ... ... — мұра ... ... бе, әлде ... ... ба, сол ... жазба жасалуы
тиіс. Сонымен ... ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз етуте байланысты қиындықтар туындауы
мүмкін. ... да ... ... ... үшін ... ... жасалуы
керек болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» заңына сәйкес, жеке және заңды
тұлғалардың арасында жасалатын ... ... ... ... ... ... және орыс тілдерінде жасалып, ... ... ... да ... ... қоса ... тиіс болып табылады.
Шетелдік жеке және заңды ... ... ... нысандағы
мәмілелер мемлекеттік тілде және тараптарға ыңғайлы болып табылатын басқа
да тілде жасалуы тиіс болып табылады. ... біз ... ... ... ... Осыған байланысты заңмен бекітілген тіл ... ... ... ... де ... ... ... табылады.
Кейбір жағдайларда екі тілде жасалған өсиеттер бір-біріне қарама-қайшы
болып немесе ... ... сай ... мүмкін. Егер мұндай жағдай
туа қалатын болса, өсиет мұра ... ... ... ... және оның еркіне барынша сай болғандықтан, өсиеттің осы
мәтініне ... ... тиіс ... ... Өсиетті талқылауға
байланысты дау туындамаған жағдайда, біздің ойымызша өсиет қалдырушының
еркі оның ... ... қай ... жасалса, сол тілдегі өсиетке байланысты
анықталуы керек сияқты. Егер де шетелдік ... ... ... Республикасының нотариалдық органдарында куәландыратын болса, бұл
жағдайдағы мұра қалдырушының еркі Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тіліне сәйкес анықталуы тиіс ... ... ... дау туындай қалған
жағдайда, біздің ... мұра ... өзі ерік ... ... анықталуы керек сияқты.
Екі тілде өсиет қалдырылатын кездің ... ... де ... ... ... мәтіні, әдетте, мұра қалдырушының өзімен өз
тілінде жасалады. Ал ... ... өз мәні ... ... жасалған
өсиеттің аудармасы болып табылады. Осыған байланысты мұндай ... ... ... ... және бұл ... аудармашыға өсиет мазмұнының
құпиялығын сақтау жөніндегі жауапкершілігі түсіндірілуі тиіс ... ... ... шешуші акті ретінде сыйға тарту шартының
мазмұнына жақын ... ... ... қатар, өлім жағдайында сыйға
тартуға жол берілмейтіндігін де айта ... жөн ... ... Бұл ... ... мазмұнын ашып қарайық. Егер де сыйға тарту шарты жасалатын
болса және онда сыйға тартудың пәні ... ... ... болған жағдайда
өтуі көзделетін болса, онда бұл шарттың өзі құқықтық ... ... ... ... ... әрекеттегі заңнама бойынша сыйға ... ... қана ... ... ... қатар консенсуалды да болуы мүмкін дейді
азаматтық құқық теориясының көрнекті өкілі Ю.К.Толстой. Егер де ... ... ... бола ... ол ... ... тарту шартының пәні әлі өтпеген
болатын болса, онда шарттың өзі жоқ ... ... Ал егер ... шарт болып жасалса, бұл жағдайда мәселе ... ... ... да ... ... шартына байланысты: «егер де сыйға
тартудың пәні сый алушы қайтыс болған ... ... ... ... шарт жарамсыз болып саналады» деген норма бар. Ал ары қарай, ... ... ... ... ... яғни ... ... шартқа
мұрагерліктің ережелері қолданылады делінген. Бұндай жағдайда өсиеттің
мазмұны мен шартың мазмұны ... ... ... қалуы мүмкін. Бірақ
мұндай жағдайларда мүлік оған ... ... ... емес,
мұрагерлік кезінде орын алатын әмбебап құқық мирасқорлығы ережелері
қолданылады.
Өсиеттің мазмұны. Мұра ... ... еркі ... ... ... ... ... ол барлық заңды мұрагерлерді мұрадан бір мезетте
айыра салуы мүмкін. Мұра қалдырушы өз өсиетінде ... ... ... ... неме ... ... бір ғана ... оларға қалдыруы
мүмкін немесе өз мүлкінің барлық бөлігін басқа тұлғаларға беруі мүмкін.[32]
Өсиет қалдырушының ... бір ... ... оның кез келген жағдайда
өсиеттің мазмұнын өзгертіп немесе оның күшін жою ... айта ... ... өсиет алдыңғы жасалған ... ... ... ... ... ... жасалған өсиетке қайшы келмесе оның мазмұнын қайшы
келетін бөлігінде ғана ... ... ... ... ... ... ... акті бекітуге құқылы органға немесе лауазымды тұлғаға тиісті
арыз беру жолымен жоюға болады. Осындай ... ... ... ... оған тиісті өзгертулен енгізбей-ақ ескі толтырылған өсиеттің ... ... ... ... қалдырушының ерекше құқығы ретінде оның
өсиеттің ... ... ... және ... түсіндірмеуіне
болатындығын айтуға болады.
Өсиет қалдырушының еркінің нысандарының түрліше көрініс табуы
өсиеттің ... ... ... ... Бұл принцип, сонымен қатар
өсиетті куәландырған ... ... ... ... ... сақтауы кезінде де көрініс табады ... ... ... сай ... ... ... өсиеттің мазмұнын сақтауға
міндетті болып табылады).
Өсиетті жасаудың ... ... ... ... ... ... сақтау бойынша нотариалдық қызметті жүзеге асыратын лауазымды
тұлғалар да заңда көзделген әрекетке ... ... ... ... ... ... ... өсиеттің жасалғандығы туралы құпияны және
өсиеттің мазмұны туралы құпияны сақтамағаны үшін ... ... ... ... ... сонымен қатар нотариалдық палатадан
шеттетілуі мүмкін.
Мұнымен қатар, нотариустар осындай әрекеттері үшін өсиет ... ... ... ... және ол ... ... зиянның орнын
толтыруға міндеттелуі мүмкін.
Бір сөзбен айтқанда, азаматтық құқық ... да, ... ... де ... ... өсиеттің еркіндігі принципін
сақтауға бағытталған болып табылады. Ал бұл, егер өсиет қалдырушы өзінің
өсиетінің мазмұнының ... ... ... орындалуы мүмкін болып
табылмайды.
Өсиеттің нысаны. Өсиетте көрсетілген өсиет қалдырушының еркі ... ... ... ... ... тиіс ... ... Ал
заңда бекітілген мұндай нысанға байланысты талапты сақтамау, ... ... ... алып ... мүмкін. Бұл түсінікті де, ... ... тек қана ... қалдырушының ғана емес, сонымен қатар, сол
мұраға қандай да болса қатысы бар ... да ... ... тікелей
қатысты болып табылады. Өсиет қалдырушының мүддесі туралы айтар болсақ, ол
өзінің өсиетінің толық орындалуына, яғни өзі ... ... ... ... дұрыс шешілгеніне тәуелді болып табылады. Ал ... ... ... тек қана ... ... емес, сонымен
қатар моральді-этикалық түрғыдан да өсиет қалдырушының еркі бойынша оларға
өтуін ... Дәл осы ... ... ... үшін мұра қалдырушының
өзінің мүлкіне деген еркі - ... ... ... екі мағыналы болмай,
дұрыс толтырылуы тиіс болып табылады, яғни оған ... ... ... ... ... ... ... ретінде өсиеттің нотариуспен куәландырылуы ... заң ... айта ... сонымен қатар өсиетті куәландыруға
құқықтары бар ... ... ... ... ... Бұл ... ... Оған сәйкес, нотариатта ... ... өзге де ... алу мекемелерінде
емделіп жатқан, сондай-ақ қарттар мен мүгедектерге арналған үйлерде ... осы ... ... өзге де ... ... бас дәрігерлері және кезекші дәрігерлері, ... ... ... ... үйлердің директорлары, бас ... ... ... және ... да ... мекемелерінде
емделіп жатқан әскери қызметшілер және басқа да әскери-емдеу ... ... ... ... жөніндегі орынбасарлары, аға және
кезекші дәрігерлері куәландырған өсиеттері;
жүзу кезінде Қазақстан Республикасының жалауымен теңіз кемелерінде ... кеме ... ... ... осы ... ... ... және басқа да экспедицияда жүрген азаматтардың осы экспедициялардың
бастықтары куәландырған өсиеттері;
нотариустары және нотариат әрекеттерін жасаута уәкілдік ... ... ... ... ... ... өсиеттері,
сондай-ақ осы бөлімдерде жұмыс істейтін жай азаматтардың, олардың ... және ... ... ... ... де ... ... мекемелер мен оқу орындарының ... ... ... бас ... айыру орындарындағы адамдардың бас бостандығынан
айыру орындарының бастықтары куәландырған өсиеттері теңестіріледі.[33]
Өсиет қалдырушы, аталған баптың 1-тармағында көзделген ... өзі қол ... ... ... қол ... ... нотариатта куәландырылуы туралы талаптарды қоспағанда,
мұндай өсиеттердің өзгелеріне тиісінше азаматтық ... ... ... бұл ... да ... куәландырудың тиісті нысанын
сақтамау ... оған ... жоқ ... ... ... ... ... нысанының сақталмауы салдарынан жарамсыз
деп ... ... ... ... ... ... туралы
заңнамамен қатар осындай мекемелердегі тиісті ... өз ... айта кету ... ... ... ... өзгерту, жарамсыз деп тану және ... ... ... ... ... ... ... жою
немесе оның мәнін өзгерту ережелері айқындалған. Өсиеттің күші:
нотариат ... ... өзі ... ... толық күшін жою туралы өтініш
беру;
жаңа өсиет жасау жолымен жойылуы мүмкін.
Өсиеттің күшін жаңа өсиет жасамай, ... ... ... заң ... ... ... өсиеттің күшін формальді түрде жоймай жаңа
өсиет жасау да өсиеттің күшін жойылғандығын ... Осы ... қай ... ... ... ... деген сұрақ туындауы ... ... егер де ... ... ... мұрагерлердің мұрадағы
үлестерін немесе мүлік құрамын өзгертетін ... ... ... өзгертпейтін болса, онда жаңадан жасалған өсиет ескі өсиеттің күшін
жоймайды, тек оған ... ... деп ... ... ... ... ... ережелерге сүйене отырып, біз
өсиеттің күші, егер мұрагерлер қатары өзгеріп, бұрынғы ... ... ... кезде және тағы басқа жағдайларда жойылды деп саналады.
Заңға сәйкес өсиет:
1) нотариат кеңсесіне бұрын өзі жасаған өсиеттің ... бір ... ... ... ... бұрын жасалған өсиетті бөліктері бойынша өзгертетін жаңа өсиет жасау
жолымен өзгертулуі мүмкін. Аталған жағдайлардың бірінші кезінде ... ... ... жарамды болып табылады. Егер де ... ... бір ... ... ... сол ... ғана ... деп
танылып, алдында жасалған мұра толығымен өз ... ... ... ... ... ... жасалған өсиет бір бөлігінде жарамсыз ... ... бұл ... алдыңғы өсиеттің күшін жоятын жаңа өсиет пайда
болады. Біздің пікірімізше, аталған екінші жағдайда да ... ... ... күші ... туралы айту дұрыс болар еді, себебі ... да ... ... ... өсиет өз күшін жояды. Ондай болса,
бұрынгы ... бір ... ... ... ... жоятын жаңа өсиет
барлық жагдайда алдыңғы ... ... ... ... жоюшы өсиет деп
танылар еді. Бірақ, ... ... ... ... ... күшін
жойылу және өзгеруі бір ғана салдарға — алдыңғы жасалған өсиеттің ... ... ... ... 4-бөлігі бұрын жасалып, кейінгі
өсиет арқылы толық немесе ішінара күші жойылған өсиет, егер өсиет ... ... ... ... жойса немесе өзгертсе, қалпына келтірмейді
деген ережені бекітіп отыр. Аталып отырған ... ... ... ... 1-бөлімінің 3-тармағына ... ... ... ... ... ... ... өсиеттің бір бөлігін өзгерту алдында
жасалған өсиетті толығымен қалпына келтіруі тиіс, ... ... ... біл ... ... жою ... акт ... бірақ алдында жасалған
өсиет толығымен күшін жойған жоқ. ... ... ... ... ... ... жою туралы ниеті болмаса, өсиет қалдырушы бұрын
жасалған өсиеттің мазмұнына сәйкес жаңа өсиет жасар еді. Егер де ... ... ... ... бұзу ... ... ол оның да, ... бір бөлігінің де күшін жою туралы өтініш жасауы тиіс.
АК-сі өсиеттің жарамсыздығына байланысты ... бір ... Оған ... ... ... ... ... жарамсыз болып
табылады. Өсиеттің жаармсыздығы азаматтық заңнамада көзделген мәмілелердің
жарамсыздығы туралы ережелерге бағынады.
Өсиетті жасаудың, оған қол ... және оны ... ... ... ... ... салдарынан өсиетті жарамсыз деп танудан
мүліктік ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп танылуы
мүмкін.
Өсиеттегі жекелеген өкімдердің жарамсыздығы өсиеттің ... ... ... ... ... деп ... ... осы өсиет
бойынша мұрадан айырылған мұрагерлер, заңда ... және ... заң ... мұра алу ... ие болады.
2.4. Өсиет қалдырушының ерекше өсиеттік нұсқаулары (өсиеттік бас тарту,
жүктеу) және өсиеттің орындалуы
Өсиет қалдырушының өсиеттік ерекше ... ... ... ... ... бас тарту; жүктеу; өсиетті орындаушыны тағайындау.
Мұралық өсиетте тек қана мұрагерлердің ғана тізімі емес, ... ... ... ... жағдайындағы қапастағы мұрагерлерді де
тағайындауы мүмкін, яғни егер мұра ... ... ... ... ... ... қалса, олардың орнын басқа адамдар иелене
алады. ... ... ... ... ... ... мұрагерліктегі
өкілдік ету бойынша мұраға ие болуға ұқсас болып келетінін айта ... де ... ... ... ету ... ... боу тікелей
мұрагер мен өкілдің арасындағы қатынастар негізінде ... ... ал ... ... ... тікелей өсиет қалдырушының өз еркі болып
табылады. Егер өсиеттегі ... ... ... запастағы мұрагерлер өсиет
қалдырушының заңды мұрагерлерінің арасындағыларға қарағанда басымдық
құқыққа ие ... ... ... ... нұсқауларының қатарына біз
мұралықө бас тартуды (легатты) айта аламыз. Мұралық бас тарту кезінде ... ... ... бір ... басқа тұлғалардың алдында
орындау міндетін бекітіп беруі мүмкін және мұрагерлер оны ... ... ... ... бас тартуды иеленушілер ретінде занды
мұрагерлердің қатарына кіретін де, сонымен қатар олардың қатарына кірмейтін
де ... ... ... ... ... ... ... мен мұралық
бас тартушының (легатаридің) арасында міндеттеме пайда болады, ол ... ... ... ... ал ... ... ... танылады.
Егер легатты орындау міндеті жүктелген мұра қалдырушы мұра ашылған
уақытқа дейін қайтыс болып кететін ... ... ... ... ... ... басқа мұрагерлерге өтеді.
Егер де мұра ашылғанға дейін легатари қайтыс болатын болса, ... ... өз ... ... Егер мұра ... ... ... қайтыс болатын
болса, онда легаттың тағдырын анықтау өте қиын болып ... Бұл ... ... болады, яғни легатари қайтыс болса, оның орындалуын кімнен
талап етуте болады.
Егер мұра ашылғанға дейін ... ... ... ... ... — оның
күші жойылады.
АК-де көзделген тиісті емес мұрагерлерді мұрадан шеттету осы мұралық
бас тартушыларға да тиесілі болып ... Егер де ... бас ... сотпен танылған құқыққа қайшы әрекеттерді қасақана әрекеттерді
жасаса, мәселен, өзінің ... ... бас ... ... міндеттесе,
онда ол мұралық бас тарту құқығынан шеттетілуі мүмкін. Мұндай жағдайлардың
қатарына мұралық бас тартудың тарапынан болған мұра ... ... ... ... ... әрекеттері жатады.
Мұралық бас тартудың өтуі мұра қалдырушының басқа тұлғаларға қарызын
өтегеннен кейін есептелуге жатады. Егер де ... бас ... ... ... осы міндетті үлес шегеріле отырып, мұарлық бас
тартушыға өтеді.
Өсиет қалдырушының ерекше өсиеттік ... ... ... ... жетуте бағытталған белгілі бір әрекеттерді жасауға
міндеттеуі мүмкін. Егер де бұндай міндеттер ... ... ие ... онда оған мұралық бас тартудың ережелері қолданылады. Бұл жердегі
анағұрлым қиындық туғызатын сұрақ ретінде біз осы ... ... ... ете ... ... ... ... беруден көреміз. Мұндай тұлғаны анықтау
біздіңше, осы ... ... ... ... ... ... мүддесіне
орындалатынына байланысты болып ... ... ... ... ... ... өсиет қалдырушының суреттеріне көрме өткізу
міндеті жүктелді делік.
Ерекше мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... тағайындау болып табылады. Өсиеттің ... ... ... ... ... Сонымен катар, мұндай
өсиетті орындау мұрагер болып табылмайтын ... ... да ... ... ... орындауды мұрагер болып табылмайтын, өсиетте
өзі көрсеткен адамға (өсиетті орындаушыға), өсиет ... ... ... Бұл ... ... орындаушы болуға келісімі оның не өсиеттің өзіне
өз қолымен жазған жазбада не өсиетке қоса ... ... ... ... оның орындаушысы көрсетілмесе, мұрагерлер өзара келісім
бойынша өсиетті ... ... ... не ... ... ... ... келісімге қол жетпеген жағдайда бір немесе ... ... ... ... ... сот ... мүмкін.
Өсиетті орындаушы өсиет бойынша мұрагерлерді бұл жөнінде күні бұрын
хабардар етіп, өзіне өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... бас ... ... Өсиетті орындаушы өз міндеттерін
атқарудан кез келғен уақытта бас тартуға ... ... ... ... ... ... ... шешімі бойынша да босатылуы
мүмкін.[34]
Өсиетті орындаушы:
мұраны қорғауды және оны басқаруды жүзеге асыруға;
мұраның өз ... ... ... ... мұрагерлер мен бас тартушыларды
хабардар ету үшін мүмкін ... ... ... ... қалдырушыға тиесілі ақша сомасын алуға;
мұра қалдырушының еркі мен заң актілеріне ... ... ... ... беруте;
мұрагерлердің оларға жүктелген өсиеттік бас тартуды орындауын қамтамасыз
етуге;
6) өсиеттік жүктеуді атқаруға не ... ... ... ... ... ... ... мұраны борыштардан тазартуға тиіс.
Өсиетті орындаушы мұраны борыштардан тазарту, мұра қалдырушыға өсиетті
орындауға байланысты басқа істерге ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өсиетті орындаушы өз атынан сот істеріне және мұраны басқару мен
өсиетті орындауға ... ... ... ... ... ... ... қатысуға тартылуы мүмкін.
Өсиетті орындаушының мұраны басқару мен өсиетті орындау жөніндегі
қажетті шығындарды мұраның ... ... ... бар. ... ... ... есебінен сыйақы төлеу көзделуі мүмкін.
Өсиет орындалғаннан кейін өсиетті орындаушы мұрагерлерге олардың талап
етуі бойынша есеп беруге ... ... ... ең ... ... ... ... өзге де мүліктік құқықтар мен міндеттер, ... ... ... ... және ... ... қатынастар ауысады. Заңда
көрсетілген жағдайда, мұра қалдырушының мұрагерлеріне белгілі бір ... мен ... ... (авторлық куәлікті алу құқығы). Мұра
қалдырушының жеке басына тығыз байланысты құқықтар мен ... ... ... (мысалы: алименттік құқықтары мен міндеттер). Мұрагерлік
өсиет бойынша және ... ... ... ... ... Өсиет
қалдырылмаған не бүкіл мұраның тағдыры айқыңцалмаған ... ... ... ... өсиет бойынша танылған не ... ... ... бас тартса, сонымен қатар мұрагерліктен лайықсыз ... ... заң ... орын ... яғни ... ... кезек
тәртібі бойынша мұрагерлер мұрагерлікке шақырылады.
Зерттеу қорытындылары мына төмендегідей негізгі түжырымдар ... ... ... ... ... ... нәтижесінде туындайтын мүрагерлік құқықтар мен
міндеттерге қатысты мәселерді және соның ішінде ... ... ... ... қалдыру кезінде туындайтын күрделі комплекстік құқықтық
қатынастарды реттейтін жеке институт ретінде емес, құқық саласы ... ... ... ... ... болатын мирасқордың өсиет бойынша
мұрагерлік мирасқорлардан айырмашылығы едәуір. ... ... ... ... ... мүлікке қатысты шарты мен оның ... ... бар. Ал ... ... ... өсиет қалдырылмаған
не өсиет жарамсыз деп танылған жағдайда, сонымен қатар үсыну құқығы бойынша
мұрагерлікті, мұра қалдырушының ... ... ... ... мұрадағы міңдетті үлеске құқығы бар ... ... ... ... екенін көрсетеді. Сонымен қорыта ... ... ... ... ... құқықты жеке сала ретінде
бекіту. Өйткені мұра қалдырушыға тиесілі болған мүліктердің мұрагерлеріне
ауысуының өзі кұрделі құқықтық қатынас тудырады. ... ... ... ... ... ... ... занды мұрагерлік бойынша жүзеге асырылуының
өзі және ... алу мен ... ... және т.б. ... әлі толық көлемде
зерттелмеген мәселелер бірі болып табылады.
Мұрагерлік құқық төрт күрделі мәселелерді қамтиды: ... ... ... мұрагерлік, мұраны қорғау және ... алу ... ... ... бойынша жүзеге асатын мұрагерлік кезінде ... ... ... ... не ... ... бойынша мұра мүлкін қалай
басқару және т.б. ... ... ... кәмелет жасқа толмаған түлғаларға өсиет қалдыру
құқығын белгілеу. Жалпы, алғанда мұра ... ... ... ... ... мұрагерге толық немесе ішінара ауысады. Сонымен
қатар, өсиет бойынша ... ... ... 14-18 жасқа дейінгі әрекет
қабілеттілігі бар түлғаларға өсиет қалдыру еркіндігін занда ... ... ... ... ... ... еркін білдіру үшін
тілмаштың міндетті қатысуы қажеттілігін занда қарастыру.
Мүра қалдырушының некесіз балаларының мүлікке ... ... ... балалар шеше жағынан мұрагерлер бола алады да, ал әке
жағынан мұрагер бола алмайды. Егер, ... ... ... не ... ... ретте таныса, онда мұрагері бола алады. Некесіз баласы
өсиет бойынша мұрагері бола ... ол ... ... өткеніміздей тек өсиет
қалдырушының өз еркінде. Заңды түрғыда некесіз балаларды, заң ... болу ... ... қосу ... Ол екінші не үшінші кезекке
ие болу керек. Себебі ол ... не ... ... ... не
болмаса түсініспеушіліктеріне кінәлі емес, сондықтан, егер некесіз балада
занды құжат ретінде танылмағандықтан мұрага құқығы жоқ деп ... ... ... ... ... ... кодексте
қарастырылған түрлеріне ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексте
көрсетілген ережелерге байланысты емес, онда мұра ... мен ... ... ... қастандықтар әрекеттері қарастырылады, ал
мұнда жоғарыда айтып өткеніміздей ... ... өз еркі ... ... келе, өсиет қалдырушының өзіне тиесілі болған мүлікті ... ... ... ... туындалатыны, солай болғандықтан өсиет
қалдырушы тікелей немесе жанама заң ... ... ... ... барлығын мұрагерліктен шеттете алады.
Тікелей шеттету — мұра ... ... ... ... ... ... айырылады. Бүл ретте, егер занда өзгеше
туындамаса, барлық жағдайды қоса ... ... ... ... ... - өсиет қалдырушы өз өсиетінде мұрагердің біреуін
атамауы. Бүл ... егер ... ... ... ... өсиетте
аталмаған мұрагер мұрагерліктен шеттетіледі. Өсиетте өзге мұрагерлердің
арасында мүлік үлестірілген болса, бүл ... ... ... ... ... мұрагерлік бойынша өсиет етілгеннен қалған ... ... ... мұрагерлікке құқық туралы куәлікті тек мұрагерлер арасында дау-
жанжал болмаған жағдайда ғана беруге ... Егер де дау ... ... ... ... ... Нотариустың әрі қарай қандайда бір ... ... ... ... мекемеде нақты түлғаға немесе түлғаларға куәлікті беру
бойынша процедура басталса және бүл ... ... жаңа ... пайда
болып, осының нәтижесінде дау туылса, онда нотариус куәлікті беру мерзімін
он күннен аспайтын мерзімге ... ... да, ... сот ... ... Егер ... мерзімге дейін ... ... ... ... ... онда ... куәлікті шағымданғаны
жөнінде хабар келмесе, онда ... ... беру ісін одан ... нотариус соттан үміткерге байланысты хабар қағаз алса, ... сот ісі ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1 ... жылы ... ... ... нотариустардың нотариаттық іс-әрекеттерді
жасауы туралы нұсқаулық. Әділет министірлігінің 519-бұйрығымен ... 1998 жылы ... ... ... ... туралы» Заңы 14 шілде 1997ж.
4. Қазақстан Республикасының «Тұрғын ұй қатынастары ... Заңы ... ... ... Республикасының «Неке және отбасы туралы туралы» Заңы 17
желтоқсан 1998ж.
Теоретикалық әдебиет:
1. Э.Б. Эйдинова. «Наследование по закону и по ... М., 1984. ... ... Э.Б. ... ... ... и
обязательственные права в ... ... ... ... ... ... / Отв. ред.
M.K. Сулейменов. - Алматы: КазГЮА, 2000. 132- б.
3. Гражданский кодекс РК ... ... ... ... 2 / Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. ... Алматы, 2006. 775-б.
4. Ю.Н. Власов. Наследственное право РФ. M., 1998. 15-б.
5. Серебровский В.И. Избранные труды по ... и ... М., 1997. ... ... Н.И., Эйдинова Э.Б. Право на наследование и его ... 1971. ... ... Ж.В. Проблемы осуществления наследственных прав в Республике
Казахстан. Актуальные проблемы современного гражданского права. Выпуск
II. Том II. ... ... ... научно-теоретической
конференции аспирантов и соискателей. Алматы, 20-21 февраля 2002 г.
/Отв. ред. M.K. Сулейменов.-Алматы: ... 2002. 21-23- ... ... А.Б. ... отказ в наследственном праве. Актуальные
проблемы частного права. ... ... ... ... 2003. ... ... Э.Б. ... ... ... ... ... в ... Республики Казахстан.
Материалы Международной научно - ... ... / Отв. ... ... - ... КазГЮА, 2000. 121-б.
10. Ильясова К.М. ... ... ... ... ... ... Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. Басин. - Алматы:
«Жеті жарғы», 2000. 721-б.
11. Токмамбетова И. Ш. К ... об ... ... // ... гражданского права. Том. 1. Материалы
международной научно - практической конференции, посвященной 10-летию
Независимости ... ...... ... ... Отв. ред. М.К. Сулейменов.- Алматы: КазГЮА,
2001. 421 -427-б.
12. Гордон М.Г. ... по ... и по ... М., 1989. ... ... М.Г. Право наследования. M., 1989. 37-б.
14. Барщевский М.Ю. «Наследственное право» M., 1996. ... ... Ю.Н., ... Наследственное право (курс лекции). М.,
2001. 63-б.
16. ... ... ... для ... Под ред. ... А.Г., ... ... О.С. и др. Алматы, 1999. 159-б.
17. Ильясова K.M. ... ... ... ... (Особенная
часть). Комментарий. Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. ... - ... 2000. ... ... ... Учебник под ред. А.П.Сергеева., Ю.К.Толстого. М.:
Проспект, 2000.
19. Комментарий к ... ... РК // Под ред. ... ... 2003. ... ... А. Е. ... понятия завещания по законодательству
Республики Казахстан. Актуальные ... ... ... Том 2. ... ... ... конференции
аспирантов и соискателей, посвященной ... ... ... ... 2001. / Отв. ред. M.K. ... ... 2001. 25-28-б.
21. Комментарий к Гражданскому кодексу РК. Под ред. М.К.Сулейменова.,
Ю.Г.Басина. Алматы, 2003. ... Э.Б. ... ... по ... и по завещанию». М.,1984. 11-б.
[2] Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... 1 ... жылы ... // СПС ... Бабыкова Э.Б. Наследственное правопреемство. Вещные и обязательственные
права в законодательстве Республики Казахстан. Материалы ... ... / Отв. ред. M.K. ... - Алматы:
КазГЮА, 2000. 132- б.
[4] Гражданский кодекс РК ... ... ... (постатейный).
Книга 2 / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Алматы, 2006. 775-б.
[5] Ю.Н. Власов. ... ... РФ. M., 1998. ... ... ... нотариустардың нотариаттық іс-әрекеттерді
жасауы туралы нұсқаулық. ... ... ... 28 ... жылы бекітілген
[7] Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному и ... М., 1997. ... ... Н.И., ... Э.Б. ... на наследование и его оформление.
М., 1971. 9-б.
[9] Кайсарова Ж.В. ... ... ... прав в ... ... ... ... гражданского права. Выпуск II.
Том II. ... ... ... ... ... и ... ... 20-21 февраля 2002 г. /Отв.
ред. M.K. Сулейменов.-Алматы: КазГЮУ, 2002. 21-23- ... ... В.И. ... труды по наследственному и страховому
праву. М., 1997. 64-б.
[11] Э.Б. Эйдинова. «Наследование по ... и по ... ... 15-б.
[12] Нотариат туралы Қазақстан Республикасының Заңы 14 шілде 1997ж.
[13] Власов Ю.Н. ... ... РФ. M., 1998. ... Эйдинова Э.Б. Наследование по закону и по завещанию. М., 1984. 55-б.
[15] Турткарина А.Б. ... ... в ... ... ... ... права. Материалы международной научно-практической
конференции. Алматы, 2003. ... ... Э.Б. ... ... Вещные и
обязательственные права в ... ... ... ... ... - ... конференции / Отв. ред. ... - ... ... 2000. ... ... В.И. ... соч. ... Ильясова К.М. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная
часть). ... Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. ... - ... ... 2000. ... Тұрғын ұй қатынастары туралы ҚР Заңы, 16 сәуір 1997ж.
[20] Эйдинова Э.Б. Указ. соч. 81-83-б.
[21] Гражданский кодекс РК ... ... ... (постатейный).
Книга 2 / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Алматы, 2006. 778-б.
[22] Серебровский В.И. Избранные ... по ... и ... М., 1997. ... Токмамбетова И. Ш. К ... об ... ... // ... ... ... Том. 1. ... научно - практической конференции, посвященной 10-летию
Независимости Республики Казахстан, (в ... ... ... Отв. ред. М.К. ... ... ... 2001. 421 -427-б.
[24] Гражданский кодекс РК (Особенная часть). ... ... 2 / Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. ... ... 2006. ... ... М.Г. Наследование по закону и по завещанию. М., 1989. 37-б.
[26] Пронина М.Г. Право наследования. M., 1989. 37-б.
[27] ... М.Ю. ... ... M., 1996. ... Власов Ю.Н., В.В.Каменин. Наследственное право (курс лекции). М.,
2001. 63-б.
[29] Гражданское ... ... для ... Под ред. ... А.Г., ... Иоффе О.С. и др. Алматы, 1999. 159-б.
[30] Ильясова K.M. Гражданский кодекс ... ... ... ... Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. Басин. - Алматы: «Жеті-
жарғы», 2000. 692-б.
[31] Гражданское право. Учебник под ред. ... ... ... ... ... к ... ... РК // Под ред. М.К.Сулейменова,
Ю.Г.Басина. Алматы, 2003. 260-б.
[33] Баянова А. Е. ... ... ... по ... ... Актуальные проблемы современного гражданского права.
Том 2. Материалы Международной научно-теоретической конференции аспирантов
и соискателей, посвященной ... ... ... ... 2001. / Отв. ред. M.K. ... ... ... 2001. 25-28-б.
[34] Комментарий к Гражданскому кодексу РК. Под ред. М.К.Сулейменова.,
Ю.Г.Басина. Алматы 2003 г. C.269.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Өскемен қаласындағы қатты және тұрмыстық қалдықтардың құрамы3 бет
Батырдан қалған өсиет (Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері)17 бет
Мұра қалдырушының мүліктік және кейбір мүліктік құқықтары мен міндеттері ретіндегі мұрагерлік масса28 бет
Мұрагерлік түсінігі және оның түрлері9 бет
Мұрагерлік құқық16 бет
Мұрагерлік құқық және мұрагерлік туралы жалпы ережелер15 бет
Мұрагерлік құқық туралы6 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Мұрагерлік құқық туралы мәлімет116 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь