Технология сабағында кешкі сәндік көйлегін 10-сынып оқушыларына дайындаудың әдістері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Педагогика туралы жалпы мағлұмат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Композициялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1.Сәндік көйлектерде қолданылатын ою.өрнек түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Сәнге бағыттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Үлгі таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4. Үлгінің сыртқы көрнісіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
II.Техникалық ұсыныстар, таңдалынған матаға дәйектеме ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Мата таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Мата үлгілері, матаға мінездеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
III. Құрастыру бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1. Бұйымға берілген өлшемдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. Конструктивтік қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3. Бұйымның алғашқы сызбасының есептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.4. Бұйымның алғашқы сызбасы, бұйым ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ...
IV. Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.1. Технологиялық тізбектілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.2. Құрал.жабдықтарды таңдау және тиімді өңдеу, таңдау ... ... ... ... ... ... ...
4.3. Ылғалды.жылулықпен өңдеуді таңдау ... ... ... ... .
4.4. Матаның тігін машинасында өңдеу режимдері ... ...
5. Экономикалық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.1. Бұйымның бағасын есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.2. Сабақ жоспарын құру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.3. Қауіпсіздік ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың 2020 жылғы халқына деген жолдауында, ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады.
Ұлтаралық келісімді нығайту, ұлттық қауіпсіздікті арттыру, халықаралық қарым - қатынасты одан әрі дамыту. Үкіметке біздің индустрияның 2020 жылғы басымдықтарын ескере отырып, елдің ғылыми технологиялық дамуының 2020 жылға дейінгі салааралық жоспарын әзірлеуді тапсырамын. Сондай-ақ «Ғылым туралы» жаңа заңның әзірленуін жеделдету қажет. Білім беру 2020 жылға қарай қалалық, сол секілді ауылдық жерлердегі барлық балалар мектеп жасына дейінгі тәрбие беру және оқытумен қамтылатын болады. Бізде мемлекеттік-жекеменшік әріптестігінің зор әлеуеті бар. Жеке меншік отбасылық балабақшалар мен шағын орталықтар – бұл мемлекеттік мекемелерге балама. Үкіметке әкімдермен бірлесіп үстіміздегі жылдың бірінші жартысында-ақ балаларды мектеп жасына дейінгі оқытумен және тәрбиемен қамтамасыз етуді арттыруға бағытталған “Балапан” арнайы бағдарламасын әзірлеп, іске асыруға кірісуді тапсырамын. 2020 жылға қарай орта білім беруде 12 жылдық оқыту моделінің табысты жұмыс істеуі үшін Үкімет барлық қажетті шараларды қабылдауы тиіс. Кәсіптік және техникалық білім беру кәсіби стандарттарға негізделіп, қатаң түрде экономиканың қажеттіліктерімен өзара байланыстырылуы керек. Жоғары білім сапасы ең жоғары халықаралық талаптарға жауап беруі тиіс. Елдегі жоо-лар әлемнің жетекші университеттерінің рейтингіне енуге ұмтылулары керек. 2015 жылға қарай Ұлттық инновациялық жүйе толыққанды жұмыс істеп, 2020 жылға қарай елде енгізілетін талдаулар, патенттер мен дайын технологиялар түрінде өз нәтижелерін беруге тиіс. Білім беру саласында Астана қаласында құрылып жатқан бірегей оқу орындары – “Жаңа Халықаралық Университет”, “Арнаулы Қор” және қазірдің өзінде табысты жұмыс істеп жатқан “Интеллектуалдық мектептер” секілді жобалар ерекше басымдыққа ие болмақ. Мен олардың менің есімімді алуына келісімімді бердім. Олардың отандық білім беру жүйесінің флагманы болып, осы заманғы оқу бағдарламаларын кейіннен оларды бүкіл республика бойынша енгізетіндей етіп әзірлеу мен байқап көру жөніндегі басты алаңға айналуы үшін қолдан келгеннің бәрін жасау қажет. Халқымызда “Ынтымақты елде бақ тұрар” деген дана сөз бар.
Біз қазығы берік, мемлекеттігі бекем, төрт құбыласы сай Қазақ елінің айбынын асырып, атағын әлемге әйгіледік.
Мұғалімдердің біліктілігін неғұрлым сапалы деңгейге көтеру, білім беру жүйесінің қызметкерлерін қайта даярлау.
Оқушыладың білім сапасын көтеру үшін олардың оқудағы жетістіктеріне тәуелсіз сыртқы бағалауды енгізу керек.
Елімізге болашаққа құлаш сермейтін Білім берудің жаңа мемлекеттік бағдарламасы керек.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТІ
Қожахметова ... ... ... ... ... ... ... 10-сынып оқушыларына дайындаудың
әдістері
050120– „Кәсіптік білім“ мамандығы
Алматы 2010
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТІ
„Қорғауға жіберілді“
Кафедра ... ... ... Н.Б. ... ... Технология сабағында кешкі сәндік көйлегйн
10-сынып оқушыларына дайындаудың әдістері
050120 – ... ... ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерінің кеңесшілері
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың
ғылыми ... ... ... ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТІ
Тарих - экономика факультетi
Мамандығы: 050120 - ... ... ... ою - ... пайдалану арқылы жас қыздарға арналған
сәндік көйлек өңдеу әдістерін 9-сынып ... ... ... ... ...... ... жұмысқа берілген нұсқа
Ғылыми зерттеу жұмысының бағыты
А) Тақырып таңдау
Б) Объектіні ... ... ... Қойылған мақсатты зерттеу
Г) Зерттеу жұмысының әдісін ... ... ... ... ... тұжырымдау және бағалау
Графикалық бөлім
Үлгі нобайы
Мазмұны
Кіріспе…....................................................................
..................................
Педагогика ... ... ... қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Мата ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сызбасы, ... ... ... Құрал-жабдықтарды таңдау және ... ... ... ... ... .................
4.4. Матаның тігін машинасында өңдеу режимдері.......
5. ... ... ... бағасын есептеу ....................................
5.2. Сабақ жоспарын құру........................................
5.3. Қауіпсіздік ережесі.............................................
Қорытынды .............................................................
Қолданылған әдебиеттер тізімі...........................................
Кіріспе
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың 2020 жылғы ... ... ... бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен
айқындалады.
Ұлтаралық келісімді ... ... ... ... ... - ... одан әрі дамыту. Үкіметке біздің
индустрияның 2020 жылғы ... ... ... ... ... дамуының 2020 жылға дейінгі салааралық жоспарын әзірлеуді
тапсырамын. Сондай-ақ «Ғылым туралы» жаңа заңның ... ... ... беру 2020 ... ... ... сол секілді ауылдық
жерлердегі барлық балалар мектеп жасына дейінгі тәрбие беру және оқытумен
қамтылатын ... ... ... әріптестігінің зор
әлеуеті бар. Жеке меншік отбасылық балабақшалар мен ... ... ... мемлекеттік мекемелерге балама. Үкіметке әкімдермен бірлесіп
үстіміздегі жылдың ... ... ... ... жасына дейінгі
оқытумен және тәрбиемен қамтамасыз етуді арттыруға бағытталған “Балапан”
арнайы бағдарламасын әзірлеп, іске асыруға кірісуді ... ... ... орта білім беруде 12 жылдық оқыту моделінің табысты жұмыс
істеуі үшін ... ... ... ... ... ... ... және
техникалық білім беру кәсіби стандарттарға негізделіп, қатаң ... ... ... байланыстырылуы керек. Жоғары білім
сапасы ең жоғары халықаралық талаптарға жауап беруі тиіс. Елдегі ... ... ... ... ... ұмтылулары керек.
2015 жылға қарай Ұлттық инновациялық жүйе толыққанды жұмыс істеп, 2020
жылға ... елде ... ... ... мен дайын технологиялар
түрінде өз нәтижелерін беруге тиіс. Білім беру саласында Астана қаласында
құрылып жатқан бірегей оқу орындары – ... ... ... Қор” және қазірдің өзінде табысты жұмыс ... ... ... ... ... ... басымдыққа ие болмақ.
Мен олардың менің есімімді алуына келісімімді бердім. ... ... беру ... ... ... осы ... оқу ... оларды бүкіл республика бойынша енгізетіндей етіп әзірлеу ... көру ... ... ... ... үшін ... келгеннің бәрін
жасау қажет. ... ... елде ... ... дана сөз бар.
Біз қазығы берік, мемлекеттігі бекем, төрт ... сай ... ... ... ... әлемге әйгіледік.
Мұғалімдердің біліктілігін неғұрлым ... ... ... беру жүйесінің қызметкерлерін ... ... ... ... ... үшін ... оқудағы
жетістіктеріне тәуелсіз сыртқы бағалауды енгізу керек.
Елімізге ... ... ... Білім берудің жаңа
мемлекеттік бағдарламасы ... ... ... ... ... жиі ... ... болашағы, Қазақстанның ертеңгі тағдыры сіз бен біздің
бүгінгі қызметімізді ... ... ... тікелей байланысты
екенін әр ... ... ... ... - ұлы ... ... мектептің ұлы ... ... ... жан-жақты мәдениетіміздің шығармаларын ұрпақтан-ұрпаққа
жалғастыру міндеттіміз. XXI ғасырдағы ... ... ... ... беру ... ... жас ұрпақтың ... ... және ... ... қол ... ... ... мәдениеттің бір саласы қазақ халқының ... ... ... ою - ... ... ерекшеліктерінің, дамуы.
Халқымыздың ... тек ... ғана ... ... ой ... ... ... өнер үлгісімен есептеледі. Осы ... ... ... ... арналған ... бай ... ... ... ақын-жыраулар,
ойшылдары жасап кеткен, бай ауыз ... ... ... ... көркемдігі дүниежүзілік ... ... ... ұлы ... ... ... ... сөзсіз. «Бүкіл
адамзаттың келешегі-жеткіншектердің қандай ... ... ... ... ... ... - деген екен ғұлама
жазушы Ғабит Мүсірепов.
«Адамға ең бірінші ... ... ... ... ... Тәрбиесіз
берілген білім - адамзаттың жауы, ол келешекте оның барлық ... ... - деп, ұлы ... Әбу ... ... бабамыз айтқандай,
жастарға халықтың өнері арқылы тәрбие беруде ... ... ... ... санасы, ізгілік қасиеттері қалыптасқан, жан-
жақты дамыған ... ... ... ... ... тәрбиелі
азамат етіп өсіруде халықтың қолданбалы өнер туындыларының тәлім-
тәрбиелік, білім-танымдық ... өте зор. ... ... түрі ... тән бейнелі тілі, тәсілдері мен ... ... ашып ... адам ... әсер ... ... ... көтеру, олардың
жұмыс істеуіне, ... ... ... ... ... тәжірибелерін жинақтап, оны тарату, оларға қолдау көрсету –
мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі болып ... ... ... ... жақсарту – қоғамның мәдени сана-сезімін және экономикалық
байлығының негізгі шарттарының бірі болса, онда ... беру ... ... қолдану арқылы мұғалімдердің кәсіби-әдістемелік
шеберлігін қалыптастырудың маңыздылығы туындайды. Қазіргі оқытудың ... ... ... ... ... ... модельдеу, ұйымдастыру, ізгілендіру және жобалау жүзеге асыру
арқылы анықталады.
Оқушыларға ... ... ... ... ... ... беріп. Жас ұрпақты жаңа көзқарастармен жан-жақты
кәсіби ... өз ... ... ... етіп тәрбиелеуге
ұмтылыс болып табылады. Қазақ халқының қол ... ... ... киім ... ... орай болашақ ұрпақты ұлттық ... ... ... ... ... бір ... ... қалмай үнемі алға қарай
дамып ... Сән ... сай ... ... ... - ... де ... Адам мемлекеттің бір мүшесі деп
бағамдасақ, біздің де ... ... киім киіп ... ... ... ... екендігі талассыз танытып
тұрмақ. Ізденіске ұсынылып отырған бұйым ... жас қыз ... ... ... ... ... Бұл ... жобалаудағы
мақсат, кештерге ... ... ... ... ... киюге
арналған сәндік бұйымдар аясы өте кең ... ... ... ... ... ... ... бұйым екенін ізденіс
нәтижесінде түсіндік.
Киімге қойылатын ... ... ... ... ... ... ... үнемділік талаптарын
ерекше атауға болады. Ол киім ... ... ... ... өсуі ... хал-ахуалының талап
талғамдарының және мәдени ... ... ... ... ... білім беретін мектептерде қол өнер мен , ... ... ... негіздерінде оқыту мәселелері Ә.Қамақовтың,
Ж.Басеновтың, О.Сатқановтың, ... ... ... Б.Өтемұратовтың зерттеу еңбектерінде
зерделенген.Сонымен, сәндік көйлекті тігуде дипломдық жұмысты ... ... ... негізгі жұмыстың мақсаты мен
міндеттерінің нәтижелеріне ... ... ... жұмыстың мақсаты: ''Технология'' сабағында 9 – сынып ... ... ... ... ... өңдеу әдістерінің технологиясын
жетілдіру.
Зерттеу жұмыстың міндеттері:
-''Технология'' ... 9 ... ... жас ... арналған
сәндік көйлек өңдеу әдістерінің технологиясын теориялық және практикалық
тұрғыда талдау;
-''Технология'' сабағында 9 – ... ... ... ... ... ... ... көйлек өңдеу әдістерін тігілу мақсатында
қолданылатын матасын, пішімін, ою-өрнегін, тігілу әдісін анықтау;
Зерттеу ... ... жас ... ... ... ... нобайы жаңа үлгіде таңдалды;
- жас қыздарға арналған сәндік көйлек киімінің матасы таңдалды;
- жас ... ... ... ... ... әдістерінің күрделі пішімі
анықталды;
- жас қыздарға арналған сәндік көйлектің ою-өрнегі кестеленді;
- жас қыздарға арналған ... ... ... ... ... технология пәнінде жас қыздарға арналған сәндік көйлек теориялық және
практикалық тұрғыда талданды;
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... кәсіби білім
берудегі халықтық педагогика арқылы киімнің ... мәні ... ... ... ... ... оқушыларына практикалық жұмыста
ұлттық киімдерді, яғни бағдарламаға сәйкес ″Ұлттық ою- өрнекті пайдалану
арқылы жас қыздарға ... ... ... ... әдістерін 9-сынып
оқушыларына меңгерту"
Технология сабағында киім тігуге үйретудің теориялық ... ... ... Зерттеу жұмысының тәрбиесі –
әсемдікке, ұқыптылыққа, шеберлікке ... ... ... - ... ... ... ұлттық ою-
өрнекті пайдалана отырып жас ... ... ... ... ... ... тиімді ... ... ... ... ... ... сән ... лайық етіп тігілді.
Іс тәжірибелік тиімділігі - жоғарғы сынып оқушыларына ... ... жаңа ... ... ... ... ... бағыты қазіргі өзгерістер бет алысына орай
жаңа заман талабына ... етіп ... ... ... мектеп бағдармаларын ... ... ... ... ... ұрпақты жаңа көзқарастармен жан-жақты ... ... ... ... ... етіп ... ... болып
табылады. Технология сабағында қыздарға арналған сәндік көйлекті тігуде
және ою-өрнекті ... ... ... оқушыларына оқытудың
әдістерін дипломдық ... ... ете ... ... ... жалпы мағлұмат
Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын
көре тұра ... ... соң ... ... кеш сермедім.
Адамның бір қызығы бала деген,
Баланы оқытуды жек көрмедім - ... ... ... сол ілімнің бірі – еңбек. Еңбексіз адамның
өсіп жетілуі, ... ... ... ... ... үйлесімді дамуында
еңбек шешуші факторлардың бірі ... ... ... адам ... - деп, ... ... адамды адам қалпына ... ... ... ... ... ... алмайды.. Осы еңбектің
нәтижесінде ғана адам осындай дәрежеге көтеріле алады. Адам ... кері ... ... арқылы адамның ақыл-ой парасаты, мәдени ... ... ... ... көзқарасы, эстетикалық деңгейі дамып, жетіледі,
еңбектің мәні мен ... ... ... ... ... ... таны», «Адал еңбек елге жеткізер»
деген халық даналығы өзі де адамның ... үшін ... ... рөл
атқаратындығын меңзеп тұр.
Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, ... ... ... ... ... ... білгені, көргені көп
болған адам білімді болады. Естілердің ... ... ... ... өзі де есті ... Абай атамыздың он тоғызыншы қара сөзі. Демек,
баланы жастайынан білімге, еңбекке тәрбиелеу керек. Балалар мен ... ... - ақ ... ... ... ... ... Халқымыз
еңбекті асыл мұрат деңгейінде қарастырады. Адам өзінің жан және тән
сұлулығы ... ғана ... ... деп ... ... да ... ... қасиетті борышы. Оқушыларды ... ... ... «он саусағынан өнер тамған» нақты кәсіп иесі болуын
көздеуіміз керек.
Еңбек барысында өзінің және бүкіл ... ... ... үшін адам ... және рухани құндылықты жасайды.
Шығармашылық еңбек барысында адам өз күшінің ... ... ... ... адам өз еңбегінің қоғамдық маңызына
терең түсінсе, соғұрлым оның жұмысы нәтижелі болса түседі.
Қоғамның ең басты ... бірі - әр ... ... өз ... ... ... қоғамдық байлықты еселей түсуге еңбек ... ... ... ... қатынасу қоғамның өмір салтының алғы шарты
болып табылады. Ол үшін адам еңбекке лайықты тәрбиеленуі ... ... ... ... ... және ... ... жан-
жақты даярланған. Еңбек адамын қалыптастыратын әлеуметтік ... ...... орта ... ... ... еңбек
мектебі. Мектепте еңбекке тәрбиелеу – тәрбиенің жалпы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілік пен еңбек адамдарына құрметпен қарау;
2) оқушыларды халық ... ... ... ... ... ... ... олардың дағдысы мен іскерлігін
қалптастыру;
3) мамандықты таңдауға дайындау.
Жасөспірімді, еңбекке тәрбиелеудің жалпы міндеттері ... ... ... ... балаларды еңбекке психологиялық және ... ... ... ... дағдысын дамыту, оқушылардың ынтасын
және қабілетін дамыту.
Еңбек етуге әдеттену – бұл жай ғана ... ... ... ... адам ... ... ... еңбек процесіне
құштарлық, еңбек етуге әзірлік, ... ... ... тәрбиесінің мазмұны және жүйесі. Оқушылардың еңбек тәрбиесі
мектепте кәсіптік-техникалық училищеде өткізіледі: ... ... ... ... ... ... оқу ... еңбек;
2) сыныптан тыс үйірме және жаппай жұмыстар;
3) өзіне-өзі ... ... ... ... еңбек.
Оқу барысындағы еңбек – сабақ барысындағы еңбек дағдылары, іскерлік,
төзімділік, кейін жаппай еңбек іс-әрекетінің түрлерін де ... ... үшін өте ... ... ... , онда ... еңбек
дағдыларына үйренеді, техникалық білімді игереді. Еңбек ... ... ... және ... ... сүйенеді. Білім еңбек
сабақтарының ғылыми негізі болады, ал еңбек сабақтары мен ... ... ... өмір ... ... білім жүйесі арқылы
түсінеді.
Технология сабақтарының процесін жетілдіру оқушылардың еңбекке
зерттеу және шығармашылық ... ... ... ... ... ... және ... негіздері пәндері бойынша
оқушылардың білімі бойымды, тереңдейді, ... ... ... және өнеркәсіп еңбек дағдыларына ие болады,
олардың кәсіптік бағдары тәрбиеленеді. Қорыта айтқанда еңбек сабақтарының
педагогикалық тиімділігі олардың білім және ... ... ... тыс үйірме және жаппай жұмыстың – еңбек тәрбиесін іске
асырудың тәрбиелік мәні өте зор. ... ... ... ... Оқушылар қызғылықты, үлкен тәрбиелік мәні бар көптеген
шараларға белсенді қатысады және оларды ... ... ... ... ... күні», «Орман күні», «Бақ аптасы», «Еңбек
мерекесі», т.б. жатады.
Қоғамдық ... ...... ... ... жеке
адамның жан-жақты дамуына мүмкіндік жасау ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ғылыми
дүние танымы дамиды. Қоғамдық пайдалы жұмыстың ... ... ... ... ... Халық қоныс тепкен жерлерді, мектептерді абаттандыру, көшелерді,
алаңдарды көгалдандыру, жолды, тратуарларды жөндеуге қатысу, ... ... ... сақтау, табиғатты күту және қорғау;
ә) Мәдени ... ... ... белсенділікке, қоғамдылыққа
тәрбиелейді, олардың әлеуметтік ортамен қарым-қатынасын кеңейтеді;
б) Шефтік ...... адам ... ең ... Ол ... ... қайырымдылыққа, жауапкершілікке
тәрбиелейді. Мектеп өмірінде пайдаланып ... ... ... ... және ... ... кәрі адамдарға, көп балалы аналарға,
балалар бақшасына қамқорлық, мәдени мұраларды ... ... ...... адам ... ... және қоғамға қажетті
материалдық құндылықты жасайды. ... ... ... оқушылар өз
мүмкіндіктеріне сәйкес жалпы халықтық іске үлес қосады. Өнімді еңбекпен
оқуды байланыстырудың тиімді ... ... ... ... ... негізі ғылымилық, оқумен байланыстылығы, шығармашылық даму,
оқушылардың өз бетімен жұмыс істей білуі.
Еңбекке тәрбиелеу бірқатар педагогикалық шарттарға ... ... ... ... баланың еңбекке неғұрлым
ертерек қатысуларына байланысты;
б)балалардың еңбек әрекетінің қоғамдық байланысы және ... ... ... ... еңбек тапсырмасын орындағаннан кейін оның болымды нәтижесі
баланың өз күшіне ... ... ... ... ... ... нәтижелі болса, соғұрлым оның оның тәрбиелік ықпалы ... ... ... ... барысында оқушылар тек тапсырманы ... өз ... өз ... ... ... керек.
Оқушыларға кәсіптік бағдар беру ... ... ... ... беретін орта мектеп. Кәсіптік бағдар беру 4 жүйеден
тұрады: 1) Кәсіптік ...... ... беру ... ... оқушыны зерттейді. Осының нәтижесінде мамандықты
таңдауда оған баланың дайындығын , ынтасын және қабілетін ... ... ... ... ... ... ... құжаттарын, іс-
әрекетінің жемісін ... ... ... ... ... мәліметтерін зерттеу, әңгіме сұхбат, педагогикалық
эксперимент, тәуелсіз мінездемені жинақтау әдісі; 2) Кәсіптік білім ... әр ... ... және сол ... ... ... ... оқушыларды біліммен қаруландыру. Кәсіптік білім берудің ... — оны ... ... ... айтқанда, халық шаруашылығы,
оның салалары, мамандықтар туралы оқушылардың түсінігін еңбек тәрбиесі,
политехникалық білім беру ... ... 3) ...... кезде ауыл шаруашылық, өнеркәсіптің жаңа салалары
және мамандықтар пайда бола ... ... ... ... ... әр түрлі еңбекке, мамандықты саналықпен таңдап алуға даярлау
негізгі мәселелердің бірі болып отыр. Әрбір ... ... ... жан-жақты зерттеп, оған консультация беру арқылы тиісті көмек
көрсетіледі. 4) Кәсіптік іріктеу — ... ... ... ... жарамдылығын немесе жарамсыздығын анықтау. Ол үшін ... ... ... ... ... жақтарын біліп қана
қоймай, оған мамандық қоятын талаптарды да жете білген жөн. 5) Кәсіптік
адаптация — мектепте ... ... беру ... ... ... — еңбек тәрбиесі, оқыту және кәсіптік
бағдар беру жұмысының негізгі тұлғасы. Ол оқушыларды ... әр ... ... ... ... білімдерін практикада қолдана
білуге үйретеді, мамандықты таңдауға бағыт береді.
Мектеп директоры мектептің барлық жұмысына жауап береді. Ол ... беру ... көп ... ... оны бақылайды, басқарады. Кәсіптік
бағдар беру және кітапхана жұмысына басшылық жасап көрсетеді.
Кітапхананы ... үшін ... ... ... ... білім, мамандықты таңдау проблемаларына арналған көрнекті
педагогтардың еңбектерін, еңбек жағдайындағы заңдарды, жастарды жұмысқа
орналастыру ... ... ... және ... ... ... ... және арнайы орта оқу орындарына, кәсіптік-
техникалық училищелерге түсіру туралы ... күні ... ... ... алуы ... Осылардың бәрі мектеп
бітірушілер үшін қажетті ... ... және ... ... ... пәнінің мұғаліміне тән тағы бір ерекшелік, ол ... ... ... ... ... ... өмірге
өндірістік қызметке бірден бір оқушыларды дайындаушы еңбек пәнінің
мұғалімдері. Еңбек пәнінің ... ... ... ... бір ... ... ... қажет. Мұғалім тек әңгімелесу арқылы
оқушылар мен еңбек тәрбиесін өткізу жеткіліксіз, ол үнемі өзінің мінсіз
мінез-құлқымен, оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... жүйелі
жүргізуі тиіс. Оқушының күнделікті қажеттіліктерін ескеру арқылы да
нәтижелі жұмысқа жетуге ... ... ... мен жеке тіл ... ... ... ... беру әдістемесі – бұл барлық ұжым ... ... ... ... мақсаттарын, принциптерін және
мазмұнын іске асыруда басқару тәсілдерінің жүйесі.
«Педагогикалық технология» ұғымының әр түрлі тұрғыдан анықталуы,
оның ... және ... ... мен сипаттамасының көптігі бұл
феноменнің мәнін теориялық және практикалық тұрғысынан талдауға ... ... ... сөзі (techne – өнер, logos – ілім) грек тілінен
аударғанда:
а) ... ... ... материал немесе жартылай фабрикаттың
формаларын, қасиеттерін, жағдайларын өңдеу, дайындау, өзгерту әдістерінің
жиынтығы, мысалы: металдар технологиясы, химиялық технология, құрылыстық
жұмыстар ... ... ... ... жаңа педагогикалық
технологияларға терең ... ... ... берудегі технологиялық
тәсілді дәстүрліктен анағұрлым ... деп ... ... ... беру ... ... ... ғылыми
айналымға еніп келе жатқан, салыстырмалы түрде жаңа ұғымдар болғандықтан,
оған әртүрлі анықтамалар беріледі. Бұл ... ... ... ... В.М. ... ... И.Я.Лернер,
П.И.Пидкасистый, В.В.Гузеев, Н.Д.Хмель, Г.Т. ... және ... ... түсініктеме берген.
Технология – бұл іс әрекетті ұйымдастыру және оны жүзеге асыруда
құралдарды таңдау ережесі.
Педагогикалық технология – ... ... ... ... ... ... (алгоритмі).
Кәсіптік білім беру әдістемесінің ғылыми негізінің қалыптасуы мен
дамуы. Пәнді игеруде оқушының ойлау қабілетін қалыптастыру. Бұл екі ... ... ... беру ... ... ... түсіндіре алмады. Формальизмді оқытуды жақтаушылар да оқытудың
субъективтік ... ... ... ... Бұл екі ... ... ... ұшырады. “Ойды ат үсті дамыту нағыз тиянақты білім
бермейді”- деді. Оның ... ... ... ... ... ... де сол терең білімді игеруге үйретуі тиіс дейді. Білім беру мазмұнын
таңдағанда ... және ... ... ... ... идеясын К.Д. Ушинский ұсынды.
Білім беру мазмұны дегеніміз – жеке ... ... ... ... тәсілдерді меңгеруімен жүйелі білім алуы, іскерлік
пен дағды қалыптастыру, ... мен ... ... ... ... қалыптастастыру. Нағыз білімді адам деп ... ... ... меңгерген, қабілетті, өз пікірін дәлелдей
алатын, жеке тұлғаны айтамыз.
Жеке тұлғаны әлеуметтендіру және тума ... ... ... қалыптастырады. Білімнің мазмұны мектептің негізгі мақсаты.
Білім беру мазмұнының мәні әр ... ... ... қамтамасыз ету.
Педагогика тарихында қалыптасқан рухани мұралар білімнің негізгі мазмұны.
Ғалымдардың пікірі ... ... сапа ... ... ... ... ... мен мәнін ашуда соңғы он жылдықта білім
беруді ізгілендіру идеясын жүзеге асыру барысында, жеке ... ... ... қойылды. Білім мазмұны туралы И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин,
В.С.Леднев, Б.М. Бим-Бада, А.В. Петровский т.б. еңбектерінде баяндалған.
Ғылым мен ... ... даму ... ... ... анықтауда жастарды жалпыға бірдей біліммен қамтамасыз етуде оқу
бағдарламасын және ... ... ... беру ... ... ... үшін аға ұрпақтың мол тәжірибесі
кейінгі жастарға меңгерту, әлеуметтік мәдениетінің мазмұнын одан ... ... ... ... ... беру үшін білім мазмұнының негізгі
теориялары, заңдары, ... ... ... ... ... ғылыми және практикалық мәнділігінің өлшемін көрсету;
- оқушылардың жас ... сай, оқу ... сай ... ... ... ... пәнді оқытуға берілген мерзіміне қарай білім мазмұнының көлеміне
қайтадан қарау;
Орта білім беру ... ... ... ... ... және ... ... қарай білім
мазмұнының сәйкестілік өлшемін ескеру;
Білім беру ... ... сөз ... оның мақсаты қоғамның
қажеттілігімен жеке тұлғаның қызығушылығымен ... ... ... ... ... мазмұнының мақсаты жеке тұлға қоғамға ... ... ... ... ... ... жағдайда қажетті.
Білім берудегі көрсетілген мақсат білімге, дағдыға, іскерлікке деген
қатынас жеке ... ... және ... ақылдылық жан-жақты
жетілген азамат қалыптастыруға негізгі құрал болып табылады. Өмірдегі
қажетті мәдениетті, өнерді, ғылымды игеру әркімнің өз мақсаты ... ... ... көмегімен игерілуі тиіс.
Адам жеке тұлға болып қалыптасуда, қоршаған ортамен қарым-қатынас
барысында өзіне жақсы өнеге, адамгершілік ... ... ... ... беру ... ... ... мына жағдайда ғана көруге
болады, егер жеке тұлғада саналы өзгеріс болатын ... Жеке ... деп – ... ... мен қасиетіндегі өзгерісін атайды, ол
адамның онтогенетикалық дамуын құрайды. Ол іс-әрекет нәтижесінде жүзеге
асады. Басқаша айтсақ, ... ... оның ... ... ... ... идеясы түрінде сөз болып отырған ілім жеке
тұлғаның дұрыс дамуын қамтамасыз ететін іс-әрекеттің ... да ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның іс-
әрекеті білім беру мазмұнының детерминанты (негізі) болып шығады. ... оны В.С. ... ... ... ала ... оқушылардың бірлескен
іс-әрекетінің мазмұнына көңіл аудару. Педагогика теориясы жалпы ... ... ... ... ... В.В.Краевскийдің еңбегі
зор. Алдымен, тұлғаны мәдениетті, иннеллектуальды, қоғамды дамыту, білім
беру мазмұнының ұстанымдарының ... ... ... ... сай ... ... - ... заманның талаптарын ескере отырып, оқушылар түлғасын,
білім, іскерлік және дағдыларды меңгерте отырып, мақсатты ... ... ... ... - ... ... түріндегі мақсатты бағдарланған
жүйелі ұйымдастырылған қоғамдық қатынастар тәжірибесі, қоғамдық сананың
даму нәтижесі, еңбек өндірісінің мәдениеті, ... ... ... мен оны
белсенді қайта өзгерту, білімдерді аға ұрпақтың өскелең ұрпаққа үйретіп,
оны олардың меңгеруі. Оқыту ұрпақ сабақтастығын, ... ... ... ... және ... соған сәйкес дамуына мүмкіндік жасайды. Оның
қоғамдағы объективті міндеттерінің мәні осында. Оқыту процесіндегі негізгі
мазмұнды ... ... - ... ... ... ... мақсатты
ұйымдастырылған балалар мен ересектердің бірлескен іс-әрекеті, олардың
мазмұнды танымдық әңгімелері.
Білім беру – бұл ... ... ... ... тәсілін
меңгеріп, олар арқылы ғылым ... ... ... ... ... мен ... ... өздерінің рухани,денелік
және еңбек қабілеттерін жетілдірулерін, еңбек және ... ... ... - ... ... ғылыми көзқарасын, адамгершілігін,
белсенді шығармашылығын және әлеуметті кемелденген жоғары адамгершіліктегі
үйлесімді дамыған тұлғасын дамытуды мақсат етеді.
Оқыту педагогика ғылымының ... ... және ... ... ... ... ... мағынадағы ұғымдар емес. Процесс оқыту
жағдайларының толық педегогикалық құбылыс ретінде педагогикалық ... ... ... ... ... отыруы. Іс-әрекет ретінде оқыту
ұғымымен іс-әрекеттердің шеңберін, міндетін білдіретін “қызмет” ... ... ... ... ... ... мәнін сипаттайды.
Оқыту процесінің заңдылықтары:
Оқушының білімге ынтасына оқытушы әсерінің сәйкестігі. Бұл заңдылық
баланың қоршаған ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің балаға өмірде қажет ... ... ... ... ... ықыласын қажет етеді.
Оқушылардың жеке және ұжымдық іс-әрекеттеріне оқытушының әсерінің
сәйкес болу заңдылығы. Бұл заңдылық мұғалімнің, ... ... ... ... әрбір түрінің оның қандай қасиетін талап
етіп, сонымен бірге оны дамытып отыратынын түсінуіне ... ... ... ... және ... да мүмкіндіктеріне оқушы әсерінің
сәйкестігі. Бұл ... ... ... ... ... жеке және ... психологиялық ерекшеліктерін,
танымдық мүмкіндіктерін, сабақтың және сабақтан тыс ... мен ... - ... ... және оқу – тәрбие әсерінің
балалардың жеке және топтық ерекшеліктеріне, олардың жеке және ұжымдық іс-
әрекеттерінің ерекшеліктеріне сәйкестендірілуді қадағалауды талап ... мен ... ... ... техникалық құралдарының
мүмкіндіктеріне сәйкестігі. ОТҚ нақты бір ... ... ... ... ... ... қолданылуы керек.
Оқытушы мен оқушының іс-әркетін қазіргі таңдағы өмір мен іс-әрекеттің
талаптарына сәйкес модельдеу. Сондықтан ... ... ... ... ... жағдайларыменен, мысалдармен кеңейтіліп оқу барысында
меңгерген білімдерін, іскерліктерін және тәжірибеде қалыптасқан дағдыларын
қолдануларына мүмкіндік жасайтын ... ... ... және еңбек әрекеттерімен толықтырылуы керек.
Оқытудың әдіснамалық негіздері. Оқытудың жалпы ұйымдасуын ... ... ... ... ұстанымдық ережелері педагогикалық
процестің жалпы әдіснамасынан дамиды. Сонымен қатар, оқытудың оқушылардың
танымдық әрекеттерінің ұйымдастырылуымен ... ... ... ... ... арнайы құрастыру қажет.
Кәсіби білім беру педагогикасы деп, адам баласының ... ... және оның ... мен ... ... сипатын ескермей-ақ,
оның кәсіби даярлығын жетілдіруге қажет ... ... ... десе ... анықтама адам баласының қалыптасуына қажет жалпы ... ... ... ... жаңа ... қарауға мүмкіндік
береді. Педагогика туралы бұл көзқарас ХХ ... ... ... Тек ... он жылдықта ғана кәсіптік педагогикалық ... ... ... оның ... де ... ... сезіле басталады.
І. Композициялық бөлім
Композиция жан - ... ... ... ... ... және үйлесімдік ... ... ... ... Ол ... ... алынған. «Compositio» - ... ... ... ... білдіреді. Қандай да болсын
киімнің композициясына сызықтар, пропорциялар, сұлба, сарын, түр, ... ... ... ... ... ... ... түсетін элементтер.
Композициясының категориялары: тектоника мен ... ... ... - ... ... ... ... әзірленетін бұлым формасының бейнесін ойлап көру. Мысалы,
костюм тігу үшін қажетті матаны таңдап алу оны ойша ... ... ... ... анықтау.
Кеңістіктегі көлемді құрылысты анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... элементтердің
бүрмелердің, орналасуына көңіл бөле отырып материалды таңдап алу.
Композицияның бұл категориялары бір-бірімен өте ... ... ... киім ... ... мен оның ... ... көрсетеді.
Костюмнің сәні түрлі әсемдеу детальдардың, әсемдік бұйымдар мен
түстердің үйлесімділігін орынды ... ... ... ... ... ... тігістердің үйлесімділігі әдетте түрлі реңктегі
бірнеше топтардан тұрады, өзара жақын (сарғыш-коңыр мен коңыр, көк ... ... ... көзге қонымды (ак сары, кызғылт, ашық ... сұр, ашық көк т.б.) ... ... ... ... ... ... болады. Қара немесе көк түсті ақ түспен араластыра қолдануға
болады. Олар бір-бірінен айкын көрініп тұрады. ... әр ... бір ... ... ... ... ... маңызы
зор.
Сәндік ұғымына киімнің әсемдігі ғана емес сонымен бірге нақты жағдайға
байланысты киіне білу, адамның ... ... жас ... де ... ... Жастар ашық бояулы тіпті әдеттегіден ерекше
тігілген, көбіне - көп спорттың халықтық үлгіде киімдерді киюге болады. 30-
жаска келген кыз-келіншектер ... ... ... ... бітім сұлулығын
ақындап киімдерді таңдай білу керек. 40-тан асқан әйелдер дене бітіміндегі
кейбір кемшіліктерді жасырып тұратын жағын ойластырғаны жөн. Толық денелі
жас ... ... ... екен деп тым ... үусті киім киюмен
шектелмегені жөн. Ең бастысы, ... түсі мен ... ... бір
талғамды сақтай білу қажет, әрине бұл жөнінде костюм композициясы жөнінде
білімді талап етеді.
Өндірістегі киімді жобалаудың ... және ... ... ... ... киім ... жобалаудың мүмкіндіктерін атауга
болады. Мысалы киім үлгілерін жеке ... ... ... ... жеке ... кабылдауын;
- жеке адамның киімді сезінуін;
- жеке ... дене ... және оның ... ... жеке ... ... катынасын;
- киім-кию мәнерін;
- жеке адамның мінез құлқын;
- бірінші қажеттлікті;
- ... ... ... ... тәрбиелік мәнін ескеру.
Жобалау процесінде киімді қабылдауда психологиялық әдістерді қолдану
арқылы киімнің ... ... ... тұтынушының эстетикалық
талгамын арттырамыз. Себебі, киімді жобалау жүйесі басқа да ... Атап ... ... ... ... ... ... жүйесі, имиджиология жүйесі, моданың даму жүйесі, тәрбие
беру жүйесімен тығыз байланыста. Осыған орай жоғарыда атап өткендей ... ... ... жеке адам ... ... талғамын
дамытып, эстетикалық тәрбие беруде өнердің ... ... ... ... ... ... пропорциясы,
формасы, ырғақтылығы, материалы және т. б.) мүмкіндіктері үлкен.
Басқа да қолөнер саласы ... ... ... ... ... ... мен ережелері бар. Композиция - қурастыру, шығару
деген мағынаны білдіреді. Костюм композициясы ережелеріне сәйкес ... ... ... ... ... тігін сән ательесінде
түрлі киім үлгілері дайындалуда. Суретші-модельер өнер туындысын әзірлеуде
өз ойын толық ... үшін осы ... ... ... қажет.
Бұл зандылық бойынша көркем шығарманың барлық құрамдас бөліктерін
гормониялы ... ... ... ... ... және киім ... ... өзара үйлесімділігі
ескерледі. Мұндай тұтас композиция заңдылығы бар ... ... ... ... міндеті болып саналады.
Әдебиеттерге шолу нәтижесінде композицияның негізгі ... ... ... ... ... ... барльқ құралдар киімнің қолдануына сай ... ... ... ... ... барльқ элементтері мен бөліктері ... ... әрі ... ... ... ... ... композициялық орталық болуы тиіс.
4. Композиция тұтас болуы қажет.
Бірінші ... ... ... ... атап ... ... ереже: киімнің қолдануына байланысты оның формасына сай келуі әрі
біртұтас ... ... ... ... киім ... кынамалы
болып, тұлга формасын айқындап тұратын формаға ие болса, адамның ... ... ... ал ... ... көйлектің формасы кең, қимыл
қозғалысқа ыңғайлы ... ауа ... ... ... ... ... оның ... сай келсе, онда киімнің практикалық маңыздылығы
арта түседі.
Екінші ереже: киімнің қолданылуы мен формасына материалының сай келуін
суретші-модельер алдын-ала ойластыруы ... ... ... ... ... киім ... кынамалы болуы қажет дедік, осы форманы
шығару үшін біз созылмалы, су ... ... ... ... ... Көп ... ... қынамалы формалы,
шаршаулы, бүрмелі көйлек немесе ... ... ... болмайды,
мұндайда көп қыртыстанбайтын матаны пайдаланган жөн. Тез қыртыстанатын
матадан жеңсіз, жағасыз, етегі кең, қарапайым ... ... ... ... ... ... ... мен техниканың өркендеуі
нәтижесінде ... ... ... ... ... әрі ... ... ие
материалдар шығарылуда. Осы материалдарды қолдануда, ... ... ... ... орай киім ... сай ... ескеріп, оны
дұрыс пайдалана білуді қажет етеді.
Үшінші ... ... ... және ... ... мақсатына орай
сәндеу элементтерінің сай келуі. Киімді композициялауда кез келген сәндеу
элементерін колдануда, оның түрі мен атқаратын ролін ... ... ... ... ... ... фактурасына, киімнің қолданылуына
және формасына кайшы келмеуін ескеру. Мысалы, нәрестелердің мақта ... ... ... ... ... жұмсак такыма бау, таспа бауларды
колдану аркылы киімнің ... ... ... болады.
Жазғы ыстық аптада киетін киім матасы салқын болатын кенеп немесе
мақта материалдарын қолданымыз. Бұл маталардан ... ... ... ... ... ... ... таспа баулар, тоқыма бауларды
қолдану арқылы киімнің сапасын арттырамыз. Кей жағдайларда сәндеу арқылы
киімнің композициялық шешімділігін, ... ... ... кері әсер ... оған ... ... ... формасына
шетелдік эстрада әншілері мен түрлі тақырыптык суреті бар ... ... ... ... ... Бұл ... әрбір мектеп оқушысының
жас ерекшелігіне сай олардың қызығуы мен ... ... ... орта буын, жоғары сынып оқушыларына арнап маңызды тақырыпқа ... ... ... оның ... шешімін арттырамыз.
Композицияның екінші заңдылығы бойынша композицияның барлық
элементтері мен бөліктері ... ... әрі ... ... ... ... жеке ... (жең, өңір) өлшемдерінің, мата түсімен
фактурасы (белдемше, жейдемен, ... ... жаға мен ... т.б.), жеке
бөлшектері (жаға, қалта т.б.), сәндеулері (кесте, ... ... ... ... ... т.б.) бір-біріне өлшемдес әрі
мөлшерлес болуы қажет.
Композицияның үшінші заңдылығы бойьшша міндетті турде ... ... ... яғни ... ... ең ... ... киімдегі
композициялық орталық болып саналады. Композициялық орталықты - назар
аудару ... деп ... ... ... ... ... бант,
гүл, мойын шалғы, белдік және т.с.с. сәндеу элементтері немесе ... ... ... ... киім ... ... пішімі, екі-уш түстің
үйлесімі болуы мүмкін. ... ... да ... басты орталық
композицияның басқа элементерін толықтырып оны ... ... ... заңдылығы — композиция тұтас болуы қажет.
Киімнің ... ... ... ... ... ... ... жеке
элементердің бағынышты болуында. Киім композициясының ... ... ... жеткізуіне әсер етеді, әрі ол жеңіл қабылданады. Костюмнің барлық
бөліктері, аумағы, пішімі, түсінің өзара сай ... әрі ... ... адаммен бәсекеге түспеуі қажет.
Форма материал мен ... киім ... ... ... ... ... өлшемі, конфигурациясы, массасы мен бет бедері,
бетті сәндік конфигурациялық, функционалдық-декоративтік ... ... оның ... ... ... қолданылатын материалдар қасиеттері мен ... ... ... ... түрлері маталар, трикотаж, былғары
тері, шілтер және т.б. әр ... тек ... ғана ... қасиеттері болады.
Мода- латын сөзі ''modus''- өлшем, әдіс, іс- әрекет деген мағынаны
білдіреді. Біз үшін ол ... ... ... ... ... талғам.
Талғам- адамның әр киімді қандай жағдайда, сырт келбетіне қарай таңдап
киіне білуі.
Костюмнің сәнділігі – түрлі әсемдеудің, детальдардың, ... ... ... саны мен ... терең ойластыра,шектен шықпай қалуына
байланысты.
Фактура - ... бет ... ... ... фактурасының формасы көзбен көріп түсіну үшін зор мәні
бар және ... зор роль ... ... идеяларын дәнекер ретінде беретін ... ... ... беткі тығыздығы, әдемілігі, қалыңдығы,
түсі, жарқылдауы мен ... ... ... ... ... ... ... үшін материал фактурасының ... ... ... ... болып табылады. Бұйымдарды
жобалаған ... ... ... ... ... ... ... банттар, біліктер, галстуктер,
фаталар, пагондар, клапандар және ... ... ... ... ... ... білезіктер
және т.б. көшендік элементтерін үйлестіруге ... ... ... ерекше құралдардың көмегі арқылы қол жеткізуге болады.
Композицияны үйлестіру ... ... ... ... ... ... ... ырғақ пен түс ... ... ... елеулі дәреже киімнің мақсатына
байланысты болады. Композициялық құралдарының ... ... ... ... ... де ... ... оны
мүмкіндіктеріне байланыстылығы жөнінен де пропор-цияларды қою керек.
Форма элементтерінің ... ... ол ... көшен құралатын
негізі.
Ізденістегі бұйым сәндік көйлек болғандықтан, ендігі мақсат бұйымға
ою-өрнек әшекейін қарастыру ... ... ... ... ... болсақ, қазақтың көшпелі өміріндегі барлық
қырлары, ... ... бар. ... ... заманға жартастарға
жазылған мың жылдық жазулармен ... ... ... ... ... тарих етіп түсірген, сонда
бірі қашау мен балғаны құрал етсе, бірі ине мен бізді құрал еткен.
1.1. Сәндік көйлектерде ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа мирас болып
келе жатқан ... ... ... ... ... бөлігі. Сәндік-
қолданбалы өнер туындыларының өн бойында халықтың материалдық және рухани
өмірі көрініс тапқан. Олай ... ... ... өнер ... мұра болып қана қоймай ертедегі халықтың тарихынан, таным-
түсінігінен, эстетикалық талғамынан ... ... ... ... ... ... ... даму тарихын зерделеу- оларды
сақтауға және бүгінгі техника мен индустрияның ... ... ... мол мүмкіндіктер береді.
Қазақ халқы қолөнерінің шығу ... даму ... ... ... ... Д.Құрманқұлов, Э.Масанов (8, 11, 13, 15,
33) тағы басқа ғалымдардың ... ... ... саласындағы
еңбектерінде қарастырылған. Олар өз еңбектерінде археологиялық қазбалардан
табылған деректерге сүйене отырып ... ... ... шығуы ежелгі
дәуірлерге саятынын айтқан, қазақ жерін мекендеген әр түрлі тайпалар
дәуірлерінде ... өнер ... ... ... техникасының, ою-
өрнек үлгілерінің ХVI-XIX ғасырлардағы қазақ қолөнері туындыларымен
байланыстылығын, ... ... ... ою ... түрлеріде де, атаулары да нөп. Біз сол ... екі жүз ... ... ... кеңірек таныстырып және
ою- өрнектердің кейбір заттық ұғымдарын еске салып, олардың кейінгі жастар
үшін де ... болу ... ... ... бойы ұрпақтан ауысып
отырғандықтан осы күні кейбір облыстардағы қошқар мүйіз өрнегі ... ... ... ... ... ... ... табан», «жүрекше»,
«қаз табан» деп аталатын әдемі өрнектер де кейбір облыс ... олпы - ... ... ... жүр. ... келе жатқан халықтық
мұраны екшеп, тазартуды ойласақ, ең ... ... ... оны ... ... жаңа түр, жаңа мазмұн бере ... ... ... ... халқының сәндік қолданбалы өнерінің
тарихи тамырлары мазмұнды баяндалады. Оның тарихи дамуы ... ... ... ... ... ... Әр ... сәндік қолданбалы
өнер түрлерінің дамуына, өркен жаюына, кейбір түрлерінің ... ... ... және оның себептері түсіндіріледі. Сондай- ақ қазақтың ... ... ... ... әсер ... ... мен ... Оларға дәлелді мысалдар келтіріледі.
Еңбекте сәндік- қолданбалы өнердің тарихи дамуының бірізділікпен
берілуі студенттердің ... осы ... ... ... ... Олардың төл мәдениетіне, ата- баба ... арта ... ... тигізеді. Осы өнерді үйренуге
деген қызығушылықтарының дамуына, сәндік- қолданбалы өнер білімдерін ұрпақ
тәрбиесінде ... ... ... ... ... ақ осы білімдердің
сәндік- қолданбалы өнер туындыларын тарихи мазмұндық ... ... да ... зор.
Қазақ халқы- сәндік қолданбалы өнерінің шығу тегі ежелгі тас дәуіріне
саяды. Бұған соңғы палеолит дәуіріне тиесілі ... ... ... ... ... ... ... тұрғындары керамикалық ыдыстарды
қолмен жапсырып жасау әдісін игерген. Олар көбінесе ыдыстардың жоғарғы
жартысына ... ... ... ... ... ... түсірген. Қола дәуіріндегі Қазақстан территориясында тұрған
тайпалар еңбек құралдарын, қаруларды, сәндік ... ... ... құю, қақтау, қысып өрнектеу, жону, тегістеп ... ... ... ... ... сала ... Міне, сол кезеңдегі
бұйым, заттардың, оларға бейнеленген белгі таңбалардың он жеті- ... ... ... ... сәндік қолданбалы өнер туындыларына
және ... ... ою- ... өте ... екендігі Ә.Марғұланның,
Қ.Ақышевтің, М.Мұқановтың және тағы басқа ғалымдардың жоғарыда келтірілген
еңбектерінде жеткілікті дәрежеде дәлелденген.
Мысалы, Саңғыру зиратынан табылған қоладан ... ... ... ... ... пішіні қазақтың сырмақтары мен текеметтерінде,
кілемдерінде кездесетін орта оюларға өте ұқсас ... ... ... ... ... бейнеленген бұйымдар табылған. Мұндағы шеңбер- аспан белгісі.
Сол дәуірдегі халықтың түсінігінде «аспан» жарық ... пірі ... ... ... ... ... ... қолданбалы өнер
бұйымдарында бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.
Тағы бір мысал, «Қазіргі қазақтар мен ... ... ... ... ... астам уақыт шымылдығы бөліп тұр. Орталық Қазақстанның үлкенді-
кішілі Нұра, ... ... ... ... ... ... тұрақтары табылды. Мекен тұрақтардан табылған заттардың
ішіндегі көзге түсер көріктісі де көңіл бөлер мәнісі де, сәнді өрнектелген
қыш құмыралар.» қыш ыдыс ... ... көз ... ... сызу ... ... ... келеді. Мысалы, «қошқармүйіз»
өрнегінің сарынын ертедегі ... ... ... ... бұл ... ... аяқ ... әшекейлесе, қазақтар әртүрлі
бұйымдарды безендірген. «Қошқармүйіз» өрнегімен негізінен ... ... ... ағаш ... өрнектелген. Әшекей өрнек өнерінің
осындай бір мәнерінің өзі де ... ... ... бөліп тұрған
халықтардың мәдениеттерін байланыстыратын ортақ белгілерін ... ... ... шығу тегі ертедегі Қазақстан ... сақ, ... ғұн және ... да ... ... ... да
негіз алады. Өйткені олардың тұрмысы мен шаруашылығында ортақ ... ... бәрі де ... өмір ... кешкен, мал шаруашылығымен
айналысқан. Көшпелілер өмірінде жылқының орны ... ... ... мен ... тіл, көзден сақтайды деген ұғымда іліп қоятын болған.
Осындай дәстүр қазақтарда да ... ... ... ... ... ... тауы мен Манғыстауда тұлпар тұяғының бейнесі салынған
суреттерді жиі кездестіруге болады. Осы суреттерді ... ... ... Әл ... мен Казвинидің айтуы бойынша «бұл суреттерге оғыздар
мен қыпшақтар сыйынған». Тұлпар тұяғының ... отқа ... ... Орталық Қазақстанның мавзолейлерінен, сондай ақ
Кенгір өзенінің Келін- там мавзолейінен (он ... ... ... ... ... құрылыстан пайда болған тұрпайы еңбектен бара- бара
халықтың қолөнерлері туындады. Адамға құрал- жабдық пен ішер ас, киер ... ... ... оны ... білу, икемді де ұнасымды ету, әдемілеп
әшекейлеу, келістіріп пайдалану да ... ... ... ... ... бір ғана ... халқында емес, барлық халықтардың да өзіндік
ұлттық қолөнер творчествосының даму тарихымен сипаттас.
Қай халықта және ... да ... ... жою, ... молайта
беру, халықтың тұрмысын жақсарту, киім кешекті үй жиһаздарын тиімді,
қолайлы, сәнді де ұнасымды етіп ... ... ... ... ... ... арман еді. Соның нәтижесінде біздің бабаларымыз ... ... ... ... өнер ... қалдырды. Қазақтардың
ата бабасынан мұра болып келе жатқан сәндік- қолданбалы өнер түрлеріне
киіз басу, киіз үй ... ... ... ... ... ... киім тігу, жүн
өңдеу, тоқыма тоқу, ағаш өңдеу жатады. Осы өнер түрлерінің шығу ... ... ... келтірілген деректер дәлелдейді.
Қай халықтың да өнеріне, қолөнер мәдениетіне байыптап көз салсақ, сол
халықтың әсемдік талғамы мен ... ... ... ... бір өнер ... ... ... отырғанына көз жеткіземіз. Осы
тұрғыдан алғанда ою- ... ... ... ... ... ... орын ... ғасырдан- ғасырға, ұрпақтан- ұрпаққа жалғаса дамып келе
жатқан өнер түрі десек те ... ... ... ... ... ою- өрнек қатыспайтын саланы табу қиын. Ою- ... біз ... ... үй ... мен ... кешегінен де,
зергерлік бұйымдары мен құрал- саймандарынан да, ер- тұрман, ... ... ... да ... ... Тарихи ғылыми деректерге жүгінсек,
қазақ халқының ою- өрнек өнері ежелгі замандардан бастау ... ... ... ... ... тайпалар өнерінің ықпал әсерімен сан ғасырлар бойы
қалыптасып, өзіне тән белгілі бір жүйеге келгенін ... ... ... ... ... ретінде қазақтың алғашқы ою- өрнек үлгілерін ... мен ... сақ, ғұн, ... ... ... ұшырататынымызды
айтсақ та жеткілікті.
Ою- өрнек өнерінің белгілі бір халыққа ғана тән негізгі ... сол ... ... ... қабылдау мәдениетінің басты
белгілерімен, ұлттық қолтаңбамен тікелей сабақтасып жатады. ... ... ... ... ... бір ... өнерін ден қоя
зерттеп, салиқалы баға берген кезде ... ... ... ... отырады.
Әрине, қазақ халқының ою- өрнек өнері күні бүгінге дейін жан- жақты,
толығымен зерттеле қойған жоқ. Дей тұрғанымызбен, бұл өнер ... бір ... ... ... ... мен ... мен этнографтар атсалысқанын да атап өткеніміз орынды болмақ.
Осындай игілікті ізденістің нәтижесінде ою- өрнекті ... ... ... (жапырақ, үш жапырақ,шиыршық, гүл, ағаш), зооморфтық өрнек
(жан- жануарлардың табиғи және фантастикалық бейнелері, қошқар мүйіз және
оның түрлі ... қос ... ... мүйіз, сынық мүйіз, сондай ақ
табан, өркеш, қаз мойын және тағы ... ... ... ... ... мен ... ... көпбұрыш, балдақ, қармақ және ... ... ... ... төрт құлақ, шұғыла, шимай,
бітпес және тағы басқалар) деген топтарға бөлу қалыптасқан. Сол секілді
кейбір ... ... ою- ... ... физикоморфтық және биоморфтық
деп екі топқа ғана бөліп қарастырады. ... ... ... ... дейін
өнертанушы ғалымдар ою- өрнектің екі жүздей түрін тауып, ғылыми тұрғыдан
анықтама берген ... ... ою- ... ... ... ... ... өзі түсінікті. Өмірдің өзінің тынымсыз даму үстінде
болатыны секілді, өнер де әр ... әр ... ... бағдарына,
сұраныс- қажеттілігіне қарай дамып, жетіліп, өркендеп отырады.
Ұлттық ою - ... ... ... бойы ... эстетикалық
талғамының куәсі болуымен бірге, әлеуметтік тарихи және кәсіби дамуынан
мағлұматтар берді. ... ... ... ұзақ даму ... ... ... әр ... түрлі карым-қатынаста болғандығы мәлім,
ғасырлар бойы өзбек, ... ... ... ... халықтарымен, араб,
парсы елдерімен, сондай-ақ бүгінге дейін орыс халқымен ұдайы мәдени
байланыста. ... ... ... ... ... ... елдердің қолөнерінен де кездестіруге болады. Жалпы қазақ пен
қырғыз халықтарының оюларының ... ... ... да ... ... ... ... орыс ғалымдары қате пікірлер айтып, осы
өнердің дамуына, мәліметтердің қағазға түсіруіне кедергі туғызды. ... ... келе ... ... ... ... дамып қана қоймай
көршілес елдердің қолөнерінде үлкен әсер еткізгеніне көз жеткіздік. ... ... ... ... ғалымдары сияқты терең зерттеген жоқ,
яғни бұл тақырып бүгінге ... ... ... ... ... ... бойы ... қолөнерінде ою-өрнек тек қосалқы рөл ... ... ... ... ... және ... мәні ... қазақ ою-
өрнегін алғаш зерттеген қазақ ғалымы Т. Бәсенов қазақ мәдениетінің ... ... ... ... ... ... көптеген құнды
пікірлер қалдырды. Қазақ оюларының араб, иран, византия ... ... - ... ... элементі жеке дара күйінде бейнеленіп,
оның әрбір элементі дара ... ... ... ... ... ... ... ою-өрнектері деп атап келген. ... ... ... ... бұл мәселенің шыңдық негізін айта алмады.
Төлеубай Бейсенов негізінен ел арасынан ... ... ... етіп шығарып, әсімдік тектес ою-өрнектердің даму тарихын және
оншақгы ою ... ... ... ... ел ... қол ... ... болып табылатын ою атаулары мен үлгісі ұмыт бола бастаған. Бүгінгі
әшекейлеудің басты құралы ретіңде, біз қолданып жүрген ... ... ... ... ... рәміздері ретінде саяси-әлеуметтік
қызмет атқарғаны белгілі. Туымыздан орын алған ою-өрнек те ... ... ... бірі ... ... ... бүгінде азаттығымыздың
нышаны — көк байрағымызды да ... ... ою. Көп ... тілін, мәдениетін білмесек те ... ... ... қай ... қазынасы екенін танып білеміз, өйткені ою-өрнек ... ... сол ... ... көнеден келе жатқан мәдениеті.
Кеңес үкіметі кезінде ертеден жеткен қолөнер туыңдылары мұражайларда ғана
сақталды. Көбнесе бұл өнер ... ... ... ... ... ... ... қолөнер туындылары басқа қырынан жаңаша көрініс тапты,
ол жаңа түрге, жаңа мазмұнға ие болды.
Қоғамның ... ... ... ... өзгеруімен қоса
сыртқы сымбат, келбетінің де жаңаруына ыкпал етуде. Қазір киім, бұйымдарда
ою-өрнектерді шығармашылықпен қолдану ... ... ... ... бірі деуге болады.
Ежелден келе жатқан кәсіп қол өнер халықтың өмірімен, тұрмысымен бірге
дамып, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Қолөнер шеберлері оюмен ... ... ... ... ... ... сөзі казақ тіліңде
ою-өрнек болып алынып жүр. Бұл сөздің ұғымы бір ... ... ... ... ... екі затты оя кесіп қиюластырып жасау, бір нәрсенің бетіне
ойып бедер ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнерінің бір түрі. Ою-өрнектің бір түрі — ою, белгілі
бір затты ою ( тас, ... ... кесу ... ... тілу ... ... ... мата) тәсілдері арқылы жүзеге асады. Ою-өрнек түрлері бүгінгі
күнге дейін түбегейлі жүйеленген жоқ. Қол-өнер шеберлері ертеден ою-өрнек
атауларын екі ... ... ... ... топ ... ... ... катысты негізгі атаулар, екінші топқа жалпы ою-өрнекті
теориялық жағынан негіздеу. Ою-өрнек ... ... ... бірге жасасып
келе жатқаны белгілі.
Ою-ернек табиғаты бойынша поэзияға ұқсамайтын өнер ... ... ... зандылықтарына бағьшады. Ою-өрнек ісі ерте заманнан
бастап-ақ қоленердің барлық түріне ... ... ... ... ... ... ... ою-өрнек негізгі рөл атқарады.
Ғылымда ою-өрнекті хайуанаттық, кегөріс, геометриялық деп үш топқа
бөлу немесе бұған ғарыштык деп ... ... ... ... ... ... тобы барлық ою-өрнек түрлерін физикоморфтық және биоморфтық деп
екі топқа бөліп қарастырады. Қола ... саз ... ... ... ою-өрнектермен әрлеген. Қола ... ... ... ою ... ... ... ... Андрон,
сақ мәдениеті дәуіріңцегі бұйымдарда бейнеленген жуан, жіңішке ... ... ... ... ... жолдар символы. Мұңдай сызықтарды
түңде аспаннан жұлдыздар ағып түскенде байкауға болады ... ... ... ... жөніндегі түсініктерден туады. Мысалы, арқардың
мүйізіне қарап қошқар мүйіз оюын ... ... ... ... ... ... ... Осы деректерге қарағаңда біздің ата-
бабаларымыздың қолөнерінің ішіңдегі ою-өрнек дамып, ... ... ... оюдың өзіңдік мән-мағынасы бар, өйткені ғасырлар бойы «тұмар»,
«ұмай», «кошқар мүйіз», ою-өрнегінің магиялық күші бар деп ... ... ... әлі де ... ... ... сыры бар. Сонымен қатар әр
оюдың мазмұны бар. ... ай, күн, ... ...... ... ... дене мүшелеріне, ізіне байланысты ою-өрнектер — аңнын
ізіне, түр-тұрпатына байланысты, есімдіктерге, қару-құралдарға байланысты
болып бөлінеді. Оюлардың бояуларының да өз сыры ... ... ол ... емес бояумен жазылса онда ол құпия жазу. Ою - өрнектің жасырын тілін
түсіну қиын емес, ою-өрнек ... бір ... ... ... ... ... де ... Қолданбалы өнер түрлерінің ішінде бір жүйеге келтірілгені
де ... ... жай ... ... ... бірнеше рет
қайталанса да симметрия заңы берік сақталады. Көне дәуірдегі қолөнершілер
«егіз» өрнегін егіз анды жануарды ... ... ... пен ... ... ... ... Ою-өрнек өнерінің белгілі бір халыққа
ғана тән тума ... сол ... ... ... қабылдау
мәдениетінің басты белгілерімен, ұлттық қолтаңбамен тікелей ... ... ... ... ... ... және символдық
мәні бар деп сенген. Қазақта торсықтың бірнеше түрлері бар, торсық өзімен
бірге алып жүретін ең ... ... ... торсық бетіндегі бедерленген
ою-өрнектер жолаушыға қатысты күн ашық болсын, береке ... ... ... ... ... ... ... шеберлер өз өрнектерінде ойлаған затының не
сюжетінің сыр-сипатын өзінше танып, оның ... ... болу ... ... ... ... ... кошқар мүйіз, сыңар мүйіз, өсімдік тектес,
ұшқан құс ... ... ... ... ... ... үй ... керкемдеп, әшекейлеген. Оюшы да шебер ісмерлермен қатар ... ... ... орны бар ... Ол ... ... ... сырын толық меңгеріп, оны одан әрі дамытушы, сондай-ақ ол барлық
оюды өз бетінше қия ... және өз ... ... ... өзектес, салалас, сабақтас ою түрлерін ұсынғанда сөйтіп ою-
өнерінің дамуына өз үлесін қосқанда ғана оюшы атала алады. Нағыз оюшы ... ... ... ... ... ... тануға, жан-жануарлар
әлемін, есімдіктер дүниесін терең ... ... Оның ... талғампаздығы, ісмерлігі қатар жетілсе ғана шеберлік шыңына
көтеріле алады. Әбден машықтанған оюшы текпе ақын секілді табан ... мен ... ... ... ою ... өз ... шығарып сол
сәтте қиып бере алады. Халқымыздың бізге жеткен ою-өрнек ... ... ... ... Ғылымдар ою-өрнектердің әзірше 200-дей түрін ғана
анықтады. Шеберлер жаңа ою-өрнектерін тұрмыс тіршілігіне, өз дәуіріндегі
заман ... ... ... отырған. Мысалы, халқымыздың ... ... ... ... сол ... ... әрі
берік болу жағын қарастырған. Оның үстіне әрбір жануар мен заттың өз
бойындағы ... ... ... ... ... мен ... ... мен ритмі, сондай-ақ оған арналған
философиялық мәні де байқалады.
Қошқармүйіз оюы неше түрлі формаларға еніп,қазақ бұйымдарының көбінде
кездеседі.Әсіресе киіз үй ... ... ... де ... ... ... ортасына “қошқармүйіз”, шет-шетіне “тұмар” ... ... ... ... ... ... ... жер төсін толтырған
отар-отар қой ... ... ... ... ... ... оюы
молшылықтың нышаны ретінде бұл күнде де жиі ... ... ... ... ... қосмүйіз, тікмүйіз, сынықмүйіз, тақмүйіз,
төртмүйіз, қырықмүйіз оюлары қалыптасқан.
Омыртқа оюы - малдың дене ... ... ... Бұл ою-
қайраттылықтың ерліктің белгісі. Ер адамның, батырдың киімінің, ... ... ... ... ... ... көшпелі өмірінде
жылқының орны ерекше. «Жылқы- малдың патшасы ... ... ... ... аман ... ... ... жылқыны ер
қанаты есептеп, жанындай жақсы ... ... сүті ... еті бал»,
«Жүзден жүйрік, мыңнан- тұлпар», «Ағайын тату болса ат көп, абысын тату
болса ас ... «Ат ... ... ... ер ... елін ... «Ат
баспаймын деген жерін үш басады, ер көрмеймін ... ... үш ... атқа ... ат ... ... тағы сол ... мақал-мәтелдер
қазақ жылқысын жан-жақты сипаттайды. Сондықтан да ... ... ... жоғарғы өмірдің символы ретінде қолөнерінде де қалыс қалмаған. ... ... ... ... тағы ... өрнектермен толыға түскені
белгілі.
«Ауырды нар көтереді, өлімді ер көтереді», ... қара ... ... бақ ... «Нар жолында жүк қалмас» - деген мақалдар
қазақтың түйеге деген зор ықыласын білдіреді. Түйенің алып денесі, ... та ... ... көнбістігі оған адам баласын ырза еткендей ою-өрнек
өнерінде де «түйетабан», ... ... ... ... де жер ... жеті аса» деген қазақтың тек қана мал
шаруашылығымен емес, ... де ... ... ... Суы ... ... ... Ертіс, Есіл, Жайық бойларын мекендеген халық осы
жерлердің табиғи мүмкіндіктерін сөз жоқ, егін ... ... ... ... ... ... болғанша судың сағасы
бол» деп, суармалы егін егуде судың мәнін ... ... ... ... пен молшылықтың нышаны іспетті «су», «ирек», «арық», «тасқын»,
«тоғыз төбе», ... гүл» т.б. ... ... қолданды. Бұған қоса егін
шаруашылығына қатысты арнайы құрал-саймандардың кейбір ... ... ... түрлері де қолөнерінен орын алады. Сондай-ақ қазақ
халқының қолөнер кәсіпшілігінің, ... ... ... ... ... байланысты ою- өрнек өнерінде «қажары», «қарасан»,
«аштархан теру», «терме», «қақпа», «бастырма» т.б. тәрізді ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі сәндік заттарымен
кеңінен ... ... бірі ... салу үшін алтыннан немесе күмістен соғып
жасайтын көзі жоқ сақина. Сол ... ... да ... болады. Міне
осыларды бейнелейтін ою-өрнек те «балдақ» деп аталады. «Алтын ... ... ... ... тон ... деген мақалдарда кездесетін «балдақ»
қолөнерінде басқұрдың ... ... ... үшін ... ... - ... ... кежім теру не бұқар теру деп ... ... ... түркмен, өзбек халқының қолөнерінде кездеседі. Мәселен,
Д.А.Фахретдинова өзбек халқының ою-өрнек ... ... ... ... мен айқындылығы «терме» төсеніштерінен ... ... ... ... ... ... да, ... да
дархан, қаннен-қаперсіз, еркіншілікте күн кешеді». Міне осылардың барлығы-
осынау елде тіршілік етіп, ғұмыр кешкен халықтың ою-өрнек өнеріне де ... оның ... ... мен бағасын байыта түскен. Мұның жарқын
айғақтарын қазақ халқының киіз, текемет ... ... ... ою-өрнек үлгілерінен көруге болады. Мәселен, тау оюы қолөнер
бұйымдарының жиектеріне салынады, мәңгіліктің, күш-құдіреттің ... ... бол» деп бата ... де ... тек ... Гүл ... де халықтың дана ойы жататынын ... ... гүл мен ... ... ... ... ... ынтымақты болуын
меңзейді. Ою-өрнектің табиғатқа еліктеуден ... тағы бір ... ... ... ... да ... ... ерекше қасиеттерін
көрсету үшін, олардың дене мүшелерін күнделікті тұтынатын ... ... ... етіп ... ... 85 жастағы Сілеуова Ұржан
әжеймен әңгімелескенде, «Бұл күнде салынбай жүр. Біз тасбақа ... ... ... ... ... ... шындықтың сырын аңғаруға
болады. Тасбақа ұзақ жасайды, көне ... ... кие ... оюы» - мәңгілік символы. Бейіт басындағы сынтастар көбінесе
тасбақа бейнесіндегі тасқа қашап орнатылатын. Бұл ою ... ... ... қалқанына салынатын болған. Онысы мәңгілік өмір ... ... - ... ... ... ... ... аталған. Бұл
ою қыс келді деген белгіні білдіреді. Көк, ... ... қара ... ... ... алашаларды өрнектегенде тек қана бір ... да, ақ ... ... ... ... ... - ... құйрығы тәрізді ою. Бұл өрнек ауыларалық белгісі.
Кебеже, қоржын ... ... ... ... оюы - алыс сапар нышаны. Көштегі түйе жабуына, жібек жол
сауда заманында саудагерлердің ... ... ою - ... өзбек, түркімен, тәжік ою-өрнектерінде де
кездеседі. Зерттеушілер «тұмар оюы» магиялық ұғымда әр ... ... осы ... ... ... ... ... Жалпы, мұндай
ұқсастықтар ежелден-ақ қазақ халқының көрші елдермен рухани алмастығының,
достық қарым- қатынастарының мықтылығын ... ... - ... ... ... тоқылуына байланысты
аталған. «Қос» сөзі екі, пар, егіз ... ... ... бұғының екі
мүйізін ғана бейнелейтін өрнек. Он бес жіптен шығатын ... ... ... ... да, жиырма бес жіптен шығатын түрі туырлықтың
құрына ... Бұл - үйде ... ... пен ... ... деген
белгі.
Нәйзекі - найза тәріздес ою. Бастапқы атауы «найзаға үкі» болса
керек, ... ... ... ... ... ... ... Бұл ою - елдер арасындағы шапқыншылықпен, ... ... ... ... ... ... ... туған. Найзаға үкі
тағудың өзі-белгілі бір наным сенімнен шыққан. Өйткені үкі ... ... осы ... дейін жас нәрестелердің киіміне, орамалына көз
тілден сақтайды деп тағып қояды.
Шынжыра оюы - шынжыр ... ою. ... ... ... ... ... ... Шынжыра оюы киіз үйге тұтылатын және төселетін
барлық бұйымдардың шетіне ... ... ... оюы бар- жоғы ... ... шығады, сондықтан да аналардың қыздарына «шынжыраны білмей тұнжыра»
деп ренжитіні ... ... оюы - киіз ... ... ... ... ... тоқыма
өнерінде бұл ою кілем, құрлардың шеттеріне сәндік үшін ... ... ... кең, ... ... ... тіркестерді оюмен жеткізу
үлкен тапқырлықтың, даналықтың белгісі.
Шет ою, шет гүл ... ... ... ... ... солай
аталған. Көбінесе, кілем, түскиіз, сырмақтарға тағы басқа ... ... ою - ... не заттың ортасына ... ... ... ... аталған.
Қолтықша оюы - үшкіл өрнегінің ішкі ойыс жағы. Орта ою мен шет ... ... ... ... ... ... Бұл ою киіз ... тұтылатын және төселетін бұйымдарға өрнектеледі.
Композиция дегеніміз латынның ою-өрнекті бір ... ... ... ... ... ою-өрнек кесеге салынатын болса ол үлкен де, кіші
де болмай, асқан дәлдікпен жарасым табуы керек. Өрнек үшін симметрияның да
маңызы зор, оның екі ... ... ... ... ... түрлерінің бір-бірімен үндесіп, жарасым табуын колорит дейді. Колорит
көп болуы ою-өрнектерде жиі кездеседі.
Ендігі міндет ұлттық дүниетаным ерекшелігін ... осы өнер ... ... сай ... ... ... ... ретіңде пайдалана
білу. Казақ қолөнерінің күрделі саласы ою-өрнекті әлі де ғылыми тұрғыдан
тереңірек зерттей түсу ... ... ... ... осы ... ... бір ... келтірілген жоқ.
Қазақ халқының ою-өрнек өнері күні бүгінге дейін жан- жақты, толығымен
зерттеле қойған жоқ. Дей тұрғанымызбен, бұл өнер ... ... ... ... ... ... мен ... тарихшылар мен
этнографтар атсалысқанын да атап ... ... ... ... ... ... ою- өрнекті өнертану ғылымында көкөніс өрнек
(жапырақ, үш жапырақ,шиыршық, гүл, ... ... ... ... ... және фантастикалық бейнелері, қошқар мүйіз және оның
түрлі нұсқалары: қос мүйіз, қыңыр мүйіз, сынық ... ... ақ ... қаз ... және тағы басқа), геометриялық өрнек (сүйір, шаршы, шаршы
мен тұмарша, жұлдызша, көпбұрыш, ... ... және тағы ... ... (дөңгелек, төрт құлақ, шұғыла, шимай, бітпес және тағы
басқалар) деген топтарға бөлу қалыптасқан. Сол секілді кейбір ... ою- ... ... ... және биоморфтық деп екі топқа ғана
бөліп қарастырады. Жалпы алғанда бүгінгі күнге дейін өнертанушы ғалымдар
ою- өрнектің екі ... ... ... ... тұрғыдан анықтама берген екен.
Әйткенмен ою- өрнектің түрлері осымен ғана ... ... ... Өмірдің өзінің тынымсыз даму үстінде болатыны секілді, өнер де
әр заманның, әр кезеңнің бағыт бағдарына, сұраныс- ... ... ... өркендеп отырады.
Сан ғасырлар бойы халықтың ... да, ... та ... осынау ою- өрнек өнері бүгінгі күннің талабына орай, ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
одан әрі дамып, жаңа түр, соны мазмұнға ие бола түсуде
Қорыта ... ... ... есеп, тендік, теңдеу,
үйлесім, жарасым, ... ... ... ... ... ақылдылық, зеректік, көңілге шабыт, шаттық ұялатады, ... ... ... дәлдікке баулиды, тәрбиелейді.
Ою-өрнек өнерге деген махаббат, сұлулыкқа деген құштарлық жиынтығы. Ою
ойған адамның жүрегі жылы, ... ... ... бағыттама
Сән – өмірдің немесе мәдениеттің кез-келген саласындағы ... ... ... ... ... – әлеуметтік ақпаратты өңдеудің ерекше өлшемі, сипаты, түрі. Сән
мәдениеттің барлық құбылыстарына таралады, атап ... ... ... ... және ... ... өнер, әдебиет, ғылым,
техника, саясат, ... ...... ... ... жұмыс. Сәнді әрбір адам өзінше
қабылдайды, бұл оның жасына, тәрбиесіне, сеніміне, мәдениеті мен мінезіне,
бір сөзбен айтқанда, әр ... ... ғана тән ... ... ... әрқайсымыз үшін ішкі әлеміміздің бір бөлшегі, жан дүниеміздің
айнасы, ал сәнге деген талғам – біздің тәрбиеміздің жемісі.
Қазіргі кезде ... өмір ... ... Жаңа ... басым келген стильге
ұқсас болып шығарылады. Жаңа сән тек қана сахнаға шығу ... ғана ... ... ... - бірте қазіргі сәннен басым бола бастайды. 3- ... ... ... ... жетеді. Жеңіс шыңында сән бес ... ... ... ... ... неше ... ... «бір сағаттық халифтер»
пайда бола бастайды. Негізгі тақырыбы өзгеріссіз қалады, өзін өзі көрсетіп
болғанша. Бұл ... ... ... жаңа сән ... бола ... ... өзін көрсетеді, содан кейін бірте - бірте күш алады. Толығымен бір
сән стилі басқа жаңа сән стилімен алмасқанша ... он ... ... ... ... сән ... ... жоқ болып кетпейді. 2-3 мезгіл
ІІ-ші орында тұрады.жаңа сәнді ... ...... ... ... ... болуға тырысатындар. Жаңа сән
әдеттену екі сезонға ... ... ... ол ... өмірге кіреді.
Келесі жаңа сәнмен алмасып, ескі киімдер ... ... ... ... ... ... ... ол артынан ұрпақтарын
қалдырады. Келесі сән кезеңінде қайта жаңа түрде, жаңа рөлде келу үшін.
Мысалы 2006 -2007 жылға ... ... ... түсі де ... ... айта кететін болсақ.
2006 жылдың сән үлгісіне деген ұсынысты құмарту үшін, ... ... ... ... ... ... емес ... іздеу арқылы оларды
құрастырып ерекше шешімдер қабылдайды. Осының бәрін тоғыстыратын бір ғана
нәрсе ол – ... ... ... ... ... ... табылады.
Көктемдік және жаздық 2006 жыл мезгіліне берген ақпараты бойынша
қиялға еркіндік беріп, біз жаңа ... ... ... ... ... ойша көруге болатын, ол ой түрлі түстердің көмегімен туылғанын
айтады. Олардың маңызды мінездемесі - ... ақ - сұр ... ... ... ... деген ұсынысында таза және көлеңкелі ақ түстер
басты рөл атқарады. Олар өз ... ... ... ... Көркем
таза түстер мен күнмен құнарланған жеміс түстері және жұмсақ көлеңкелі
балмұздақ түстес бояулар - гүлденген гармония ... ... ... ... 2006 жаздық мезгіліне 4 ерекше түстерді қойып отыр:
- Жеңілдеу талшықтардан жұмсақ түстер ... ... ... ... ... жеңіл әрі жұқа созылмайтын маталар ұсынылады;
- Қолдың ... және ... ... ... ... ... ... Матаның үстіңгі бетінде рельеф бұдырлары көбіне ағаш ... ... ... ... ыстық қыспа арқылы жасайды.
Осы бөлімде сәннің болашақ бағытын айта отырып мен 2006 ... ... жаз ... түстеріне – балмұздақ түстес және ақ көлеңкелі түсі осы
бұйымға таңдалған. Осы бұйымға сәйкес кестелеп, қолмен ... ... де, ... ... тігу де ... келе ... ... сәйкес
келеді. Осындай түстерді, кестелеуді, бисерлерді тағы басқаларды қолдана
отырып ... өз ... алға ... ... Әр ... ... өзін көрсете білді. Осы коллекцияның біріне қолдана
кеткен ... ... ... ... мен өз ... қысқаша
тоқталып кетсек. Коллекцияда джерси, стрейч - ... ... ... ... жұқа сеткамен комбинацияланған моделдер әдемі көрінеді.
Түрлі - түсті ... ... бай ... беретін алтын шнурлар,
бисер, стекмерус, тас - ... ... ... ... оюлары
модельдерді ерекше көрсетеді. Б.Асанова өз модельдерінде ... ... ... ... ... ... ... Оюлар саны
олардың модель обзорына сәйкес болуы коллекция авторының жоғары дәрежелі
шеберлігін, ... ... ... ... ... ... ерекше элементтермен толықтырылған - ашық әрі қанық ... ... ... ... тесьма, ришелье техникасын қолданған.
Автор коллекцияны жасағанда ПЭЧварый ... ... ... ... айқын көрсету үшін қолданады.
Киімдердің декаративтік және қанық түсіне қарай «прет - а ... ... ... ... Модельер осы заманға сай стильді киімге
деген көзқарасын батыл көрсетті. Б.Асанова ... ... ... ... көптеген конкурстар мен көрмелердің лауреаты
- этностилді, киімді ұтымды деп санайды, әрдайым жаңа және сәнді «Тек ... мен ... ... ... білу ... - ... ... ұтымды
болады».
Сән бағытында көрініс алатын ... ол ... ... ... ... киім ... ол ... жарасқан стилің,
сұлбаң, түсің, тігісің, түймең, ... өз ... ... сыланып
- сипауың, макияжың. Не болса да өзінше өзің жаса. Осыған рахат тапсаң ... ... осы. Бір ... ... жасай алу үшін бұрынғы өткенді
меңгеру қажет, өйткені жаңаша жасау ... ... ... ... ... онда ол сән ... Ал жаңа сән ... - жоғары, маңдай алды мода
емес.
Сәннің ... ... - ... ... де, ... ыңғайлы, жас
ерекшеліктеріне сай және әдемі, әшекейленген сонымен қатар ұлттық
салт ... ... киім ... қамтамасыз ету. Сән мен
киім әр қашанда қоғамдық даму ... ... бір ... ... ... ... ... Сәннің негізгі
бағыттары төрт топқа бөлінеді: классикалық киім ... ... ... ... және ойлау мақсатынан алынған киім
үлгілері жатады. Сән ... зер ... ... ... ... ... ... сән (мода) латын сөзі-өлшем, әдіс, іс-әрекет түрінің
мағынасы: ол уақытша келісімді - ... ... білу ... ... Сән ... ... ... бері бірге жасасып ... ... ... ... көркемдік жаңалығы
талғамынды ұйытатын, бойыңды балбыратып шабытыңды ... ... ... сән ... ... әр бір адам ... ... бұл
оның жасына, тәрбиесіне, ... мен ... бір ... әр ... өзіне ғана тән ерекшелігіне байланысты. Сән
бұл біздің әр ... үшін ішкі ... бір ... ... ... ал ... деген талғам біздің тәрбиеміздің
жемісі. Адамдардың дене бітімі, талғамы, талабы ... ... ... - ... ... ... Қандай киім болмасын оны
сәндеу – ол жаңа сән ... ... ... процесс.
Оның екі негізгі түрі бар: техникалық және көлемдік сән. ... ... - ... ... онда сәннің бағытын, қандай
киімге ... ... ... мата ... ... ... ... тігістер, таспа), фурнитураларын ескеріп орындайды.
Ал техникалық ...... ... фото ... ... Онымен
инженер – конструктор айналысады. Сәнді киім – ол адам ... ... сол ... ... ашу, дене сұлулығы мен
сымбаттылығын айғақтау үшін тігілген ... ... ... ... ... ақылына қарап шығарып сал» делінген ұлылар сөзінде.
Өз ... ... ... ... ... салт ... ... алынғалы ұлттық сезіміміз ... ... сән ... ... ... ... бар ... жұмысы біраз сән ... іске ... ... таңдау
Киім үлгісі адам тұлғасына толық кигізіліп, алдыңғы бойы ... ... ... оның ... бір ... ... бейнеледі. Киім үлгісі
бір түспен барлық ... ...... ... Киім ... ... беру ... формада жүргізіледі: киім
атауы, жас ерекшелігі, маусымдық уақыты, киілу ... ... ... әрбір бөлшектеріне жекеше анықтамалар береді.
Киім үлгісін таңдау адамдардың қоғамдық жағдайға және ... ... ... ... ... сұлулық туралы
модамен байланысты ... ... ... ... ... мода
(сән, үлгі) үнемі ... ... Киім ... ... өз ... ... барысында әр адам жеке талғамы мен сән ... ... ... ... ... ... ... мен
түстердің сәні мен сипатын терең ойластыруға ... ... ...... ... Ол ... ... ескере отырып, тұтынушы ... ... сай ... ... Үлгі ... жауапты іс. Адамның дене ... ... әр ... ... сән ... – күрделі жауапты
жұмыстардың бірі. Сән журналынан киім ... дене ... ... етіп ойластырып, оның бірнеше эскиздерін
сызу керек. Ішінен ... ... алып оған ... ... ... ... ... үлгіні таңдағанда оның ыңғайлы
болуын, жас ... дене ... сай ... сәнді болуын
ескереді. Киімнің үлгісін таңдау кезінде адамның өзіне сын ... ... ... болып табылады, яғни, киімнің ... ... ... ... де ... киінуі, сондай-ақ,
талғампаздығы мен ... ... кие ... Бұл ... адам
баласының бойына жас кезінен-ақ дарылады.
Үлгі таңдау ... ... ... жан-жақты білімділік ... ... ... яғни ... ... мен
шығармашылық табыстар арқасында миымызда ... ... ... алдымызға елестете де алмай, ... фото ... ... ... ... ... сонымен барлық жинаған сән туралы
ойымызды, болашақ ... ... ... ... салу ... ... ... өзімізге ұнаған үлгіні таңдадық.
Осыған орай біз жас ... ... ... ... лайықтап
қазақтың қошқармүйіз және өсімдік тектес ... ... ... ... ... ... алдық. Үлгімізге кең етек,
әсем де сәнді реңмен көрініс ... ... ... ... ... қажет бұйым құрастыру мақсатымен бекіттік. Таңдалған
үлгімізді ары ... ... ... болашақ бұйымның қандай
дәрежеде болатынын алдағы бөлім жұмыстарынан ... ... ... ... сәндік көйлекді қазіргі заман талабына ... ... ... ... ... тектес ою-өрнек салып, таңдалып отыр.
1.4. Үлгінің сыртқы көрінісіне сипаттама
Сән үлгісі таңдалғаннан соң оған сипаттамма беру ... Ол үшін ... ... ... ... мақсатына қарай киімді бірнеше топқа бөлуге
болады. ... ... және сән ... ... ... ... киілетін киім. Дипломдық жұмысқа ... ... ... ... ... сәндік көйлек. Сәндік көйлектің алдынғы бой үш бөліктен,
артқы бойы үш бөліктен тұрады, етегі кең, ... ... ... ... сол жақ ... ... ... сыдырма қондырылған.
Негізгі мата мен астар арасында көлемін келтіретін тор ... ... ... сарғыш түстес. Алдыңғы бойында және артқы бой етегінде
өсімдік ... ою - ... ... ... ... ... жеңді,
астарлы, ... ... ... ... бұйым кештерге, сән
салтанаттарға арналған.
Бұл сәндік көйлекді тігуде мынадай өлшемдер алынды: 164-88-96
ІІ.Техникалық ... ... ... дәйектеме
Сырт киім ассортименті алуан түрлі,ол киім сатып дың талғамдарының және
мәдени деңгейінің көтерілуі ... ... ... ... тұтынатын тауарларды өндіру мен қызымет көрсету саласын
дамытудың кешендік бағдарламасында халықтың матаға, ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген.
Идеялы варианттарда киімді пайдалану уақыттары ... ... ... ... ... ұмтылу керек.
Физикалық жағынан ескіргенше ... ... осы ... ... ... ... өлшемі мен өнімін ұзақ
уақытқа ... үщін оның ... ... ... ... бар
болуы керек. Киіп жүру ... ... ... бір ... ... үшін ... есеп туындайды, ... кию ... оның ... деталь сыртқы көріністің даминальды болуы керек.
Материалдың техникалық ... ... - ... бұйымды пішу, құрастыру және ... ... ... ... ... ... ... техникалық қасиетіне мыналар жатады: қиюға ... ... ... ... ... ... өңдегенде, қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады: эстетикалық,
технологиялық, экономикалық және ... ... ... ... әсемдігіне және мықтылығына қойылады. Ол мата
түсі, калориті, айқаспа, ... ... кір ... болу ... ... ... ... механи-аклық қасиеттеріне
негізделеді: созылу мен майысуға ... ... мата мен ... ... ... Мата ... тігін жіптері тігіс жиілігі. ГОСТ 12807-67 ... Мата ... ... сапасы жоғары болу үшін матаны жақсы таңдай білу
керек. Сондықтан матаға көптеген талаптар қойылады. Бұйымды тігуге негізгі
мата және ... ... ... ... ... ескере отырып оның
қасиетіне, түсіне, колоритіне, ... ... ... ... бояу ... жете мән ... ... материалдарына қойылатын талаптар әртүрлі және олар
бұйымның мақсатына, мезгіліне, тұрғындардың жынысына байланысты өзгереді.
Тоқыма өндірісінде талшықтарды өз ішінен ... ... ... модельденгенде, конструкциялағанда, пішкенде және тіккенде
ескерілуі керек. Матаның ... ... ... ... ... тартылғыштығы, ылғал-жылуымен өңдеу режимі талшықтық
құрамға байланысты. Талшық түріне қарай маталар біртекті және ... ... мата ... - ... тек ... ... талшығы бар
яғни, құрамында тек қана мақта талшықтары бар маталар.
Мақта ... өте ... ... ыңғайлы және жылу ... ... ... ... Ол көп ... ... ұстағанда дымқыл болмауы мүмкін. ... ... ... ... ... жібек сияқты түрге ие
болады.
Жыртылуға төзімділік және ... ... ... ... ... ... ... тек ... ... ғана ... ... ... қыртыстанады
және жуғанда отырады. Арнайы өңдеу балауызды ... ... Ол ... ... мата ... мыжылмайды деуге
болмайды. Өңдеу матаның қыртыстанғыштығын азайтады.
Полиэстер-полиэфир талшықтарының ... ... ... бірі. Матаның ... ... ... терголь,
диолен, дакрон.
Түкті маталар арқаулық түкті айқаспамен тоқылады, бет ... ... тік ... ... түктері бар. Бархыт-тарақты
жіптен тоқылады, беті түгел түкті, түгі ... ...... ... және ... ... вискоза жіптерінен тоқылады ... ... ... ал арқауына ацетатты жіптерді пайдаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... маталар
шанжанға ұқсас әсер қалдырып құлпырып ... сырт ... ... кезде желімдік жаңа ... ... ... ... ... ... ... материалдар беті полиамидтік П-548, П-54
ұнтақтарымен жабылған (түгелдей ... ... ... жіп,желімдік
шырмауық және полиэтиленді торлар түрінде болып ... ... ... ... өңірге,шарф жиегіне, етегіне, ою-өрнек
салынатын жеріне қолданылады.
2.2. Мата үлгілері, матаға мінездеме
Адаммен киімді бір-бірінен бөле жара ... ... ... ... ... ... ... киім адамның тұрақты серігі болып келеді.
Киімдердің ассортименттік ... ... ... ... орыны,
географиялық ауа-райы белгілерімен және де ... ... ... киімдерді пішіп, тігу арасында олардың әрқайсысына
белгілі талаптар қойылады. Талаптар бұл киімде қандай ... ... және оның ... ... ... қозғалыспен өзара әсері болып
табылады. Қазіргі кезде ... ... ... жүзеге асыру
үнемділік пен киімнің өнімділігін, адамның материалдық және ... ... ... ... қойылатын талаптар халықты сәнді де
әдемі, тартымды киіммен қамтамасыз етуге ... Мата ... ... және оның ... сай келуіне негізделген болуы керек. Киім мен
адамды бір бірінен бөле жара қарауға ... ... да оған ... та ... өсіп отырады. Жалпы киімді тігу барысында белгілі ... ... ... талаптар мұның өзі қоғамдық тұтынушылармен
өндірушілердің киімнің ... ... және ... ... ... ... информация, жобалау шешімдері бұл талаптарды ... ... ... ... ... ... өте ... Адамдардың талаптары әртүрлі болып ... ... ... да соны біліп, есепке алуы қажет. Әрине негізгі
талаптары да ескере кеткен жөн. Осы ... ... ... бөлуге
болады.
Еңбек қызыметімен тікелей байланысқан халық үміті барлық кезеңде ... мен ... ... ... мен ... ... отырады.
Киімнің шикізат көзі-мата десек, онда маталар ассортиментінің ... ... көп ... ... көп қажеттілікті талап ететін:
мақта маталар, жүн маталар екен.
Киім адамға ең қажетті зат болып табылады, сондықтан да оған қойылатын
талап ... өсіп ... Бұл ... түрлі болып келеді.
Бұйымға қойылатын талаптар – халықты сәнді де ... ... ... ... Киім ... ... зат ... табылады.
Сондықтан да оған қойылатын талаптар ... өсіп ... бір киім ... ... қою жұмысының күрделі және жауапты
сатысы. Жалпы киімдерді тігу ... ... ... ... ... – бұл киімде қандай қасиеттердің бар екенін және ... ... ... ... ... әсері болып табылады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... эргономикалық, экономикалық.
Жеке адамның талабына сай келетін талап – әр ... ... ... әр түрлі. Қазіргі кездегідей емес, бірақ көптеген әйгілі адамдар
киімге өте көп мән бере ... Ал ... киім ... ... ... болып табылады. Кейбір адамдар эксклюзивті
киімдер киеді, ал ... ... ... ... ... ... ... еліктейтін адамдар да аз емес. Өз стилін ... өз ... ... ... ... ... үшін ... көрсету талабы- адамның байлығын көрсету үшін киім - маңызды рөл
атқарады. Сәнді, әрі ... ... қолы ... ... ... тәсілі. Сондықтан «жоғары сапалы» киім тігетін ... ... ... ... күнделікті киім тігетін мекемелер жұмыс істейді.
Киім арқылы ерекшеленудің әртүрлі жолдары бар:
- қайталанбас элементтерді қолдану;
- жібек киім;
- ... ... ... ... қарсы сәннен шыққан киімдер кию;
Эстетикалық талап- ... ... ... адамдар өздерін
қанағаттандырады. Оның ... ... ... ... әр түрлі
әшекейлеріне, пішіміне, тігілу сапасы жағынан өзін қанағаттандыруын талап
етеді. Жалпы эстетикалық ... ... ... бұзу ... ... ... лайықсыз киіну, фигурасына лайықсыз және де
ситуацияға байланысты киінбеу).
Алдын ала дайындау талабы- өмірдің әр ... ... ... - ала ... Мысалыға: су костюмдері, салтанатты киімдер, тағы
басқалар. Киімдер көп уақыт қажетсіз шкафта тұрып қалады.
Ұнамдылық талабы- көпшілік «тар», ... ... кию ... ... ... ... оны да ... болатын жерлерде киген дұрыс. Көбінесе
қазіргі уақытта жастар оны ұмытып ... ... де ... Мысалы:
өлгенге барғанда ашық киім, жылтырақ суреті бар киімдерді киюге болмайды.
Творчествалық өзін ... ... өзін ... ... көзқарасынан қорықпайтын адамдар ғана өзін еркін
көрсете алады.
Модельдердің шығарған киімін әркім кие ... ... оны ... ... Адамдар өзіне ұнаған киімге өзінің өлшемі бойынша жеке ... ... өзі кие ... ... ... арнайы киімдерді тіккенде
көбіне кию үшін емес, көріп қызығып, өнер туындысы ретінде қабылдау үшін
тігеді. Бұл ... - ... ... ... табиғи заттардан, конфет
фантиктерінен, шылым қорабтарынан, түйме - ... және де ... ... ... ... ... басқа арнасы - күнделікті киетін киім ... Оның ... ... ... ... келу ... ... бұйымның мақсатына байланысты ... ... ... ... ... ... ... киімдер ауаны жақсы
өткізіп, ылғал өткізбейтін қасиеттері де ... ... ... ... ... ... ... киімдері жылы, плащьтары су өткізбеуі керек.
Техникалық талап- тігін материалдардың сапасы мен киімді ... ... ... ... тігілген бұйым мемлекеттік жалпы
одақты стандартқа немесе техникалық жағдайларға ... ... ... ... ... ... және химиялық тазалауға төзімді болуы шарт.
Эстетикалық талап- сәнділікке байланысты. Қандай мақсатқа тігілген
киім болса дайын, ыңғайлы және әдемі болуы ... Жаңа үлгі ... ... ... адам ... қоршаған ортамен тұтасы үйлескен
жағдайда ғана ерекше көзге түсуімен ... ... ... ... мен ... Киім ... гигиеналық, эстетикалық талаптарға жауап берумен қатар қымбат
болмауы керек. Яғни бұйымның әдемі, ыңғайлы болуына ... ... ... ... ... ... ... матаны мейлінше үнемді
жұмсауды қарастырады.
Осы бұйымды таңдауда мынадай ... ... ... Себебі
төмендегідей талаптарға жауап бере алады.
- өзін көрсету талабы;
- қарым қатынас ... ... ... және де ... талаптарға сәйкес таңдалады.
Тұтынушылар талабы- бұның да тұтынушының өзіндік материалдық және рухани
талаптарын қанағаттандыруы үшін киімге берілген ... ... ... ... ... ... организмнің қоршаған ортамен және киімнің өзара әрекеттесуі,
киімнің қызметке икемді болуы талап етіледі. ... ... ... ... ... ... ... материалдарының
гигроскопиялық қасиетін бағалағанда, олардың іс жүзіндегі ылғалдылығын
ойлаймыз.
Эргонометриялық талаптар - ... ... ... ... болуды қамтамасыз етеді. Киюге ыңғайлылық адамның еркін қозғалып,
тыныстануына, киімнің оңай киіліп шешілуіне негізделген ... ... ... дегеніміз әбден тозғанға дейін киюге болатындығын,
сыртқы ортаның әртүрлі ... ұзақ ... ... бере ... ... ... | | ... ... аты ... түрі |
| | | |
|1 ... | |
| | | |
| | | |
|2 ... ... | |
| | | |
|3 ... мата | |
| | | |
| | | |
| | | |
|4 ... ... | |
|5 ... мата жібі | |
| | | |
|6 ... жіп | ... ... ... адам үшін өте ... ... ... табылады. Киім адам денесінің
80-пайыздан астам жерін жауып тұрады және табиғаттың қолайсыз ... ... ... еркін тыныс алуына,ыңғайлы жүріп
тұруына,сондай-ақ адамға көрік береді.
Көркемдік ... ... ... ... пішімін жасау,
бөлшектердегі және ... ... ... ... ... ... жатады. Киімнің үйлесімділігі ... ... ... оның ... ... ... ... қозғалысқа ыңғайлылықты бәрін есепке алады. Ол
киімдер ... ... өте ... ... ... ... ... пішінсіз болды. Конструкциялық бағыт 1918
жылдардан ... ... ... ... ... Осы ... тігін
өндірісін конструкциялау үрдістеріне үлкен талаптар қойылды. Мысалы
МГУ зерттеу иниститутының ұсынысы ... ... ... ... научно-иследовательским институтом швейной промышленности),
ЦОТШЛ(центрально ... ... ... ... ... ... ... Осы әдістеменің арқасында бұйым
конструкциясын екі бөлікте ... ... ... және ... анықтайтын конструкциясы. Сондықтан киім пішімдеріне ... ... ... ... әдіс 1980 жылы тұрғындардың размерлік ... ... ... ... ... ... ... ССТ 17326-74 стандартына негізделді.
ТМД ... үшін ... ... ... ... зерттеу техникалық тігін зертханасы ... ... және ... ... ... ... ... институты
(ТООҒЗИ) зерттеу дайындаған әдістері бар.
Дипломдық бұйымды ... ... әдіс ... ... ... әдіс тиімділігін типтік тұлғаға ... ... ... ... ... берілген.
3.1 Бұйымға берілген өлшемдер
Адам денесінің өлшемін алу ... ... ... ... оң жағынан, ерлер өлшемін сол жағынан жүргізеді. Биіктік өлшемін
арнайы антропометрлік құрал арқылы ... ... мен ... ... ... ... ... антропологиялық зерттеулер негізінен
қатысы бар тәсілдерді қолдана отырып ... Олар ... ... ... ... ... құрылғылардың адам денесіне
жанасуы ... ие ... ... ... ... ... бейнеленген және
қолмен оңай ұстап көруге болатын қаңқа құрылымы және биязы тканьдардың дәл
бейнеленген шекаралары бар адам ... ... ... ... ... ... ... тұлғасы көйлек арқылы да өлшенеді, бойы өлшенетін адам аяқ ... ... Адам ... өлшеуге әртүрлі приборлар, аспаптар және ... ... ... ... ... бір-бірімен өлшемдік белгі арақашықтығымен ерекшеленеді.
Өлшемдер шартты белгілермен беріледі.
Кесте 3.1.1
|Р/С ... ... ... |Шартты | Өлшем алу шарты |
| | ... | |
| | ... | |
|1 | 2 | 3 | 4 |
|1 |Бой ... | Р ... ең ... ... |
| | | ... дейін тік өлшенеді |
|2 |Негізгі мойын ... ... ... нүктесінен өкшеге |
| |нүктесінің биіктігі | ... тік ... |
|3 |Иық ... ... |Впт |Иық ... |
| | | ... ... тік ... |
|4 ... ... |Вст ... ... өкшеге дейін тік |
| ... ... | ... |
|5 |Бел ... ... |Влт |Бел ... ... ... ... | | ... |
|6 ... ... биіктігі |Вшт |Жетінші мойын омыртқасынан ... | | ... тік ... |
|7 ... ... ... |Сш ... мойын омыртқасынан |
| | | ... ... ... баса өтіп, |
| | | ... ... ... ... ... ... ... орамы 1 |Cr1 ... арқа ... ... баса|
| | | ... ... асты ... |
| | | ... жоғары айналдыра |
| | | ... ... |
|9 ... ... ... 2 | ... арқа ... жауырынды баса|
| | | ... ... асты ... |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... ... орамы 3 | Cr3|Лента арқа тұсынан жауырыннан |
| | | ... ... асты ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... бел ... | Ст |Лента қабырға мен ... |
| | | ... ... бел омыртқасын |
| | | ... ... ... ... |Жартылай жамбас орамы | Сб ... ... және ... ең |
| | | ... ... ... |
| | | ... айналдыра көлбей өлшейді |
|13 |Белден табанға | ... ... ... табан |
| |дейінгі ұзындық | ... ... тік ... ... |Қол ... | Оп ... қолтықтың сыртқы бұрышының |
| | | ... ... ... ... иық |
| | | ... ... көлбей өтеді ... |Иық ені | Шп ... ... ... иық |
| | | ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... мойын |
| |тұсына дейінгі биіктігі |Впрп |нүктесінен қолтық ... ... |
| | | |тік ... ... |Кеуде биіктігі | Вг ... ... ... ... |
| | | ... ... ... бұлтиып |
| | | ... ... ... ... тік |
| | | ... ... ... ... ... | ... мойын омыртқасынан |
| | | ... ... ... және ... | | ... баса өтіп ... дейін |
| | | ... ... ... ... ... ұзындығы | Дтс|Артқы бойының ... ... |
| | | ... бел ... |
| | | ... ... ... |Артқы бойының ұзындығы 1 | Дтс|Артқы бойының негізгі ... |
| | |1 ... ... баса өтіп |
| | | ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы 1 | Дтп|Алдыңғы бойының негізгі мойын |
| | |1 ... ... ... баса өтіп |
| | | ... дейін тігінен өлшенеді |
|22 |Кеуде ені | Шг ... ... ... ... |
| | | ... ... |Кеуде безінің арақашықтығы | Цг |Бұлтиып тұрған кеуде бездерінің |
| | | ... ... ... ... ені | Шс ... баса өтіп ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... дейінгі |Др |Иық ... ... ... |
| ... |до лок ... тік ... ... |Артқы бойының бел | ... ... ... ... ... ... ... дейінгі | |мен бел жүйесі қиылысқан нүктеден|
| ... ... | |иық ... ... ... |
|27 |Жеңнің ұзындығы | Др |Иық ... ... баса ... | | ... ... ... тік |
| | | ... ... |Білезік орамы | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... киім ... ... алу үшін ... үстеме ретінде қосылатын шама. Қосымша бірнеше бөліктен
құралады: олардың негізгілері пакеттің ... дене ... ... және ... сәл пәл ... ... ... табылады.
Киімнің көлденең өлшемдеріне арналған қозғалыстар еркіндігінің
қосымшасы бәрінен бұрын ... ... ... дене өлшеміне
көздейді. Адамның ондай өлшеміне кеуде орамы алынады. Қосымшаны ... дене ... ... ... деректер адам денесі тарапынан
(материал неғұрлым созылса, қосымша соғұрлым аз болады) болатын ... киім ... ... қасиетімен байланыстырылуы тиіс. Сонымен
бірге, киімнің, дененің бірер аумағынан басқа аумағына бірең сараң ауысып
отыратыны осындай ... ... ... есте ... ... ... факторлар қосымшасын біршама азайтуға мүмкіндік береді. Зерттеулер
нәтижесінде, көйлек қозғалысының еркіндігін ... ... Олар 3 см- 6 см- ге ... ... ... өлшемдеріне қозғалыс еркіндігінің қосымшасы әдетте
берілмейді, өйткені, ... өзі ... сырт ... ... әкеп ... ... ... киімнің көптеген түрлерінің құрастырылуы ... ... оңй ... ... ... ... тек ... болмаған жағдайда ғана, жең ұштары болғанда ғана беріледі.
Мұндай жағдайда жең ... алты – ... ... ... – тартқыш
сегіз – он сантиметрге ұзартыылады.
Құрастыру тәжірибесінде қосымшаны құрайтын алғашқы ... ... ... ... құру ... ... ыңғайлы орындалуы үшін
техникалық қосымша мен форма ... ... ... ... ... ... омыраудың жартылай өңір мен бойлықтың ... ... бел мен ... ... ... ... ұзындығына,
ойықтың кеңдігіне беріледі.
Кесте 3.2.1
|Қосымша берілген аумақтар ... ... ... ... |
| ... ... | |
| | ... |жакет ... ... |Пг.т |2 |3 ... орамына |Пт.т |1,5-2 |2-3 ... ... |Пб.т |1,5 |2 ... ... ... |1 |1-1,5 ... бойлықтың биіктігіне |Пв.р |0 |0,2-0,3 ... |Пс.г |0,5 |0,5-1 ... ... белінің ... |1 |0,7-1 ... | | | ... ... бөлінбеген бұйым |Пд.и.т |0 |0 ... | | | ... дәл ... белге |1,5 |1,5 |1 ... ... дәл ... |Пс.пр.т |2,5 |1,5 ... | | | ... ... |По.п.т |1-2 |2-3 ... ... ... |3,4 |4,5 ... ... | |0,5 |0,8 ... ... Пг ... конструкциялық қосымшалар
Кесте 3.2.2
|Киім | ... см |
| ... ... ... |3-4 |4-5 ... ... |4-5 |5-6 ... |5-6 |6-7 ... жартылай орамына Пт-ға және белдің ... ... ... ... ... ... | ... см |
| ... ... |
| |Пт |Пб |Пт |Пб ... |1,5 |1,5-2 |2-3 |2-3 ... ... |2-3 |2-3 |3-4 |3-4 ... |3-4 |3-4 |4-5 |4-5 ... ... ... ... конструкциялық
қосымшалар
Кесте3.2.4.
|Киім | ... см |
| ... ... ... ... |3-4 |4-5,5 ... |5-6 |6-7,5 ... |6-8 |8-9,5 ... |9-10 |10-11,5 ... |11-12 |12-13 ... кең ... ... ... көбірек |
3.3. Бұйымның ... ... ... сызбасының тұрғызуда бірнеше әдістер ... ... ... адамның өлшемдері, оның ... ... ... ... ... ... 17522-72 бойынша
анықталады. «ЦНИИШП» әдісінің ... ... ... ... тұрғызуды жалпы жүйелі әрі өлшем ... ... ... анықталған, сонымен қатар матаның ... ... да ... ... ... ... ... өлшем бойынша екінші толықтық 164-100-96 өлшемдерімен
есептелінеді. Қарастырылып ... ... ... әр ... ... түрлі пішіні мен пішіндегі киімді ... ... ... ... және ... ... ... мен
графикалық әдісі түбегейлі өзгертуді қажет етпейді, ... ... ... конструкциялацдың есептеуі – талдау
әсеріне негізделген. Мұнда ... ... ... ... және адас ... ... ... ... ... бекітілген. Осы базистік торды
тұрғызу арқылы модельдік ... ... ... ... сызбада
көрсетілген.
164-88-96
Кесте 3.3.1.
|Рр/с|Өлшем бірліктері |Сызбадағы белгі |Бұйым форм. ... |
| |нің ... | ... ... ... торы |
|1 ... тор |Аа=СrII+Пcг |44,8+9 |53,8 |
|2 ... ені ... +Пур |18,7+1 |19,7 |
|3 ... ені ... |17,6+2+0,4 |20 |
|4 ... ... |Аа2 ... а2 |53,8-/19,7+20|16,1 |
| | | |/ | |
|5 |Бел ... |А0 ... ... |41,4 |
|6 ... ... ... |40,5:2-2 |18,2 |
|7 ... ... ... ... |29,3 |
|8 ... ... |Г2Г4 =Г4 Г3 | |4,9 |
|9 ... ... |Г4 Т2 Б2 | | |
| |пен тік ... | | | |
| ... | | | ... ... сызба есебі ... ... ... ... ... |6,9 ... ... биіктігі |А0А1=А0А:3 |6,9:3 |2,3 ... ... ... |А 0А1 | |2,3 |
| ... | | | ... |Иық ... ... ... |41,4 |
| ... |Б)АП=Шп+2 |14+2 |16 ... |Иық ... ... |13,4:4 |3,5 |
| ... | | | ... ... ... |РП1,П1 П2 | |8, 7 ... ... |Г2П2 ... өлш |7 |
| ... ... Г3 ... |2,9 |
| ... нүкте | | | ... ... |ПП1 П2 1Г4 | | |
| ... | | | |
| ... ... | | | ... ... ... есебі ... ... ... ... ... ... |41,4 |
| ... нүктесі | | | ... ... ... |А2А3=А0А | |6,9 |
| ... | | | ... ... ... |А2А4=А2А3+1 |6,9+1 |7,9 |
| ... | | | ... ... ... |Г1 Г4=16 |8 |8 |
| ... | | | ... ... ... |А3 Г8=Вг | |36,2 |
| ... | | | ... ... қынамасының |А3А5 | |3 |
| ... | | | ... ... ... |Г8А4=Г5А3 | |24 |
| ... жағы | | | ... ... ... ... |14+1 |24 |
| ... |А4П5=Шп+Пшп | |15 |
| ... | | | ... ... бойдың |Г3П4=Г3П3:3 |18,5:3 |6,4 |
| ... ... Г2Г3 |0,2*7,5 |1,5 |
| ... ... |П53=П5Г4:2 | | |
| | |3-4=1 | | ... ... ... |П54П4 2Г4 | | |
| ... ... | | | |
| ... және ... ... ... ... |
|28 |Артқы бойда кеуденің|А0Г5=Г4Г64 |20 |20 |
| ... ... | | |4 ... ... ... ... ... |12 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... ... В |0,5*12 |6 ... ... ... ... |6*25*2 |3 |
| ... қынама |Г5Г7=ГГ2 :2м | |9 |
| ... ... | | |
| | ... |0,3*12 |3,6 |
| | |0,3 В | | |
| | ... |3,6:2 |1,8 ... ... ... |Т6Т3Б3 | | |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | | ... |Алдыңғы бойдың |Т1Т8=Г1Г4 | |8 |
| ... ... |Т10Т9 | |2,4 ... ... бойда |Г6Г4 | | ... ... ... ... |15 |15 |
| ... ... ... | | ... ... ... |Г9Г10 | |1,5 |
| ... ... |А2А6 | |20 ... |Кеуде сызығы |А6Г9 | | |
| ... |Г10Г6 | | ... ... ... ... |16 |16 |
| ... ... |Б5Т3 | | ... ... ... ... |16 |16 |
| ... |Б6Т4 | | |
| ... ... | | | ... ... ... орта ... |102-16 |86 |
| ... | | | ... ... бойда етек |Т3Н3 | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... |Артқы бойда етек |Н3Н4 | |5 |
| ... ... | | | ... |Артқы бойда орта |Б6Н1=Т1Н1-Т1Б6 |102-16 |86 |
| ... | | | ... ... ... етек |Т4Н5 | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... етек |Н5Н5 | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... сызбасы
3.5. Бұйымның бөлшектерінің спецификациясы
Бұйым сипатына қарай мынадай ... ... ... ... қынамалы, жартылай қынамалы болып бөлінеді.
Тігілгелі отырған бұйым үлгісі ... ... оның ... ... ... де ерекше. Сәндік ... кең ... ... ... ... Қандай болмасын, алдымен бұйым сызбасының
базистік торы және ... ... ... ... ... ... ... қосымша қосу арқылы орындалса,
бұйым сызбасының ерекшелігі базистік тор ... ... ... ... ... үлгісін түсіру кезінде
келесі ... ... ... | | ... |
|Р/с |Бөлшек атауы ... |
| | ... ... |
|1 | Көйлектің артқы бойының бөлігі |2 |4 |
|2 ... ... ... бөлігі |2 |3 |
|3 ... ... ... ... |1 |1 |
|4 | ... алдыңғы бойының белдемшесі |1 |1 |
|5 | ... ... бой ... ... |2 |4 |
|6 ... ... бой бөлігі астары |2 |3 |
|7 ... ... бой ... астары |1 |1 |
|8 | ... ... бой ... астары|1 |1 |
|9 ... ... бойы |1 |1 ... |Кеудешенің алдыңғы бойы |1 |2 ... ... жеңі |1 |2 ... ... ... бой ... |1 |1 ... |Кеудешенің алдыңғы бой астары |1 |2 ... ... жең ... |1 |2 |
6. ... ... ... 3.6.1.
|Р/с|Бөлшек атауы ... ені |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ойындысы |0,7 |
|2 ... ... иық ... |1,5 |
|3 ... ... ... ... |1,2 |
|4 ... ... ... ... |2,0 |
|5 ... ... етек ... |4,0 |
|6 ... ... ... ... |2,0 |
|7 ... ... бүйір бөлігінің релеф қиындысы |1,5 |
|8 ... ... ... ... қолтық ойындысы |1,2 |
|9 ... ... ... ... ... ... |2,0 ... |Артқы бойдың бүйір бөлігінің етек қиындысы |4,0 ... ... ... иық ... |1,5 ... ... бойдың мойын ойындысы |0,7 ... ... ... ортаңғы қиындысы |1,0 ... ... ... етек қиындысы |4,0 ... ... ... ... қиындысы |1,5 ... ... ... қолтық ойындысы |1,2 ... ... ... ... бөлігінің релеф қиындысы |1,5 ... ... ... ... ... етек ... |4,0 ... |Алдыңғы бойдың бүйір бөлігінің бүйір қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... ... қиындысы |1,2 ... ... ... ... |1,2 ... |Жеңнің шынтақ қиындысы |2,0 ... ... ішкі ... |2,0 ... ... ... ... |4,0 ... ... ... ... ... ... |0,7 ... ... ... астарының иық қиындысы |1,5 ... ... ... ... ... ... |1,2 ... ... ... ... релеф қиындысы |2,0 ... ... ... ... етек ... |0,7 ... ... ... ... ... қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... ... ... |2,0 ... ... ... ... бөлігінің астарының қолтық |1,2 |
| ... | ... ... ... бүйір бөлігінің астарының бүйір |2,0 |
| ... | ... ... ... ... бөлігінің астарының етек |0,7 |
| ... | ... ... бойдың астарының иық қиындысы |1,5 ... ... ... ... ... ... |0,7 ... ... ... ... ... ... |2,0 ... ... ... ... етек ... |0,7 ... ... бойдың астарының релеф қиындысы |2,0 ... ... ... бүйір астарының релеф қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... етек ... |0,7 ... |Алдыңғы бойдың бүйір астарының бүйір қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... ... ойындысы |1,2 ... ... ... ... ... қиындысы |2,0 ... ... ... астарының қолтық ойындысы |1,2 ... ... ... ... етек ... |0,7 ... ... ... ... ... |1,2 ... ... ... ... ... |0,7 ... |Жеңнің астарының төменгі қиындысы |4,0 ... ... ... ішкі ... |1,2 ... ... бөлім
Матадан тігілген бұйымдарды сәндеу технологиясына бірнеше
жұмыстар ... ... ... және ... ... ... пішуге дайындау және оны пішу,
бұйымдардың бөліктерін ... ... ... ... және ... ... ... өңдеу жұмыстарын және ... – грек ... ... ол ... ... ... даяр тігін бұйымдарын шығару шеберлігіне үйретуде ғылыми
тұрғыдан оқыту ... ... ... ... ... әр ... болғандықтан, оның түріне
конструкциясына, матаның түріне және бұйымға ... ... ... ... ... немесе арнайы машинамен жапсырып тігу орнын, мысалы жеңнің
төменгі қиындысына, желімдік қатырманы желімдейді.
Ілмектерді қолмен ... ... 25-30 ... ... ... торлау
уақыты небәрі 8-9 секунд болады. Кейінгі ... ... және ... ... ... ... механизацияландыру және
автоматизациялау кең өріс алып келеді.
Бұйымдардың бөлшектерін ... және ... қосу ... және ... машинасымен жұмыстар жүргізіледі, сондай-ақ
бұйымдардың бөлшектерін желіммен ... ... ... ... тігін өндірісінде қолмен жүргізілетін ... ... жолы ... ... – бір ... ... қабат материалдардағы тігімнің
жүйелі қатары. Матадан тігілетін бұйымдарды ... ... ... ... ... ... және конструкциялау, оны пішу.
Бұйымдарды өңдеу уақыты әртүрлі болғандықтан, оның ... және ... ... ... ... ... отырады. Мысалы, арнайы
машинамен жапсыра тігу орнына, жеңнің төменгі қиындысына желімдік қайырманы
желімдейді. Қолмен жүргізілетін жұмыс түрі көп: ол ... ... ... ... ... оны әсемдеу, сонымен қатар машинамен қосымша жұмыс
жүргізу болып бөлінеді. [13-14-15 ... ... ... ... ... ... жұмыстар
кіреді: бұйымдарды модельдеу және конструкциялау, маталарды дайындау және
оны пішу, бұымдардың бөліктерін ... және сол ... қосу ... ... жұмыстары және бұйымдарды әсемдеу. Бұйымдардың бөліктерін
өңдеу және бір-бірімен қосу үшін ... және ... ... ... ... ... желіммен біріктіру әдістері
де қолданылады.
Кесте 4.1.
| |Операция аты ... ... ... схемасы |
| | | ... | |
| ... ... | | | |
| ... мата ... |Қол жұмысы | | |
| ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
| | | | | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| ... үлгі бойынша |Қол жұмысы | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |қол ... | | |
| ... ... |
| ... бойға өңіріне, |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... ... ... | | | |
| ... әріптеріне желімдік| | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |Қол ... |Бор, | |
| ... белгілеу және | ... | |
| ... ... | |см, ... | |
| ... арнайы |М | МВ-50 | |
| ... ... | | | |
| ... ... |Қол ... | УЭП-6 | |
| ... ұшын тігіске |Қол ... ... | |
| ... 0,2см етіп қию.| | | |
| ... оң ... аударып |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| |0,1см етіп ... сала | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... |
| ... боймен алдыңғы |М |97 Акл | |
| ... иық ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... ... ...... | |
| ... жеңді қондырып| | | |
| ... | | | |
| ... ... ... |Қол ... |УЭП-6 | |
| ... ... | | | |
| ... шынтақ бөлігі мен |М ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... теңестіріп |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... | | | |
| ... ...... | |
| ... тігу | | | |
| ... үтіктеу |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... ...... | |
| ... бой ... мен |М |97 Акл | |
| ... бой ... иық| | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... |Қол ... ... | |
| ... негізгі |М ... | |
| ... ... | | | |
| ... жең ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |Қол ... ... |97-Акл |
| ... ... ... |М | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... |Қол ... ... | |
| ... мен өңір әдібін |М |97 Акл | |
| ... тігу | | | |
| ... мен өңір ... |М |97 Акл | |
| ... этикетканы қосып| | | |
| ... | | | |
| ... ... ... |Қол ... |УЭП-6 | |
| ... ... | | | |
| ... ... ...... | |
| ... | | | |
| ... әдібін астардың |М |97 Акл | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... үтіктеу. |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... ... жең |М ... | |
| ... ... тігу. | | | |
| |Жең ... және ... 4 |М |97 Акл. | |
| |см етіп ... ... | | | |
| |Оны ... үтіктеу. |Қол жұмысы |УЭП –6 | |
| ... ... пен |М ... | |
| ... оң ... | | | |
| ... қайп ... | | | |
| ... 0,1см |М ... | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| |Өң бетн ... |Қол ... | | |
| ... ... |Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| |Сол жақ ... |М |97 Акл | |
| ... ... ... | | |
| ... | | | |
| ... ішкі ... |М |97 Акл | |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... бұйымды тазалаймыз.|Қол жұмысы |УЭП-6 | |
| ... ... ... |Қол ... ... | |
| ... | | | ... ... ... және ... өңдеуді таңдау
Бұйым сапасы жұмысшының еңбек өнімділігне дұрыс ... ... ... ... Қол ине, ... ... сызғыш қол жұмыстары ... ... ал ... жіп, жіп кесетін сақина, ... ... ... ... біз, ... және ... тағы ... қол жұмыстарының
көмекшісі және құрал-жабдықтары ... ... Қол ... ... ... ... ... кедір-бұдырсыз, қажалмаған, ... көзі ... ... болуы керек. Инелер 1-12 ... ... Жұп ... инелер тақ номерлі инеден ұзынырақ
болады. Бұйымдардың ... ... ... ... операцияларына иненің номеріне сәйкес жіптің ... ... ... Тігілетін бұйымға № 40 жіп пен № ... ... ... ... Ал тігін машиналары 97кл.
машинасы ... ... және ... ... ... ... ... аяқтағанға дейін қолданылады. Бұйымды өңдеу ... ... ғана ... ... ... ... негізінде қол
жұмысымен басталып, тігін ... тігу ... ... орындау кезінде мынадай тігін машиналары
қолданылады:
1. 97 А класс машинасы. Бұл ... ... ... ... ... ... түзу ... машина. Бұл машинаға №75-120
инелер қолданылады. ... оң ... ... ... орталық
шөрікті оймақ қолданылады.
2. 51 А класс машинасы. Бұл ... ... ... бір ... ... ... тігісті машина. Бұл машинаға
№ 60-75 инелер қолданылады. Машина алдынан ... ... ... ... болмайды.
3.МВ-50 машинасы. Бұл Полтавада ... бір ... ... тігетін машина. Бұл машинаға №75-100 ... ... ... ... ... ... ... ұзын |
|р/с|класы түрі ... ... ... атқаруы |дығы ... ... | | | |
| | | | |
|1 ... ... |Жай ... екі жаққа |Иық, бүйір, жең тістерінде|
| | ... сол ... | |
| | ... | |
|2 ... ... ... және ... бір |Белдемшенің ортаңғы |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
|3 |Баса ... ... ... ... өңір, жаға |
|4 |Жия ... ... ... ... ... ... |
| | ... сәл ирек |омырау бөлігі бүкпенің |
| | ... ... ... |
|5 ... ... ... форма беру үшін |Шалбардың артқы жағы, |
| | ... иіп ... үшін ... |
|6 ... ... қыртысын, |Матаны қияр алдында |
| | ... ... ... алу |
|7 ... ... |Матаның бетіндегі |Әр ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... өңдеу операциялары, мақсаты, әдістері
Тігін өндірісінде ылғалды- жылулықпен өңдеу киімдерге ... бір ... үшін және ... рет үтіктеу үшін қолданылады. Ылғалды- жылулықпен
өңдеу кезінде ... ... ... ... және ... ... және престерде форма береді. Ылғалды- жылулықпен өңдеу үш кезеңнен
тұрады. Матаны дайындау, форма беру, ... ... ... ... ... оның ... ... босатып, талшықтарды созады.
Созылған талшықтарға үлгіге сәйкес, өзімізге қажетті ... ... ... қалыптастырады. Қалыптасқан матадағы форманы ыстық,
құрғақ ауаның көмегімен ысыту және оны кептіру ... ... ... ... ... ... булау түрлеріне бөлінеді. Бұл түрлерді
пайдалану матаның қалыңдығына және ... ... ... ... өңдеуде қолданылатын құрал жабдықтар 5 түрге бөлінеді. ... ... ... ... ... құрал- жабдықтар
Үтік, үтіктеу столы, қосымша құрал- жабдықтар.
Әмбебап престі құрал жабдықтар салмағына қарай: ... ... ... ... булы ... ... ... сондай- ақ формасына, жұмыс істеу
мүмкіндігіне қарай бөлінеді. Еңбек өнімділігін арттыру үшін және бұйымның
сапасын ... әр ... ... ... ... ... мата аралықтар, жастықшалар).
V. Экономикалық бөлім
Нарық экономика жағдайында экономикалық ... ... ... ... буын - ... ... табылады. Біздің елімізде өтіп
жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, ... өмір үшін де ... зор ... бар ... ... ... ... жұмыстарына көз жеткізіп отыр. Сондықтан
да жоғары деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріліп қызмет көрсетілуі тиіс.
Ол үшін ... ... ... ... ең ... ... ... үнемдеп тиімді жұмсау жоғары ... ... ... жабдықтарды қолдану кең түрде қолға алынды. Ол
кәсіпорында өндірісте және ... ... ... ... ... азайтуға қол жеткізеді. Сол сияқты ... және ... ... ... маркетингтік зерттелім тиімді басқару жүйесі
менеджмент іс әрекеті жүзінде асырылуы тиіс. Қазіргі ... ... тек ... ... ... ... жете алады, яғни
егер де ол нарық талабын аса сауаттылықпен және ... ... ... сай ... қанағаттандырылатын ұйым болса, білікті
қызметкермен қамтылса және ең басты пайда ... ... ете ... сол ... ... ... кәсіпорын бола алады. Осы
айтылғандардың барлығы терең экономикалық білімді және есепті қажет етеді.
Тігін ... ... ... ... жеңіл өнеркәсіптің
негізгі саласына жатады. Мақсаты болып барлық ... ... ... қажеттілігін қамтамасыз ету. Салалы кәсіпорында ... ... ... ... ... ... ... үшін басқа да шаруашылық салаларымен байланысады. Мысалы: текстильді
шаруашылық ... ... ... және тағы ... қамтиды. Көлік
шаруашылығы дайын өнімді тасымалдауға мүмкіндік береді. Химиялық
шаруашылық ... ... ... пленкамен қамтиды. Тері
шаруашылығы терімен машина жасау, құрал жабдықтармен қордық бөлімдермен,
жылумен қамтамасыз ... ... өз ... ... ... ... жұмысшыларды киіммен қамтамасыз етеді. Тігін шаруашылығы
кәсіпорнында өнімді жеке тапсырыспен орындау ... Бұл ... ... 10- ... дейін кәсіпорындар жұмыс істейді. Сонымен қатар ірі және
орта 1430 кәсіпорындарда 300 ... ... ... ... етеді. Халық
тұтынатын тауарларды өңдеу мен қызмет көрсету саласын дамытудың комплексті
бағдарламасында халықтың матаға, киімге, аяқ киімге, ... ... ... ... және ... да ... жан ... сұранысын
мейлінше толық қамтамасыз ету қарастырылған. Шығарылған өнімнің сапасын
тексеру нормативті ... ... ... ОСТ ... ... кездегі тігін өнекәсібі халық шаруашылығының индустриялық
саласы болып табылады. Онда автоматтандырылу және ... ... ... ... ... ... ақ басқа да бірқатар
өнеркәсіптің салаларының жетістіктері пайдаланылады. ... ... ... беру жүйесі алдына жас ұрпақты оқыту және оларға еңбек
адамгершілік, эстетикалық ... беру және ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекке даярлау ... ... ... ... ... ... жағынан дамыту міндеттері
жастарға кәсіптік механикалық білім беру ... ... ... ... жұмысшылар даярлау сапасына жаңа, бұрынғыдан ... ... ... ... ... құру және ... құрылымдық
бөлімшелерінің негіздері жатады. Кез келген технологиялық ... ... ... оның ... ... және қосымша қызмет көрсету және
басқару және тағы басқа жұмыстары ... ... ол ... өндірумен
байланысты болады. Дайын өнімді жасауда көрсетілген операциялардың рөлі
түрліше. Өнімді ... ... ... ... ... ал басқа процессте оны жасауға тек ықпал ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Айтылғандарды
есепке алсақ, өндірістік бөлімшелер өнімді өндірудегі жалпы технологиялық
процесстердегі олардың ... ... ... ... ... ... ... дамуы мен жұмыс істеуін қамтамасыз ететін
элементтердің іс әрекетін қарастырады.
Кәсіпорын құрылымы өндірістік және ... ... ... ... ... және көмекші цехтар және учаскелердің құрамы мен ... ... ... ... негізгі факторларға мыналар жатады:
- шығарылатын өнімнің және оның номенклатурасының сипаттамасы;
- өндірістің ауқымы;
- ... ... ... ... ... жүк ... және ... шамасын шығарылатын өнімнің сипаты және оны ... ... ... ... ... ... маңызды жағдай болып
табылатын кейбір бұйымдардың түрлері әр - түрлі ... ... өнім көп ... ... ... ... және ұйымдық
әдістері қолданылуы мүмкін. Кооперациялаудың деңгейі де сол сияқты
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... техникалық
факторлардың жетекші тұрғылары кәсіпорындардың кейбір бөлімшелерінің және
олардың жалпы құрылымдарын ... ... ... ... ... көрсетеді. Өндіріс үлгілері жұмыс орнының саны мен ондағы орындалатын
операциялары арасындағы арақатынастармен есептелетін көрсеткіштері ... ... ... ... ... таңдап алған модельдің
сұраным мен ұсыныстың қазіргі өндірісте нарықтың қарым-қатынасы жайындағы
тиімділігін дәлелдеу. ... ... өнім ... екі ... сапа бұйым тауарлық көрінісі мен ылғалды жылу өңдеу
сапасымен анықталады. ... сапа ... ... ... ... ... қонымды тұруымен анықталады.
Кесте 5.1
|р/|Қолданылған мата ... ені ... ... ... ... |
|с |атауы | | | ... ... | | | | ... | | | | | |
|1 ... |150 |2м |800 |4800т |
|2 ... мата |150 |4,0м |150 |600т |
|3 ... мата |140 |1,5м |300 |450т |
|4 ... жіп |- |1к |40 |40т |
|5 ... ... |- | | | |
|6 |Зер жіп |- |2 шт |1500 |3000т ... ... мата ... ... бағасы 8990т .
Бұйымды ... ... ... ... ... – 8000 ... қолданылатын элементтер – 4 элемент -100т – 400т.
Бұйымға жұмсалған электр ... - 15% ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... оқушыларына технология
пәнінен кәсіби бағытта дәріс беру қазіргі жаңа ... ... сай ... еніп ... Бұл ... ашу ... ... бұйымдарын және
қолданбалы қолөнердегі шығармашылық жұмыстар ерекше көкейкестілікке ие
болады, себебі оқушылар ... ... ... ... ... ... ... оның қаншалықты өмір қажеттілігіне ... және де ... ... ... мақсатында жүзеге
асады. «7– сынып оқушыларына камзолдың тігілу ... ... ... ... таңдағы технология пәнінен мектеп оқушыларына кәсіби білім
беру деңгейін толығымен ... ете ... ... ... негізінен 5-
бөлім қарастырылады.
Теориялық негізінен композициялық бөлімінде, ... ... ... үлгі таңдау, үлгіге сипаттама қарастырылады.
Қазақтың ұлттық әйелдер киімі көйлек, камзол және бас киім ... ... күні ... ... өзінің мағынасын, сәнін, пішімін, көркін жоймай
алға ... ... ... ұсыныстар мата таңдау, бұйымға қойылатын талаптар, мата үлгілері
қарастырылады.
Конструктивтік бөлімде тәжірибелік ... ... алу, ... ... ерекшелігі, ал теориялық негізде конструктивті қосымшалар, бұйым
сызбасының есептері, ... ... ... ... бөлімде теориялық негізде ылғалды жылу ... ... ал ... негізде технологиялық тізбектілік, құрал-
жабдықтарды таңда және үлгіні мата бертіне орналастыру қарастырылды.
Әдістемелік бөлімде ... ... ... ... мен ... ... бөлімде тәжірибелік негізінен бұйымның өзіндік құнын
бағалау қарастырылса, теориялық негізде қауіпсіздік ережесі қарастырылды.
Андатпа
Тәуелсіз республикамыздың ... ... ... ... ... маңызы бар мәселе. Мектептер жаңа жағдайда сенімді ... ... ... ... ... алуы ... Мектеп қабырғасында
тәрбиеленіп жатқан жас ұрпақты ... ... келе ... ... еңбекке деген шеберлігі мен икемділігін, ... ... ... мектептерінің басты міндеті. Сол
себептен ... ... ... осының өзі өмірдің қойып
отырған талаптарынан ... ... ... ... меңгеру
оқушыны еңбек сүйгіштікке, әсемдікке талаптандырып, халқының тарихын
біліп, мәдени мұрасын қадірлеп, дәстүрін ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп оқушыларына кәсіптік білім беруде инновациялық әдістерді қолдану65 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Нарық жағдайында өндірісті ғылыми-техникалық дайындаудың мазмұны мен міндеті27 бет
Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.25 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь