Техналогия пәні сабағында заманауи костюмдердің моделін ұлттық стильде дайындауды кәсіби лицей оқушыларына үйрету

КІРІСПЕ
1. Педагогика туралы жалпы мағлұмат
1.1 Педагогиканың жалпы мәселелері
1.2 Оқытудың түрлері және жаңа дидактикалық жүйелер
1.3 Педагогикалық үрдістерде оқыту технологиясын пайдалану
1.4. Сабақ жоспары
2. КОМПАЗИЦИЯЛЫҚ БӨЛІМ
2.1.Қазақ ұлттық киімі тарихының даму кезеңдері
2.2Ұлттық киімде қолданылатын ою.өрнек әуендерәнің түрлері
2.3 Қазіргі заман сән үлгілеріне бағыттама
2.4. Үлгіні таңдау
2.5. Үлгінің сыртқы көрінісіне сипаттама
3.ТЕХНИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР
3.1. Мата тоқымаларының анализі
3.2. Мата үлгілері,матаға мінездеме
4. ҚҰРАСТЫРУ БӨЛІМІ
4.1. Бұйымға берілетін өлшемдер
4.2. Конструктивтік қосымшалар
4.3. Бұйымның алғашқы сызбасының есептері
4.4. Бұйымның алғашқы сызбасы
5. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМ
5.1. Технологиялық тізбектілік
5.2. Құрал.жабдықтарды және өңдеу тәсілдерін таңдау
5.3Матаның тігін машинасында өңдеу режимдері
5.4. Ылғалды.жылу өңдеу түрін таңдау
5.5.Құрал.жабдыққа техналогиялық мінездеме
6. Экономикалық бөлім
Бұйымның бағасын есептеу
Қауіпсіздік ережелері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімдері
Көкейкестілігі: Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңгі -ұрпақтың рухани байлығы мен мәдениеттілігіне, саналы ұлттық ойлау қабілеті мен біліміне,іскерлігі мен кәсіби шеберлігіне байланысты.
Елімізді әлеуметтік-эканомикалық жағынан дамыту міндеттері жастарға кәсіптік техникалық білім беру ісіне бұрынғыдан әлде қайда жоғары талаптар қойылып отыр. Білім беру тұжырымдамасындағы білім берудің негізгі мақсаты білім,білік,дағдылардың жай ғана үйлесімділігі ғана емес,сондай-ақ оларға негізделген жеке,әлеуметтік және кәсіби жетік білім – өз бетінше ақпаратты таба алу,талдау және тиімді пайдалану,өзгеріп тұратын әлемде өмір сүру және еңбек ете білу дағдыларымен анықталады.кәсіби білім беру үрдісі,үздіксіз білім беру саясаты бүгінгі студент,ертенгі маманның өз мамандығының шебері болуды қажет етіп отыр.(3 бет Д)
Еліміздегі үздіксіз білім беру жүйесінде ұлттық мәдениет, өнер және қолөнер негізінде біліктілік пен іскерлік қалыптастыру,мәдениеттілікке баулу,адамзат қоғамында бұрын соңды жасалған мәдени мұраны жүйелі меңгеруге,жалпы әлемдік рухани игіліктерді бағалай білуге тәрбиелеу қажеттілігіне баса көңіл бөлу керектігіне мән берілген.Осыған байланысты болашақ маман бойында кәсіби мәнді сапалардың қалыптасып, ол тұлға дамуымен ұштасып,нәтижесінде жас ұрпақтың біліктілігі мен іскерлігін қалыптастыру мәселесінің өзектілігі артады.Оқушыларды қоғамдағы жаңа өзгерістер мен өз халқының тарихы,дәстүрі мен тіршілік ету,ойлау жүйесі туралы рухани негізін дамыта отырып,еңбек етуге,білім меңгеруге үйрету қажет.
Қазіргі замандағы білім беру жүйесінің заман талабына сай алдында тұрған күрделі міндеттерді шешіп білім беру жүйесін қайта құруды,білім мазмұнын жаңартуды модернизациялады қажет етіп отырғаны белгілі.
Жас жеткіншектердің сегіз қырлы,бір сырлы сандарлы салалы тұлға болып қалыптасуына бірден бір себепкер нәрсе-еңбек,еңбек болғанда баланың көңілінен шығатын қызықтыратын шығармашылық шабытқа жетелейтін пайдалы еңбек.
Демек,еңбек тәрбиесі адам дүниеге келгеннен бастап оның өмірінің соңына дейін үзілмейтін тіршілікте жалғасын табатын ең қажет нәрсе.Білім саласын биік деңгейге көтеріп сапасын арттырып оны табыс көзі «капитал»,- деп қарастырып әлемдік кеңістікке еніп, мәдениеті дамығане мемлекеттер қатарынан тиісті орынға еге болу бүгінгі нарықтық қатынасқа көшкен,егемендікке қол жеткізген егеменді ел талабы. Себебі егемендік болмай,еркіндік болмай саяси-әлеуметтік,эканомикалық табысқа жету мүмкін емес .
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Педагогика туралы жалпы мағлұмат
1.1 Педагогиканың жалпы мәселелері
1.2 Оқытудың түрлері және жаңа ... ... ... ... ... технологиясын пайдалану
1.4. Сабақ жоспары
2. КОМПАЗИЦИЯЛЫҚ БӨЛІМ
2.1.Қазақ ұлттық киімі тарихының даму кезеңдері
2.2Ұлттық киімде қолданылатын ою-өрнек әуендерәнің түрлері
2.3 Қазіргі ... сән ... ... ... ... ... сыртқы көрінісіне сипаттама
3.ТЕХНИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР
3.1. Мата тоқымаларының анализі
3.2. Мата үлгілері,матаға мінездеме
4. ... ... ... ... ... ... ... Бұйымның алғашқы сызбасының есептері
4.4. Бұйымның алғашқы сызбасы
5. ... ... ... ... ... және ... тәсілдерін таңдау
5.3Матаның тігін машинасында өңдеу режимдері
5.4. Ылғалды-жылу өңдеу түрін ... ... ... ... бөлім
Бұйымның бағасын есептеу
Қауіпсіздік ережелері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімдері
КІРІСПЕ
Көкейкестілігі: Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңгі -ұрпақтың рухани
байлығы мен ... ... ... ... ... ... мен кәсіби шеберлігіне байланысты.
Елімізді әлеуметтік-эканомикалық жағынан дамыту міндеттері жастарға
кәсіптік техникалық ... беру ... ... әлде ... ... ... ... Білім беру тұжырымдамасындағы білім берудің негізгі
мақсаты білім,білік,дағдылардың жай ғана үйлесімділігі ғана емес,сондай-ақ
оларға негізделген жеке,әлеуметтік және кәсіби жетік ... – өз ... таба ... және ... ... ... ... сүру және еңбек ете білу дағдыларымен анықталады.кәсіби білім ... ... беру ... бүгінгі студент,ертенгі маманның өз
мамандығының шебері болуды қажет етіп ... бет ... ... ... беру ... ... мәдениет, өнер және
қолөнер негізінде біліктілік пен іскерлік қалыптастыру,мәдениеттілікке
баулу,адамзат ... ... ... ... ... мұраны жүйелі
меңгеруге,жалпы әлемдік рухани игіліктерді бағалай ... ... баса ... бөлу ... мән берілген.Осыған байланысты
болашақ маман бойында кәсіби ... ... ... ол ... ... жас ... ... мен іскерлігін
қалыптастыру мәселесінің өзектілігі артады.Оқушыларды ... ... мен өз ... тарихы,дәстүрі мен тіршілік ету,ойлау жүйесі
туралы рухани негізін дамыта отырып,еңбек етуге,білім ... ... ... ... беру ... заман талабына сай алдында
тұрған күрделі міндеттерді шешіп білім беру жүйесін ... ... ... модернизациялады қажет етіп отырғаны белгілі.
Жас жеткіншектердің сегіз қырлы,бір сырлы ... ... ... болып
қалыптасуына бірден бір себепкер нәрсе-еңбек,еңбек ... ... ... ... ... ... жетелейтін пайдалы
еңбек.
Демек,еңбек тәрбиесі адам дүниеге ... ... оның ... ... ... тіршілікте жалғасын табатын ең қажет нәрсе.Білім
саласын биік деңгейге көтеріп сапасын арттырып оны табыс көзі ... ... ... кеңістікке еніп, мәдениеті дамығане мемлекеттер
қатарынан тиісті ... еге болу ... ... ... қол ... ... ел ... Себебі егемендік
болмай,еркіндік болмай саяси-әлеуметтік,эканомикалық ... жету ... .(тіг ... ... ... күні елімізде жаһандану үрдісінде бірнеше стратегиялық қадамдар
жасалып,саяси,эканомсикалық,мәдени жүйенің өзгеруі әсерінен ... ... ... ... ... ... ... беру
кеңістігінде де келелі өзгерістер енгізуде.
Заманауи жаңа технологиялық дәуірдің негізгі ерекшелігі-технологиялық
мәдениеті мен ұлттық дәстүр бойында қалыптасқан ... ... ... ... ... Бұл міндеттің білім берудегі және кәсіптік
дайындықтағы өз шешімін табуының көрінісі ретінде ... ... ... ... стандарты «Технология» білім саласының ... ... ... ... етуіне ықпал ету, оларды әр ... ... ... ... ... заманғы технологиялық
үдеріске және бұйымдарды көркем жобалауды орындауына қатыстыру қажеттілігі
көрсетілді.
Экономикасы қарыштап дамып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... революция
жүруде. Сондықтан қазіргі нарықтық заман шығармашылықпен жобалау ... ... жаңа ... ... мерзімде игеруді және жауапты
шешімдерді жылдам қабылдауды талап етеді. Осыған байланысты жас ұрпақтың
заман ... сай бір емес ... ... ... тура келеді, ал
оған дайындық мектеп қабырғасынан басталуы тиіс.
Техналогия сабағы – мұғалімнің ... ... ... мен ... беретін, оқу мен еңбек үрдісін ұйымдастыратын, балаларды
перспективалық технологиямен таныстырып, олардың перспективалық көзқарасын
қалыптастыратын оқу үлгісі. ... ... ... оқу ... ... ... ... мақсаттарды жүзеге
асыруға, шеберханаларды ұтымды пайдалануға, сапсы жоғары өнім ... ... ... ... ... ... нақты білім мен білікті
игереді. Игеру ісі мұғалім тарапынан техникалық – ... ... ... бір ... операциялардың орындалу әдістерін көрсету
кезінде жүзеге асады. Мұғалім сабаққа дайындық барысында оның мақсатын,
мазмұнын, ... ... ... ... мен ... ... оқушыларды еңбекке баулу, олардың жеке және жас
ерекшеліктерін ескере отырып ... Оқу ... ... ... ... сай ғылыми – техникалық жетістіктердің даму деңгейіне
жақындатылған болуы тиіс. Оқу материалы оқушыға ... ... ... ... ... ... ... жиі қолдану кекрек. Оқушылардың
жүктемесін олардың жас ерекшеліктерін ескере отырып берген ... әрі ... ... ... ... ... замандарда өмір ... ... қай ... ... қасиеттеп, қадірлеп, тіптен пір тұтып, көздің
қарашығындай аялап сақтаған. ... ... ... мен
жасөспірімдердің еңбек тәрбиесін күшейту тәрбие үрдісінің ... ... ... ... өнерімізге тәрбиелеу өз елін, жерін
сүю, салт-дәстүрін ... ... ... адамдар киімді өздері аулаған,кейіннен қолда өсіре
бастаған аңдардың терілерінен,ағаштардың ... мен ... ... да табиғи материалдарын пайдаланған. Ал қазіргі кезде киім ... ... біз сән ... ... өнердің құрамында
өрнек,сурет,зергерлік,кесте тігу өнері қалыптасқан. Әр ... ... ... ... ... ... ... емес,
сұлулық заңына бағынады.Сондықтан да ата-бабаларымыздың көптеген өнер
мұраларын тек ... ... ғана ... ... қарастырып отыру
қажет.
Сұлулық заңдылығын адам қоғам заңындай толық ұғып түсіндіре алмайды,ол
тек жан ... ... ... ... сезіліп отырады. Ал киім
сұлулығына ... ... ... ... ... ... өнер ... эстетикалық ләззат сензімін оятады.Киім тігу
барысында адамның алуан түрлі ой-қиялы, іскерлігі, ... ... ... іске асып ... ... сай ... киім ... пішуге
үйретіп,кәсіби білім деңгейін көтеруді қажет етіп ... ... ... өмірге деген ықыласы анағұрлым жоғарлады. Себебі қоғамның ... ... ... ... ... бәрі адамның сана
сезімімен, талғамының дамуына әсер етеді. Сондықтан да оқушылардың білімін
жан-жақты жетілдіріп, олардың мамандық ... ... ... беріп, дұрыс
жол көрсету қазіргі заманғы мектеп мұғалімдерінің негізгі міндеті ... ... ... ... сай ... ... ... үлгісін
әзірлеу бүгінгі күн талаптарына сай ... үшін ... ... теориялық және практикалық шарттарын анықтауды ... және ... ... ... ... ... ... заман талабына сай сәнді үлгіде
көйлек тігуге үйрету.Бұның бәрі жеке тұлғаны ... ... әсер ... Бұл ... ... ... ... киімдері жайлы
ғылыми деректер мен ... ... ... ... ... техналогия пәнінен кәсіби білімдерін жетілдіруде теориялық
және практикалық тұрғыда әлі де болса тереңірек ... ... ... ... стильде дайындауды кәсіби лицей оқушыларына
үйрету» - деп таңдауымызға себеп болды.
Мақсаты: Техналогия пәні ... ... ... моделін ұлттық
стильде дайындауды кәсіби ... ... ... ... ... ... пәні ... «Заманауи костюмдердің моделін ... ... ... ... ... ... тігілу техналогиясын
теориялық және практикалық тұрғыда талдау;
-Техналогия пәні сабағында «Заманауи ... ... ... дайындауды кәсіби ... ... ... ... ... әдісін анықтау;
-Техналогия пәні сабағында «Заманауи костюмдердің моделін ... ... ... ... ... ... ... маңызы:
Лицей оқушыларына Техналогия пәні сабағында кәсіби білім берудегі
халықтық педагогика ... ... ... ... мәні ... ... ... оқушылары практикалық жұмыста бағдарламаға сәйкес жаңа
стильде заманауй сәнді көйлек ... ... ... ... сол ... ... ... жас ұрпақты өзінің ұлттық
рухымен тәрбиелемесе,онда ол ... ... ... ... ... ... ... жиі жариялап келеді.Өйткені ұлттың барша
мұрасы жастарға аманат етіледі. Ал жастар оны ... ... сол ... ... онда ... атау ... жоғалары сөзсіз.
1. Педагогиканың жалпы мәселелері
Педагогика
Педагогика әуел бастан-ақ балалар тәрбиесі жайынжағы ғылым болып
қалыптасқан.Педагогика адам тәрбиесіне ... ... ... ... және ... ... ... (Педагогика 6-
7)
Педагогиканың ғылыми таным саласы-тәрбие.Педагогика қоғамдық
өмірдегі тә»рбиенің мәні мен ... ... ... адам ... ... ғылым.Ал тәрбие- жастарды әлеуметтік өмірге
және ... ... ... ... ... ... ... тәрбиені қоғамдық құбылыс,қоғамдық категория
тәрбиесіз өмір сүре ... ... ... ... ... ... тәрбие, білім беру ұғымдары бірыңғай және тұтас поцес болып
қарастырылады.Оқыту барысында білім беру мақсаты іске ... ... ... ... ... байланысты. Бұл ұғымдар жастарды өмірге,практикаға
дайындаудың басты құралдары. ... беру деп ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени өміріне толыққанды араласуы үшін
және кәсібі қызметіне кажет білімдер, іскерліктер, дағдылар жүйесін адамның
меңгеруі. Адамзат ұрпағы әрқашан үш ... ... ... ... ... ... меңгеру; осы тәжірибені байыту және көбейту; ... ... ... ... ... жана ... алдынғы ұрпақтың тәжірибесін
меңгеріп, байытып, оны өз ұрпақтарына жеткізіп отыруының нәтижесінде жүзеге
асты. Алдыңғы ұрпақтардың ... өз ... ... ... ... ... ... белсенді меңгеруін зерттейтін ғылымды
педагогика деп атаймыз.
“Педагогика” термині Ежелгі Грециядан енген, ол ... мен ... ... ... Грек тілінен аударғанда “педагогика ” сөзі
(“пейдагогос”) “бала жетектеу” ... ... ... “- жетектеу) дегенді
білдіреді. Кейін келе –келе балаларды оқытып, ... ... деп атап ... ХУІІ ... ... философия ғылымдарының
жүйесінен бөлініп шыққан ғылымды осы атаумен атады.
Педагогиканың негізгі ұғымдары: 1) тәрбие; 2) оқыту; 3) ...... ... ... ... ... үйрету процесі.
Оқыту – педагог пен оқушылардың бірлескен әрекетінің арқасында ... ... ... ... меңгерту процесі.
Даму –адамның дене және рухани күштерінің іштегі сандық және ... ... ... ... пәні оқытып, тәрбиелеп, білім беру барысында мақсатты түрде
тұлғаны қалыптастырып, ... ... ... ... немесе, адамды
тәрбиелеу қоғамның ерекше қызметі.
Педагогиканың міндеті белгілі іс-әрекет түрін таңдап алған тұлғаға қажетті
ерекшеліктерді табу және ... ... ... ... ... беру ... өз-өзі жүзеге асыру үшін қажет ... мен ... ... ... ... қойнауында оның бір бөлігі ретінде пайда бола
отырып, қазір көптеген салаларға бөлінеді.
Негізгі салалары:
І. ... ... ... жалпы педагогика;
3. тәрбие теориясы;
4. оқыту теориясы (дидактика);
5. мектепке дейінгі ... ... ... ... ... және ... ... Арнаулы: тифлопедагогика, сурдопедагогика, олигофренопедагогика.
Педагогика адам туралы ғылымдардан оқшау дамымайды.
Ол философия мен байланысты. Одан білім беру туралы ғылым негіз ... ... ... ... ... ... Психология адам психикасының
даму заңдылықтарын зерттейді. Педагогика тұлғаның дамуын басқаратын
механизмдерді қарастырады.
Педагогика физиологиямен де ... ... ... ... ... зерттейтін ғылым ретінде бала дамуының материалдық –
энергетикалық жағын ашып көрсетеді. ... ... және ... ... ... үшін ... жүйке жүйесінің заңдылықтарын
білу әсіресе қажет.
Педагогикалық зерттеу әдістері - бұл педагогикалық құбылыстарды ... ... алу ... ... барлығын 3 топқа бөлуге болады:
Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдістері.
Педагогикалық тәжірибені зерттеу барысында келесі әдістер қолданылады:
а) бақылау;
б) әңгімелесу;
в) интервью;
г) ... ... ... ... және шығармашылық жұмыстарын зерттеу;
е) педагогикалық құжаттарды зерттеу;
ж) педагогикалық ... ... ... ... ... байланысты (педагогикалық әдебиеттің
классиктерін, ... және ... ... ... ... ... және статистикалық әдістер :
Алынған мәліметтерді өңдеу үшін қолданылады. Кең тараған ... ... ... тіркеу, ранжирлеу, шкалалау.
Жеке адамның дамуы және қалыптасуы. Адамның дамуы және ... осы ... ... әр ... ... мен теориялар әдебиеттерде
орын алып келеді.Атақты грек философтары Платон және ... ... ... белгілеген тұқым қуалаушылық табиғатынан деп
дәлелдеді.
Даму- жеке адамды ... өте ... және ... ... туа біткен белгілі ... ... ... ... байсалды ... ... және ... ... ... ... қалыптасады.Өйткені,оның өсіп жетілуіне ... ... мен ... әсер ... Педагогикалық әдебиетте адамның дамуы сыртқы
және ішкі, басқарылатын және басқарылмайтын, әлеуметтік және ... ... оның ... ретінде қарастырылады.
Осылайша, адамның дамуында табиғи (табиғи негізінде даму) және
жасанды (әлеуметтік ... ... ... ... өтеді. Педагогика
ғылымының зерттеу аумағына адамның даму процесінің жасанды (әлеуметтік)
бөлігі кіреді. Қандай ... ... сол ... ... ... мен ... ... нормаларын, әлеуметтік тәжірибені қоғам
мүшелері меңгерген кезде ғана өмір сүреді. ... ... пен ... ... ... адамның әлеуметтік тәрбиені меңгеру және қайта
жаңғырту процесін әлеуметтену дейді. әлеуметтену міндеттері ... өмір ... ... және ... арнайы құрылған институт
арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... деп ... Тәрбие әлеуметтік құбылыс ретінде тұлғаны дене
және рухани жағынан бірлікте қалыптастыру ... ... ... ... ... ... арнайы басқарылатын әлеуметтену
процесі болып табылады. Тұлғаның дамуы – күрделі процесс. Тұлғаның дамуын
тереңдете ... үшін ... ... ... ... ... дифференциациялау жолына түсті:
дененің дамуы;
психикалық даму;
әлеуметтік даму.
Тұлғаның дамуы өмір бойы ... ... ... ішкі және ... ... ... ... әлеуметтік –экономикалық ортаға жататындығы;
белгілі мәдениетке жататындығы;
от басына жататындығы.
Ішкі: тұқым қуалаушылық; физиологиялық ... ... ... жеке – ... ... Адам тұлға болып тумайды, қалыптасады. Тұлғаның дамуына кезеңдік тән.
Түрлі ... ... ... ... ... ұсынады. Педагогикада
кеңінен қолданылатыны мынау:
нәрестелік кезең – туғаннан бір жасқа дейін.
сәбилік кезең – 1 - 3 жас.
мектепке дейінгі ... – 3 –6 ... ... кезеңі – 6-10 жас.
жас өспірімдік кезең –10-15 жас.
жастық шақ : 1 ... – 15-17 ... ... –17-21 жас.
Адам - әлеуметтік тіршілік иесі ... ... ... туған сәтінен бастап душар болады. әлеуметтік қарым-қатынастың
алғашқы сабақтарын адам өзінің от басында, сөйлеуді ... ... ... ... ... бір бөлігі ретінде адам әрқашан субьективті
тәжірибе жинау үстінде болады. Осы процесс және ... ... ... ... жаңғыртуы әлеуметтену деп аталады.
Әлеуметтену процесі адамдардың бірлескен іс-әрекеті және қарым –қатынасымен
ажырамай байланысқан. Сонымен ... ... ... тәжірибені
тікелей механикалық бейнелеу немесе бақылау деп қана қарастырылмайды.
Өмірлік тәжірибені меңгеру субьективті: бір ... ... ... ... мүмкін. Обьективті бір жағдайдан әр тұлға өзіндік әлеуметтік
тәжірибе алып шығады, бұл келесі процестің – ... ... ... ... ... ... әлеуметтік институттардың аумағында
да, мысалы мектепте, әртүрлі ресми емес ... де ... ... ... ... ... институты отбасы болып табылады.
Отбасында, ... ... ... ... ... ... Тұлғаның негізі үш жасқа дейін қалыптасады деген пікірді жиі
естуімізге болады. Бұл жас кезеңінде тек қана ... ... ... қоймайды, сонымен қатар, адам әлеуметтік тәжірибе мен мінез –құлықтың
өмір бойы сақталып қалатын бірініші сабақтарын алады.
Атап өту керек, әлеуметтену ... ... ... ... ... ... береді. Өзінің өту сипатына байланысты тұлғаның әлеуметтенуі ... бола ... ... ... жоқ процеске жатады. ... ... тағы бір ... жүреді, ол – жекелену. Егер
әлеуметтену әлеуметтік тәжірибені меңгеру ... ...... мәдениеті мен тарихи қалыптасқан әрекет әдістерін ... ... ... ... тұлғаның негізгі қасиеті өзін-өзі дамыту мен
өзіне-өзі көкейкесті мәселелер қоя білуімен анықталады. Өзін-өзі дамыту мен
өзін -өзі іске асыру қазіргі ... адам ... ... маңыздысы
болып табылады. Көптеген зерттеушілер тұлға дамуының қозғаушы күшін әртүрлі
қажеттіліктердің жиынтығы деп біледі. Осы ... ... ... ... дамыту қажеттілігі алады.
2. Педагогикалық үрдістерде оқыту
технологиясын пайдалану
Жаңа ғасырда ... ... ... жаңа ... ... ... беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бұл педагогика теориясы
мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр: білім
беру парадигмасы ... ... ... ... ... жаңа ... қарам-қатынас пайда болуда.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің басты
міндетті - ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен ... ... жеке ... ... және ... ... ... алу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу»,- деп атап ... ... ... ... ... қойылып отырған басты міндеттерінің бірі - оқытудың
әдіс-тәсілдерін үнемі жетілдіре отырып, жаңа ... ... ... ... ... ... ... сай тәрбие мен білім беруде
мұғалімдердің инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздерін
меңгеруі маңызды мәселелердің бірі. Өйткені, еліміздің болашағы ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Қазіргі білім беру саласындағы басты ... ... ... ... ... ... ... енгізудің тиімді жаңа
әдістерін іздестіру мен оларды жүзеге асыра алатын ... ... ... ... ... әдіснамалық мәселелері жалпы педагогиканың бір
тармағы ретінде кәсіптік білім беру жүйесін жетілдірумен қалыптасты. ... ... ... өз ... мен ... ... сапалық ерекшеліктерін
айғақтайтын дәйектемелері бар.
Мемлекеттік технология білім саласының стандарттының талаптарына сәйкес
болашақ мамандарға қазіргі оқыту технологиялары ... ... ... ... табылады.
Кәсіби білім беру адам баласының жасын, білім деңгейін және еңбегі мен
кәсіптік іс-әрекетінің сипатын ... оның ... ... ... ... ... білім жүйесі десе болады. Олай
болса, жеке тұлғаның қалыптасуына қажет кәсіби білім жүйесіндегі ... ... жаңа ... ... ... ... бағдарламасының мазмұнында кәсіптік білім беру - жеке ... ... ... ... ... және ... негізгі кәсіпкерлікке
бағыттайтын білім саласы болып қарастырылады. Ал, кәсіптік даярлық –оқу
жоспарларының моделінің ... ... Оның ... ... ... ... ... отырып, кәсіптер мен мамандықтар ... ... ... онда ... мен ұйымдардың өздері
үшін дайындалатын қажет біліктілікті кәсіби еңбек ... ... ... білім беру жүйесіндегі оқыту технологиялары курсында ерекше көңіл
бөлінетін ... ... ... ... кәсіптік білімнің үлгілерін енгізу;
• нарықтық экономикаға байланысты жаңа мамандықтар мен ... ... ... білім беруді ұйымдастырудың тиімді әдістерін іздестіру;
• ғылым мен білімнің кіріктірілуі;
• жаңа оқыту технологияларын оқыту үдерісінде пайдалану;
Осыған орай, ... ... ... оқыту технологиялары» пәні
болашақ мамандарға ... ... ... ... ... ... ... меңгерту негізінде оқытылады.
Қоғамда болып жатқан түбегейлі қайта құрулар (өзгерістер), ... ... ... және ... әрекетін ескеріп, білімге және
өмірге жаңа тұрғыдан қарауды талап етіп отыр. Қазіргі кезде ... ... ... ... және оны ... ... басты мәселе.
Осыған байланысты оқыту технологиялары қазіргі жаһандану үрдісімен,
әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... таңда теория мен практикада байқалып отырған қарама-қайшылықтарды
шешіп, талдаудың қажеттілігі баршамызға мәлім, бір жағынан ... ... ... ... жағынан сол үрдістің тиімділігін арттыруда оқыту
технологияларын ... ... ... ... ... ... және ... ұғымдары кездеседі.
Жаңалық – бұл құрал (жаңа әдіс, әдістеме, технология, ... ... ал ... ... ... ... ... дамитын үрдіс.
«Инновациялық үрдіс» ұғымы жаңалықтар ашу, қабылдау, бағалау және қолдану
деген мағынаны ... ... ... ұғым ... ... ... – алғашқы рет ашылған немесе жасалынған, жақында ... ... ... ... ... ашылған, таяудағы өткенге немесе
онша таныс емес. Егер де алғашқы рет ашылған сипаттамасы бұрыннан таныс
емес, жаңа ... ... ... ... (қайтадан ашылған) сипаттамасы
мұнда бұрынғының элементі бар екенін айғақтайды» деген анықтама берілген.
Сонымен, жаңару белгілі бір ... ... ... сол ... ... озық шешіп нормаға практикаға айналады немесе ... ... ... кедергі жасауы да мүмкін.
Педагогикалық жаңалықтарды ашу, меңгеру, қолдану жөніндегі білім жүйесі
әдіснамалық зерттеулердің инновациялық-педагогикалық жаңа ... ... ... ... ... мен практиканың жалпы даму тенденциясына
бағынады. Жүйелі пәнаралық байланыс, кешенді білімге сүйеніп, ізгілікке бет
бұру теория мен практиканың қазіргі даму ... ... ... ... ... үрдісте белсенділік, ынта, ізденушілік мәселелері
педагогтарды қызықтырып, оқытушы – зерттеуші – ... ... ... ... өзі ... теориялық зерттеулерде эксперименттік-практикалық
жұмыстарды жүргізуге мәжбүр етеді.
Жаңа технологиялардың пайда ... және ... іске ... ... оған ... мен ... өзгертіп қана қою емес, құндылықтар бағытын,
білім, білік, дағдыларды ... ... ... ... сөзіне түсінік беретін болсақ, «техно» - латын
тілінен аударғанда «шеберлік», ... ... ... мағынаны білдіріп,
оқыту шеберлігі деген сөзге ие болады.
Академик В.Г.Беспалько Ресейде педагогикалық технологияны толық зерттеп,
тұңғыш рет ... ... ... технологияға: «Практикада
іске асатын нақты педагогикалық ... ... деп ... ... ... ... ... тұлғаны қалыптастыруға ықпал ететін арнайы
ұйымдастырылған, мақсатты, бір-бірімен өзара байланысты әдіс-тәсілдер
жиынтығы ... ... ... ... ... тар ... – бір нақты объектінің технологиясы ретінде
және кең мағынада – ... ... ... қарастырылады. Егер технологияны
педагогикалық ғылымдарға қатысты алсақ, онда ... ... ... ...... тәсілдерді жинақтауға бағытталған
оқытудың теориясын және сондай-ақ, оқушылардың оқу ... ... ... ... ... үрдісін оңтайландыра түсетін оқытудың
ұйымдастырлған түрлері мен әдістерін жасауды өзінің басты ... ... ... ... пәні – ... берудің мазмұны және оқыту үрдісін
ұйымдастыру деп қысқаша көрсетіледі. ... ... ... былай
сипаттауға болады: бұл – оқытудың ... ... ... және ... ... міндеттері: а) оқыту үрдісін суреттеп түсіндіре отырып, оны
іске асыру жолдарын ... ә) ... ... ... ... модельдерін, жаңа оқыту жүйелері мен технологияларын жасау,
ұсыну.
Білім берудің ... ... пән ... ... кейінгі
орынды алады. Оқытудың технологиясын – қолданбалы дидактика десе де болады.
Бір сөзбен айтқанда, оқытудың технологиясы – ... ... ... мен ... ұйымдастыру және қолдану теориясы.
Сонымен, технологиялық әдіс дидактикалық ... жеке ... ... оқу ... ... дербес бағыты болып табылады екен.
Енді, білім беру ... ... ... ... ... адами, техникалық ресурстарды есепке ала отырып, олардың
арасындағы білім беруде ... ... ... жету үшін ... бүкіл оқыту үрдісін жүйелі түрде жоспарлау, іске ... ... ... және ... ... жолдары;
2. Материалдарды жобалау және тәсілдерді ... ... ... ... арттыратын және тиімді тәсілдерін жасау.
Білім берудегі жаңа технологиялардың негізгі сипаты – ізгілендіру. Білімдік
технологиялар жеке тұлғаны ұйымдастыруға бағытталады, онда жеке ... ... ... олар ... ортаны танудың құралына айналады,
оқушылардың дүниетанымы кеңейеді, дамиды. Мұндағы басты мәселе ... ... ... ... ... ... ... технологияларды жасап, оны тәжірибеге ендіру.
Сонымен технология дегеніміз:біріншіден, қайта құру мен ... ... ... дайын өнім;
екіншіден, осы процестің нормативтік жағы оның іске асуы.
Бүгінде адамның іс-әрекетінің көптеген түрлері «технологизациялануда», ол
материалдық ... ... ... ... ... ... оқытуға, ойлауға қарай ауысты. ... ... ... ... Технология –
адамның жалпы қайта құрушылық әрекеті.
Зерттеуші-ғалым В.П.Беспалько: «Педагогикалық ... ... ... ... ... ... жобасы оқыту мақсаттарына жетудің
кепілі», - десе, ал, А.Я.Савельев ... ... оқу ... ... ... іске асыратын құрал ретінде қарастырады.
Дамыта оқыту технологиясы: Мектепті күтіп тұрған ... ... ... ... ... оқыту, яғни оқушының оқыту әректіне
қалыптастыру, олардың оқуға ынтасын ... ... ... ... озат ... ұштастыра отырып, қазіргі
жоғарғы оқу орнында білім мен ... ... ... ... ... ... және ... танымдық күштерін дамыту оқыту
процесіндегі бір-бірімен ... ... ... оқу ... есте сақтау оның мазмұнына, оқушының материалмен жұмыс істеуіне,
оқытуға, мұғалімге байланысты; білімнің беріктігіне ... ... ... мен ... ... ... қолдану, оқытатын уақыт әсер
етеді. Оқушының есінде қалуға тиісті материалдарды таңдайды, сондықтан оның
есінде өзіне ... және ... ... ғана жақсы сақталады.
Ғалымдардың пікірі бойынша мектепте танымдық міндеттерді шештірудің жолын
іздестіру арқылы ... ... ... ... ... ... және ... көзқарас, қатынас қалыптасады. Осы
жағдайда ... жеке бас ... ... ... ... бүтін жүйе ретінде қалыптастыруды ұсынды. Оның
құрлымы мынандай, оқу қызметі, оқу ... мен ... ... ... ... әрекетіне оқу операциялары (ұғымдарды түсіну),
оқыту игеру, бақылау, ... ... ... ... ал ... дағдылармен біліктер жатады.
Дамыта оқыту жүйесі 50-шы жылдарда дүниеге келді. Ғалымның пікірін бойынша
мектеп баланы психикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... «іргелі» зерттеулерінде білім берудің жайы мен оны одан әрі
дамытудың жолдарына талдау ... ... ... рет ... ... ... ... деген идея туып,дамыта оқытудың өзіндік
жүйесін жасады.
Технология ерекшелігі. Оқу ... ... ... танымдық қызығушылық
болып табылады.Үйлесімділік ... ... ... ... және ... ақпараттық және проблемалық, түсіндірме және
ізденгіштік сияқты әдістерін үйлестіруді талап етеді.
Дамыта оқыту оқушының әртүрлі қызмет түріне ... ... ... ... ... ... есте сақтауы, тіл байлығын дамытуға
арналған оқыту әдістерін қолдануды ұсынады.
Дамыта оқыту ... ... ... ... беру ... негізгі
элементі болып табылады,бірақ Л.В.Занков ... оның ... ... ... ... ... ... сапалары төмендегідей:
1) сабақтың мақсаты тек жаңа материалды хабардар ету мен білік,білім,
дағдыны ... ғана ... ... ... да ... ... оқушының өз бетімен ойлауына негізделген әректтер жүзеге
асады,
3) оқытушы мен оқушы арасындағы ынтымақтастығы,
4) оқушының ... ... ... оқу ... ұйымдастырудың сан
–алуан формасы мен әдістерін қолданады.
5) сабақ жоспарын оқушымен бірге отырып жасап, талқылайды.
6) оқушыны ынталандырып отырады, ... ... ... ... ... қорықпау үшін түрлі әдістерді пайдалануға үретеді,
7) дәріс барысында оқушының оқу мазмұнының неғұрлым маңызды түрі ... ... ... дидактикалық материалдар пайдаланып отырады,
8) тек соңғы нәтижені ғана емес, оқушыны ... ... де ... ... ... ... негізделген. Бұл
технологияның басты құраушысы – төмендегі компоненттерден ... ... ... түйінделген (аяқталған) ақпарат блогы;
- оқушы іс-әрекетінің мақсатты бағдарламасы;
- бағдарламаны табыспен меңгеруге қажет мұғалімнің нұсқаулары.
Модульдік технологияның басқа оқу жүйелерінен ... ... ... Қойылған мақсатқа сай меңгерілетін білім мазмұны ... жеке ... ... Оқу ... ... мазмұнның көлемімен қоса оны
меңгеру деңгейлерін де көрсетеді. Мұнымен бірге ... ... ... ... ... керектігі жөнінде жазбаша түрде ақыл-кеңес алады.
2) Мұғалім мен оқушының қатынасы ... ... ... ... ... оқыту процесі жүзеге асады.
3) Оқушы көбіне өз бетімен жұмыс ... ... ... өз ... өз нәтижесін тексеру арқылы бақылауға, өз ... ... ... Бұл ... оны ... ... бағдарламаны құрастырғанда мұғалім іс-әрекеті төмендегідей
қадамдар тізбесінен тұрады:
Модульдік тапсырмалардың орындалу ... ... ең ... ... ... ... толықтырылады.
Модуль мазмұнын меңгеру дәрежесін білу мақсатында «шығу» ... ... ... ... ... ... ... жалпылаудың құрылымдық-
логикалық сызбалары және оны құрудағы (тұрғызу) оқушылардың мүмкін болатын
қателері ... ... ... ... тізбегі:
- оқу элементтерінің дербес ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізеді. Ал, барлық
модульдердің интегралдаушы мақсаттарын жүзеге асыру - өз ... ... ... дидактикалық мақсаттарын жүзеге асыруға
жағдай жасайды;
- жүзеге асырылатын кері ...... ... процесінің басқарылуы
мен бақылауының негізі. «Ену» және «шығу» ... ... ... ... ал ағымдағы және аралық (оқу элементтерінің аралығындағы)
бақылаулар оқушылардың өзіндік және ... ... ... ... оқу ... ... түсінікті, диалогтық формада түсіндіріледі;
- модуль құрғанда оқушылардың ... ... ... ... ... ... ой ... өткізу, қолдану, жалпылау және жүйелеу;
- модуль құрылымы ... ... ... сай ... ... ... негізінде мұғалім модуль құру үшін мынадай алгоритм бойынша
жұмыс істейді:
1. ... ... ... ... Сабақтың түріне және логикасына қарай оқу элементтеріне бөлу ... Әр оқу ... ... қою.
4. Әр оқу элементінің мазмұнын анықтау.
5. Оқушыларға нұсқау, ұсыныстар әзірлеу. Оқу элементі ... мына ... ... құру ... ... мен ... ... қойылатын
тапсырмаларға, қойылатын талаптар жүйесіне бағынуы тиіс.
Тапсырмалар:
a) пәнаралық және пәнішілік байланыстардың үздіксіздігін ... ... ... мен танымдық дербестігіне қарай болуы керек;
c) проблемаларды іздеуге және шешуге бағытталған болуы тиіс;
d) ... ... ... ... ... қайталауды қамтиды;
f) модульдің мақсатымен интегралданады.
Оқушының қызметі, оның «жақын даму аймағында» өтеді, ол ... әр ... ... ... қабілетін дамытуға бағытталған.
Мұғалім қызметі де дәстүрлі жағдайдағыдан өзгеше болады. Енді оның ...... ... ... өзін ... ынта ... бақылау, қажетті нұсқау беру, яғни, ... ... ... оқу ... рефлексивті басқару болып табылады.
Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы ұғымына, оған ... ... ... ... және «толық меңгерту» технологиясының
басты идеяларына сүйеніп жасалынған.
Бұл технология да басқа технологиялар тәрізді оқу ... ... ... ... жалпы технологиялық ... ... ... ... ... ... технологиялардан, әсіресе, атаулары
ұқсас «әр деңгейде оқыту» технологиясынан көптеген айырмашылықтары бар:
1.Оқушылар алдын-ала жүргізілетін ... ... ... топтарға
бөлінбейді. Оның себебі:
a) ізгілендіру принципіне сәйкес әр оқушының танымдық қызмет субъектісі,
жеке тұлға деп ... ... және ... ... ... даму аймағында» жұмыс
істеуін қамтамасыз ете отырып, оқушыларды алдын-ала қабілет деңгейлеріне
қарай топқа бөлу қажет емес деп ... Оның ... ... ... үстінде оқушылардың өздері-ақ сараланады, ... ... ... бір ... ... ... басты
компонеттері – оң мотивация қалыптастыру және табысқа ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейге
ауыса алады. Алғыр топтың оқушылары сабақ үстінде жетекшілік роль атқарып,
мұғалімнің көмекшілеріне айналады.
b) тәжірибе сондай-ақ оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... да бар екенін көрсетіп отыр ... бұл ... ... ... ... ... ... тығыз
байланыстағы иерархиялыќ жүйе құрайтын ... ... ... ... ... ... айғақ, заңдылықтар), репродуктивті таным
қызметін қажет ... ... ... ... ... бірден
күрделілігі орташа немесе жоғары тапсырмаларды орындау ... ... ... ... ... келтіретіні дәлелденген айғақ.
c) оқушылары аз ауыл мектебі, әсіресе, шағын ... ... ... ... ... ... ... пәндері бар сыныптар
құру мүмкін емес. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... саралап оқыту технологиясы оқу жоспарының жылжымалы бөлігі
(вариативная ... ... ... ... ... ... ... сыныптарға енгізгілгелі отырған бейінді (профилді) оқытуды,
жаңа типтер – лицей, гимназиялардың болуын құптайды. Бұл жердегі шешімін
таппай жүрген ...... ... ... ... мен ішкі ... ... туындайтын) үйлесімді жұмыс істеуі.
2. Оқытуды технологиялық негізде ұйымдастыруға қойылатын 4 басты шарттар
оқытудың әдістемелік жүйесін ... ... ... түр, ... ... ... ... қызмет+басқару), яғни, педагогикалық
жүйені тұтас осы ... ... ... жетілдіруді талап етеді.
Педагогикалық ... ... ... ... ... ... емес. Әсіресе, мақсаттар таксономиясын пайдалану, оқу мақсатын
иерархиялық жүйе ... ... ... ... қалған
элементтеріне де сәйкесті өзгерістер енгізуді талап етеді. Осы себепті
деңгейлік саралап ... ... ... оқу ... ... негізде жобалаудан бұрын әдістемелік жүйе мен дидактикалық
процестерді аталған талаптар тұрғысынан қайта қарауды ... оқу ... ... ... ... – мүлдем жаңа
педагогикалық квалиметрия (білім сапасын өлшеу мен бағалау ... ... ... ... ... мен ... ... баѓалаудың 5 балдыќ жүйесі емес, жетілген ... ... ... ... Дәстүрлі бағалаудағы жіберген қателігі үшін «жазалау»
тәсілінен нәтижелі әрекетке жетелейтін тәсілдерге көшуді, соның негізінде
оқу жетістігін ... ... жүйе ... ... ... ... ... өз бетімен жасайтын оқу-танымдық
қызметінің құрылымы мен мазмұнын анықтайтын оқу-тәрбие процесінің жобасына
негізделуі қажет» делінген шарт ... ... (оқу ... тек ... бар ... ... ... көзі болудан оқушының өз бетімен
белсенді жұмыс жасап, дамуына жол ашатын оқу ... ... ... ... ... ... үшін қажет арнайы шарттардың жүйесі анықталған. Мұның
үстіне білім ... ... ... 4 элементтік негізде анықталуы
тиіс.
Оқу әдістері оң мотив пен танымдық ... ... ... және
оқушыларда ізденіс-зерттеу дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... диагностикалық (иерархиялық) түрде берілуі - ... ... ... ... ... ... ... толықтығы, жүйелілігі, тереңдігі т.б.) қамтуын талап етеді.
Сөйтіп, білім мазмұнының дәстүрлі жағдайда кенжелеп қалған дамытушылық ... ... іске ... Оқу мақсатының диагностикалық
түрде қойылуы сондай-ақ, оқыту әдістерінің өлшемді моделін енгізуді талап
етеді.
Бұл технологияны пайдалану – ... ... мен ... ... жаңа ... ... жүйеден туған
дидактикалық материалдар: әр тақырып бойынша деңгейлік өздік ... ... ... тұратын модульдерден құралған оқушының өздік
жұмыс дәптерін (немесе оқулық – силлабус) ... ... Мұны ... жағынан,
жоғарыда аталған (технологияның оқушының өз бетімен жасайтын танымдық
қызметінің құрылымы мен ... ... оқу ... жобасына
негізделуі қажет делінген) талабы да құптайды.
Жүргізілген эксперимент жұмыстары бұл технологияның «оқушы денсаулығын
қорғайтын» технологиялар ... да ... ... ...... жүзеге асырылатын белгілі бір
педагогикалық ... ... ... ... сай ... оның ... бөлігі ғана.
Бұл технология студенттің білімі берік болуы үшін оның ... ... ... және ... танымдық мүмкіндіктеріне қарай беріледі.
Жеке бөліктерден тұратын оқыту процесі студенттердің білімді меңгеруіне
көмектеседі. ... ... үшін ... ... ... үшін ... ... тәсілдерін талап ететін жұмыстар жүргізіледі.
Білімді саналы меңгеруге оқу желісі, өз бетімен ... ... ... ... ұйымдастыру, студенттің танымдық іс-әрекетін басқару,
оқытушының әдіс-құралдары көмектеседі. Студенттің ... ... ... аса ... ... оқу ... ... және берік
түсінуге орасан зор ықпал етеді.
1) ... ... ... ... ... ... ... оқу - танымдық қызметінің құрылымы мен ... ... ... ... ... ... оқу мақсатын диагностикалық зерттеу жолымен ... оның ... дәл ... ... ... ... практикада оқу процесінің толықтығын қамтамасыз етуі тиіс.
5) ... ... ... үшін ... қолдану; оқу материалдарын
бөліктерге бөліп, оларды рет-ретімен түсіндіру;
6) студенттермен ... ... ... ... ... есте
сақтауын жеңілдету;
7) студенттердің өз ойларын қалай айтатынын қадағалау;
8) студенттердің білетіндерін айтқыза ... тек ... ... ... ... ... айта ... технологиясын таңдап, іріктеу студенттің оқу ... ... ... бір ... ... ... ... меңгерту өте күрделі де ұзақ
процесс.Оқытушы оқыту технологияларын үйретуді ... ... ... ... Бір ... өзін әр ... ... дәрежеде,
ұқыпты, дәл нұсқау бойынша немесе шығармашылық пен іске ... ... ... технологияны жүзеге асырушының тұлғалық компоненті, ... ... ... ... әсер ... ... бірге сутдент әрекеті оның
қабылдауы, ынтасы, ... ... роль ... ... ... ... шығармашылығын, өзіндік іс- әрекет арқылы танымын ... ... ... ... оқушыға аќпараттар өте көп берілуде,
сондықтанда берілетін ақпараттар жүйелі, ... ... ... ... ... ... оқушы мен оқытушының іс-әрекеті, мәселені
түсіне білуі шешім үрдісінде біріге алуы болып ... ... ... тек
білімінің, іскерлігінің, дағдысының жүйелілігін ғана емес ақыл- ойының
жоғары дәрежеде ... өз ... ... ... септігін
тигізеді. Оқушының алдына проблема қойылып, шешімін табудың жолдары
қарастырылады (болжайды, зерттейді, бақылайды, ... ... ... дәлелдейді).
Проблемалық оқыту үш негізгі міндеттерді қарастырады. Олар:
- Оқушының жаңалыққа деген көзқарасы, іс-әрекеті
- Белгісіз ... ... ... ... ... ... ... алдына қойған тапсырманы орын-
даудағы мүмкіндігі
Проблемалық оқыту оқушының теориялық пен тәжірибелік іс-әрекетінен жаңалық
ашып отыруын ... Оны ... ... ... ... ... ... теориялыќ білімі мен іскерлігіне негізделуі тиіс, жаңалық
ретінде анықталатын ... ... ... ... пен ... болады, проблемалық тапсырманың орындалуы оқушының бойында
қажеттілікті туындатуын керек етеді.
Дәстүлі оқыту технологиясында ... ... ... ... ... ойын есте сақтауы болса, проблемалық оқытудың бірінші дәрежесінде
оқушыны мәселенің шығатын нәтижесімен таныстыра отырып олардың ... ... ... ... ... Екінші дењгейде оқушыны шығатын
нәтижемен таныстырмай тек ... ... ... ... күрделі мәселені
оқушының өзі тануы қажет. Нәтижесінде оқушының бойында мәселені талдап оның
дұрыс ... ... ... ... ... кезінде оқытушының
жетекшілігімен проблемалы жағдай жасалып, студенттердің оны шешуге белсенді
түрде қатысады, осы іс-әрекеттің нәтижесінде ... ... ... мен ... меңгеріп, ойлау қабілеттерін дамытады. Оқу
процесінің ... ... ... ... мәселелі сипатта
болуын талап етеді. Мәселелі оқыту білімді дайын ... ... ... дербестігін, шығармашылық ойлауын дамытуға
бағытталады. Проблемалық оқыту ... ... ... негізделеді. Өйткені ойлаудың басталуы мәселенің ... ... ... ... мәселелік сұрақ немесе міндетте
басталады Проблемалық оқыту ынталандырудың ерекше ... ... ... ... ... ... тиісті дәрежеде,
яғни проблемалық жағдайдың тізбегі ретінде берілуін талап етеді.
Ғылыми білім логикасының түп-төркіні проблемалы ... ... ... ... ... ... ... қарай, басқа да
әдістемелік ерекшеліктеріне қарай әртүрлі болуы мүмкін. ... ... - бұл ... ... ... ... танымдық
қызметін ұйымдастыруға негізделген технология. Педагогикалық проблема
жағдай белсенділікті оятатын әрекетттердің, ... ... ... ... және ... да ... айқындайтын мұғалім
сұрақтарының негізінде туындайды. Психологиялық- проблемалық жағдай
жасаудың өзіндік жеке ... бар. Тым қиын не тым ... ... ... ... проблемалық жағдай туғызбайды.
Проблемалық жағдайларды оқу процесінің барлық, яғни жаңа ... ... жаңа ... ... тексеру кезінде ойластыруға болады.
Оқытушы проблемалық жағдай (ситуация) ... оның ... ... ... Сөйтіп, студент өз оқуының субьектісіне айналады,
соның нәтижесінде студент жаңа білім игеріп,әрекет әдістерді меңгереді.
Бұл технологиялар педагогика курсының барлық тақырыптары ... ... ... бағыттаған тақырыптың материалды тексеру кезінде қолданған
дұрыс. Оқыту ...... ... мен ... ... ... ұстаз бен шәкірттің бірлескен ... ... ... ... мен міндеттеріне сай оның ... ... ... технологиялар арқылы білім ... ... ... ... ... ... ... деп
есептей аламыз.
Оқыту технологиясын жобалау мәселесі, оқыту әдістерін таңдау дидактика үшін
өте маңызды. Әдістерді таңдауда ... ... ... ... ... ... оқыту қағидалары мен заңдылықтарына сәйкестік өлшемі;
- оқыту әдістерінің оқу ... ... оның ... ... ... ... таңдауда оқушылардың мүмкіншіліктерін ескеру өлшемі.
Педагогикалық технологияны іске ... ... ... ... асыру қажет деп санаймыз:
-
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім берудің мақсаты:
жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында ... ... ... ... ... ... бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-
өзі дамытуға және өз ... ... ... ... жауапты шешімдер
қабылдауға қабілетті жеке тұлға ұйымдастыру, - деп көрсетілген.
Осы мақсатқа ... ... ... оқушылардың шығармашылық іс-
әрекетін ұйымдастыруда оқытудың жаңа технологиясын пайдаланудағы алдына
қоятын мақсатын анықтап ... жөн ... ... ... шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыруда
оқытудың жаңа педагогикалық технологияны пайдаланудың мақсаты – оқушылардың
жеке басын ... ... ... ... ... ... олардың қажеттілігін өтейтін, танымдық
қызығушылығын арттыратын, білімді меңгеруде ... ... ... ... ... түсуге
жұмылдыратын, өздігінше қорытынды жасай білуге қабілетті тұлға ... ... ... ... ... мұғалім меңгеруіне
жеңілділігімен, оқыту процесінде қолдану ... ... ... ... технология оқытудың тиімді жолдарын зерттейді, оқыту
процесінде қолданылатын ... ... мен ... ... ... ... іске ... барысында төмендегідей міндеттерді
жүзеге асыру қажет деп санаймыз:
1. мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық-бағдарлы дамуының ескерілуі;
3. оқу процесінің кез-келген кезеңіндегі оқушы дайындығының іске ... ... ... ... технологиясында пайдаланылатын педагогикалық ақпараттың
міндеттілігі;
5. оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... өздіктерінен қорытынды жасауға, белсенді іс-әрекетке
ұйымдастыру;
7. оқу процесін жобалағанда ... оқу ... мен ... ... ... ... ... жобалау технологиясы негізінде іске асырылуы;
9. оқушылардың шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыруды ұйымдастыру;
10. шығармашылық ... ... ... процесінің мазмұны – бастауыш мектепте оқылатын білім, білік, ойлау
және іс-әрекет амалдарының жүйесі. Бастауыш ... нені ... ... ... ... ... нені таңдап алу керек деген сұрақтар
төңірегінде еліміздің әдіскер-ғалымдары, педагогтары бастауыш білімнің
іргетасының берік болуы осы сұрақтардың ... ... ... байланысты
екеніне жете мән беруде.
Оқытудың жаңа технология ... ... ... белсенділігін арттыру,
олардың іс-әрекетін басқару арқылы іздестіру, зерттеу, ой таласын ... ... ... оқу ... ... ... ... байланыстыру – оқыту үрдісінің ең негізгі мақсаты. Олай ... ... жаңа ... ... ... ... ... білім –
біліктілігін, дағдысын, шығармашылықпен жұмыс істеу әрекетін дамыту қажет
деп санаймыз.
Жоғарыда аталған авторлардың ... ... ... олар
педагогикалық технологияның әртүрлі белгілеріне назар аударуды ұсынады.
Педагогикалық нәтижеге бағытталған ... жаңа ... ... ... ... ... ... топтастыруға болады.
Педагогикалық технологиялардың аттары, авторлары, мақсаты, ерекшеліктерімен
танысып, ... ... ... оқу материалын толық игертуге мүмкіндік
беретін, басқа технологиялармен салыстырғанда өзінің ... ... ... оқыту технологиясы».
Сонымен, модульдік оқытуды кибернетикалық басқару тұрғысынан талдасақ,
модульдік ... ... ... ... жүйесін сапалық
жағынан өзгертеді.
Ендеше, ... ... ... оқу ... ... ... беру
үрдісіне бағытталған циклділігімен, білім алушының өздігімен жұмыс ... ... ... өзін-өзі басқару мен басқарудың тиімді
арақатынасын орнатумен ерекшеленеді.
Жалпы ... ... ... моделі берік негізді болу үшін оқушылар
санасына өз халқының тарихи ... ... және ... қағидаларын,
азаматтық және отан сүйгіштік идеаларын басқа халықтарға ... ... ... ... ... да ... бір ... мен дағдылар
жиынтығын меңгерген адамдар ғана емес, қазақстандық дін мен ... ... ... қалыптасқан, әлеуметтік белсенділігі жоғары
отаншыл тұлғалар тәрбиелеп өсіруге баса назар аударуымыз қажет және ... ... ... әдет-ғұрыптарымыздың жалпы азаматтық
құндылықтарымен ұштасып ... ... мәні зор. ... ... мектептердің өсіп келе жатқан тұлғаны қандай бағытта дамытатындығы,
жеке тұлғаның әлеуметтік және шығармашылық ... ашуы ... мен ... ... тиімділігін арттыру мақсатында жаңа білім парадигмасына ... біз ... ... ... ... ... алуымыз қажет
және оқу-тәрбие үрдісінде озық технологияларды белсенділікпен енгізуіміз
керек. Өйткені ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ бейнесінен көрінеді.
Кез-келген елдің экономикалық қуатты, халқының өмір сүру ... ... ... орны мен ... сол ... даму деңгейімен анықталмақ. Жалпы Қазақстан Республикасында
2015 жылға дейінгі білім беруді ... ... ... ... ... ... беру ... жаңа сана мен қоғамдық мәртебе беру
және оны жеке сала ретінде қабылдау қажет, оның бірінші ... ... ... ... даярлау, икемділік пен білімділік болуға тиісті»-
деп атап көрсетілгендей, жаңа ... ... ... мен сапа
менеджментіне көшуге байланысты ... ... пен ... пен шеберліктерін қалыптастыруға жаңа көзқараспен қарау керектігі
туындайды.
Биылғы ... ... ... ... Жаңа ... ... жаңа ... атты жолдауында Қазақстанның 2020 жылға
дейінгі Даму стратегиясы , еліміздің алдағы 10 ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру міндеттері
баса көрсетілді. Сондай-ақ Отандық және білім мен ғылым саласына аса мән
берді.
Осы айтылған ... ... ... аса ... ... белсенді
өкілі, жетекші тұлға- мұғалім. Ел президенті мұғалімдерге халқымыздың ең
қымбатты, қадірменді келешегі - жастарымызды баянды біліммен қаруландыруды,
мінез-құлқын ... ... ... ... ... мәртебесін көтеру, олардың жұмыс істеуіне, шығармашылығына, демалуына
жағдай ... ... ... ... ... оны ... қолдау көрсету- мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі ... ... ... беру ... ... ... ... және экономикалық байлығының негізгі шарттарының бірі болса, онда
білім беру жүйесінде оқыту технологиясын ... ... ... ... ... ... туындайды.
Қазіргі оқытудың жаңа педагогикалық технологиясының әдіснамалық қызметі
жалпы стратегиялық үлгіде модельдеу, ұйымдастыру, ... және ... ... арқылы анықталады.
Егеменді еліміздің ұрпағына саналы тәрбие, сапалы білім беретін болашақ
мұғалім мамандарын ... ... ... оқу
орындарының қатарында алпыс бес жыл тарихы бар Қазақ мемлекеттік ... ... ... ... тарихы мен тәжірибесі,
қазіргі қазақ мектебі, білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, сапа
менеджменті, жаңа формациядағы мұғалім даярлау және XXI ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Біздің ғасыр - білім, ғылым және сапа ғасыры. Осы ... ... ... ... өмір бойы ... ... үдерісі екенін ескере отырып,
жаңа технологиялардың төмендегідей бағыттарын ... ... ... жеке ... ... іс-әрекетті белсендіру және
қарқындату, оқу үрдісін тиімді ұйымдастыру, дидактикалық білім ... ... ... ... жеке ... ... ... оқыту және авторлық мектептер.
Жаңа технология негізінде ұстаздың кәсіби шеберлігін қалыптастыру барысында
мына қағидаларды басшылыққа алуға ... ... ... ... ұлттық
игілігін бүкіл өркениет мәдениетімен ... ірі ... ... ... ... басты бағытын белгілеу, болашақ мұғалімдердің
кәсіби-әдістемелік іс-әрекетін ақпараттық ... ... ... ... ... сай ұстаздың ізденімпаздық іс-әрекеттері мен
шығармашылық қабілеттерін ... озат ... ... ... ... ... ... енгізу, оқыту технологияларын
және инновациялық технологияларды меңгерту арқылы кәсіби бағдар ... ... ... ... ... бір жаңа енгізілімнің тиімділігіне
баға ... ... ... ... ... етеді.
Педагогика бойынша зерттеу тәжірибелеріне сүйене отырып, педагогикалық
жаңалықтың ... ... ... ... ... ... жоғары нәтижелік, бұқаралық тәжірибеде
шығармашылықпен ... ... ... ... ... ... ... де
баға беруде басшылыққа ... ... деп ... ... ... ... келетін мұғалім ... ... ... оның ... ... анықтап алуы тиіс.
Біреулер үшін жаңалық ... ... ... ... үшін ... ... ... байланысты мұғалімдерді инновациялық процеске
тартқанда ... ... ... ... ... ... ескерілуі тиіс. Жаңашылдықтың ... ... ... ... ... ... ... субъективті, танымалдық деңгейі және қолдану аймағы бойынша.
Критерийлер жүйесіндегі оптималдық ... қол ... ... ... жұмсаған күшінің шығыны мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайымен
бөлек оқушылар ортасында бірдей ... ... қол ... ... педагогикалық инновацияны еңгізіп, ... аз ... ... және аз ... ... ... ... қол жеткізу ... ... ... критерийі ретінде мұғалім қызметіндегі ... ... ... білдіреді. Өлшемдегі технологиялық,
нәтижені бақылау мен ... ... мен ... ... ... жаңа ... ... оқыту мен тәрбиелеудің
тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі
педагогикалық инновацияны бағалаудың критерийі ... ... ... педагогикалық идея ... ... ... күрделі техникалық жарақтандырылуымен немесе мұғалім
қызметінің ерекшеліктерімен тар шеңберге тығылып, ... ... ... онда біз ... ... ... айта ... бұқаралық педагогикалық тәжірибеде қолданудың ... ... ... мен ... ... олар ... өтіп, объективті баға алған соң ... ... ... ... ... ... ... критерийлерді білу және педагогикалық инновацияны
бағалауда қолдана алу ... ... ... ... ... және мектеп қызметінің тәжірибесін ... ... ... педагогикалық жаңалықты практикады қолдануға
белсенділіктің төмен ... ... Ал ... ... іске ... қалуының ең кем дегенде екі ... ... ... ... ... қажетті сараптама мен
сыннан өте ... ... ... ... жаңалықты көбіне
ешқандай алдын ала ұйымдық, техникалық, ең бастысы ... ... ... ... енгізіледі.
Педагогикалық инновацияның мазмұны мен критерийлерін тап басып тану,
оларды ... ... ... жеке мұғаліммен бірге оқу
орнының жетекшісіне де оны ... ... ... ... ... ... ... жоғарының нұсқауымен
енгізілген инновациялық жаңалықтар қысқа ... ... ... ... ... сияқты жағдайлардың негізгі себептерінің бірі – ... ... ... бір ... ... ... оқу процесінде инновацияны енгізуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік ... ... ... жаңа енгізілімнің мәні туралы ... ... Ал ... ... орта педагогикалық ұжымда
мұғалімдердің жаңа енгізілімге «қарсылық» ... ... ... ... ... ... орта
мұғалімдердің педагогикалық инновацияға қатынасынан нақты ... ... ...... ... ... ... және үйлесімді
бірлікте болатын ... ... ... ... ... ... элементтерді үйлестіре
біріктіру, шығарманың кейпін көрсету ... ... ... ойы анық
әрі әсерлі болу үшін, ондағы ... ... мен ... ... ... бір ... орналастыруға көңіл аударады. Композиция
латын тілінен аударғанда „Compositio“ – ... ... ... ... деген мағананы білдіреді. Форма материал мен ... ... ... ... болып табылады.
Форма материал мен декор киім композициясы негізгі элементтері болып
табылады. Киімнің құрылымы, өлшемі, конфигурациясы, массасы мен бет ... ... ... ... ... ... мәнері оның формасын сипаттайды
Киім дайындауға қолданылатын материалдар қасиеттері мен алу ... ... ... ... ... ... былғары, тері, шілтер және
т.б.
Әр материалдың тек өзіне ғана тән ... бір ... ... және ... ... ... ... өзінің идеяларын
материалдың негізгі қасиеттеріне матаның беткі тығыздығы, түсі, жарқылдауы
мен ... ... ...... бет әлпетінің сырттай бейнеленуі. Материалдың
фактурасының форманы көзбен көріп түсіну үшін зор мәні бар және ... зор роль ... ... көлемі мен массасының дәрежесін анықтау
үшін материл фактурасының мәні зор. Тұрақты өңдеулер бұйым конструкциясының
құрамдас бөлігі болып ... ... мен ... ... және ... жобалаған кезде тұрақты өңдеулердің ... ... ... – түрлі жырмалар, рюшалар, қосетектер, банттар,
белдіктер, ... ... ... ... ... ... шілтер,
шашақтар, білезіктер, кестелер;
Фурнитура – түймелер, түймелі ілмектер, кнопкалар.
Композиция элементтерін үйлестіруге композиция құралдары деп ... ... ... ... қол жеткізуге болады.
Композицияны үйлестіру құралдарына пропорция, симметрия мен
ассиметрия, нюанс пен ... ... ... ... пен түс ... ... іріктеу елеулі дәрежеде киінің мақсатына байланысты
болады. Композиция құралдарының арасында бірінші орынға маңыздылық дәрежесі
жөнінен де ... ... оның ... ... де ... қою керек. Форма элементтерінің өлшемдік қарым-
қатынастары – ол бүкіл композицияны құрайтын негіз. (4, 45, 14, ... ...... өзі ... ... ... ... Костюмде
пропорция ерекше маңызды роль атқарады. Жекелеген бөліктердің өзара және
адам тұлғасымен қандай қатынастарда ... ... тек ... ғана ... ... бірге адамның сыртқы сымбаты да байланысты
болады.
Композицияның басты тақырыбына байланысты киімдегі ... жеті түрі ...... пластикалық, сәндік-түсті, сәндік-өңдеу, сәндік-
конструкциялық, функционалдық-сәндік және аралас композиция
Барлық костюм формасының аса ... ... әрі ... жағынан
үлкен мәнерге ие болатыны – силуэт. Силуэт – бұл ... ... ... ... сән бағытының ауысып отыруы ең алдымен оның
силуэтінің өзгеруіне байланысты ... ... ... көркем өнер шығармашылық құрылысы туралы теория болып
саналады. Композицияның негізгі бір ... ... ... мен
сәйкестігінен, тепе-тендігінен құралады.
Киім көркемдік және композициялық ... ... ... ... ... ... арқылы толық, айқын ашық көрсетіліп оның
тапсырмаларына сүйенеді. Киім ... ... ... ... бір ... ... әсемдік бейнесі
толықтырады. (4, 45, 14, 20)
Композицияның негізгі компоненттеріне мыналар жатады: көркемдеу стилі,
силуэт пен ... ... ... түс, ... ... дәуірдің және
әрбір халықтың өзіндік көркем стилі қалыптасқан. Олар сәулет өнерінде,
тұрмыстық бұйымдарда байқалады. ... бір ... ... ... ... ... ... Бұл өзгерістер белгілі бір уақыт аралығында
байқалады және ол киім тарихында сән ... яғни мода деп ... ... киім жаңарып және жетіліп отырады.
Ізденістегі бұйым ұлттық ... ... ... ... ... ою-өрнек әшекейін қарастыру керектігі. Киімдер тарихындағы өрнектер
композициясын қарастыратын ... ... ... ... ... ... ... бар. Оларды баяғы заманға ... мың ... ... салыстыруға болады. Тастағы жазуларды,
өрнектерді әжелеріміз тарих етіп ... ... бірі ... мен ... етсе, бірі ине мен бізді құрал еткен.
Костюмнің сәні түрлі әсемдеу детальдардың, әсемдік ... мен ... ... ... ... ... Қазіргі заманғы
киімдердегі сәнді тігістердің үйлесімділігі ... ... ... ... ... ... ... (сарғыш-коңыр мен коңыр, көк пен көгілдір),
сонымен қатар көзге қонымды (ак ... ... ашық ... ақшыл, сұр, ашық
көк т.б.) түстерді сәйкестіре пайдалану арқылы әсемдікке қол ... Қара ... көк ... ақ ... ... ... сары ... болады. Олар бір-бірінен айқын көрініп тұрады. Мұндайда әр
түстің пропорциялары бір үлгіде немесе ... ... ... ... ұғымына киімнің әсемдігі ғана емес ... ... ... жағдайға
байланысты киіне білу, ... ... ... жас шамасының
сәйкестігін де ескеруі жатады. Жастар ашық бояулы тіпті әдеттегіден ... ... ... ... ... лайық, бітім сұлулығын
айқындап киімдерді таңдай білу керек. ... ... ... дене ... ... жасырып тұратын жағын ойластырғаны жөн. Толық денелі
жас әйелдер толықтықты ... екен деп тым ... ... киім ... жөн. Ең ... киімнің түсі мен формасында белгілі бір
талғамды сақтай білу қажет, әрине бұл ... ... ... ... ... ... ... үйлестіру құралына пропорция,
симметрия мен ассиметрия, контраспен метрлеп ... ... пен ... ... ... іріктеу елеулі дәреже ... ... ... ... ... ... ... маңыздылық дәрежесі жөнінен де ... ... ... ... жөнінен де пропорцияларды қою керек.
Ізденістегі бұйым қыз - ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, ендігі мақсат бұйымға ою-өрнек әшекейін
қарастыру керектігі. Киімдер ... ... ... ... ... ... өміріндегі барлық қырлары, өзіндік
салт-дәстүрлері бар. Оларды баяғы заманға жартастарға жазылған мың ... ... ... ... ... ... тарих етіп түсірген, сонда бірі
қашау мен балғаны құрал етсе, бірі ине мен ... ... ... ... ... тарихының даму кезеңдері
Қазақ халқының киiмi басқа ұлттардан өзгеше өзiндiк қасиетке толы. ... ... ... халқының табиғат төсiнде өсiп, еркiн ғұмыр кешуімен
байланысты. Өткен ғасырлардың өзінде-ақ киіміне қарап ... ... ... ... ... оның қандай дінді ұстанатындығын, қала адамын ... ... жас ... айыруға болатын еді. Сонда біздің
ата-бабаларымыз, соның ішінде ... ... ... Мұндайда тарихи
деректер, саяхатшылар жазбалары, көне сызба-суреттер сыр шертеді.
Қазақтың ұлттық киімдерінде оның ... ... мен ... және табиғи ортаның ерекшеліктерінен туындайтын көне дәстүрлері
сақталған. Олар пайдалану, ... ... ... күнделікті
және сәндік киімдерге, жыл мезгілдеріне қатысты қыстық, маусымдық ... ... ... бөлінеді. Қазақтың ұлттық киімдерін жас пен ... ... ... бала ... ... ... қыз боз бала
дәуірінің киімдері, орта жас, сар кідір ... ... ... ... ... болатындай. Сондай-ақ қандай кәсіби салаға қатыстылығына
қарай — жұмыс киімдері, бір киер сәндік киімдер, үй ... іш ... ... аңшы, малшы, басшы, жауынгер киімдері деп те бөлінеді. Жыл
мезгіліндегі тұтынысына ... ... ... ... киім деп ажыратылады. Адамның дене ... ... ... ұлы дене ... аяқ киім деп ... ... ... қалыптасқан дәстүр бойынша әр рудың, әр қоғамдық
жiктiң, кәсiп иелерiнiң киiм киюiнiң өзiндiк ерекшелiктерi сан ... ... ... ... мен ... ... ... шаруалардың, аңшы-саятшылардың т.б. киiмдерi бiр-бiрiне
мүлде ұқсамайды. Осындай ерекшелiктердi бас киiм кию дәстүрiнен де байқауға
болады.
Киім тақырыбына қалам тартқан этнограф С.Қасиманов ... ... ... ... сырттық, сулық, бiр киер, сәндiк және ... ... киiмi деп ... Бiр киер киiм деп ... маталардан әшекейлеп
тiгiлген, той-думандарға, жиын-топтарға барғанда, өзге елге ... ... ... ... ... ... ... ер жiгiт егеске
түсерде, соғысқа барарда киiмдердiң ең жақсы көрнектiсiн ... ...... ... ... ... кәзекей, сырттық киiмдерге —
шапан, күпi, кеудеше, тон, шидем, сулық киiмдерге— ... ... ... ... сырттық жатады.
Қазақтың ұлттық киiм үлгiлерiнiң көшпелi тұрмыс пен құбылмалы ауа ... ... ... ... ... ... ... тип, тiршiлiк қамы мәдениетi әсер еткендiгi сөзсiз
Жас қыздар бүрмелі етекті көйлек, бешпет, ... ... бел ... ... үкі ... аяқтарына мәсі, оюлы кебістер киген. Бойжеткен
қыздар кәмшат бөрік киеді, ... ... ақ шыт ... ... ... алғашқы жылы сәукеле, күнделікті өмірде желек киеді
де, ... ... соң ... ... ... ... жамылады. Жас келін
деп үлкен кісілерді көрген кезде бетін желегімен көлегейлеп ... бұл ... ... ... ... бірнеше балалы болған соң кимешек
шылауыш киеді. Кимешекті ... ... шым ... кисе ... ... ... жіппен жай ғана су тартып кисе жесір әйел екендігін көрсетеді. Шылауышты
кимешектің үстінен тартады. Әйелдер тері бұлғары ... ... ... ішік ... ... ішік ақ, ... ... болады.
Әйел киiмдерiнiң қазақ елiнiң бәрiне мәлiм ортақ түрлерi: көйлек, кимешек,
жаулық, сәукеле, желек, тақия, қамзол, ... ... ... ... ... ажар ... қыз бен келiншек киiмдерi, орта жастағы
әйелдер мен қарт бәйбiшелердiң киiмдерi деп төрт топқа арналып тiгiледi.
Қыздардың тақиясы қызыл, ... ... тағы ... бір ... барқыт, мауыты сияқты кездемелерден өңдi маталардан қабатталып
сырылып тігіледі. ... ... ... төрт сай ... ... ... «ирек», «қабырға» тігістермен сырылып, жібек, алтын, ... ... ... ... асыл ... ... Түрлі-түсті
моншақ-маржан, алтын, күміс теңгелер және асыл ... ... ... ... әсемдік үшін тақияның төбесіне қадайды. Үкілі
қадалған тақия қазақ қыздарының ерекше ұнатып ... бас ... ... ... тақиялары жiбек, зер жiптермен тігіліп, Маңғыстауда
“телпек”, ... ... ... деп аталады.
Қасаба – тұрпаты ... ... ... ... ... тақияға ұқсас етiп пiшiледi де, артқы жағына ... ... ... ... түскен құламасы болады, ұшы әйелдiң арқасына қарай
төгiлiп ... ... ... ... кестеленiп, қиылысқан жерiн алтын
жолақпен жауып, зерлi әшекеймен безендiредi. Құламасына шашақтар тағылады.
Шашақтың көп тағылуын ... ... ... игi ... ... Қасабаның маңдай тұсына түрлi асыл тастармен тiзiлген дөңгелек
табақшалармен бекiтiлген қыстырма iлiнген. Ал ... ... ... күмiс
қоңыраушалармен ұшталған 5-6 ... ... ... Көне ... бас ... ... элементтерін бойына сіңірген қасаба ... ... ... ... береді дейді этнограф Ө.Жәнібеков. Қасаба көбіне
төре, сұлтандардың қыздары киетін бас киім ... ... те ... ... бас ... ... түрі — қарқара.
Ш.Уәлиханов еңбегінде: «Қыздардың басында ... құс ... ... ... бас киім ... ... (Шығармалар жинағы. І том, 326 б.).
Қарқара кигенде әйелдер жаулықтың бір ұшын желке тұсына келтіре сәл шығарып
қояды да, ... ... ... сыртынан айналдырады, шашын көрсетпей
жауып тұрарлықтай етіп орайды. Жаулықтың ұзындығына байланысты ... де ... ...... ел ... үзілмей келе жатқан әйел адамның
бас киімі. Кимешек ақ бұлдан тігіліп, жиегін астарлайды. Кимешектің иекті
айнала маңдайды ... ... екі ... “шықшыт” дейді. Кимешекті жас
ерекшелігіне сәйкес әшекейлейді. Егде әйелдердің кимешегінің әшекейі аздау,
ою-кестесі жеңіл болады, ... ақ ... ... Жас ... ... әшекейленеді. Кимешектің алдын ... деп ... Оны ... ... ... жас келіншектер, орта жастағы
әйелдер, кемпірлер тартып киеді. ... кию, ... ... деген сөздер
арқылы бұл бас киім айқындалады. Кимешекті басқа сәйкестіріп пішіп тігеді.
Кимешектің адамның арқасына түсер жері ұзыншақ келеді. Мұны ... ... ... белінен төмен түсіп, шашты жауып тұратындықтан осылай
аталғанға ... ... иық, ... жауып тұратын тұйық болады. Тек адамның
бет-әлпеті шығып тұратын жері “ойық” болады. Ойықтың екі ... ... тұсы ... ... ... жіптермен бастырылып, сырыла
тігіледі. Ойықтың жиегін өңді жіппен “шалып” тігеді. Мұны “алқым шалу” деп
атайды. ... ... ... ... тігісті “су” деп атайды. Судан
кейін “қиықшалап” тігеді. Қиықшадан кейін су “жүргізіп”, “құман бау” ... ... ... тігеді. Құман баудан соң “Күрең кесте” деп
аталатын ою-өрнек салынып тігіледі. Күрең кестеден кейін ... ... ... ... бау кей жерде “ағақ бау” деп те аталады. ... ... ... ... теңгелер тағылады. Бұл кимешекке сән
береді, әрі төмен қарай басып, жазып тұрғанға әсері ... ... ... әйел ... шашын шаң-тозаңнан сақтап, додырап шықпауына септігін
тигізеді. Бұл да діни ... ... ... ... шашын
жасыруларына көмегі тиеді. Кимешектің Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... жақ, сары жақ, ақ жақ деп үшке бөлінеді. Ақ
жақты қарт әжелер, қызыл жақты ... сары ... ... ... ... ... ... моншақтармен шеттіктеледі. Әр тайпа мен рудың
кимешектерінің пішімінде, түрінде және сырт ... ... ... ... жас келіннің алғаш кимешегін кигізуге байланысты ғұрыптық
әрекеттер өткізілетін. Күйеуге шыққан ... бас ...... оның ... орай біртіндеп өзгеріп отыратын. Некелескен кездегі
бас киімнен кейін алғаш киілген кимешек ең ... ... ... ... алғашқы кимешегін кигізу әйелдің қонақы асын беруімен бірге өтетін.
Оны келіннің енесі ұйымдастырып, күйеу ауылының қарт ... ... бірі жас ... ... кигізіп, енесінен сый алатын.
Кимешектің, қазақ рулары мен ... ... ... әр ... ... ... ... Қазақстанда бұрама жаулық,
иекше атау-лары кездеседi. Көне түрі — тігілмей пішілген мата кесегі, ... ... ... ... ... ХХ ғ.20-30 жылдарына дейін
киген. Келесі бір түрі матаның ... ... ... бір жақ қырынан
келетін жағынан бас сұғатын орын ... ... ... ... түрі Омбы, Атбасарда, Әулиеата өңірінің ... ... ... ... Солтүстік және Орталық ... ... жағы ... немесе үшкірленіп пішіліп, жоғарғы
бөлігінде бетке орын қалдырылған; арқа жағы ... ... ... келеді де,
құйырығы тізеге, тіпті өкшеге дейін түсетін болған. Шығыс ... ... ... ... ... жағы ... бұрыштары қиғаш
келген төртбұрыш секілді болған; оның екі жағы-на квадратқа жақын түрдегі
жақтаулар бекітіліп тігілген. Сырдария бойында бөлек ... ... ... оның алдыңғы жағы тура бұрышталып ... ... ұзын ... ... ал ... жағы бүктеліп, бетті екі жағынан қоршап тұру ... ... ... қоятын болған. Оңтүстік қазақ әйелдерінде ... ... түрі ... екіге бүктеліп пішілген мата ... ... Көп ... түрі ... тектес болған”. Ол үшін бүкіл
мата біртіндеп басқа оралып, ... орам ... ... ... желке
жақтан түйіледі (Захарова И.В., ... Р.Д. ... ... ХIХ — нач. ХХ в. ... Наука, 1964. — Б 115-122).
Жаулық әр ру, елде түрлiше аталған:  ... ... ... оны ... (матаның көлемiне байланысты) шаршы, Жетiсу, Алтай
өңiрлерiнде шылауыш, ал оңтүстiк Қазақстанда күндiк деп аталады. Рудың
өзiне тән ... ... ... ... ... ұзын ... ... жаулық кисе, Семейде үшбұрышты, шеттері тым созыңқы орамал
тәрізді етіп ... түрi ... Арқа ... ... және ... ... қос ... тартқан. Шылауыштың шетiне қол кестемен қызыл, жасыл,
сары, шолақ және жалғасқан қысқа оюларды ... ... ... ... ... ... кестеленген төбелдірік салады.
Бұрынғы Торғай облысы аумағындағы жас келіншектер ХХ ... ... ... ... жаулық киген, бұл жерде оның екінші атауы тегін
берілмеген, себебі оның шығу тегі ... ... Оның ... ... қағаз немесе картоннан жасалған қатты каркас ... ... ... ... ... Түрі ... ... конус
сияқты, биіктігі жарты метрдей, қапталған матасының артқы шеті емін-еркін
арқаға түсіп кетеді. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында мұндай бас киім ... да ... яғни ... ... ... ... тән ... Оның төменгі жағына оқалы кесте тігіп, моншақтар қадаған, ал ... ... ... ... Орта ... әйелдер оны кеңірек әрі
төменірек тігіп, әшекей тақпай киген. Қартамыс әйелдер үстіңгі ... ... ... ХІХ ғасырда әйелдер үшін міндетті киім ... ... Орта Азия ... да ... ... ... сыртынан тартатын шұлауышты ақ жібектен, ақ ... ... ... ... етіп ... ақ ... шетiн қайырып шалып
тігіп дайын-дайды. Матаны шаршылап ... ... ... ... үлкен
бөлігін тұтас төбені жауып тұратындай есеппен екі шекесінен қыр ... ... ... ... ... ... ... төгіліп
тұрады. Шұлауыш шаршысының ұзын, қысқа болуы тұтынушының бойының ұзындығына
байланыс-ты. Шұлауышты басқа тартқанда шаршысының ұшы етіктің сірі өкшесіне
тиіп тұруға ... ... ... қол ... ... жасыл, сары,
шолақ және жалғасқан қысқа оюларды салады. Оның бұрыштарына ұшбұрыш ... ... ... ... ... ... Шылауыштың төбесiнен
шекеге таман үкiнiң сабағын орап маржанмен ... Жас ... ... ... ... ... ша-шақ төгіліп,
кестеленген төбелдірік те пайдаланады.
Шәлінің бүркеніш, жібек, оялы, торғын, шілтерлі ... ... ... өрнек гүл шоқтары сызылған әртүрлі бедерлі немесе шымқай қызыл ... ... де ... ... ... ... шаршылап, кейде үшбұрыштап
әртүрлi үлгiде iз салып, ақ немесе күлгiн түстi ешкi түбiтiнен де тоқиды.
Қыстық жүн шәлілер түбіт, түйе ... ... ... тоқылған, басқадай
да суық өтпейтін қалың, жылы ... ... ... да ... ... ... ... жастар, бірыңғай, өңділерін орта жастан асқан ана,
әжелер тұтынады. Шәлінің құны, сапасы мен қажеттілігі жағынан да ... ... ... ... ... ақ ... (ақзу, ақторғын, атылас,
шыншу т.б.) материалдардан жасап пайдаланатын болған. Мұндай ... ... ... ... сары ... т.б. өңді ... үш
бұрыш астырып, сырып әшекейлеп келді. Шаршы ақ шытты жіңішкелеп бүктеп
жапсырылған екі ... дәл ... ... ... ... арасына артық
шығарып бүктейді де екі ұшын әркім өз ... ... ... байлайды. Байлау
оң жақ шекеге келеді де, ұшындағы үшбұрыш шүберек жапсырылған ұшы шығып
тұрады. (Халел. Н. Ұлттық ... ... ... – Ерте ... ... ... қол орамалды
қыздар жігіттерге сыйлайтын болған. «Орамал тонға жарамаса да, ... ... ... мәтелі осыдан шыққан. Орамалдың басқа тартатын шаршы
және қиықша ... де ...... ... дәстүрлі киімдері аса бай, керемет сәнді
бас киімдер ішіндегі ең әшекейлі, әрі күрделі, ұзатылған қыз ... ... ... ... бас ... Сәукелені Орта Азия мен ... ... ... ...... бас ... ... биіктігі шамамен бір жарым, екі қарыстай ... ... жұқа ақ ... сырып тігеді де, сыртын қызыл ... ... ... аң терісімен әдіптейді: алтын, күміс әшекейлер, моншақтар
тағады; жоғары қарай жіңішке-ре ... ... үкі ... ... ... ... ... лента тігіп, бергегіне ... ... ... негізгі бөліктері –тәж, төбе, құлақ бау және артқы бау.
Сәукеленің төбесі қиықтанып ... Оның ... тәж деп ... дөңгелек айдары болады. Сәукеленiң екi самайдан түсіп ... ... ... ... төгілме моншақ, салпыншақ шекелiк
немесе жақтама аталады. Ол барған жерінің ... ... ... игі ... ... Екі жақ самай тұсына бетке жеткізе шолпы
тәріздендіріп бірнеше ... ... ... салпыншақтарды сәукеленің
бетмоншағы деп атайды. (“Бетмоншағы ... ... ... ... Сәукеле бастан қисайып немесе түсіп ... үшін ... бау ... Екі ... ... омырауға жететін құлақша тоқылады.
Сәукеленің арнайы күмістен жасалған төбелдірігі, маңдайшасы, екі жағында
тізілген маржаннан салпыншақ пен ... және ... ... ... ... ... ... Сәукеленің төбесіне жібектен желек салынып, оған үкі
(қарқара) ... Ту ... ... ... ақ ... ... ақ ... тағылады.
Жаңа түскен келінге беташар айтылып, үлкендер ... ... ... ... ... ... — бүркемесі (ақ бүркеншігі)
қамшымен сабымен түріліп, беті салтанатты ... ... соң ол ... ... алмастыратындығы белгілі. Ақ бүркеншек алғаш түскен келінді тіл
мен көз сұғынан сақтайды, әрі ақ ... ... ... нышаны санайды. Жаңадан қауымға мүше болған жанның өз қауымы мен
жаңадан мүше болып ... ... ... ... өтпелі кезеңді
белгілейтін сәтте қолданылатын зат.
Қазақ ... ... ... ... сан ... киім үлгілері жасалып
шыққан. Әсіресе, ұлт өмірінде әйел затына арналған киімдердің ерекше рөлі
болғаны ... ... әйел ... ... ... қарау дәстүр-лі
мәдениетіміздің ерекше көрінісі екені күмәнсіз. Халқымыз қыз ... ... ... арқылы емес, мың құлпырған бояуы қанық,
келісті де ... ... ... ... жөн көрген.
Ұлттық киім – көненің көзі, бізге жеткен ... ... Оны ... ... ... ... ... қажеттігін
ескерсек, мұндай жағдайларға үзілді-кесілді ... ... жөн. ... бұл ... баса ... аударып отырғанымыздың тағы бір себебі –
уақыт өткен сайын ұлттық киімді сақтап, зерттеп – ... ... ... болып отыр. Дегенмен, қазақтың ұлттық киімі дәуір талғамынан
өтсе де ғылыми тұрғыдан әлі де болса ... ... ... ... ... әрі ... түсуді қажет етеді. Ұлттық киімді зерттеп білудің бірден-
бір тиімді жолы жазба деректер ... ... ... ... дәл ... ... жоқтың қасы. Сондықтан да қазақша киімді егжей-тегжейіне
дейін жете білетін ұрпақ – оны ... және ... ... ... ... ... ... түрде кең көлемді далалық экспедициялар
ұйымдастырып, әлі де болса кездесетін ... киім ... ... ... ... ... ... алумен қатар жүргізе берген жөн.
2.2 Ұлттық стильде заманауй костюмге қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... тарихы бар.
Атадан балаға, ұрпақтан ұрпаққа мұра болып, үнемі қолданыста болып, дамып
келе жатқан өнер түрі. Қазақ халқының тұрмысында ... ... ... ... ... ... келетін «ағаш уықты, киіз ... үй киіз бен ... өте ... үйлесінен тұрады. Тігуге де, жинауға
да, алып жүруге де өте ... осы ... ... ... ... қасы. Ою-өрнекті жақсы саналы жасау үшін ... ... ... ... білу қажет, оның ою-ырғағы мен мөлшерін, яғни оюдың
заттың бетіне түсуі мен орналасуын нақты жобалау қажет. Оюдың жақсы ... ой ... ... мен ... ... ... ... Ою-өрнектің қандай түрі болса да, ол – адам ойының жемісі. ... ... ... ... ескен арқандай бірігіп тұруы керек.
Ара жігі бадырайып, үйлеспей, олпы-солпы болса, ою өзінің сәнін, ... ... ... ... мүмкін. Қазақ ою-өрнегі қошқар мүйіз
түрінен ... ... ... ою ... ... да осы ою түрі ... ... қажет. Басы қошқар мүйіз оюынан бастау алған өрнек дами келе
неше алуан түрге ... ара жігі әр ... ... ... ... ... ою түрі шығады. Ою тасы қошқар мүйіз бастаған өрнек ... ... ... сән бере келе ... ... байланыс пен сәндік тауып
жасалатын ою түрін әрлендіре түседі. Табиғаттағы әсем гүл ... ... өз ... тапса, жарасып, құлпырып, көз тартып, ... ... ... ... әсемдік, сұлулық шашып тұрары анық. Біздің ... ... өнер ... ... ... шыңына жеткізе білген.
Ою - өрнектің классйфикациясы
Ою деп заттың, бұйымдардың, ... ... ... ... ... ... ерекше мәнер, қосымша эсер беріп, қарапайым
симметриялы элементтерден құрылып, ырғақ, теңеу, рең ... түзу ... ... ... ... ... ... эше-кейлі өрнекті
айтады.
Оюды кілемге, сырмаққа, ... ... ыдыс ... ... аяқ киімдерге, зергерлік бұйымдарға, кару жараққа, сэулет
ғимараттарына эр түрлі ... ... ... бұйымның сыртқы пішініне, алатын орнына, аткаратын қызметіне,
пайдалану мақсатына және ... ... ... ою ... ... бояп,
қашап, құйып, бедерлеп, өріп, ... түр ... ... әр ... физикалық қасиетіне, пайдаланылатын өнер ... ... ... рельефті, барельефті болып шешіліп, жазықтықта
қалай қолданылса,кеністікте де солай орын ала ... - ... ... негізгі мәнері төрт төрт топқа бөлінеді.
Олардың барлығының негізінде ... үғым ... ... ... ол ... ... классикалық топтың негіздері.
Ою - өрнек классификациясы келесі топтарға бөлінеді:
|р/с |Ою-өрнек | ... |
| ... | |
|1 |Жан - ... ... арқар мүйіз, сынык мүйіз, |
| | ... ... кос ... ... ... төртқұлақ, құс|
| | ... түйе ... каз ... кұс канаты, өркеш, |
| | ... ... жэне т.б |
|2 ... ... ... және т.б |
|3 ... тектес |Гүл,жапырақ,жауқазын,төрт түшкіл,шыршық,қаңқа,тоғыз|
| | ... ою. |
|4 ... ... ... және |
| | |т.б |
|5 |Жер - су ... |Ағаш, құрт, құмырысқа, ирек,. балык, тышқан із, |
| | ... және т.б. ... ... ... адам ... ... ашьп, көркем-өнер шығармасы
ретінде қолданғанын дәл зерттеп ашкан ешкім жоқ. Ашып дәлелдеу де ... ... ... ... ... екендігі туралы, ою өрнектін
бір біріне қалай бағынатындығы туралы сұрақтарға тек арнаулы физикалық,
математикалық заңдылықтарға негіздеп қана ... ... ... Ол ... ... ... ... ою-өрнектерге талдау жасап, әр классикалық топқа бөлмес бұрын
ою-ернектің негізгі кұрылымы калай, оюдың ... тән ... ... ... ... не, ... ... құрылысын,
образдык белгісін өзгертуге симметрияның әсері ... ... ... ... қажет. Ою-өрнекті халық шеберлері сәулет, ... ... ... ... барлык өнер заттарын көркемдеуге,
әсемдеуге пайдаланған. Осыған орай ою-өрнек үлгілері ... ... ... ... ... ... екі топқа бөлінеді.Біріншісі, ою
ешқандай заттарды көркемдемей-ақ, өз алдына жеке әшекей ретінде қолданылып,
көрермендерге эстетикалық сүйсініс, әсер ... ... ... ... ... жақтары пайдаланылады. Екінші түрінде оюлар шеберлердің
қолынан шыккан заттарды көркемдеп толықтырып, айрықша көрініс, сәндік ... ... ... ... ... ... ерекше бөлінбей оның
формасын, пішін түрлерін ерекшелейді. Қазақ ою-өрнектерінің өздеріне тән
сыңар ою, тең, жүздеме ою ... ... ... ... ... композицияның классикалық орталық бөлік, шет, жиек фон
негіздерімен ... ... ... ... ... ... Мысалы, толқын, ирек, су, омыртқа, айшық, сыңар
мүйіз, бұғы мүйіз оюларынан шапшаң қозғалысты байқасақ, қошқар мүйіз, сынық
мүйіз, ... ... ... ... ... ... байыптылықты
көреміз.(Абдраман 49-50)
Ою-өрнектің шығып тарауы қоленер, ... ... ... ... жэне ... ... орын ала білді. Олардың даму
процестеріне халықтық элеуметтік сана ... ... ... мэдениетінің өсіп, түрмыс жағдайларының жақсаруының да ... ... ... тэн ... ... ... қалыпта-сып, дэстүр алды.
Пішу, үлгі алу жэне басқа материалдарга кө-шіріп эсемдеу жолдары дамыды.
Кілемге, ... ... ... ... үй ... ... түрлері қа-лыптасты. Олай болса, ою-өрнек ... ... ... күйінде келмеген. Ою-өрнек-адам баласының ақыл-ойының то-лып
толқуынан, ... ... өзін ... ... ортаны танып
тамашалауынан туған бейнелер. Гулдің, жапы-рақтың, жан-жануардың бейнелері
нақты сол шын қалпында бе-рілмей, көшірілмей, образдар ... ... ... аясына ерекше мэнермен, үндестікпен, эуенмен жеткен. Бү_л
халықтың білімінің, шеберлігінің өсіп, ою-өрнек ... ... ...... есеп, теңдік, теңеу, үйлесім, жарасым,
сәндік, көркемдік, сәйкестік, тазалық, нәзіктік, сүйкімділік, парасаттылық,
жылылық, сұлулық, ойлылық, ақылдылық, зеректік, ... ... ... ... ... шеберлікке, икемділікке, дәлдікке
баулиды, тәрбиелейді. Өнерге ... ... ... ... ... жинағы. Ою ойған адамның жүрегі жылы,нәзік болады. Қошқар мүйіз –
ою-өрнегі – байлық пен ... ... ... мүйіз бен арқармүйіз
оюларының қазақ қолөнерінде қолданылмайтын жері жоқ. ... ... ... әр ... ... ... пайдалану деңгейіне қарай әр алуан
жапырақ тектес, бітпес оюлар салынады. Бұл өрнектер «иірім», ... ... ... ... «қос ирек», «жұлдыз гүл» т.б. ... ... ... ... әр ... өзіне лайықтап, жарасымын,
үйлесімін, сәнін тауып жасаған. Жасаған затпен ою-өрнек бір-бірімен ... ... ... ... ... отырған. Ою-өрнек түрлері өте нәзік
түрде түскен. ... ... ... ... оюды ... болудан сақтауы,
әсемдігіне жеткізе білуі керек. Өнер зерттеушілерінің пайымдауынша қазақ ою-
өрнегі үш түрлі ұғым негізінде туған деген ... ... ... халқының өзіне тән ертеден келе жатқан ұлттық оюлары.
2. Басқа ... ... ... ... ... ... Ертеден қазақ ою-өрнегі мазмұны жағынан үш
түрліұғымдыбейнелейді:
1.Малөсіруменаңшылық.
2.Жер-су,көшу-қону.
3. Заттардыңсыртқыбейнесі.
Осылардың қайсысында да қошқар ... оюы ... ... Ою, ... ... ру, ... ... малдың ең-
таңбасында, ай, жұлдыз, аспан әлемін ... орын ... ... ... ... иген, тасты қашаған, мүйізді балқытқан, металды
өңдеген. Әсемділікті таңдай да, жасай да білген. Осындай ... ... хас ... оюшы ... осы ... бояу ... пайдалануды
да жете меңгерген. Халқымыздың ою-өрнектерінде басым түс ақ пен қара болып
келеді. Бұл ою-өрнектің ең ... ... ... түрі ... ... ... ... ауқымы өте кең. Оюдың жекелеген
тармақтарынан бастап үш түр, төрт түр, бес түр, алты түр, ... әрі ... ... ... беретін күрделі оюлар да біздің
ұлттық дәстүрімізде тұрмыста үнемі қолданыс тауып келген. Халқымызда ... ... ... Сол ... ... ... өз ... мәдениетін, өнерін, мәдени құндылықтарын жоғары ... ... ... ... ұрпаққа жеткізіп, дамытып
отырды. Келешек ұрпақ ... осы ... ... әрі ... ... ... қарашығындай сақтау. Осы салада отыз жылдан аса уақыттан бері ұлттық
ою-өрнекті дамытумен айналысып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ою-өрнекті зерттей отырып, нәзік те күрделі
өнердің сырын ашу, ... ... мен оны ... ... ... ... ұсыну. Қажетіне жаратамын деген ... ... ... ... мәдениетімізді дамытуға үлес қосу, сол арқылы
ұлтымыздың мәдени өнерін басқа елдерге ... ... ... ... ... ... ... зергерлік қолөнерді дамыту
жолдарын оқырманға қарапайым тілмен түсіндіру, құзырлы орындарға ою-өрнекті
дамыту туралы өз ұсыныс, пікірімді ... ... ... ... аса уақыт ішінде ешқандай ою түріне қарамай ұлттық бағыттағы басты
ою түрі «қошқар мүйіз» айшығын сақтай ... бір ... ... ... ... әр ... ою ... жасадым. Басты мақсат – қошқар
мүйіз оюын ... ... ... ... ... ... Бұлардың ішінде алуан
түрлі күрделі оюлар да, шағын оюлар топтамалары да, зергерлік ... ... де бар. ... ... ... жасалу ерекшелігін толық
түсіндіре отырып, пайдалану жолдарын ұсыну, оюдың ... ... ... Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлі киім түрлері
өзгеріске ұшырады. Ұлттық ... ... ... ... түрін, пішінін
өзгерту дұрыс емес. Бұл біздің қазақ ұлтына тән ерекшеліктегі ою-өрнек, кие
қасиет. Осы ... ... ... дәуір өткізген, досы, қасы да таныған.
Ғасырдан ғасырға дамыған ою-өрнек тілінен шеберлер ойын да, көңіл күйін де,
уақыт жағдайларын да ... ... Әр ... өзі жасаған ою-өрнегінің
қандай ою түріне ұқсайтынын, қандай ат лайық екендігін және ою-өрнекті ... ... ... ... дәл де ... білген. Әрбір күрделі оюдың
өсімдік тамыры іспеттес түбі, түбірі, діңі, тамыры болады. Бұл менің өз
ұғымым. ... ... ... ... ерекшеленеді, бір-бірімен астасады,
сәнді шеңбер жасай отырып «табақ» тектес күрделі ою құрайды. «Табақ» ою
түрі – ... су ... ... ... ... ою салу. Қазақ халқының
тұрмысындағы көп қолданылатын ... ... ... ... ... сан алуан.
Өте ұсақ түрлері зергерлік, кестелік, сүйек, мүйіз ... ... ... ірі ... сырмақ, кілем, текемет, түскиіз, алаша, ... ... ... кең ... ... ... заттармен
қатар құлпытастарға да салымды. Ер адамға құлпытас тұрғызылса, найза,
айбалта, ... ... ... ... ... Ал
әйелдерге құлпытас тұрғызылса, алқа, сырға сияқты күміс әшекейлер, үкілі
сәукеле тағы да басқа заттар ... ... ... ою-өрнек үш топқа бөлінеді:
1.Өсімдік тектес (жапырақ, үш жапырақ, ағаш).
2.Зооморфтық(жан-жануарлар).
3.Космогониялық өрнек (дөңгелек, ирек, шимай, тор көз).
Осы ою-өрнек ... ... ... тауып пайдаланған зергер, оюшы
шеберге үлкен көмек болары ... ... ... ... ... ... ... жасаланып, оқушыларға, студент жастарға
қолөнер сабағына пайдалануға шағын журналдар шығарылса, қолөнер түрлері
мектепте пән ... ... ... ... ... ... сүюіне ықпал жасары анық. Оқушыларға ұлттық нақыштағы киім
үлгілері ұсынылса, оқу құралдарының ... ... кең ... ... ... ... оқу ... ашылса, ұлттық қолөнер
дамыған болар еді.
Өресі биік, өрісі кең өнер атауының қай ... ... ... ... да ... сияқты қазақ халқы да өзінің көне замандардан
бері келе ... ... ... және ... ғана тән ... көзге түседі. Ал қандай да болсын өнер және ... ... ... де сол ... ... ... пайдаланылатын заттар және төсек-
орын, киім-кешек, ыдыстар, ер-тұрман тағы басқалар ... ... ... өру, ... құрау өнері, ағаш бетіне күйдіріп ою салу
немесе зергерлік, керамикалық, т.б. кең ... ... ... ... ... өрнектер салынып жасалған заттар үстем таптың пайда бола
бастауын, таптық қауымның өзгере ... ... ... ... ... ... ... бейнелейтін көріністер, адам
бейнесі, жыртқыш ... мен ... ... ... ... ... ... композициясының барлығы, сол кездің өзінде-ақ өнердегі
шындық негізді салыстырып қарағанда, техникалық және көркемдік жағынан
жоғары ... қолы ... ерте ... ... ою-өрнектермен әшекейлеп бейнелеушілік қандай уақытта болмасын
халықтың дәстүр негізінде сақталды.
Халық шеберлері ... салу ... ... бір ізбен
қалыптастыруда өз өнерін үздіксіз ... ... ... ... әшекейлейтін заттардың түріне ... ... ... ... ... ... моңғол шапқыншылығы (ХІІІ ғ.)
салдарынан елдің мәдениеті мен өндіргіш күштің дамуы тежеліп, ... ... ... ... ... ... тек дін басылары мен ... ғана ... ... ... ... байлығын көрсетуге,
семья мүшелерінің киім-кешегін әшекейлеуге ... ... ... ... ... ... күнделікті үй тұрмымысындағы заттарын
әшекейлей де алмады.
Тек қана ХІХ ғасыр ... ... ... ... ... ... орыс ... қоян-қолтық араласуы, қазақ қолөнерін қайта
өрлетіп, жаңа элементтермен ... Түрі ... ... ... ... ... алтын, күміс түсті жіптер мен өрнектеу ... ... ... өндірістік бұйымдар пайда болды. Халық
творчествосын шабыттандырып, кестелеудің әр түрлі әшекейлі әдістеріне көңіл
аударыла бастады. ... ... ... сәндік, күнделікті
тұтынатын жасау жиһаздары мен алуан түрлі әшекейлі бұйым нақыштарына қарай
отырып, ... ... ою, ... ... өмір ... ... асқан зейінділік, сезімтал творчестволық ... ... ... ... ... ... ... ғасырлық ұзақ, тарихына
бойласақ, ел іші он саусағынан өнері тамған өнерпаз ... ... ... Олар ... өнер туындылары айналадағы табиғат
құбылысы, күнделікті кәсібіне, қоғамдық құрылысына ... не ... ... ... ... ... ... өнері күні бүгінге дейін жан- жақты, толығымен
зерттеле ... жоқ. Дей ... бұл өнер ... ... бір
дәрежеде жүйеленуіне бірқатар ғалымдар мен өнертанушылар, тарихшылар мен
этнографтар атсалысқанын да атап ... ... ... ... ... нәтижесінде ою- өрнекті өнертану ғылымында көкөніс өрнек
(жапырақ, үш ... гүл, ... ... ... ... табиғи және фантастикалық бейнелері, қошқар мүйіз және оның
түрлі нұсқалары: қос мүйіз, қыңыр мүйіз, сынық ... ... ақ ... қаз ... және тағы ... ... ... (сүйір, шаршы, шаршы
мен тұмарша, жұлдызша, көпбұрыш, балдақ, қармақ және тағы ... ... ... төрт құлақ, шұғыла, шимай, бітпес және тағы
басқалар) деген топтарға бөлу қалыптасқан. Сол ... ... ... ою- ... ... ... және ... деп екі топқа ғана
бөліп қарастырады. Жалпы алғанда бүгінгі күнге дейін өнертанушы ғалымдар ою-
өрнектің екі жүздей түрін тауып, ғылыми ... ... ... екен.
Әйткенмен ою- өрнектің түрлері ... ғана ... ... ... ... ... тынымсыз даму үстінде болатыны секілді, өнер ... ... әр ... ... ... сұраныс- қажеттілігіне қарай
дамып, жетіліп, өркендеп отырады.
Халықтың өзіндік ... ... ... ... ... ... көрініс тапқан. Ғасырлар бойы қалыптасқан ... ... ... ... ... бір ... ... алғанда,қазақтың ұлттық киімі бүгінгі күнге жеткен.Халық
арасынан шыққан ісмер -шеберлердің шығармашылық ізденістері ... әрі ... ... ... ие бола ... ... заман сән үлгілеріне бағыттама
Киім дегеніміз- Адам ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Адам әрдайым қоғамда, ортада өмір сүреді, сондықтан да қоғамда болып
жататын қозғалыстар жеке адамды айналып өтпейді. Сәнді ... ... ... бірі ... одан ... Рас, ... дәулетіне, біліміне, сәулетіне, ой-өрісіне, мәдениетіне, жұмыс
істейтін жері мен ... ... ... ... ... енді ... болса сән қуудың өз жағдайына сай келмесін ... ... ... бағыттамаға келетін болсақ сән, мода деген сөз біздің тілімізге
шет тілінен енген термин сөз ретінде қабылданған. ... сөзі ... ... ... алынған, ал бұл сөз латынның “modus” сөзінен бастау
алған.
Ол белгілі бір өлшем, тәртіптің ... ... ... ... ... өмірдің немесе мәдениеттің белгілі бір саласында ... ... аз ... ... ... деп те ... ... Талғам ұғымынан
моданың айырмашылығы ол көркем туындыларға және ... ... ... ... түрінің неғұрлым аз уақытта үстірт
өзгеруін білдіреді.
Ал тар мағынада “Мода” ... ... ... аз ғана ... ... ... түрі мен үлгісінің өзгеріп отыруы.
Жалпы моданың екі ... ... ... Жеке адамдарға арналған, ерекше сәнді және салтанатты сән үлгілері;
2) Жалпы халыққа ... сән ... ... ... ... ... Бірақ сән үлгілерін
жасаушылардың міндеті осы екі категорияға дабірдей. Аталарымыздың ...... ...... ... ... мағынасы тереңде.
Оның философиялық мәні біздердің бүгінгі қызметімізді толық ... ... мода ... ... қоғам өмірінің барлық ... ... ... социологияға және басқаларына дендей еніп ... ... де ... өмірдің барлық жақсылықтары мен қарама-қайшылықтары
сән үлгілерінен өзіндік көрінісітерін тауып ... ... ... ... ең бір ... ... бірі
“сарын”.
Сарын - суретшілердің, дизайнерлердің ойлауындағы ортақ категория, сарын
– бұл тұрақты, ... ... ... Бұл – ... өнерінде, суретте,
қолданбалы-қолөнерде болмасын өзінің тұрақты ырғақты түрін сақтап қалады.
Сонымен ... ... ...... ... ... ... жалпы ортақ ерекшеліктерін сақтап тұру.
Әр адамның өз талғамына, қажетіне сай сәнді киіну ... ... ... Сіз іс тіге ... бұл ... ... адам ... жарасымды да
сәнді киімді қашан да тігіп ала алады. ... ... ... ... қоя ... ... қайда, қашан кию ... ... сырт ... ... ... ... т.б)
Сәнді арнайы көркемдеуші сәнгер жасайды Ол сәнқой адамның талғамын ескере
отырып, тұтынушы халықтың талабына сай ... етіп ... деп ... ... ... ... түсіретін үшкір таяқша) сөзі әдебиет пен
өнерде ... ... ... ... ... көркемдік
ерекшеліктерін білдіреді.
Стиль
Классикалық ... ... ... ... ... бір тұрақты, ғасырлар
сүзгісінен ... ... ... ... ... ... костюм
«ағылшын»пальтосы, плащ, ал әйелдердің киіміне ұзын жеңді көйлектер, тік
немесе бүрмелі белдемшелер «шинель» ... ... ... ... ... осы заманғы киімдер. Бұл стильде ұлттық
ою-өрнектер, кестелер, қол жұмыстарын кеңінен қолданамыз.
Романтикалық стиль-бұл ұшқыр, қиал елестер ізденістер тобы. Киімде ... ... ... ... ... ... жазға деген ұсынысында таза және көлеңкелі ақ түстер басты
рөл атқарады. Олар өз бетінше ... ... ... ... таза
түстер мен күнмен құнарланған жеміс түстері және ... ... ... ... - ... ... құрастыруда маңызды элементі болып
табылады. 2012 жаздық ... ... ... қойып отыр:
- Жеңілдеу талшықтардан жұмсақ түстер боялған ерекше структураны
құрайды;
- Әйелдер киіміне жеңіл әрі жұқа ... ... ... ... ... және ... үлгілер әсерінен өзгеше жаздық мата
құрылады;
- Матаның ... ... ... бұдырлары көбіне ағаш бұталарын
елестетеді. Оларды лазерлік бедерлеумен, ыстық қыспа ... ... ... ... ... ... айта ... мен 2012 жылдың көктем
және жаз мезгіл түстеріне – балмұздақ түстес және ақ көлеңкелі түсі ... ... Осы ... ... кестелеп, қолмен бисерлерде тігілді.
Кестелеу де, бисерлерді ... тігу де ... келе ... ... ... ... ... кестелеуді, бисерлерді тағы басқаларды қолдана
отырып Б.Асанова өз ... алға ... ... Әр ... ... өзін ... білді. Осы коллекцияның біріне қолдана кеткен
түстерін, маталарын, ерекше элементтері мен өз таңдауын ... ... ... ... ... - ... бұйымдарға ерекше қимыл беретін
жұқа сеткамен комбинацияланған моделдер әдемі көрінеді.(28, 15-18)
Түрлі - түсті жібек жіптермен бай көрініс ... ... ... ... ... ... ... қолдан тігілген қазақ
оюлары модельдерді ерекше көрсетеді. ... өз ... ... ... негізінен петроглифтар тасқа қашалған суреттер. Оюлар
саны олардың модель обзорына ... ... ... ... ... ... ... материалымен, талғаммен жұмыс істей алатындығын
көрсетеді.
Моделдер ерекше элементтермен толықтырылған - ашық әрі қанық ... ... ... ... ... ... техникасын қолданған.
Киімдердің декаративтік және қанық түсіне қарай ... - а ... ... ... ... ... осы заманға сай стильді киімге ... ... ... ... Қазақстан Республикасының дизайнерлер
одағының мүшесі, көптеген конкурстар мен көрмелердің лауреаты - этностилді,
киімді ұтымды деп санайды, әрдайым жаңа және ... «Тек қана мата ... ... қолдана білу керек - сонда коллекцияңыз ұтымды болады».
Сән бағытында көрініс алатын ... ол ... ... ... ... киім ... ол ... жарасқан стилің,
сұлбаң, түсің, тігісің, түймең, ... өз ... ... сыланып
- сипауың, макияжың. Не болса да өзінше өзің жаса. Осыған рахат тапсаң ... ... осы. Бір ... өзінше жасай алу үшін ... ... ... ... ... ... ескінің басқаша көрінісі. Жаңаша жасай
алмасаң онда ол сән ... Ал жаңа сән ... - ... ... алды ... ... қаққызып таңырқататын көркемдік жаңалығы
талғамынды ұйытатын, бойыңды балбыратып ... ... ... ... сән әлемі. Сәнді әр бір адам өзінше қабылдайды, бұл
оның ... ... ... мен ... бір ... ... ... өзіне ғана тән ерекшелігіне байланысты. Сән бұл ... ... үшін ішкі ... бір ... жан ... айнасы,
ал сәнге деген талғам біздің ... ... ... ... талғамы, талабы әртүрлі болғандықтан сән ... - ... ... Қандай киім болмасын оны сәндеу – ол жаңа ... ... ... ... Оның екі негізгі түрі
бар: техникалық және көлемдік сән. ... ... ... ... жасайды, онда сәннің бағытын, ... ... ... ... мата таңдауын көркемдік әшекейлерін (кесте, сәндік тігістер,
таспа), фурнитураларын ... ... Ал ... ...
сәнді эскиз, фото ... ... ... ...... Сәнді киім – ол адам денесіне қонымды, ... ... ... ашу, дене ... мен ... ... ... киім. Мысалы, «Киіміне қарап қарсы алып, ақылына қарап шығарып
сал» делінген ... ... ... ... ... өнерімізбен салт - дәстүріміз
қолға алынғалы ұлттық сезіміміз оянып ұлттық киімдерімізді сән ... ... ... бар ... ... жұмысы біраз сән үйлерінде
іске асырулада.
2.4 Үлгіні таңдау
Киім үлгісі адам тұлғасына ... ... ... бойы толығымен, ал
артқы бойынан оның үштен бір бөлігінің көрінісі бейнеледі. Киім ... ... ... ... ...... тігістері
орындалады. Киім үлгісіне анықтама беру келесі формада жүргізіледі: киім
атауы, жас ерекшелігі, маусымдық уақыты, киілу мақсаты ұсынылған матасы
және әрбір бөлшектеріне ... ... ... ... таңдау адамдардың қоғамдық жағдайға және ... ... ... ... ... сұлулық туралы
модамен байланысты ұғымы. Адамзат қоғамының дамуымен ... ... ... үнемі жаңарып отырады. Киім үлгісін әркім өз бетімен
таңдайды, таңдау ... әр адам жеке ... мен сән ... ... ... түрлі әсемдеудің әсемдік бұйымдар мен
түстердің сәні мен сипатын ... ... ... ... ... көркемдеуші – сәнгер жасайды. Ол сәнқой адамның
талғамын ескере ... ... ... талабына сай келетіндей
етіп орындайды. Үлгі таңдау жауапты іс. ... дене ... ... әр ... ... сән ... – күрделі жауапты
жұмыстардың бірі. Сән журналынан киім таңдағанда дене ... ... етіп ... оның ... ... ... ... керектісін таңдап алып оған мата, фурнитура
таңдау жұмыстары жүргізіледі. Жалпы үлгіні ... оның ... жас ... дене ... сай келуін, сәнді болуын
ескереді. Киімнің үлгісін ... ... ... өзіне сын көзбен
қарай алатынның белгісі болып табылады, яғни, киімнің үлгісін
таңдау ... ... ... де ... ... ... мен киімді орынды кие білуі. Бұл қасиет ... ... жас ... ... ... барысы бұйым жасаудағы жан-жақты білімділік пен қиялға
келіп ... яғни ... ... мен шығармашылық
табыстар арқасында миымызда жиналған жаңалықтар мен көз алдымызға
елестете де ... ... фото ... ... ... іске
асырылатын процесс, сонымен барлық жинаған сән туралы ойымызды,
болашақ бұйымға ... ... ... салу ... ... ішінен өзімізге ұнаған үлгіні таңдадық.(36,25-40)
Осыған орай біз қыздарға ... ... ... ... ... ... ... түсірдік. Сән бағытымызды ұлттық дәстүрге
лайықтап алынды. Үлгімізге кең етек, әсем де ... ... ... ... ... ... сай, ... қажет бұйым құрастыру
мақсатымен бекіттік. Таңдалған үлгімізді ары ... ... ... ... ... дәрежеде болатынын алдағы ... ... ... Соны ... ... ... ... көйлекті заман
талабына лайық деп, қыздарға ұлттық нақыштағы сәндік көйлекке ... ... ... ... ... ... ... талабына сай ұлттық мерекелерге, сахналарға , ойын-
тойларға, күнделікті жағдайда киюге арналған ... Бұл ... және орта жас ... қыз-келіншектерге, әр маусымда
киюге арналған.
Көйлек – көк түсті ... ... ... ... ... күнделікті
немесе мерекелік жағдайда киюге болады.Көйлек қынамалы сұлбалы, күрделі
пішімде, артқы және алдыңғы бойдан тұрады.
Көйлектің артқы бойында иық ... ... ... мен ... ... келген. Көйлектің алдынғы бойында да рельеф тігісі иық ... ұзын ... ... ... ... ... ... өңірі
мен етегіндегі және жең аузы сұр түсті зер жібімен өсімдік тектес оюмен
баспа тігісті түрімен кестеленген. ... ... 96 – 78 - ... ... ұсыныстар
Сән бағыты киімдердің ассортиментіне,оны тұтынатын тұтынушылардың
талап,тілегіне,киюге арналған имаусымында қолданылатын жаңа мата ... ... ... деңгейіне байланысты өзгеріп
отырады.
Сәндік ұғымына киімнің әсемдігі ғана емес,сонымен
бірге нақты жағдайға байланысты киіне білу,адамның шұғылданатын ісіне,жас
шамасына сәйкестігі де ... ... ... басқаларға ұқсамайтын мүсіні болады. Адамның осы
қасиетін ескере отырып ... киім ... ... ... ... ... ассортименті тұтынушылар
сұранымын қанағаттандыру үшін өнеркәсіп шығаратын түрі мен ... ... ... ... ... ... адам денсаулығын және жұмыс істеу
қабілетін сақтауға көмектеседі.
Киімнің қоғамдағы маңыздылығы, киім мәдениетінің ... ... ... ... ... пен ... деңгейін көрсетеді.
Идеялы варианттарда,киімді пайдалану уақыттары физикалық және моральдық
жағынан сәйкес келуіне ұмтылу керек.
Физикалық ... ... ... ... осы ... дайындалған
маталарға тәуелді.Киімнің өлшемімен өнімін ұзақ уақытқа сақтау үшін оның
маталарында барынша серпімділік қасиеті болуы керек.
Маталардың ассортименті өте әр ... ... ... ... ... ... шығарады.
Артикул дегеніміз — техникалық жағдаймен сәйкес жасалынатын матаның
дербес түрі.Артикулдың сандық белгісі бар — ... ... ... рет ... аты ... болуы мүмкін,бірақ артикулдері әр
түрлі.
Прейскурант — матаның бөлшек сауда ... ...... ... бөлшек сауда бағасы;матаны жасап шығарғандағы
көрсетіледі.
Матаның техникалық қасиеті дегеніміз тігін өндірісіндегі бұйымды
пішу,құрастыру және ылғалды — жылулықпен өңдеу сияқты процестердің әртүрлі
негіздерінде байқалатын ... ... ... мыналар жатады:
– қиюға
мықтылығы,сырғығыштығы,тарқатылғыштығы,опырылғыштығы,отыруы,матаның ылғалды
жылулықпен өңдегенде,қалыптасу қабілеті,тігістегі жіптердің жылжымалығы.
Шартты түрде ... ... ... бөлуге болады:
– Эстетикалық,техналогиялық,экономикалық және эксплуатациялық.
Ал таңдалынған үлгіге ... ... ... де ... ... ... ... мүдделі.Талаптар -
бұл киімде қандай қасиеттердің бар екенін және сыртқы ортамен,денемен,
қозғалыспен өзара әсері болып табылады.
3.1Мата тоқымаларының анализі
Тоқыма процесінде қажетті ... ... үшін ... жіп ... ... ... үстінен, бірде астынан белгілі ретімен түседі. Негізгі жіп пен
көлденең (арқау) түсетін жіп ... ... ... әр ... ... ... ... өрнек-суреттерді түсіреді. Тоқыма суреттерінің саны өте
көп. Өзінің күрделілігіне ... төрт ... ... ... ... ... өрнекті
3) күрделі
4) ірі өрнекті (жаккардты)
Мата тоқымалары торкөзді қағазда ... Әр тік ... ... әрі көлденең арқау жібі деп аталады. Әрбір бөлек торкөз негізгі жіп
пен ... ... ... білдіреді, егер негізгі жіп арқау жібінің
үстінен өтетін болса, онда ол ... бояп ... Ал ... жіп ... үстінен өтетін болса, онда ол торкөз ақ ... ... ... ... жұмысында өрнек салу жұмысын жеңілдете түседі. Тоқымада қайталанып
түсіп отыратын жіптің ең аз саны раппорт деп аталады. Раппорт негізгі жіп
және көлденең жіп ... ... ... ... жіп пен ... ... ... тең болса, яғни екі жіптен соң тоқыма қайталанып отырады.
Өрнектелетін суреттің күрделілігіне ... ... көп ... аз ... ... ... Бұл класқа жататын тоқымалар: кенеп
(полотняный), саржа жене сәтен. Барлық жылтыр тоқыманың басқа тоқымалардан
айырмашылығы, әр ... жіп әр ... ... ... бір рет ... ... оң, ... болмайды,
Кенеп тоқымадан көптеген мақта-маталары тоқылады: шыт, бөз жаймалар және
кейбір көйлектік ... ... ... ... ... кенепті
жібек, т.б, Репстік тоқыма (1а-сурет), негізгі R = 4, арқау R = 2. Кенеп
тоқыма (ендеп тоқу), R = 2 (1 ... ... ... ... ... жолақ береді, сол жақтан
астынан, оң жаққа ... ... ... әр ... ... ... бір жіп оңға жылжиды. Саржа тоқымасында раппорт үш жіптен кем болмауы
керек. Сәтен (сатин) жөне атлас тоқымаларында матаның ... беті ... ... ... Мұның себебі негізгі жіппен көлденең жіптің сирек
айқасқандығынан. Сәтеннің үстіңгі бетінде көлденең жіп аз айқасып ... жіп ... ал ... ... жіп ... ... ... бестен кем болмауы керек. Сәтен тоқымасында көлденең жіп ... ... ... да, ... үшін ... бір жіптің астымен төмен қарай
түседі, атластың тоқымада кері қарай жүреді. Саржалың тоңыма R = 3, рогожка
тоңыма R = ... ... ... шығарылатын маталар сан алуан талшыктардан
жасалады және оның құрылысы,өрнегі әр түрлі болады. Осыған орай оның ... де ... ... Оның ... қалың-жұқалығы, беріктігі,
созылғыштығы жене т.б. қасиеттері бар. Кейбір маталар жұмсақ, кейбірі
қатты, сықырлақ, сынғыш, кейбірі тігілген формасын өз қалпында жаңсы ұстап
тұрады. ... ... ... ... ... құрылысын, қасиеттерін,
ассортиментін жақсы білуі керек. Мысалы, мақта мен күспе (ватин) тоқыма
материалдары болып табылады. Мата жасайтын талшықтар озінің құрамына қарай
химиялыц және ... ... ... Талшықтардың көбі органикалық
заттардан алынады. Органикалың заттардан түзілетін табиғи талшықтар есімдік
және ... ... ... ... екіге бөлінеді. Өсімдік талшықтарға
мақта, зығыр, джут жене тропикті өсімдіктердің жапырағынан (маннила,
сизаль) алынатын талшықтар жатады.
Жануарлардан алынатын талшықтар қойдан, ешкіден, ... (жүн) ... ... ... ... ... алынатын талшықтар ақуыздық
заттардан тұрады. Жүн керотиннен, ал табиғи жібек фибрионнен алынады.
Химиялық талшықтар синтетикалық және өсімдік текті шикізаттан
дайындалтын талшың болып ... ... ... ... ... ... ... Барлық өсімдік текті талшықтардың негізгі құрамы целлюлоза
болып табылады. Целлюлоза барлық өсімдіктерде болады: мақтада 97-98%,
зығырда 64%, ... ... 56%. ... химиялық құрамында көміртегі
(С), сутегі (Н) және оттегі (О) бар. Фор-муласы - С6Н10О5 полимерлік
коэффициент, атом тобының целлюлоза молекуласында неше рет ... ... ... ... ... ... молекула –
С6Н10О4-О-С6Н10О4-О-С6Н10О4-О. Жануарлардан алынатын талшықты түзетін
ақуыздық заттар керотиннен жене жібек фибрионінен тұрады, бұл ... ... ... ... және ... саны көп, ... ... (Н), оттегі (О), азот (N), ал жүн керотинінде бұлардан ... ... ... ... (S) бар. ... талшықтар мен жіптер табиғи
синтетикалық жоғары молекулярлың қосылыстарды химиялық өңдеу нәтижесінде
алынады. Бастапқы шикізатқа байланысты химиялық талшықтар мен жіптерді
жасанды және ... деп ... ... ... мен ... ... молекулярлың қосылыстардан, әдетте шыршадан алынатын целлюлозадан
жасайды. Оларға вискозды, мысты-аммиак талшықтар мен жіптер, ацетатты
жіптер жатады. Мұнайды, газ бен ... ... ... арңылы алынатын
синтетикалық полимерлерден талшьқтар мен жіптер жа-салады. Солардың ішінде
ең көп тарағандары: полиамид талшықтары мен жіптер ... ... ... ... мен ... Химиялық талшықтардың кейбір түрі мен жіп
мата трикотаж бұйымдарды таза ... де, ... ... ... жүн, зығыр) араластыра отырып жасалады. Сонымен бірге, химиялық
жіптер техникалық және тоқымалық деп екі үлкен ... ... ... неғүрлым жуанырақ, беріктігі жоғары жіптер жатқызылады. Бұлардан
автомашинаға арналған арқандар, парашюттерге, балықшыларға арналған аулар
мен ... ... ... ... арқандар, т.б. жасалады.
Тоқымалық химиялық жіптерге жіңішке жіптер жатқызылып, бұларды иірмей-ақ
тікелей мата жене трикотаж ... тоқу үшін ... ... ... мен ... әр елде әр ... ... Химияльщ модификация
тәсілімен сополимерлік талшықтар алынған, олардан су және май жұқпайтын,
жылы, ... ... ... ңан ... ... бар маталар жасайды.
Вискозды талшықтар мен жіптерден жасалған маталар мен бұйымдар құрғақ
күйінде аз ... және ... ... ... дымқылдатса беріктігін
жоғалтады.
Триацетатты жіптен жасалған маталар мен тоқыма бұйымдар берік келеді,
жуғанда вискозды маталарға қарағанда азырақ аршиды. Бұларды ... ... жөн. ... ... ... болғанда бұл маталар мен тоқыма
бұйымдары ысңылағаннан электрленіп, денеге жабысқақ ... ... ... синтетикалың талшықтар мен жіптердің бірқатар бағалы
қасиеттері бар: берік, жұмсақ, тез кебеді бұларды үтіктемесе де ... ... ... ... ... 35:65 ; 50:50 ... ... жүн араластырып жіп дайындайды да, сосын маталар мен тоқыма бұйымдар
жасалады. Бұлар күнге оңбайды, аз қыртыстанады, тезірек кебеді., оларды
ыстың суда жуа ... ... Бұл ... мен ... ... ... бетінше өлдебір еріткіштерді қолданып кетіруге болмайды, оларды арнайы
химиялық тазалау пунктіне тапсырған дұрыс. Химиялық жіптер мен талшықтардан
жасалған бұйымдардың жазба ... ... ... ... жөн; себебі
онда жуудың және үтіктеудің ережелері көрсетіледі.
Тоқыма өндірісі және ... ... ... ... ... ең ... ... салалы өндірістерінің бірі. Қазіргі кезде
тоқыма өндірісі ғылыми ... ... ... ... ... ... мата өнеркәсібіндегі талшықтар
сияқты табиғи жене жануарлардан алынатын талшық болып екіге бөлінеді.
Тоқылу екі немесе бір жіптің тоқылуынан пайда болады. Тоқылу ... ... ... ... ... ашық және жабық шалудан түрады.
Барлың тоқылу төрт класқа бөлінеді: ... ... ... ... 5 ... 6 ... 8 класты және 10 класты машиналарда тоқыма
бұйымдары тоқылады. Тоқыма цехтарында киімнің әр ... ... ... ... артқы бой, алдыңғы бой, етек, т.б. Тоқыма бұйымдары бір
операциядан екінші операцияға өтер алдында аралық тексеруден ... де, ... ... соң ... ... ... Мата ... матаға мінездеме
3.
Қазіргі уақытта шығарылатын маталардың түрлері өте көп, ... сан ... өзі ... ... таңдап алуға мүмкіндік береді. Бірақ матаны
дұрыс, жарасымына сай таңдап ала білу үшін, оның атауын, қолданылуын,
қасиетін, т.б. білу қажет.
Маталар бір түсті ... ... ... ... ... ... түрлі-түсті жіптен,жүннен тоқылған, боялмаған, сұр,
ақшыл және ақ болып бөлінеді.
Бір түсті боялған ... ашық және ... түс ... ... Сирек
кездесетін, ашық түстерге жататындары: ақ, ақшыл сары, қою сары, қызғылт,
capғылт, қызғылт-сарғыш (само), ашық-көгілдір, ашық жасыл, күлгін, ... ... ... ... ... көк, көкшіл, жасыл қоңырқай күлгін, қара
сұр, қызғылт күлгін, қызғылт сары (қызғылт қоңыр), қара күрең, жасыл,
шымқай сары, қызыл қоңыр, аңшыл көк, қара көк, ... ... ... ... мәнерленіп боялған маталар өрнектеріне қарай әр түрлі
болады да, пішуге оңай, тиімді және қиын ... ... ... ... ... ... ... боялған маталардың түрлерін бірнеше
топқа бөлуге болады:
а) балық көз мата - ... өте ... ... ... өте оңай ... ... мата - жолақ түсірілген мата. Ол пішу барысында мұқият көңіл
бөлуді және ... жеке ... ... ... ... ... ... етеді;
в) тор көз мата - өрнегін ұқыптап қиыстыруды қажет етеді;
г) мильфлер көп түсті гүлді мата - өрнегі пішуге оңай келеді;
д) шенэ ... ... мата - ... ... ... ... ... келеді.
Оңай пішіледі;
е) пико айқын өрнекті мата - бір түске тегіс боялған, матаның ... ... ... ... Оңай ... ірі ... ... мата - матаның бетіне қызғылт түсті ірі өрнектер
немесе қызғылт ... ... ... ірі ... ... Оңай ... ... өрнекті матаның барлығы дерлік оңай пішіледі. Бейнелі
ірі өрнекті ... пішу ... ... мата өрнегінің жиілігі теңбілімен анықталады
Айшықталып боялған барлың мата бес теңбілге бөлінеді:
Біріншғ ...... ақ ... 25 ... ... ... ... емес.
Екінші теңбіл - өрнек матаның 50 пайызын алады.
Үшінші және төртінші теңбіл - өрнек матаның 75 пайызын алады.
Төртіншісі анағұрлым күрделі.
Бесінші ... - ... ... ... ... (100 %) ... Күрделі.
Матаның түрлі-түсті болуы тіні (негізгі жібі) мен арқауды түрліше етіп
бояуға байланысты болады. Тіні мен ... ... бір ... келістіре
боялуы жібек маталарды құлпыртып тұрады. Бұлай боялу шанжан (кұбылмалы,
өзгермелі) деп ... мата ... ... ... ... ... ... талшықтың құрамы жағынан бір текті және әр текті деп екіге
бөлуге болады.
Бір ... ... ... ... ... зығырдан, жібектен,
т.б. тұрады. Әр тектілер әр түрлі ... ... жүн ... мен ... ... мен ... т.б. құралады.
Әр текті маталар өзінің құрылысына қарай мынадай түрлерге бөлінеді:
а)талшықтары тікелей жіп иірер алдында араластырып ... ... ... аралас маталар деп аталады.
б) құрамы екі түрлі жіппен тоқылған маталар (тіні мақтадан, ал арқауы-
жүннен). Мұндай маталар жүн қосылған , ... ... ... ... деп ... матаның тіні мақтадан, ал арқауы жүн мен мақтадан алынған маталар.
Мұндай маталар жүн қосылған аралас маталар деп аталады.
Талшықтардың ... ... ... ... ... ... мақта мата (таза,аралас,жасанды жібек аралас мақта мата);
2) жүн мата ... жүн ... мен ... ... ... ... мата)
3) жүн мата (таза жүн мата,мақта немесе шпатель аралас жүн ... ... ... аралас жүн мата,жүн қосылған аралас мата);
4) таза жібек мата(таза жібек,мақта мен жасанды жібек аралас,жүн
араласмата);
5) жасанды жібек ... ... ... ... ... құрамына қарай маталар негізі бес
топқа бөлінеді.Матаның құрамын қалай ажыратуға болады?Оның толып жатқан
әдісі бар.Ең дұрысы,әрине,микроскоп пен ... ... ... әдіс.Алайда органикалық әдіс жиірек қолданылады,яғни матаны
көзбен көрі,қолмен ұстап,уқалап,созып,жыртып,күйдіріп анықтауға тура
келеді.
Мақта матаның жібі біркелкі келеді де,зығыр матанікі біркелкі болмай,кейде
жуан ... ... ... ... ... ... ... зығыр мата тіні бойынша да,арқауы бойынша да мүлде
созылмайды,мақта мата ... ... ... ... ... ... ... матаның күйік иісі сезіліп,одан ащы түтін шығады.
Матаның оң ,терісін қалай ажыратуға ... ... өңі мен ... ... ... ... Мысалы, жарыққа
қаратқан кезде, оның таза, тегіс, түйіні аз, жақсы өңделген жағы өңі
болады.
Саржаша немесе диагональ ізін қалдырып тоқылған матаның өңін табу
оңай. ... ... ... келтіріп, алға жайғанда диагональдары солдан
оңға қарай және төменнен жоғары қарай келсе, онда осы жағы өңі болғаны.
Сәтенше немесе атласша ... ... өңін табу да оңай - ол ... ... конс және тігу ... ... талаптар – мұның өзі қоғамдық тұтынушылармен
өндірушілердің ... ... ... және олардың белгілерін артық
көретіндігі туралы информация, жобалау шешімдері бұл ... ... ... ... талаптар төмендегідей:
Эстетикалық талапта. Бұйымның көркем безендірілуі,матаның және ... ... ... ... іріктеліп алынуы жатады.Қандай түрде
тігілген киім болса да ол қоршаған ортаға ыңғайлы,әдемі, ... ... ... ... ... ... алдыңғы өңірлерінің әртүрлі үлгіде
тігілуі,әшекейлі болуы шарт
Гигиеналық талап – Адам өз ... ... ... ... ылғал
откізгіштігі,жылу сақтау қасиеті,кір жұқтырмаушылығы,ыңғайлылығы,су
сіңірмеушілігі киімнің негізгі гигиеналық көрсеткіштері.Гигиеналық талаптар
бұйымның мақсатына ... ... пен ... ... ... ... және киюге ыңғайлы болуы керек.
Экономикалық талап – тұтынушының өзіндік ... және ... сай ... ... ... ... әлеуметтік тиімділікке
жеткізуді, ыңғайлылықтың, тауар түрінің сәйкестігіне, киімнің ... ... ... ... ... талаптарды зерттеуде киімнің түрін өндірудің қасиеттілігін
экономикалық ... ... ... ... ... ... – бұл да ... өзіндік материалдық және рухани
талаптарын қанағаттандыруы үшін киімге берілген ... ... ... ... ... ... ... орта және киім мен өзара әрекеттескенде оның бірқалыпты қызметін
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... және киімнің өзара әрекеттесуі, киімнің
қызметке икемді болуы ... ... ... ... ... ... жасап шығаруды «модельдеу» дейді.
Ертеректе модельдеуді сәнмүсінге (манекенге) немесе тұлғаға (фигураларға
бөлшектерді шындау) өлшеп жасаған. Алайда мұндай модельдеуге мата ... ол өте ... ... Оның үстіне адамдардың бәрінің
тұлғалары бірдей емес, ауытқулар бар, сәнмүсінде ол ескерілмейді. Дегенмен
сәнмүсінде модельдеу арқылы матаның адам денесіне, бет-бейнесіне
қонымдылығын, үйлесімділігін ... ала ... ... ... ... ... ... Өйткені қатпарлау мен
күлтелеудің сипаты осыған байланысты болады. Матаның ... ... ... ... (долевой нити) бойымен орналасуын да осылай тексереді.
Модельдеу өнерінің сәндік қолданбалы өнердің басқа түрлерінен айырмашылығы
оның тікелей адамдармен байланыстылығында. Костюммен адамның ... ... ... әдемірек етіп көрсетуге, кемшілік тұстарын
жасыруға болады. Матаның түр түсімен көздің, шаштың, беттің әлпетін
жақсартуға да болады. Модельдеу адамдардың ... ... ... арттырады. Өз дәуіріміздің бет-бейнесіне сай сәнді киімдер
жасауымыз керек. Француздың белгілі суретші-модельері Пьер Карден «Мен
сәнді көшеден аламын да, оны кері ...... ... Модельдеудің
екі түрі болады:
1) көркемдік (шығармашылық);
2) техникалық.
Көркемдік модельдеумен сән үйлерінің, тігін фабрикалары эксперименттік
лабораторияларының суретші - модельерлері айналысады. Олар сән жасалатынын,
өндеу түрлерін, ... түр ... ... ұсақ ... ... ескере отырып, бөлшектер коллекцияларын жасайды.
Техникалы модельдеу дегеніміз – ... ... ... ... ... Онымен инженер – конструкторлар шұғылданады. Олар
модельдің нобайына байланысты сызбаның жекелеген бөлшектерін өзгертеді.
Киімдердің әр түрлі сызықтарын модельдегенде, бүкпелерді дұрыс ... ... ... ... ... ойындысына, мойындыққы, алдыңғы бойдың
орта сызығына, бел сызығына қарай). Бүкпе киім моделіне сыртқы әдемілік
берудің сәндік тәсілі болып табылады.
«Өнерлі қол ... ... ... ... ... жақсы» - демекші киімнің
құрылғысына былайша айтқанда оның дайындалу әдісіне байланысты конструкция
пішілетін киімге қажетті бөлшектер әзірлеу болып табылады. Модель бойынша
конструкциялау ... және ... ... ... ... ... ... тапсырмаға сәндік пішін мен бұйым пішімін жасау бөлшектердегі
толық пропорцияны табу бұйым бөлшектеріндегі ... ... ... техникалық тапсырманың мақсаты есептеу формалары мен конструкциялаудағы
графикалық әдістер көмегімен, өндірісте материалдың және еңбек шығынын
ұтымды жолмен киюге ... және ... ... бұйымды алу.
Киімді көркем және пішімді конструкциясын жасау үшін конструктор киімнің
қазіргі және болашақ кезеңге сән бағытына, модельді зерттеп ... ... ... ... ... ... пішілгенін анықтайды.
ТМД елдері үшін бұйымды конструкциялаудың біріңғай әдісі, орталық зерттеу
техникалық тігін зертханасы ... ... ... және ... ... ғылыми зерттеу институты ТӨОҒЗИ зерттеп дайындаған әдістер бар.
(13, 6-10)
Біріңғай әдіс 1980жылы тұрғындардың размерлік типологиясында елеулі
өзгерістердің байқауына байланысты қайта қарастырылып ОСТ ... ...... өзі әлде ... ... ... ... құрылысына оның дайындалу әдісіне байланысты конструкция пішілген
және пішілмеген киімдерге бөлінеді. Қазіргі киімдерді жазық материалдардан
және трикотаж ... ... ... ... байланысты пішілген
киімдер конструкциялары анағұрлым көбірек таралуда. Конструкциялау –
киімнің пішіні мен құрылымы анықталатын процесс. Үлгілер, суреттер,
есептеулер тігудің нәтижесі ... ... ... ... ... құрудың әдістері дене өлшемдері
жөнінен де, бұйымдар сәйкестігі ... ... ... ... ... ... чертеждар дәлірек анықтай түсуді қажет етеді. Киім
конструкциясын анықтаудың негізгі әдісі ... ... ... мен ... ... түсу ... ... Өлшеген кезде бұйым тұлғаны ықшамдай
түседі, оның тұтас формасын да, жекелеген учаскелерін де ... ... Киім ... ... екі ... ... ... дайын етеді.
Алғашқы өлшем процесінде бұйым жалпы формасы мен оның ... ... ...... және ... ... мен орналасуын анықтайды. Алғашқы өлшеуге детальдар
уақытша тігістермен құрастырылады.
Конструкциялау — мұның өзі нәтижесінде киімнің сыртқы пікірі мен
құрылымы анықталатын процесс. Үлгілер, суреттер, ... ... ... ... [13, 22 ... ... және көркемдік түрлері болады. Инженерлік
конструкциялау бұйымның құрылымы шығармашылық жағынан алдын-ала анықтайды.
Осы ... ... ... ... ... ... бөлшектерін,
өлшемдерін, саны мен конфигурациясын алу болып табылады. Олар құрастыру
кезінде осы форманың қалыптасуын қамтамасыз етеді. Сонымен бірге
конфигурация мен бөлшектердің өлшемдері, ... ... ... саны ... ... ... мол ... құрылған
бұйымның адам денесіне жақсы қонымын, пайдалануға жарамдылығы мен
үйлесімділігін, ағзаның қызметіне қолайлы жағдайларды, өндіріс үнемділігін
және тағы басқаларды қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарының сапасын одан әрі
жақсартатын қуатты құралдардың бірі болып табылады. (18, 30-39)
Ал, техникалық тапсырманың мақсаты – ... ... ... ... ... ... бұйымды алу. Киімнің көркем
және тиімді конструкциясын жасау үшін конструктор киімнің қазіргі және
болашақ кезеңге сән ... ... ... ... ... ... ... сұлбасы қандай конструкторлық тәсілмен шешілгенін анықтай
алуы, анатомияны киім ... ... мата мен ... және ... ... ... мен түйіндерді өңдеудің
тиімді әдісін, қазіргі кездегі жабдықтарды және олардың технологиялық
мүмкіндіктерін жан-жақсы ... ... ... ... ... ... ... мен формасы туралы сан және сапалы информация
алу үшін антропометриялық зерттеулер жүргізіледі.
Қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Олар мұндай атауларға зерттеулер
процесінде өлшеу ... ... адам ... ... ие ... ... өлшеулер айқын бейнеленген және қолмен оңай ... ... ... ... және ... ... дәл ... шекаралары
бар адам денесіндегі бағдарлағыш (антропологиялық) деп аталатын нүктелер
бойынша анықталады.
Дене тұлғасы арқылы да өлшенеді, бойы өлшенетін адам аяқ киім ... Адам ... ... ... ... ... және име ... палотналы лентамен өлшенеді.
Тұлғалар бір-бірімен өлшемдік белгі арақашықтығымен ерекшеленеді. Типтік
тұлға бойынша бұйым өлшемі ОСТ-17-325-72 арқылы ... ... ... ... базалық өлшемдегі қыз-келіншектерге арналған типтік дене
бітімнің өлшемдік сипаттамасы
Кесте ... ... ... ... ... см ... ұзындығы |Р |170 ... ... ... |Сш |17,3 ... ... ... І |СгІ |42,3 ... ... айналымы ІІ |СгІІ |46,2 ... ... ... ІІІ |СгІІІ |44 ... бел ... |Ст |34 ... ... айналымы |Сб |48 ... ені |Шг |16 ... ... ... ... |Дтс |40,6 ... | | ... бойдың белге |Дтп |41,3 ... ... | | ... ... |Вг |25,4 ... бойдың қолтыққа |Впрз |20,9 ... ... | | ... ... ... |Впк |42,9 ... ... ені |Шс |17,2 ... ені |Шп |12,7 ... иық ... |Оп |27,2 ... бездерінің ара |Цг |17 ... | | ... ... |Др |15 ... ұзындығы |Ди |1 0 0 ... ... ... ... ... ... жасау үшін дене бітімінің өлшемін ғана емес,
еркін қонымдылық қосымшаларын да міндетті ... білу ... ... ... ... ... – дәл ... еркін қонымдылық
қосымшаларын таңдауға да байланысты болады. Бұл қосымшалар бұйымның барлық
еніне немесе жеке ... ... ... киім ... ... үшін дене өлшеміне үстемелеп қосылатын шама.
Қосымша бірнеше бөліктерден құралады, олар:
• Макеттің толықтығына
• Дене ... ... ... ... берілетін қосымша түрлері бар.
Еркін қонымдылық қосымшалары екі топқа бөлінеді:
● техникалық (қимылды, еркін демалуды қамтамасыз ... жылу ... ... ... – конструктивтік қосымшалар (киімді декоративтік
–конструктивтік әшекейлеуге арналған).
Қосымша дененің ... ... ... ... қан ... ... қызмет етуін қамтамасыз етеді. Оның шамасы тұрақты 2см тең.
Конструктивті қосымша силуэтке, материалға, сәндік элементтерінің санына
байланысты болады, киім денеге емін-еркін тұруы үшін ... ... ... қосымша қосылады.
Қосымшаның теориялық есеп-қисабы жорамалдау арқылы жүргізіледі, киім
қиған кезде белгілі бір ... бар ... ... ... ... болады.
[Асан14, 46,47б]
Құрастыру нәтижесінде қосымшаны құрайтын алғашқы үшеудің қосындысын
техникалық қосымша дейді. Бұйым ... ... ... ... біріңғай түрлері үшін тұрақты болады, сондықтан оны ескермейді.
Техникалық қосымша омыраудың жартылай өңір өңір мен ... ... ... бел мен ... ... ұзындығына, жеңнің ұзындығына,
ойықтың кеңдігіне беріледі.
Киім адамның еркін ... ... ету үшін ... ... ... ... ... кезде адамның тек тұлғасының ... ғана ... ... ... ... ... мата қалыңдығына байланысты
қосымшалар қосылады.
Қозғалыс еркіндігінің қосымшасы статистикадағы өлшемімен салыстырмалы
түрдегі динамикалы дене өлшемдері өзгерістерінен киім конструкциясымен оның
материалдарынан ... ... ... ... ... қозғалыстар еркіндігінің
қосымшасы бәрінен де динамикада өзгеріп отыратын дене ... ... ... ... дене ... өзгерісі туралы деректер адам
денесі тарапынан болатын ... ... ... ... ... байланыстыруы тиіс, яғни материал неғұрлым көбірек созылса,
соғұрлым қосымша аз қосылады. Киімнің көптеген ... ... ... ... оңай орналасуына мүмкіндік береді. Қосымша тек мұндай
мүмкіндік ... ... ғана ... ... ... ... ... ... ... белгіленуі |Шамасы, см ... ... ... |Пг |0 ... ... | | ... ... ... ... |1 ... ... | | ... ... ... |Пб |0,5 ... ... | | ... ... ... ... |Пшс |1,7 ... | | ... бой ... берілген |Пшп |1,8 ... | | ... бой ... ... |Пдтс |0,5 ... бой ... ... |0,5 ... ... ... ... |0 ... | | ... ... ... үшін ... сызбасының базистік торы деп бұйымның жалпы габоритін (оның
ені және ұзындығы) анықтайтын көлденең және тік ... ... (28, 56-57) ... ... ... торын құру барысындағы
алғашқы сызықтар болып тік сызықтар – артқы ... ... және ...... бой ... ... биігінің деңгейі табылады. Олар бұйым
сызбасының базистік толрының неін оңға қарай ... ... ... А0 нүктесінде қиылысады.
Сызбаның базистік торы – мұның өзі вертикаль және горизонталь жүйелер
алдын - ала ... алу, ... ... ... бір ... ... ... сызбасын тұрғызбастың алдында оны алдын-ала есептеу қажет.
Мұнда дене учаскелерінің ... ... ... ... алу ... қосымшасының белгілі бір бөлігін қосып, қажетті формуламен есептеп
шығарады. Бұйымның - базистік ... ... ... ... ... ... шет ... артқы бойдың орта сызығы, бел, бөксе, етек,
бүкпе, бүйір, мойын сызықтары көрсетіледі.
164-88-96 өлшемдегі жас қыз - ... ... ... ... |Сызбадағы |Есептеу формуласы ... ... ... | ... |
| ... | ... ... |
| |белгіленуі | |см |
|1 |2 |3 |4 |
| 1 | А0а1 ... | 48 + 8 =52 |
|2 |А0а ... |17,2 + 1,5 =18,7 |
|3 |А1а2 ... ... | | |0,4 |
|4 |А0У ... ... |
|5 |А0Г ... ... |
|6 |А0Т ... |40,6+,5=41,1 |
|7 |ТБ ... -2 ... |
|8 |ТН ... ... | |
|9 |Г1Г2 |Г1Г/2 ... ... |А0А2 ... |17,3/3+0,5=6,5 ... |А0А= А2А1 ... ... ... |ГГ1 |1 |1 ... |R1 |А2П1= ... ... ... |R2 |Т1П1= ... ... ... |Г4П6 |Г4П4 /3 |18/3=6 ... |Г1П3 |Г4П4 /3+2 ... ... |Г1 1 |0,2* Г1Г4 +0,5 ... ... |П1П3 |1; Г2 ... ... ... ойындысы |
|19 |Т3Т8 |1 |1 ... |Т8А3 ... + Пур ... ... |А3А31 |0,5 |0,5 ... |А31А4 |А0А2 |6,8 ... |А4А5 |А31А4 +1 ... ... |Г3Г6 |Г3Г4 /2+0,7 ... ... |А4А9 |2* ... ... ... |П60 |П4 доға | ... |А9П5 |Шп доға |13 ... |Г4 2 ... ... ... |П5 ; П6 ; 2 ; Г2 ; ... ... ... |
| 30 | ∑ В | (Сг II + | |
| | ... ... | | |,5 ... |В ені |∑ В/5 ... ... |Б2Б4 =Б2Б5 ... +Пг) |(46,5+3)-(42+9)+1/2=|
| | | |12 ... ... ... ... конструкциясы
Кесте 4.4.2
| |Сызбадағы |Есептеу формуласы|Сызбадағы ... ... ... | ... ... см |
| ... | | |
| ... | | |
|1 |2 |3 |4 |
|1 |Р1Р |ШР.р |34,8 |
|2 ... ... |17,4 |
|3 |ОО1 ... |16 |
|4 |О1ЛО ... |31,8 |
|5 |О1НО ... |15,7 |
| 6 | Р3, Р4 | ... | 6,1 |
| 7 | П6 | ... 3,6 |
| 8 | | ... | 8,8 |
| 9 | П7 | О1О11 | 4,8 |
| 10 | | | 10,6 |
| | ... | |
| 11 | О11 | | 1 |
| | ... | |
| 12 | О2 | | 7.1 |
| | ... | |
| 13 | О3 | О1О11 | 8.8 ... ... ...
1. ... ... ... модельдік ерекшелігінің сызбасы
• Бұйым бөлшектерінің спецификациясы
Бұл бөлімде бұйымның негізгі және ұсақ бөлшектерінің әрқайсысы жеке-
жеке 1:4 масштабты үлгі ... ... ... | ... ... | ... саны |
| | ... |пішімде |
|1. |Артқы бойдың ортаңғы бөлігі |1 |2 ... ... ... ... ... |1 |2 ... ... бой ... ... |1 |2 ... |Алдыңғы бой бүйір бөлігі |1 |2 ... |Жең |1 |2 ... ... ... |1 |2 ... ... бойдың ортаңғы бөлігінің астары |1 |2 ... ... ... ... бөлігінің астары |1 |2 ... ... ... ортаңғы бөлігінің астары |1 |2 ... ... ... ... ... ... |1 |2 ... |Жең астары |1 |2 ... ... |1 |1 ... |Алдыңғы бойдың желімді қадырмасы |1 |2 ... |Жең ... ... қатырмасы |1 |2 ... ... ... ... ... ... ... ... ені |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... |0,7 |
|2 ... ... иық қиындысы |1,5 |
|3 ... ... ... ойындысы |1,2 |
|4 ... ... ... ... |2,0 |
|5 ... бойдың етек қиындысы |4,0 |
|6 ... ... ... ... ... ... |1,2 |
|7 ... бойдың бүйір бөлігінің бүйір қиындысы |2,0 |
|8 ... ... ... ... етек ... |4,0 |
|9 ... ... иық ойындысы |1,5 ... ... ... ... ... |0,7 ... ... бойдың ортаңғы қиындысы |1,0 ... ... ... етек ... |4,0 ... |Алдыңғы бойдың релеф қиындысы |1,5 ... ... ... ... ... |1,2 ... ... ... бүйір бөлігінің релеф қиындысы |1,5 ... ... ... ... ... етек қиындысы |4,0 ... ... ... ... ... бүйір қиындысы |2,0 |
|18 ... ... ... ... қолтық қиындысы |1,2 ... ... ... ... |1,2 ... ... ішкі ... |2,0 ... ... ... ... |4,0 ... ... ... астарының мойын ойындысы |0,7 ... ... ... астарының иық қиындысы |1,5 ... ... ... астарының қолтық ойындысы |1,2 ... ... ... ... ... қиындысы |2,0 ... ... ... астарының етек қиындысы |0,7 ... ... ... ... ... қиындысы |2,0 ... ... ... бүйір бөлігінің астарының қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... астарының қолтық |1,2 |
| ... | ... ... ... ... ... ... бүйір |2,0 |
| ... | ... ... ... ... ... астарының етек |0,7 |
| ... | ... ... ... ... иық ... |1,5 ... |Алдыңғы бойдың астарының мойын ойындысы |0,7 ... ... ... ... ортаңғы қиындысы |2,0 ... ... ... ... етек қиындысы |0,7 ... ... ... ... релеф қиындысы |2,0 ... ... ... ... ... ... ... |2,0 ... ... ... ... ... етек ... |0,7 |
|39 ... ... ... ... ... қиындысы |2,0 |
|40 ... ... ... ... қолтық ойындысы |1,2 ... ... ... ... ... ... |2,0 ... |Бүйір бөліктің астарының қолтық ойындысы |1,2 ... ... ... ... етек қиындысы |0,7 ... ... ... шынтақ қиындысы |1,2 ... ... ... жоғарғы қиындысы |0,7 ... ... ... ... ... |4,0 ... ... ... ішкі ... |1,2 |
5. ... БӨЛІМ
Матадан тігілетін бұйымдарды өңдеу техналогиясына ... ... ... ... жіне ... дайындау және оны
пішу,бұйымдардың бөліктерін өңдеу және сол бөліктерді қосу.Ылғалды
жылулықпен өңдеу және сол ... ... ... ... әсемдеу.
Бұйымдардың бөліктерің өңдеу және бір-бірімен қосу үшін қолмен және
машинамен жұмыстар ... ... ... желіммен біріктіру әдістері де
қолданылады.
Қазіргі кезде тігін өндірістерінде,қолмен жүргізілетін жұмыстардың
неғұрлым тиімді жолы қарастырылуда.
Өндірісте тігін машиналарының әр ... көп ... ... ... ... жоғары әрі қолмен жүргізілетін жұмыс
уақыты аз болды.
Машинамен және қолмен жүргізілетін жұмыс орнына,өндірісті
механизацияландыру және автоматизациялау кең өріс алып ... ... ... және ... ... ... тігін машинасында өңдеу режимдері
5.4. Ылғалды-жылу өңдеу түрін таңдау
5.5.Құрал-жабдыққа техналогиялық ... ... ... ... ... ... тізімдері
-----------------------
1. мұғалімнің педагогикалық кәсіби іс-әрекетіне деген сенімділігі,
шығармашылық шеберлігі
3. оқу процесінің кез-келген кезеңіндегі оқушы дайындығының іске ... ... ... ... білімді меңгерудегі танымдық қызығушылығы мен қажеттілігінің
ескерілуі
7. оқу процесін жобалағанда іс-әрекеттің, оқу материалы мен ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыруды ұйымдастыру
оқушылардың тұлғалық-бағдарлы дамуының ескерілуі
4. оқыту технологиясында пайдаланылатын педагогикалық ақпараттың міндеті
6. оқушыларды өздіктерінен қорытынды жасауға, белсенді іс-әрекетке
ұйымдастыру
8. оқыту ... ... ... ... іске ... ... ... нәтижеге жеткізу
|Талшықтардың құүрамы |Талшықтардың ... ... сырт ... ... жүн | ... ... және |Ақ |
| ... ... түстер| ... ... ... ... ... емес ... ... ... ... ... ... ... |Өте ... |
| | ... ... |Өте ... ... ... ... |Жоғары ... ... ... ... ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... |

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Телескоптың жұмыс істеу принципі. Виртуaлды обceрвaторияны құру жәнe оны жүзeгe acыру39 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру52 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
«Қызықты графиктер»7 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Нарық жағдайында өндірісті ғылыми-техникалық дайындаудың мазмұны мен міндеті27 бет
Осы заманғы әлем: жаһандану үрдісі мен сынақтары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь