Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің есебі

1 Кәсіпорындар қызметінің қаржылық нәтижесінің сипаттамасы, оның маңызы және міндеттері
1.1 «EFA . WOSTOK» ЖШС.ның қызметі мен негізгі көрсеткіштерін талдау
1.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есеп жүйесі мен есеп саясаты
1.3 Қаржылық нәтижелерін ХҚЕС.да ашып көрсету
2 Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің есебі
2.1 Кәсіпорынның кірістерінің есебі
2.2 Кәсіпорынның шығындарының есебі
2.3 Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің есебі
3 Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің талдауы және аудиті
3.1 Қаржылық нәтижелерінің аудитін жоспарлау мен ұйымдастыру
3.2 Кіріс көрсеткіштерінің талдауы
3.3 Шығын көрсеткіштерінің талдау
3.4 Кәсіпорынның қаржылық тиімділігінің талдауы және арттыру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Табыс көлемі кәсіпорындар мен ұйымдардың өндірістік – шаруашылық қызметінің нәтижесіне баға беретін маңызды көрсеткіш. Ұйымның қаржылық шаруашылық қызметінің нәтижесіне баға берумен байланысты қорытынды есептің негізгі элементтері – табыс және шығын.
Шығындар – есепті кезеңдегі активтердің немесе олардың құнының кемуі және міндеттемелердің өсуі түріндегі экономикалық тиімділіктің азаюы болып табылады және бұл меншікті капитал мөлшерінің иеленушілер арасында өзара бөлінуінен тыс азаюына қарай әсер етеді.
Кіріс пен шығын есебінің нақтылы ұйымдастырылуы қорытынды қаржылық есептілігінің дұрыс құрастырылуына мүмкіндік береді.Ұұйымның тұрақтылық деңгейін басқару үшін қаржылық нәтижеснің есебі қажетті. Сондықтан да дипломдық жұмыстың тақырыбы өзекті.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – шаруашылық қызметінің нәтижесін анықтайтын, қаржылық жағдайын сипаттайтын басты көрсеткіштер болып табылатын табыс және шығын категорияларының табиғатын анықтау, қаржылық нәтижені анықтау әдістерін және жалпы кәсіпорындардың табыстары мен шығындарының есебін ұйымдастыру ерекшеліктерін көрсету, оларға аудиторлық тексеру жүргізудің ерекшеліктерін зерттеу, сонымен қатар, ұйымдардың табыстылығын сипаттайтын негізгі көрсеткіштерді талдау мәселелерін қарастыру және табыстар мен шығындар есебін жүргізудің тиімділігін талдау жүргізу арқылы анықтау болып табылады.
Анықталған мақсаттарға жету үшін келесі міндеттер қойылды:
 кәсіпорындардың табыстары мен шығындарының бухгалтерлік есебін жүргізуді оқып үйрену;
 халықаралық қаржылық есеп стандарттарына көшу жағдайындағы табыстар мен шығындар есебіндегі өзгешеліктермен танысу;
 кәсіпорындардың табыстары мен шығындарының түрлерін және оларды есепке алу әдістерін зерттеу;
 табыстар мен шығындар есебі бойынша аудиторлық тексеруді ұйымдастырудың ерекшеліктерімен танысу;
 кәсіпорынның табыстылығының және шығын көрсеткіштерін талдау.
Зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында ««EFA - WOSTOK» ЖШС-нің қаржылық – шаруашылық қызметіне сипаттама беруші көрсеткіштер жүйесін қолданылды.
Тақырыпты тереңірек қарастыру мақсатында еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесінің ұйымдастырылуы мен жүзеге асырылуын айқындаушы маңызды нормативтік – құқықтық актілерге, соның ішінде, «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» заң, «Халықаралық қаржылық қорытынды есеп стандарттары» және ұлттық «Бухгалтерлік есеп стандарттары», «Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары», нұсқаулары мен актілерінеге сүйендім.
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заң» 28.02.2007 № 234 – III
2. Қазақстан Республикасынның «Аудиторлық қызмет туралы» заңы 20.11.1998 (2010.15.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
3. Баймұханова С.Б., Балапанов Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп Оқулық. – А., Экономика, 2001. – 356 бет.
4. Қабылова Н. Қ., Доспалинова Ш. А., Оразалинов Е. Н. Бухгалтерлік есеп негіздері Оқулық. – Астана, Экономика, 2007. – 400 бет.
5. Кеулімжаев Қ. К. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері Оқулық. – А., Экономика, 2006. – 540бет.
6. Әбдіманапов Ә.Ә. Есеп саясатының концептуалды негіздері мен қалыптасуы Оқулық. – А., Экономика, 2007. – 465 бет.
7. Нұрсеитов Э.О. Оқу құралы. – А., ЖШС «Издательство LEM», 2009. – 444 бет
8. Баймұханова С.Б.Қаржылық есеп Оқу құралы. – А., Экономика, 2008. – 272 бет
9. «EFA - WOSTOK» ЖШС-ның есеп саясаты
10. Международные стандарты финансовой отчетности: теория и практика/ Справочное руководство. – А., ТОО «Издательство LEM», 2007. – 568с.
11. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп – I Оқулық. – Қарағанды, 2009.– 455бет.
12. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп – II Оқулық. – Қарағанды, 2009. –438бет.
13. Қазақстан Республикасының «Қаржы министірлігінің бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары» 23.05.2007 №185
14. Дюсембаев К.Ш. Аудит теориясы Оқулық. – А., Экономика, 1995. – 244 бет
15. Тасмағамбетов Т. А., Абленов Д.О. Бизнестегі есеп пен талдау Оқу құралы. – А., Бастау, 2005. 282 бет
16. Абленов Д. О. Аудит негіздері Оқулық.–А., Экономика, 2007.– 350бет.
17. Әбдіманапов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп және аудит Оқулық. – А., Экономика, 2009. – 450 бет
18. Жолдасбаева Г.Ө. Кәсіпорын экономикасы Оқулық. – А., Экономика, 2005. – 625 бет
19. Құлпыбаев С. А. Қаржы Оқулық. – А., Экономика, 2003. – 650 бет
20. Кеулімжаев Қ. К., Әжібаева З. Н. Қаржылық есеп Оқулық. – А., Экономика, 2004. – 500 бет
21. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансовой отчетности Оқулық. – А., Экономика, 2009. – 400 бет
22. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами – А., Экономика,и1998. – 294 бет
        
        Табыс көлемі  кәсіпорындар  мен  ұйымдардың  өндірістік  –  ... ...  баға  ...  ...  көрсеткіш.  Ұйымның  қаржылық
шаруашылық қызметінің нәтижесіне баға берумен байланысты қорытынды ... ...... және шығын.
Шығындар – есепті кезеңдегі активтердің немесе олардың құнының ... ... өсуі ... ... ... ... ... және бұл меншікті капитал мөлшерінің иеленушілер арасында өзара
бөлінуінен тыс ... ... әсер ... пен ... ... ... ұйымдастырылуы қорытынды қаржылық
есептілігінің дұрыс құрастырылуына мүмкіндік береді.Ұұйымның ... ... үшін ... ... ... ... Сондықтан да
дипломдық жұмыстың тақырыбы өзекті.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – шаруашылық ... ... ... ... сипаттайтын басты көрсеткіштер болып
табылатын табыс және ... ... ... ... ... анықтау әдістерін және жалпы ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктерін көрсету, оларға аудиторлық
тексеру жүргізудің ерекшеліктерін зерттеу, сонымен ... ... ... негізгі көрсеткіштерді талдау мәселелерін
қарастыру және ... мен ... ... ... ... ... арқылы анықтау болып табылады.
Анықталған мақсаттарға жету үшін келесі ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізуді
оқып үйрену;
– халықаралық қаржылық есеп стандарттарына көшу жағдайындағы табыстар мен
шығындар ... ... ... ... ... мен шығындарының түрлерін және оларды есепке
алу әдістерін зерттеу;
– табыстар мен шығындар ... ... ... ... ... танысу;
– кәсіпорынның табыстылығының және шығын көрсеткіштерін талдау.
Зерттеу жұмыстарын ... ... ««EFA - WOSTOK» ... – шаруашылық қызметіне сипаттама беруші көрсеткіштер жүйесін
қолданылды.
Тақырыпты тереңірек ... ... ... ... ... ... мен ... асырылуын айқындаушы маңызды
нормативтік – құқықтық актілерге, соның ... ... есеп ... есептілік» заң, «Халықаралық қаржылық қорытынды есеп стандарттары»
және ұлттық «Бухгалтерлік есеп стандарттары», «Бухгалтерлік есептің типтік
шоттар жоспары», нұсқаулары мен ... ... ... ... ... ... сипаттамасы, оның маңызы
және міндеттері
1.1 «EFA – WOSTOK» ... ... мен ... ... ... ... есебі басқару жүйесінде ең басты бір орын алады.
Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап және ... ... үшін ... бола ... тұтынуды, таратуды, айналымды және басқа
да өндіріс үрдістерін шынайы көрсетіп береді. ... ... ... бухгалтерлік есеп cтандарттарында және субъектілердің
қаржылық – шаруашылық ... ... есеп ... Бас ... ... ... ... мен ережелерінің негізінде құрылады
және ол бүкіл алынған ... ... ... ... ... ... айрықша ерекшелігіне есептің сәйкес келуін
қамтамасыз етеді.
Шаруашылық ... ... ... ... ... күрделі экономикалық тетігін нақты, жақсы жолға қоймайынша және
сенімді ақпаратсыз басқару жүйесін іс жүзінде жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мен еңбек ұжымдары
шикізат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндіріс қалдықтарын азайтуға,
ысырапты жоюға, ... ... ... ... ... оның
сапасын көтеруге, өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға
мүдделі. Бұл ... ... ... ... ... және ... да ресурстарын заңсыз және тиімсіз жұмсауға және
тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің ... мен ... ... ... ... ... ақпараттардың көмегімен ... ... және ... ... бөлімшелерінің қызметін жедел
баскару үшін, экономикалық болжамдар мен ... ... ... ... ел ... даму заңдылықтарын зерделеу және зерттеу
экономикалық тетіктің бірі ретінде пайдаланады.
Экономика саласындағы ... оның ... ... ... ... ... және есеп берудің барлық жүйесін жақсы білулері,
оларды ... ... ... ... қызметін бухгалтерлік және
салықтық есепке алуды ұйымдастырудың ережелерін, нұсқауларын және басқа
нормативтік актілерін ... ... ... ... аймағында әрекет етіп ... ... ... ... ... ... ... өкілдіктер мен филиалдар, заңды тұлғалар, кәсіпкерлік қызметпен
шұғылданатын жеке тұлғалар) ... есеп ... және ... ... ... жүктеледі.
Сот алдында жауап беретін және сотқа шағымдана алатын, өз атынан жеке
мүліктік емес және мүліктік құқын ... ... ... сол ... ... ... тұрғыда басқара алатын немесе шаруашылықты жүргізуге
меншік құқығы бар ұйымдарды заңды ... деп ... ... ... ... ... ... та, коммерциялық емес те ... ... ... барынша табыс табу және оны өз қалауынша тарата алады,
ал екіншісінің өз қалауынша табыс табу ... де және таза ... ... арасында бөлу жағдайы да шектелген.
Коммерциялық ұйымдар тек келесідей нысанда құрылуы мүмкін:
– шаруашылық серіктестіктер;
– акционерлік қоғамдар;
... ... емес ... заң ... ... ... ... қорлардан, акционерлік қоғамдардан, қоғамдық
бірлестіктерден және тағы ... ... ... ... мүмкін.
Шаруашылық жүргізуші субъект қызметінің мақсаттарын оның меншік иесі
белгілейді. Ол егер ... ... ... және ... ... ... болса, онда ол кез келген қызмет түрін жүзеге асыруына болады.
Мүлікті басқаруға уәкілетті органдар, басқа ... және жеке ... ... бола алады. Шаруашылық жүргізуші субъектіні бір
немесе бірнеше құрылтайшылар ... ол ... ... ... ... заңды тұлға құқығына ие болуы мүмкін. Меншік иесінің рұқсатымен
шаруашылық ... ... ... ... ... бар ... субъектілерді,
сондай-ақ филиалдар, өкілдіктер, бөлімдер және басқа да ... құра ... ... ... бекіткен жарғы негізінде
қызмет етеді. Жарғының мазмұны заңға ... ... ... ... ... ... түрлері, оның атауы, орналасқан жері,
қызметінің мәні мен мақсаттары, басшысының ... ... ... ... ... ... ... мүлікті қалыптастыру
және табысты бөлу тәртібі, қайта құру және қызметін тоқтату ... ... ... ... ... әкімшілігі мен оның
еңбек ұжымдарының арасындағы ... да ... ... мен айналым қаражаттары, сондай-ақ субъектінің дербес
балансында көрсетілетін құндылықтары (мүліктері) субъектінің ... ... ... қалыптастырушы көзі болып мыналар саналады:
құрылтайшылардың ақшалай, материалдық және басқа да ... ... ... ... ... бағалы қағаздардан түскен табыстары;
банктер мен басқа несие берушілердің кредиттері; бюджеттен берілген күрделі
салымдары және демеу қаражаттары; қайтарусыз ... ... ... кәсіпорындардың және азаматтардың құрбандықтары; Қазақстан
Республикасы заңдары тыйым салмайтын өзге де табыс көздері ... ... ... заңдарға сәйкес субъектінің мүліктік
құқықтарын қорғауға кепілдік береді. ... ... ... ... ... ... меншік иесінің немесе
оның уәкілетті органының келісімінсіз субъектіден оның негізгі ... ... және ... ... ... да мүліктерін
алуына жол берілмейді.
Субъектіні басқару оның ... ... ... ... Субъект басқарудың құрылымын, штаттарын, еңбекақы төлеудің
жүйесін және тағы басқа мәселелерін дербес ... ... ... ... ... ... негізінде, сондай-ақ
кәсіпорын иесі мен жұмыскерлердің еңбек қатынасын реттейтін ... ... ... ... өз ... ... ... тұрады.
Еңбек ұжымы меншік иесімен және әрбір жұмыс ... ... ... ... етуі ... ... - WOSTOK» ... өз қызметін дербес жоспарлайды және ... ... ... ... ... ... ... құрылысын да белгілейді. Ол өз өнімін, жұмысы мен ... ... ... ... ... қоспағанда, өз
бетінше белгілеген бағасына немесе шарттардың негізінде сата алады.
«EFA - WOSTOK» ... 2005 жылы 23 ... ... ... жүргізуші
субъект ретінде тіркелген. ЖШС-тің жарғысы 2005 жылдың 26 қыркүйегінде
мемлекеттік мүлікті басқару ... ... ... ... № 965 қаулысымен бекітілген. ЖШС заңды тұлға болып табылады
және ол өз ... ... ... ... ... ... ... - WOSTOK» ЖШС басқарушылық құрылымын төмендегі 1- суреттетен
көруге болады.
Сурет-1. «EFA - WOSTOK» ... ... ... - WOSTOK» ЖШС ... Trade ЖШС, Гелиос ЖШС, DXL Интернейшнал ЖШС,
Терренкур Астана ЖШС, AlliANZ Euro Group ЖШС, ... ... ЖШС, ... EXIM STROI – EXPO, Крос ... ЖШС кәсіпорындарымен қызмет жасайды.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-тің қаржылық және ... ... ... ... ... ... «EFA - WOSTOK» ... өзінің жеке (дара)
балансы, банктерде есеп айрысу және өзге де шоттары, ... ... ... мөрі ... - WOSTOK» ЖШС ... ...... тауып, оны
құрылтайшылардың мүддесінде, өндірісті дамытуға, кәсіпорын ... ... ... және ... ... ... және құралдардың өдірісіне байланысты қызмет түрімен
айналысады.
Жұмысшылар саны 50 ... ... ... жарғылық капиталы
110000 (бір жүз он мың) тенге мөлшерінде белгіленді.
«EFA - WOSTOK» ЖШС- ның ... мен ... ... ... үшін ... 1-кестеде көрсетілген.
1-кесте
«EFA - WOSTOK» ЖШС -тің салыстырмалы талдамалық балансының талдауы
мың теңге
|№ ... ... ... ... ... (+,-) |
| | ... |% | |
| | |2010 |2011 |2010 ... ... ... |
| | |жыл |жыл | | | ... |
|2 ... мерзімді |22569 |30019 |47,57 |51,07 |7432 |3,5 |
| ... | | | | | | |
|3 ... (1жол + |47444 |58769 |100 |100 |11325 |- |
| ... | | | | | | |
|4 ... ... |29740 |15395 |62,68 |26,19 |-14345 |-36,48 |
| ... | | | | | | |
|5 ... ... |16686 |30331 |35,17 |51,62 |13645 |16,45 |
| ... | | | | | | |
|6 ... |1018 |13043 |2,15 |22,19 |12025 |20,04 |
|7 ... (3жол + |47444 |58769 |100 |100 |11325 |- |
| ... | | | | | | ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... ... алынды
«EFA - WOSTOK» ЖШС -тің салыстырмалы талдамалық балансының талдауының
1-кестедегі деректері 2011 жылды 2010 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... өскендіктен 24875 мың теңгеден 28750 мың
теңгеге дейін өскенін және 3875 мың ... ... ... ... ... ... ішіндегі үлесі 3,51 пайызға төмендеген. Ұзақ ... ... ... ... ... де көлемі де біршама жоғарлаған,
яғни 47,57 пайызбен 51,07 пайыз аралығында көтеріліп, ол 7432 мың ... ... ... ... ... біраз 14345 мың теңгеге
азайған, бұл 36,48%, бірақ ұзақ мерзімді міндеттемелері 16,45% ... 20,04% ... ол 12025 мың ... ... Біз бұл ... - WOSTOK» ... 2010 жылға қарағанда 2011 жылы аса көп ... ... ... ... көре ... - WOSTOK» ... ... ... ... ... ... – ордерлік қағида бойынша
құрылған.
«EFA - WOSTOK» ... ... - ... қызмет туралы есеп беруі
халықаралық қаржылық есептіліктің №1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ... ... және ... ... 2007 ... 28-
ақпанындағы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» – деп аталатын №
234-III ... ... ... ... ... ... 21 ... 2008 жылғы № 217 бұйрығымен бекітілген №2 ... ... деп ... ... ... [1].
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығы активтерге қаржылық
ресурстардың салудың ... және ... ... ... ... ... ... шамалары да, олардың құрылысы да ... ... ... көмегімен ұйымның қызметін жедел баскару үшін,
экономикалық болжамдар мен ... ... ... ... ел ... заңдылықтарын зерделеу және зерттеу экономикалық тетіктің бірі ретінде
пайдаланады.
1.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік есеп жүйесі мен есеп ... ... есеп ... және ол бойынша
жасалған әдістемелік ұсыныстарында басқарушылық пен ... ... ... тұрғысынан танылған тәсілдері мен әдістері, ережелері
мен қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына,
олардың шешетін ... ... ... ... ... ... ... бақылауын жүзеге асыру үшін таңдап алынған
тәсілдер жиынтығы, құндық өлшемдері, ағымдағы топтастыруы және ... ... ... ... ... шолу фактілері
кәсіпорынның есептік саясатында ... ... ... ... ... ... – бұл ... есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.
Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің жалпы қағидасы мен ережесі нормативтік-
құқықтық құжаттарда ... есеп ... ... ... мен ... ... ... қызметін барынша пара-пар көрсету, іс мүддесі үшін осы
қызметтің тиімділігін ... ... ... ... және ... ... есеп принциптері бойынша кәсіпорынның есеп саясаты деп
ұйымның бухгалтерлік есепті жүргізу ... мен ... ... алғашқы бақылау, құндық ... ... ... мен шаруашылық
(жарғылық және басқа) қызметтің фактілерін жинақтап қорытындылау жолдарын
айтады.
Бухгалтерлік ... ... ... ... қызмет фактілерін
топтау мен бағалау әдістері, активтердің ... ... ... айналымын
қабылдауды ұйымдастыру, түгендеу (инвентаризациялау), ... ... ... ... есептің тіркелім ... ... мен ... да ... ... мен амалдар кіреді.
Есеп саясаты – бұл ұйым қаржы есептілігін дайындау және ұсыну ... ... ... негіздер, келісімдер, ережелер және практика.
Бухгалтерлік есепті жүргізу әдістеріне шаруашылық қызмет фактілерін
топтау мен бағалау әдістері, ... ... ... ... ... ... ... (инвентаризациялау), бухгалтерлік
есепшоттарын қолдану әдістері, бухгалтерлік есептің тіркелім ... ... мен ... да ... әдістер мен амалдар кіреді [5].
Кез келген ұйымның өзінің қызметін іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... қарама қайшылықсыздығы мен
орындылық талаптарына сай болу ... ... ... есеп ... оның ... ... қамтамасыз етуі керек.
Уақыттық. Кәсіпорының шаруашылық әрекетінің фактілері бухгалтерлік
есеп пен беруде ... ... ... ... Ешқандай операциялар
бухгалтерлік есеп шоттарында тіркеу барысында кешіктірілмейді немесе
орындалмай тұрып есепке ... ... есеп ... бухгалтерлік есепке алынуға тиісті
кірістер мен табыстарға қарағанда, жасырын резервтердің ... ... ... мен міндеттемелерді айқын бейнелеуге дайын болуды
қамтамасыз ету керек, яғни есепке ... ... ... ... мүмкіндік
(кепілдік) бар болатын кірістер алынады.
Қарама-қайшылықсыздығы. Есептің таңдалынған әдістері әр айдың соңғы
күнтізбелік күніне ... ... ... мен ... ... ... есеп мәліметтерінің теңдігін қамтамасыз етіп
отыруы қажет.
Орындылық. Кәсіпорынның есеп ... ... ... орынды және
үнемді жүргізуді қамтамасыз етуі керек.
Есеп саясатының мазмұны. Кәсіпорынның есеп ... сол ... ... есеп ... тұтастығын және оны құраушы
әдістемелік, техникалық, ұйымдастырушылық жақтардың барлығын қамтиды.
Есеп саясатының әдістемелік жағына мына элементтер ... ... ... ... ... мүліктің әрбір түрлері бойынша
амортизация (тозу) ... ... ... ... ... ... тағы сол ... белгіленген заңға сәйкес кез келген заңды тұлға болып
табылатын ұйым өзінің есеп ... ... ... ... аталған
бухгалтерлік есептің негізгі әдістемелік аспектілерін айқындауы қажет.
– негізгі құралдарына амортизациялық ... ... ... әдістері;
– материалдық емес активтеріне амортизациялық аударым сомасы есептеу ... ... ... ... ... топтау мен өндіріс шығындарына жатқызу (апару) әдістері;
... ... және ... ... ... есептеу, яғни
калькуляциялау жүйесі;
– жанама шығындарды анықтау және ... ... ... тарату әдісі;
– дайын өнімдерді кіріске алудың есебі;
– аяқталмаған өндірісті анықтау және бағалау және бағалау жолдары;
... ... ... ... ... ... ... бойынша шығындар есебін ұйымдастыру;
Өнімнің бір ғана түрін өндіретін кәсіпорындардың бухгалтерлік
балансында ... ... ... ... ... бойынша
есептеледі.
«Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... ... заңы ... ... бухгалтерлік есепте
қолданылатын тіркелімдердің мазмұны мен бухгалтерлік ішкі есеп мәліметтері
коммециялық құпия болып табылады [6].
Есеп ... ... Оны ... кәсіпорынның бас бухгалтері
немесе арнайы есеп ... ... ... Дайындалған есеп
саясатын кәсіпорынның басшысы өзінің бұйрығымен немесе өкімімен бекітеді.
Бұйрықтың құрамында есеп саясатын есеп беру ... ... ... ... толық ашылып жазылады. Сонымен қатар әр ... ... ... ... ... бойынша немесе қандай заң негізінде
есеп саясатының дайындалғандығы көрсетіледі. ... ... ... есеп ... ... ... ішкі ... негізге
алынған болса (лауазымды тұлғалар туралы, ішкі ережелер, бұйрықтар мен
өкімдер тағы да ... ... ... ол ... ... ... ... есеп саясатына енгізілген өзгертулер осы ұйымның басқару
құжаттарымен, яғни бұйрық, өкім ... ... ... ... ... ... есеп саясаты сол кәсіпорынның ... ... ... Оған ... ... ... жағдайларда жүргізізілу
мүмкін:
– Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп ... ... ... ... ... есеп ... нормативтік актілердің өзгеруі салдарынан;
– жаңа бухгалтерлік есеп стандартына көшуге байланысты және т.б.
Кәсіпорынның бухгалтерлік есепті жүргізу ... ... ... ... ... ... ... Бұл есеп саясаты
кәсіпорынның барлық құрылымдық бөлімшелерінде олардың орналасқан орындарына
қарамастан ... ... ... ... және ... және тағы ... бөлімшелерінің өзіндік
бухгалтерлік есеп ... ... яғни ... есеп ... ... жоқ.
Бас кәсіпорын қаржылық қызметінің бөлімшелерінің есеп саясатындағы
болған өзгерістер ... ... ала ... етуі ... ... жазуларына жыл бойы орындалған жұмыстар бойынша
жасалынған қаржылық талдаудың мәтінімен қатар бухгалтерлік қорытынды ... ... ... және бөлу ... ... ... қатар осы
түсініктеме жазуда кәсіпорынның келесі жылға қабылдаған есеп саясаты (егер
оған, яғни есеп беру жылына өзгерістер енгізілген ... ... ... ... және ... ... ... жалпы танылған
талаптар мен қағидалар басшылыққа алынады және оны ... ... үшін де, ... ... ... да ... жағдайына
бейімделген есеп саясатын қалыптастыру мүмкіндігі туады.
Атап айтқанда, есеп саясатын әзірлеген кезде кәсіпорын өз ... ... ... ... тиіс ... ... жеке ... бойынша), кәсіпорын өзінің көз ... ... ... ... ... көздейтін болса, яғни өз қызметін тоқтату жөнінде
ниетінің жоқтығын білдірсе, онда ... ... ... ... ... ... өзі ... алған бухгалтерлік есепті
жүргізудің тәсілін жүйелі пайдаланып, тек ... ... ғана ... онда ол жүйелілік қағидасын сақтағаны, ал егерде кәсіпорында ... ... ... ... сол кезеңіне жатқызатын болса, онда
мерзімділігі анықталған (белгіленген) қағидасын ұстанғаны болып ... ... ... ... да ... жөн, атап ... шаруашылық қызметінің барлық фактілерін бухгалтерлік есепте ... ... ... ... керек, яғни бухгалтерлік есепте жоғалту (шығыстар)
мен пассивтерді көрсетуге дайын ... ... ... мен ... ... ... басымдылық мазмұнын, яғни шаруашылық қызметінің
барлық фактілерін есепте көрсетілуін қамтамасыз ету керек, демек оның ... ... ғана ... ... ... ... болған шаруашылық ахуалын,
оның экономикалық мазмұнын да қамтуы керек;
– қайшылықсыз деп әрқилы есеп ... ... ... ... есеп беру ... және ... есеп ... ұқсастылығын айтады.
– ұйымдылық (рационалдық) кәсіпорынның көлемімен, оның ... ... ... есепті жүргізудің қолайлылығын білдіреді.
Аталған қағидалар мен талаптар кез келген ... ... ... ... оның ... ... Егер де олар ... онда бухгалтерлік есепті жүргізудің дұрыс еместігі ретінде
танылуы және кәсіпорынның мәліметтерінің бұрмалануы мүмкін.
Ұйымдар ... есеп ... ... ... тәжірибедегі
есеп әдістері мен ... есеп ... ... ... ... таңдап алуына құқылы. Таңдалып қабылданған ережелер ... өз ... ... ... есеп ... жинақтаудың тәртібін,
оны пайдаланушыларға түсіндіріп, ... ... ... ... ... және ... қызметіндегі өзгерістер мен
жағдайларды дер кезінде білу мүмкіндіктері туындайды [7].
«EFA - WOSTOK» ... есеп ... ... ... ... 28 ақпанынан «Бухгалтерлік және қаржылық есептілік туралы заңының»
№234-ІІІ заңына, Халықаралық қаржылық есеп ... ... ... есеп ... ... ... құрастырылған.
«EFA - WOSTOK» ЖШС–ң есеп саясатының келесідей мақсаттары
белгілі:
– есептіліктің барлық түрін кірістіру;
... ... ... ... ... ... қоғамда бухгалтерлік есепті жүргізудің бірыңғайлығын қадағалау;
– бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... өгеруі, ауысуына тез бейімделуін қамтамасыз ету.
Есеп ... ... ... ұйымдастыру барысында келесі
сұрақтарды қарастырған:
Жалпы ережесі:
1 Ұйымдастырылу – техникалық бөлімі
1.1 ЖШС ұйымдастырылу –құқықтық ... ... ... ... Бухгалтерлік құжаттар
1.4 Түгендеу
2 Әдістемелік бөлімі
2.1 Қаржылық есептілік
2.2 Кірістер
2.3 Ақша қаражат
2.4 Шетел ... ... ... емес активтер
2.6 Негізгі құралдар
2.7 Қаржы (инвестиция) салымдары
2.8 Жалдау
2.9 Қорлар
2.10 Қызметкерлерге сыйақылар (еңбекақылар)
2.11 Капитал
2.12 Алдағы кезең шығындары
2.13 ... ... ... қарыздар бойынша шығындар
2.15 Бағалау және шартты міндеттемелер мен ... ... ... ... ... Бюджетпен есептесулер
2.19 Шығыстар
2.20 Байланысты тараптар түралы ақпараттты ашып көрсету
2.21 ... ... ... ... Есеп ... ... ... - WOSTOK» ЖШС-ң есеп саясаты 2005 жылы 26 қыркүйкте ... №13 ... ... ... ... ... «EFA ... ЖШС-ң есеп саясаты 2007жылы 28 ақпандағы Қазақстан Республикасының
«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілігі ... Заңы ... ... №217 №2 ... ... (кіші бизнес субъектілерге және
орташа ... ... емес ... мемлекеттік
ұйымдарға, (қазналық кәсіпорындарға) жедел басқару құқық негізде жасалған.
Есеп саясаты ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ережелерін
және ... ... ... ... ЖШС-ке ішкі нормативті құжат
болып танылады;
– ЖШС-тің ... ... ... ... (кірістелу және
шығыстану) қарамай шаруашылық ... ... ... ... ЖШС қазіргі уақытта және келешекте үздіксіз қызмет жасайды деп сенімді;
– қабылданған есеп саясаты сәйкесінше ... ... ... ... жасау барысында №2 ҰҚЕС-нің 2 бөліміндегі ... ... ... «EFA - WOSTOK» ЖШС-нің есеп саясаты бойынша
бухгалтерлік баланс кәсіпорынның қаржылық жағдайын көрсетеді және активтер,
міндеттемелер және ... ... ... ... ... ... шығыс туралы есеп шығындардың талдау түрінде көрсетіледі. Өнімнің
өзіндік құны түрде, әкімшілік ... ... ... ... және
негізгі емес қызметтің). Ақша қаражат қозғалысының есебі тікелей әдісімен
жасалады, ол операциялық, инвестициялық және ... ... ... ... сол ақша ... пайдалану бағыттары жеке көрсетіледі.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-нің есеп ... ... ... тану ... ... жүйелі және реттелу кірістер – ... ... ... ... ... кірістеледі. Кірістерді
өлшеуі. Кірістер көтерме жеңілдіктерге ... ... ... әділ ... ... ... шартпен агенттік жұмыстар
жасалғанда комиссиялық сыйақылар ғана ... ... ... әр бір
операциялардың кірістері жеке ... ... ... ... ... Кәсіпорын бағадан немесе сатудан ... ... ... ... - WOSTOK» ... есеп ... бойынша шығыстары калькуляцияның
объектілеріне жекеленіп есеп жүргізіледі. Активтердің қолдануы бойынша
жасалған шығындар есепте ... орай ... ... ... ... ... тікелей шығыстар – өнім өндіру барысында ... ... ...... ... ... қалыптастыруға тікелей байланысы бар
шығындар. Мұндай шығыстар кірістер ескерілгенде ескеріледі.
... ... – өнім ... ... ... шығындар, әкімшілік
шығындары, пайыздар бойынша шығындар. Бұл шығындар пайда болған ... ...... ... ... ... Ал, ... шығындар – өндіріс шығындарға жанама әсер етеді,
өндіріс ... ... де бұл ... ... ... қалады немесе
шамалап өзгереді.
Өндірістік шығындар негізгі және көмекші болып ... ...... ... ... ... өнім өндіру шығындары.
Аналитикалық есебі жеке ... ... ... ... ... ... ... үшін арнайы қажетті жұмыстар жасайды.
Үстеме шығындар – ол, негізгі және көмекші цех ... ... цех ... Әр бір ... ... ... үстеме шығындар
есептік кезең соңында жинақталып тиісті ... ... ... ... ... ... жабылады, содан кейін негізгі ... ... ... шығындары есептелген (жасалған) ... ... ... ... ескеріледі.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-нің есеп саясаты ... есеп ... ... кәсіпорынның бас бухгалтеріне жүктелген [8].
1.3 Қаржылық нәтижелерін ХҚЕС-да ашып көрсету
Әлемдік ... ... ... он жылдықта болған шапшаң
өзгерістер бухгалтерлік есепке алуға және қаржылық есептілікке ... ... ... ... ... ... ... өзгертті. Капитал нарықтары ұлттық шекарадан тыс жерлерде кеңейіп,
ұлттық экономикалардың дамуына байланысты кірігу ... ... ... ... дамуы олардың даму үрдісін инвесторлардың жоғары
дәрежеде түсінуін, олардың нығайтылуына, тұрақтылығына және ... ... ... ... ... ... ... топтамасын қабылдау кредиттердің құнын және ... ... емес ... ... ... дайындау жөніндегі әкімшілік
шығыстарды қысқарту ... ... ... ... ... ... себепші болады.
Биржаларда акциялары бағаланатын Еуропалық Одақтың барлық компаниялары
2005 жылдан бастап ... ... ... қаржылық есептілік
жасауға міндетті. Тек АҚШ-тың бухгалтерлік есепке алудың ... ... ... әрі - GAAP) ... ... сондай-ақ
биржаларда борыштық міндеттемелері (облигациялары) ғана ... оған ... ... ... ХҚЕС-ке 2007 жылдан бастап
көшуі тиіс. Еуроодақтың пікірінше, ХҚЕС-ті енгізу ЕО ... ... ... ... ... және ... ете отырып, бағалы қағаздарды халықаралық саудаға шығарған кезде
тосқауылдарды жоюға ... ... ... ... ... ... аса дамыған және
алдыңғы қатарлы бухгалтерлік есепке алу ... ... ... ... ... да ... елдерде, мысалы Австралияда, Германияда,
Ұлыбританияда шетел эмитенттері биржалардағы өздерінің есептілігін осы
елдердің ұлттық стандарттарына ... ... ... ... ... ... ... мысалы Канадада, Жапония мен АҚШ-та бұған да
жол беріледі, алайда ХҚЕС бойынша ... ... ... ... ... ... ... сәйкес дайындалатын есептіліктен
айырмашылығының тізімін қосымша ... ... ... ... ... ... ... есептілікті ХҚЕС бойынша барлық ірі кәсіпорындар
жасауы тиіс. Қазақстанда 2003 жылдан бастап барлық қаржы ұйымдары, ... ... ... ... ал 2006 ... ... өзге де ... мекемелерден басқа) есептілікті ХҚЕС бойынша дайындауы тиіс.
Жақын болашақта ХҚЕС-ті меңгеру проблемасы еуропа компанияларынан
басқа да ... ... ... ... ... Жуырда ғана АҚШ-тың
Қаржылық есептілік стандарттары жөніндегі ... ... ... Board – FASB) және ... ... ... ... қоры (бұдан әрі – ХҚЕСКҚ) АҚШ-тың GAAP-ын және ХҚЕС-ті
үндестіру ... ... ... ... ... GAAP-ы мен ... екі ... арасындағы белгілі бір алшақтықтарды болдырмайтын ... ... ... өткеннен соң олардың арасында ... ... жою ... ... Әлемдік нарықтық
капиталдандырудың 52 пайызы АҚШ-тың үлесіне келетінін ескере ... ... ... ... ... алу ... ... нақты мүмкіндік бар.
Қазіргі кездегі бухгалтерлік есепке алу ақпараттық базаны білдіреді,
оның негізінде ұйым қаржылық ... ... ... ... ... ... салықтық статистикалық есептілікті
жасау үшін қолданылады, қажет болған кезде осы ... ... ... да ... ... ... ... алу жүйесі бір-
бірімен өзара байланыста болатын, есепке алу элементтерінің белгілі ... ... ... ... жүйе ... ... ... онда
ұйымның, мемлекеттің, сондай-ақ кез келген басқа да сыртқы, сол сияқты ішкі
пайдаланушылардың экономикалық ... ... ету ... түпкі нәтижелерін дұрыс өлшеуге бағытталған ақпарат қорытылады.
Есептілікті пайдаланушылардың барлығында қаржылық есептілік жөніндегі
ақпарат нені қамтитынына қатысты белгілі бір ... бар. Бұл ... ... өте келе ... және ... бұрын кездестірген
қаржылық есептіліктің үлгісі мен мазмұнынан туындады. Осы ... ... алу ... заңдар, бухгалтерлік есепке алудың
регламенті мен стандарттары әсер ... ... ... ... кеңес жүйесі кезінде әзірленген қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
есептілік стандарттарының принциптері мен тәжірибесіне ... ... ... әділ ... ... ... ... алудың белгілі
бір маңызды немесе ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Халықаралық түпмәтінде ең
болмағанда мынадай бес принцип:
– есептеу принципі;
– қызметтің үздіксіздігі;
– ақылға ... ... ... ... іргеліге жатқызылуы мүмкін және заңнама
мен бухгалтерлік есепке алу стандарттарында көрсетілуі мүмкін.
Әдеттегі іс-тәжірибе осы принциптерді кез келген ... ... алу ... заңнамасында іске асырудан тұрады. Нақты жағдайларда осы
принциптерді қолдану көбінесе бухгалтерлік есепке алу стандарттары ... ... ... ... ... ... жасалған және жұмыс
істейтін жоғары дамыған ақпараттық жүйені білдіретін экономика бірыңғай
есепке ... ... ... ... ол оның әртүрлі ... ... алу, ... ... алу, ... ... алу
және т.б.) қамтиды.
Бухгалтерлік есепке алу қойылған міндеттерге сәйкес кейіннен жинау,
жүйеге келтіру және ... үшін ... көзі ... ... ... алу
жүйесінің бірлігін және функционалдығын қамтамасыз ететін ең ... ... ... ... есепке алудың ақпараттық функциясы ұйымдар
қызметінің ... ... ... олар ... ... сол сияқты
одан тысқары жердегі ақпарат пайдаланушылардың мүдделі тобына қажет. Жоғары
сапалы есептілік капитал нарығын ... үшін де ... ... ... көбінесе экономиканың ондаған жылдарға дейін дамуын айқындайтын
шектеулі ресурстарды бөлу ... ... ... ... ... есепке алу мен қаржылық есеп
беру жүйесін дәйекті түрде реформалау он жылдан астам уақыт бойы ... ... алу ... заң күші бар Жарлығын (бұдан әрі – Заң)
1995 жылы ... ... ... болды. Халықаралық стандарттардың
негізінде әзірленген Қазақстандық ... ... алу ... жылы ... ХҚЕС-ке көшудің бастамасы ретінде қызмет етті.
Осы процестің екінші және ең ... ... 2002 жылы ... ... болды, ол бойынша ХҚЕС-ке сәйкес қаржылық есеп беруді мемлекеттік
мекемелерді қоспағанда, ... ... ... ... тиіс: қаржы
ұйымдары 2003 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... 2005 ... ... ... және өзге де ... 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап.
ХҚЕС-ті ойдағыдай енгізу мақсатында ХҚЕС-ті қолдану жөніндегі
әдістемелік ... ... ... ... есеп беру ... Қаржылық есеп беруді ХҚЕС-ке сәйкес жасайтын ... ... ... алу ... ... жоспарын әзірлеу ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп
беру стандарттарына көшу жөніндегі 2003-2004 жылдарға арналған іс-шаралар
жоспары туралы» Қазақстан Республикасы ... 2003 ... ... № 88 өкімімен бекітілген бірқатар ... ... ... Республикасының қолданыстағы заңнамасына талдау жасалды,
оның негізінде «Бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру туралы» ... ... ... заңнамалық актілеріне бухгалтерлік есепке
алу мен қаржылық есеп беру ... ... ... мен ... ... ... ... Заңдарының жобалары әзірленді.
Бухгалтерлік есепке алу саласының өзін-өзі реттейтін элементтерін
ретке келтіру мен жүргізу мақсатында «Бухгалтерлік есепке алу мен ... беру ... ... ... Заң ... ... ... мен қаржылық есеп беруді реттеудің қолданыстағы ... ... ... жобасын әзірлеудің басты міндеті ... ... ... ... ... есепке алу мен қаржылық
есеп беру мәселелері бойынша ... ... ... ... ... алу мен ... есеп беру туралы заңнамасына сәйкес
келтіру болып табылады.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі 2005 ... ... ... ... мен өңірлерінде ұйымдардың қаржылық есептілікті
ХҚЕС-ке сәйкес жасау мәселелері бойынша семинарлар өткізілуде.
Алайда, Қазақстандағы бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп ... ... ... ... қарамастан, мыналардан:
– ХҚЕС-тің кешенділігі мен әдістемелік күрделілігіне байланысты ... ... ... субъектілері үшін қолданылмайтындықтан, ХҚЕС-тің осы
санаттарға қолданылу қиындығынан;
... ... алу мен ... есеп ... реттеуге, сондай-ақ
бухгалтер мен аудитор мамандықтарын дамытуға ... ... ... ... ХҚЕС-ті қолдану жөніндегі ақпараттық-әдістемелік материалдардың
(оқулықтардың, кітаптардың) ... ... мен ... ... ... ... ... төмендігінен, сондай-ақ ХҚЕС бойынша дайындалған ақпаратты
пайдаланудағы дағдының жеткіліксіздігінен;
– кадрларды ... ... ... ... жүйесінің жоқтығынан;
– шаруашылық жүргізуші субъектілердің бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық
есеп берудің ХҚЕС белгілеген көптеген ... және ... ... ... ... проблемалар бар.
Сонымен бірге, ХҚЕС-ті мемлекеттік немесе орыс ... ... ... ... бар, ... өзі ... ... меңгермеген
мамандардың ХҚЕС-тің ескірген редакциясын амалсыздан ... ... ... есептілік стандарттары комитетінің қоры ... ... ... ... ... әкеп ... ... Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары комитеті қорының
ережелеріне сәйкес ХҚЕСКҚ басылымдарының ... да ... ... ... ... қайта басылмайтыны, көшірмесі
алынбайтыны немесе кез ... ... ... ... ... себепші болып отыр. Министрлік пен ХҚЕСКҚ Шектелген
аумақта шектелген кезең ішінде ... ... бас ... ... алу ... шарт жасасты. Шарттың негізінде Қазақстанға ХҚЕС-ті тек
қана мемлекеттік тілде, ... ... ... ... басып
шығаруға және таратуға құқық беріледі. Сонымен бірге, бұл ... ... ғана ... мұндай жағдайлар ТМД-ның бүкіл кеңістігіндегі барлық
мүдделі ... да бар. ... ... ... орыс ... көрсетілген ХҚЕС-қа көшу жөніндегі шартқа қосымша ... ... ... ... ... мен ... ... табыстарды есепке алуды
анықтау18 «Табыстар» ХҚЕС-ты арқылы жүзеге асады. 18 ХҚЕС ... ... ... беріледі, табыс - ұйымның әдеттегі қызметі
барысында, акционерлердің жарналары есебінен ... ... ... ... ішіндегі экономикалық пайданың жалпы ағыны.
Қаржылық есептілікті дайындау және таныстыру концепциясында ... ... ... жоқ ... көбеюіне әкеліп соқтырған
есепті кезеңнің ішіндегі активтердің көбеюі немесе міндеттемелердің азаюы
түрінде туындаған табыс ... ... ... ... танылады.
Табысқа ұйымның табысы да, басқа кірістер де кіреді. Ұйымның табысы - оның
қызметінің әдеттегі түрлерінен келіп ... ... оның ... ... ... дивидендтер және лицензиялық төлемдер ... ... Осы ... ... ... бір операциялардың ... ... ... ... табысты есептеу тәртібін анықтау
болып табылады.
Табысты есепке алу кезіндегі басты мәселе оны тану кезеңін анықтаудан
тұрады. ... ... ... ... ... болашақ пайданы алу
мүмкіндігі болған жағдайда ... Осы ... ... белгілерді
қанағаттандыратын жағдайларды анықтайды және осылайша табыс танылады.
Сонымен қоса, оның ... бұл ... ... ... ... бар.
18 ХҚЕС-ы бойнша тауарларды сатудан түскен ... ... ... ... ... ... ұйым сатып алушыға тауарларды ... ... ... және ... аударғанда;
– ұйымның әдетте иелену құқығымен байланысты қауымдасатын және ... ... ... ... қатыспағанда;
– табыс сомасы сенімді өлшенгенде;
– ұйымға ... ... ... ... ... ... болып табылғанда;
– операциямен байланысты кеткен немесе күтілетін шығындар сенімді ... ... ... ... ... ... ... болса, қызмет
көрсетуге байланысты мәміле бойынша табыс есеп беру ... ... ... қатысты танылуы тиіс. Мынадай талаптар орындалса,
мәміленің нәтижесі сенімді ... ... ... сомасы сенімді өлшенсе;
– ұйымға операциямен байланысты экономикалық пайда ағынының туындауы
ықтимал болса;
– есеп беру ... ... ... ... сенімді өлшенетін болса;
– операцияны жүзеге асыру үшін жұмсалған шығынды және оны аяқтау үшін
қажетті ... ... ... ... болса.
Басқа ұйымдардың пайыздар, роялтилер және дивидендтер әкелетін ұйым
активтерін пайдалануынан болатын табыс ... ... ... ... ... операциямен байланысты экономикалық пайданың ұйымға түсуі ықтимал
болғанда;
... ... ... бағалану жағдайының негізінде танылуы тиіс.
Табыс мынадай негізде танылуы тиіс:
– пайыздық табыс 39 ... ... ... ... 9 ҚЕХС
(IAS) және AG5-AG8 тармақтарында белгіленгендей пайыздық мөлшерлемеде әдісі
негізінде танылуға жатады;
– роялти тиісті шарттың мазмұнына ... ... ... ... ... және
– дивидендтер акционерлерге төлемді алу құқығы берілгенде ғана ... ... ХҚЕС ... ... және ... ... таза бағасының
шамасына дейінгі құнның кез келген азаюын қоса алғанда, ... ... ... тану бойынша нұсқау береді. Сондай-ақ, ол босалқылардың
өзіндік ... ... үшін ... ... ... есептеу тәсілдері
жөнінде түсінік береді.
Босалқыларды сатқаннан кейін осы босалқылардың қаржылық жағдай туралы
есептік құны ... ... ... ... ... ... танылуы тиіс.
Босалқылардың құнын өткізудің ықтимал таза ... ... ... ... шамасы және босалқылардың барлық ысырабы есептен шығару ... ... ... ... ... ... ... ретінде танылуы
тиіс. Өткізудің ықтимал таза құнының ұлғаюынан пайда болған босалқылардың
есептен шығарылған ... ... ... кез ... ... ... қалпына
келтіру кезеңіндегі шығыс ретінде танылған босалқылар шамасының азаюы
ретінде танылуы ... ... ... ... шотына жатқызылуы мүмкін, мысалы,
өздігінен жүргізілген негізгі құралдардың компоненті ... ... ... ... бөлінген босалқылар осы активті пайдалану ... ... ... ... ... мен ... ... және міндеттемелерге
бағынышты категориялар болып табылатын ... ... ... ... мен ... белгілі бір мерзімнің қаржылық қорытындысын құра
отырып, белгілі бір есеп беру мерзіміне (пайда ... ... ... және осы ... капиталдың өсу факторы (немесе азаю) ... ... өз ... ... ... оның барлық
активтерін шегерудің қорытындысы ретінде анықталады. Осындай түсіндірме
табыстар мен ... ... ... және ... өзгеруі туралы
есептегі есеп беру құрамдас бөліктерінің жүйесіндегі баланстың ... ... ... ... анық көрсетеді.
Басқаша айтқанда, егер активтер мен міндеттемелер мөлшерінің өзгеруі
ұйымдардың жеке ... ... ... ... ... тікелей көрінсе, онда ұйымға кіріс кірді немесе шығын
келтірілді. Капиталдың қатысушы ретіндегі жеке меншік ... ... ... ... ... ... акцияларды
өтеуін төлеп алу нысанындағы капиталды өндіріп алу, ... ... ... жеке ... ... (дивиденд) төлеу.
ХҚЕС-ның принциптерінде табыстар ақшалай түсімге және басқа ... ... Ұйым ... және ... ... ... қызмет көрсету, өзінің мүліктерін және қарыздарын пайдалануға
ұсыну, инвестициялық ... ... ... кезінде өзінің қарапайым
(негізгі) қызметінің барысында ақшалай түсімді иемденеді. ... ... ... ... ... және ... ... күтіліп
отырған ақша қаражатын ұсынады.
Өз кезегінде, шығындардың ішінде негізгі қызмет және шығындар бойынша
шығындар бөлініп шығады. ... ... ... шығындар дегеніміз
өнімділік, яғни табыс әкелетін шығындар болып табылады ... ... таза ... ... төлеуге кеткен шығындар, негізгі құралдардың
және материалдық емес активтердің ... ... ... ... шығындар). Шығындар, көп жағдайда дүлей ... ... және өзге де ... ... немесе мүліктің шығып
қалған арнайы нысандарына байланысты ысыраптарға негізделген. ... ... ... ... ... немесе басқа да мүліктерді
есептен шығару) немесе міндеттемелердің өсуі (шығындарды ... ... ... бойынша немесе қызмет көрсетулерді төлеу бойынша) нысанын
қабылдайды.
Алайда, ХҚЕС табыстар мен шығындарды ... ... ... ... тек есеп беру ... таза ... ғана ... кең
ауқымдағы түсінікті қамтиды (яғни пайдалар және ... ... ... көрсетілген қорытынды). Негізінен, қаржы нәтижелілігі пайдалар және
залалдар туралы есепте көрсетілген кірістер және шығыстардың есебінен емес,
«капиталдың ... ... ... және шығыстардың есебінен
құрылады.
Мысалы, жарғылық капиталға салымдар бойынша ... ... ... ... ... өсуі ... ... валюталық айырма бойынша табысты және шығынды анықтайды,
бірақ пайдалар және залалдар туралы есепте ... Дәл ... ... бағаланатын негізгі құралдардың баланстық құнының ... ... және ... ... ... сақтандыру құралдары
бойынша кірістер және залалдар, сондай-ақ ... ... ... ... ... бағалаудың қорытындылары туралы айтуға болады.
Аталған табыстар мен шығындардың бір ерекшелігі бар, олар ұйымның
басқаруының ... ... ... сыртқы факторларына
негізделгенін атап өту қажет.
Және егер олар менеджмент қызметінің тиімділігі туралы куәландырмаса,
онда ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін көрсетеді. Осылайша, дәстүрлі қабылданған бухгалтерлік
есептілігінен басқа, ... көп ... ... ... тұру
тұжырымдасына жауап беретін пайданың кең мағынасы бар.
Табыстар мен шығындардың аталған түсіндірмесі XX ғасырдың аяғында АҚШ
жаңа есеп беру ... яғни ХҚЕС ... ... 2009 жылдың 1
қаңтарынан басталатын мерзімдерге арналған есептілікке енгізілетін толық
пайданың пайда ... алып ... Бұл ... ... ... беру ... ... және шығындардан құрылады. ... ... ... 1 ХҚЕС (IAS) есеп беру құрылымында ол бухгалтерлік
қаржылық есептілікті пайдаланушыларға ұйымның, сол ... оның ... ... барабар бағалауға мүмкіндік береді.
Осылайша, қаржылық нәтжелерін ХҚЕС-да ашып көрсету кәсіпорындардағы
табыстар мен ... ... ... ... негізгі міндеттерінің
бірі, табыстар мен шығындарды дұрыс анықтауда және ... ... ... ... және ... ... есепке алудың бақылаушы
қызметтерін жүзеге асыру болып табылады [9].
2 Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің есебі
2.1 Кәсіпорынның кірістерінің есебі
Нарықтық ... ... ... ... және залалды азайту
ұйымдастыру – құқықтық нысандарына қарамастан кез ... ... ... шаруашылық қызметінің басты мақсаты.
18 «Түсім» IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына сәйкес
түсім (әрі ... ... – бұл ... әдеттегі қызмет барысында,
осындай ағын акционерлердің жарналары есебінен ... өзге ... ... ... туындайтын кезең ішіндегі экономикалық пайданың
жалпы ағыны.
Табысқа тек қана мекеме алған және оның өзінің жеке ... ... ... ... ... жалпы түсімдері енгізіледі. Мұнда
үшінші тараптың пайдасына түскен тауарлар мен қызметтерден алынатын салық
және ... құн ... ... ... ... ... ... болып танылмайды және меншікті капиталдың өсуіне ... олар ... ... ... Дәл ... ... ...
қытынастар кезінде экономикалық пайдалардың жалпы түсуі мекеменің меншікті
капиталының өсуіне әкелмейтін принципал (агентке ... ... және ... ... ... ... ... қол қою құқығынсыз мәміле
жасауды тапсырған тұғаның) пайдасына жиналатын сомалардан тұрады. Принципал
пайдасына алынған сомалар табыс ... ... ... ... ... ... танылады.
Қаржылық есептілігін дайындау және тапсыру қағидаларында
акционерлердің ... ... ... мен ... ... капиталдың өсуіне әкеліп соқтыратын есепті кезеңнің ішінде
активтердің көбеюі немесе ... ... ... ... ... ... пайданың ұлғаюы ретінде ... ... ... және ... да ... кіреді.
Мекеменің табысы – олар қызметтің әдеттегі түрлерінен ... ... ... олар әр түрлі аталады, оның ішінде сату, сыйақы пайыздар,
дивиденттер және ... ... ... ... ... ... әділ құны бойынша бағаланады.
Әділдік құн – бұл жақсы хабардар блған ... ... ... және бір – ... ... ... арасында мәміле жасаған
кезде активке ауыстыруға немесе ... ... ... сома.
Операциядан пайда болатын табыс сомасы, әдетте, мекеме мен сатып алушы
немесе қызмет көрсетуші немесе акцияны ... ... ... ... Ол ... ... ... да бір сауда
жеңілділігінің сомасы немесе санға жеңілдіктерді ескере отырып, ... ... ... ...... ... әділ құн бойынша бағаланады.
Көп жағдайда қарама – қарсы ... ақша ... ... оның
баламалары нысанында ұсынылады, ал табыс сомасы – ... ... ... ақша ... немесе оның баламаларының сомасы. Алайда,
ақша қаражаттарының немесе оның баламаларының кірісін ... ... ...... ... әділ құны алынған немесе алынуы күтілетін
ақша қаражаттарының номиналды сомасынан азырақ ... ... ... ... ... ... ... ұсынуы мүмкін немесе тауарларды сату кезінде
қарама – қарсы ұсыну ретінде одан ... ... ... ... ... қабылдай алады. Шарт шын мәнінде қаржы операциясы ретінде болғанда
қарама – қарсы ұсынудың әділ құны ... ... ... ... ... ... дисконттауымен анықталады.
Алынған бухгалтерлік стандарт мынандай операциялар мен жағдайлардан
пайда болатын табысты есептеуде қолданылуы керек:
тауарларды сатудан;
қызметтерді көрсетуден;
пайыз, ... ... және ... әкелетін мекемелер
активтерін басқа жақтардан пайдалануынан.
Енді мекеменің осы ... ... тану ... жан ... сатудан түскен табыс мынандай аталған ... ... ... ... ... ... ... иеленумен байланысты елеулі тәуекелдерді
және сыйақыларды аударғанда;
мекеменің, әдетте, иелену құқығымен байланысты қауымдасатын және ... ... ... ... қатыспағанда;
табыс сомасы сенімді өлшенгенде, мекемеге мәмілемен байланысты экономикалық
тиімділіктің пайда болуы ықтимал болғанда;
мәмілемен ... ... ... ... ... ... өлшенуі
мүмкін болғанда.
Тауарларға мекеменің сату үшін шығарған немесе ... сату үшін ... ... кіреді, оның ішінде, бөлшек саудамен айналысатын сатушы ... үшін ... ... ... немесе жер және басқа да мүліктер кіреді.
Мекеменің сатып ... ... ... байланысты елеулі
тәуекелдерді және сыйақалрды ... беру ... ... мәміленің
шарттарымен танысуын талап етеді. Көпшілік жағдайда таурларды ... ... ... және сыйақалрды аударғанда меншіктенудің
заңды құқығын берумен немесе меншікті сатып алушыға берумен сәйкес келеді.
Бұл ... ... ... ... ... байланысты елеулі
тәуекелдерді және сыйақыларды аударудың басқа жағдайларында бір уақытта
меншіктенудің заңды ... ... ... келмейді.
Егер мекеме тауарларды иеленумен байланысты тәуекелдерін сақтап қалса,
мәміле сату болып табылмайды және ол бойынша табыс танылмайды. ... ... ... ... ... байланысты елеулі тәуекелдерін сақтай
алады. Мекеменің таурларды ... ... ... ... ... қалу ... мысалдар:
стандартты кепілдеме міндеттемелерімен өтелмейтін қанағаттандырылмаған
қызмет үшін жауапкершілікті сақтап қалғанда;
нақты ... ... ... ... сату ... ... ... түсіммен байланысты болғанда;
жіберілген таурлардың қондырылуы міндетті болғанда, ал ... ... ... ... ... алып ... ... сату шартында анықталған себептермен және мекеменің пайда
алуына сенімі болмаған жағдайда сату мәмілесін ... ... ... ... ... ... байланысты елеусіз тәуекелдерін
сақтап қалса, мәміле сату болып табылады және ол ... ... ... ... оған тиесілі соманың жинақталуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... мүмкін.
Осындай жағдайда, мекеме тауарларды иеленумен байланысты елеулі
тәуекелдерді және ... ... ... сату ... табылады және ол
бойынша табыс танылады. Иеленудің елеусіз тәуекелдерін сақтайтын мекеменің
тағы бір мысалы ретінде ... ... ... ... ... ... кепіл болатын бөлшек сауда дүкені бола алады. ... ... ... сенімді бағалай алса және алдыңғы тәжірибе мен
басқа да елеулі ... ... ... ... міндеттемені өзіне
алса, мұндай жағдайларда табыс сату кезінде танылады.
Мекемеге экономикалық пайданың мәмілемен байланысты тиісті ағынның
пайда болу ... ... ... ғана ... ... ... жағдайларда
қарама – қарсы ұсыныс алмағанға дейін немесе бар ... ... ол ... бола ... ... белгісіздік, мысалы, осы шетел
мемлекетінде ... ... сату ... ... қарама – қарсы
ұсыныстарды жіберуге шетел ... ... ... ... ... мүмкін. Рұқсат берілгеннен кейін белгісіздік жойылады және табыс
тиісінше ... ... ... қосылып кеткен соманы инкассатциялау
туралы белгісіздік пайда болған кезде соңына дейін алынбаған сома ... ... ... сома ... ... ... ... сияқты емес,
шығыс ретінде танылады.
Сол мәмілеге немесе басқа жағдайға қатысты табыстар мен шығыстар ... ... Бұл ... ... ... және ... ... деп
танылады. Егер табыстың танылуы үшін керекті ... ... ... ... ... кепілдік міндеттемелері және тауарларды ... ... ... ... басқа шығындар сенімді бағалануы мүмкін.
Алайда, шығындарадың сенімді бағаланбаған ... ... ... ... жағдайда тауарды сатқаннан кейін алынған кез келген қарама – қарсы
ұсыну міндеттеме ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету
танылады.
Қызмет көрсету болжанатын мәміленің нәтижесі сенімді бағалана ... осы ... ... ... есеп беру ... ... ... қатысты танылуы тиіс. Мынандай ... ... ... ... ... ... сомасы сенімді өлшенсе;
мекемеге экономикалық пайданың мәмілемен байланысты тиісті ағынның ... ... ... ... ... ... ... мәміленің аяқталу сатысын сенімді өлшеу
мүмкіндігі болса;
мәмілені жүзеге асыру үшін келтірілген шығындарды және оны ... ... ... ... ... ... ... көздері пайыздар, лицензиялық төлемдер және дивиденттер
болып табылады. Бұлар мекеменің ... ... ... ... табыстар ретінде танылады, егер мәмілемен байланысты экономикалық
пайда түсуінің ықтималдығы болса және ... ... ... бағалану
жағдайының негізінде танылса.
Табыс мынандай негізде танылуы тиіс:
пайыздық табыс 39 «Қаржы құралдары – тану және ... IAS ... ... ... № 9 және А 6-5-А 6-8 ... пайыздық тиімді ставкасы әдісі негізінде танылуға жатады;
лицензияланған төлемдер тиісті шарттың мазмұнына ... ... ... ... тиіс;
дивиденттер акционерлердің төлемді алынуы құқығы орнағанда ғана танылуы
тиіс.
Пайыздар – бұл ақша қаражатын немесе оның баламаларын ... ... ... ... үшін төлемдер.
Пайызы бар инвестицияны сатып алу алдында төленбеген ... ... онда ... алу екі ... бөлінеді: сатып алу
кезінде және сатып алғаннан кейінгі; сатып алғаннан кейігілердің бір ... ... ... ... ... – бұл ... ұзақ мерзімді активтерін,
мысалы, патенттерді, тауар белгілерін, авторлық ... ... ... ... ... үшін ... Егер ... ескере отырып табысты тану үшін басқа сәйкес келетін жүйелі ұтымды
негіз болмаса ғана, лицензияланған төлемдерді тиісті ... ... ... ... әдетте, осы негізде танылады.
Дивиденттер – бұл пайданы акционерлік ... ... ... ... бір ... капиталына қатысуына қарай теңбе-тең бөлу.
Үлестік бағалы қағаздарға арналған дивиденттер таза сатып алу ... онда ... ... ... құнынан шегеріледі. Егер
осындай бөлісуді тек арбитраждық тәсілден басқасымен жүзеге ... ... ... үлестік бағалы қағаздардың бастапқы құнының бөлігін
анықтап ашық өтеуді білдірмесе, табыс ретінде ... ... ... ... ... қызметтен түсетін табыстар;
негізгі емес қызметтен түсетін табыстар;
Негізгі қызметтен түсетін табыстарды есепке алу. Негізгі қызметтен
түсетін табыстар – бұл ... ... ... ... ... алған
тауарларды сатудан және көрсетілген қызметтерден алынған кірістер.
Салық Кодексінің 81 бабына сәйкес тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді)
сатудан ... ... деп ... тауарлардың, орындалған жұмыстардың,
көрсетілген қызметтердің қосымша құнға салынатын салықтың және ... ... ... егер ... ... ... бақылау жасау бойынша Қазақстан Республикасының заңдарында өзге
жағдайлар қарастырылмаса.
Негізгі қызметтен түсетін ... ... алу «EFA - WOSTOK» ... есеп ... үлгілік жоспарының 6 «Кірістер» бөлімінің 6010
«Өнімдерді сатудан және қызметтер көрсетуден ... ... ... Бұл шот ... ... жағынан пассивтік шот боып
табылады, сондықтан оның ... ... ... кезең бойына дайын өнімдер
мен тауарларды сату және қызмет ... ... ... ... ... болған жағдайда өнімдер мен ... ... ... ... ... табыстарды жеке-жеке көрсету үшін 2-кестедегідей
шотқа қосыша тиісті шоттар (субшоттар) ашып жазулар жүргізіледі [10].
2-кесте
Сатып алушыларға жөнелтілген және ... ... мен ... ... ... талап – тапсырмалар ұсынылғанда
|№ |Операциялар ... шот |
| | ... ... |
|1 ... ... құн салығынсыз |1210,2110 |6010 |
| ... ... ... есептелген | | |
| ... есеп ... ... ... | | |
| |(бір ... ... ... бір жылдан | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... ... |1220, 2110 |3130 |
| ... төленетін қосымша құн салық | | |
| ... | | |
|3 ... ... ұсынылған төлем талап|1030 |1220, 2110 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... сомасының | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | ... өнімдер мен тауарларды сатудан түскен табыстың шамасы мекеменің
тауар (өнім) оралымының көлеміне сәйкес келеді. Сондықтан әр бір ... ... мен ... алып ... ... экономикалық мақсатқа
сәйкестігі қандай көлемде болу керек ... ... ... ... ... ... (сату) бағасы бойынша өнімдер мен тауаоларды
сатудан түсетін қажетті көлемін алу ... ... ... ... мен сатып алынған тауарларға сату (нарықтық) бағаларды мекеме
нарықта (сол ... ... ... пен ... дайын өнімдер,
тауарлар мен көрсетілген қызметтердің сапасы мен тұтыну қасиеттеріне сәйкес
өнім ментауар өндірушінің босату бағасы ... ... ... ... ... ... ... белгілейді.
3-кесте
Мекеменің кассасынан қолма – қол есеп айрысу
|№ ... ... шот |
| | ... ... |
|1 ... құн ... сату ... |1010 |6010 |
| ... ... ... ... мен | | |
| ... ... ... сомасына: | | |
|2 ... ... ... ... |1010 |3130 |
| ... мен ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| |құн ... сомасына: | | |
|3 ... ... ... жеткізуге|1010, 1030 |3510, 4410 |
| ... – ала ... ... | | |
| ... ... ... мен ... | | |
| ... | | |
|4 ... өнімдер мен тауарларды |3510, 4410 |6010, 3130 |
| ... ... ... сомасы | | |
| ... ... мен ... сатудан | | |
| ... ... тек ... | | |
| ... кейін: | | |
|5 ... ... ... ... |1250 |6010 |
| ... ... ... ретінде: | | |
|6 ... ... ... сату |1210 |3130 |
| ... ... ... қосымша | | |
| |құн ... ... | | |
|7 ... сатылған тауарлардың сату |1010, 1030 |1250 |
| ... ... ... қосымша | | |
| |құн ... ... | | |
|8 ... ... соңында дайын өнімдер |6010 |5610 |
| |мен ... ... және ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| |5610 ... пайда (қорытынды | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | ... - WOSTOK» ЖШС-і негізгі қызметтен түсетін табыстардың талдамалы
есебі 6010 «Өнімдерді ... және ... ... алынатын кіріс»
шотының кредиті бойынша, бухгалтерлік есепті компьютеризацияланғанда бір
айдағы алынған табыстардың түрлері мен жыл ... бері ... ... машинограммада жүргізеді.
Сатып алушылармен босатылған дайын өнімдер мен ... үшін ... ... – касса машиналарын пайдаланып кассир жүргізетін
мекемелерде тауарлардың халыққа қолма – қол есеп ... ... ... ... ... ... – касса машиналарының санауыштарының
көрсеткіштері бойынша анықталады да, кіріс касса ... ... ... 3-
кестеде корреспонденциясы жүргізілген.
Ескеру керек, бөлшек сауда мекемелерінде тауарларды сатудан түсетін
табысқа халыққа несиеге ... ... ... ... тауарлардың
құнының белгілі бір бөлігі ғана бастапқы жарна түрінде мекеменің кассасына
өткізілсе де, бұл ... ... ... ... ... ... сату ... бойынша есептелген толық сомасы енгізіледі. Мұндайда
тауарларды халыққа ... ... ... ... ... ... корсетілген [13].
Негізгі емес қызметтен түсетін табыстарды есепке алу. ... ... ... ... – бұл ... сатудан, жекелеген есептеулер
мен әртүрлі сипаттағы шаруашылық операциялардан ... ... ... ... ... ... және дайын өнімдер мен тауарларды
сатумен және қызметтер көрсетумен тікелей ... ... емес ... ... ... ... негізгі
құралдардың, метериалды емес активтердің, бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... (какциялар,
облигациялар және т.б.) бойынша табыстар ... ... ... ... өтеу ... ... түсетін сомалар;
мекемеге шешіп берілген немесе ... ... ... ... үшін ... ... ... айыпұлдары,
өсімдер, тұрақсыздық айыптар және мақұлдаудың басқада ... емес ... ... ... ... ... есеп шоттарының үлгілік жоспарының 6 «Кірістер» бөлімінің ... ... ... және 6200 ... да ... тиісті шоттарында жүргізіледі. Бұл шоттар экономикалық
мазмұны жағынан ... ... ... ... (акциялар, облигациялар және т.б.) сатып алу құны
бойынша ағымдағы ... ... ... ... сатып алынған кезде банктің
жазбаша үзіндісіне сәйкес қаржылық активтердің (инвестициялардың) ... (бір ... ... ... бір ... асатын мерзімде) қарай
бухгалтерлік есеп шоттарында және Егер ... ... ... мен ... ... ... ... алу құны олардың нақтылы (номиналдық) құннан
төмен болса, онда олар бойынша тиісті табысты әрбір есептеген сайын сатып
алу мен ... ... ... ... ... ... есептеу 4-
кестедегідей жазулар жүргізіледі:
4-кесте
Бағалы қағаздардан (акциялар, облигациялар және т.б.) сатып алу құны
бойынша ағымдағы банктік шоттардан төлеу
|№ ... ... шот |
| | ... ... |
|1 |Бір ... дейін мерзімді қаржылық |1120, 1130, |1030 |
| ... |1140, 1150 | |
|2 |Бір ... ... мерзімді қаржылық |2020, 2030, |1030 |
| ... |2040 | |
|3 ... мен ... сатып алу|1270, 2170 |6110, 6120 |
| ... ... | | |
|4 ... алу ... бюджетке |1270, 2170 |3130 |
| ... ... құн ... | | |
| ... | | |
|5 ... мен ... алу |1030 |1270, 2170 |
| ... ... ... ... | | |
| |құн ... төленді: | | |
|6 |Бір ... ... ... ... |7410, 7413 |1130, 1150, |
| |алу мен ... ... ... | |2020, 2040 |
| ... ... яғни ... ... | |
| ... мерзімдеріне (бір жылға | | |
| ... ... бір ... ... | | |
| ... ... | | |
|7 ... ... алу ... |1270, 2170 |6110, 6120 |
| ... | | |
|8 ... ... ... алу және |1130, 1150, |6110, 6120 |
| ... ... ... |2020, 2040 | |
| ... ... ... яғни | | |
| ... шығарылуы берілген | | |
| ... (бір ... ... ... | | |
| |бір ... ... ... ... | | |
|9 ... ... ... ... |1270, 2170 |6110, 6120 |
| ... ... сомасы ретінде | | |
| ... (бір ... ... немесе | | |
| |бір ... ... ... ... | | ... ... ... есептелген |1270, 2170 |3130 |
| ... сату ... ... | | |
| ... ... құн ... | | |
| ... | | ... ... ... эмитентпен |1010, 1030 |1270, 2170 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... жазбаша үзіндісіне | | |
| ... ... мен ... | | |
| ... алу ... ... | | ... ... ... ... ... ... 4420 |1270, 2170 |
| ... қарай, бірақ осы есепті | | |
| ... ... ... ... | |
| |– ала ... жалдық төлем) | | |
| ... : | | ... ... жыл соңында алынған акциялар |6110, 6120 |5610 |
| ... ... мен ... | | |
| ... ... ... жиынтық | | |
| ... ... ... ауыстырылады:| | ... - WOSTOK» ... ... ... ... ... табыстар мерзіміне
қарай (қысқа немесе ұзақ мезімді) 3520 ... ... ... 4420 ... ... ... ... есепке алынған,
бірақ осы есепті кезеңге жатқызылатын табстарды (алдын – ала ... ... ... ... ... тізбелер беріледі:
5-кесте
Негізгі құралдарды, материялды емес активтерді қабылдап алу және беру
|№ |Операциялар ... шот |
| | ... ... |
|1 |Негізгі құралдарды есептен шығарғанда|7410, 7411, |2410 |
| ... ... ... |2420 | |
|2 ... ... сатылған |1210, 2110 |6210, 6211 |
| ... сату ... ... | | |
| ... ... және банктің | | |
| ... ... есеп ... – | | |
| ... ... сәйкес: | | |
|3 ... ... ... |1210, 2110 |3130 |
| ... ... ... төленетін | | |
| ... құн ... ... | | |
|4 ... жыл ... ... ... |7410, 7411 |
| ... болған шығындар мен алынған |6210, 6211 |5610 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
|5 ... емес активтерді есептен |7410, 7411, |2730 |
| ... ... |2740 | |
| ... | | |
|6 ... ... емес ... |1210, 2110 |6210, 6211 |
| ... құнына сатып алушылар ұсынылған | | |
| ... ... ... ... есеп | | |
| ... – төлем құжаттарына сәйкес: | | |
|7 ... емес ... сату |1210, 2110 |3130 |
| ... ... ... ... | | |
| |құн ... ... | | |
|8 ... емес активтер үшін тиісті |1010, 1030 |1210 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... сәйкес: | | |
|9 ... жыл ... ... емес |5610 |7410, 7412 |
| ... ... ... ... |6210, 6212 |5610 |
| |мен ... табыстар түріндегі | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... көрсетіледі: | | ... ... ... ... ... |1010, 1030 |1210, 2110 |
| ... емес ... үшін | | |
| ... | | ... |Жыл ... ... емес |5610 |7410, 7412 |
| ... ... ... шығыстар |6210, 6212 |5610 |
| |мен ... ... ... | | |
| ... қаржылық нәтижелеріне | | |
| ... ... | | ... мекеменің негізгі емес қызметіне алынған табыстарын есепке
алу бойынша жоғарыда қарастырылған шоттары жыл ... 5610 ... ... ... тиіс [12].
Мекемелер негізгі құралдарының артық немесе керек емес нысандарын сата
алады. Негізгі құралдарының нысандарын ... ... ... ... сату ... мен ... келісімді бағалар
бойынша жүргізіледі. Оларды сатуда налынған табыстар ... ... ... ... 6210 ... ... алынатын кірістер»
шотына қосымша ашылған 6211 «Негізгі ... ... ... ... шотта есепке алынады. Материялды емес активтерді
сатудан түскен табыстар туралы ақпараттарды ... үшін 6210 ... ... ... ... ... ашылған 6212 «Материялды емес
активтердің ... ... ... ... шотын ашу керек.
Негізгі құралдарының нысандарын, материялды емес активтерді төлемдер
жүргізу жағдайларында сатқан кезде ... ... ... емес
активтерді қабылдап алу және беру сәйкес, сатып алушылардан оларға сатылғын
материалдық емес активтер үшін төлемдер мекеменің кассасына немесе ... ... ... ... ... ... ордерлері немесе банктің жазбаша
үзінділері негізінде келесі 5-кестедегідей бухгалтерлік тізбелер беріледі.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-і ... емес ... ... ... ... машиногаммада табыстардың номенклатуралық баптары бойынша
жүргізіледі [10].
2.2 Кәсіпорынның шығындарының есебі
Мекеменің өндірген өнімдердің, орындалған жұмыстарының және ... ... ... ... ... ... ... және
олар өэдері болған есепті кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... шығындарына мыналар жатады:
жалпы және әкімшілік шығыстар;
өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі шығыстар;
қаржыландыруға арналған шығыстар.
Әкімшілік шығыстар – бұл ... ... және ... ... ұстау және өндірістік-шаруашылық қызметін ұйымдастыру мен жалпы
жетекшілік етумен байланысты ... Бұл ... ... ... ... ... ... және жұмысшыларына жататын
адамдар, сондай-ақ кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... осы ... ... аударымдар
(әлеуметтік салық, әлеуметтік сақтандыру, ... қоры және т. ... және ... ... ... шығындары; жалпы
шаруашылық және әкімшілік ... ... ... ... шығындары
және т. б.
Өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) сату ...... ... ... ... және ... ... жүзеге асыруға қызмет көрсету бойыншв ... ... ... ... өткізу бөлімі (сауда) жұмысшыларының еңбекақысы
және ... ... мен ... ... сату және қызмет көрсетуге
пайдаланылатын негізгі құралдарды ұсату және олардың амортизациясы ... сату ... ... және ... дейін өнімдерді апаруға
(маркетингке шығындарды қоса), жарнама шығаруға, әзірлеуге кеткен ... және жеке ... ... ... және т.б.
Қаржыландыруға арналған шығындар – бұл банкткрдің несиелері мен сатып
алынған тауарлы-материалдық қорлар үшін жабдықтаушылар ... ... алу, ... ... мен ... ... ... сыйақылар төлеу
шығындары.
Бұл шығындардың айырмашылығы өндірістің көлеміне қатысты емес, тұрақты
шығындар ретінде және өнімдерді сату ... ... ... ... байланыссыз үнемі жұсалатын шығын есебіне қаралады, сондвқтан
мұны өнімдердің ... ... емес ... кезеңдеріне байланысты есепте
дұрыс болып табылады. Мекеме белгілі кезең ... еш ... ... ... сол ... жасалған шығындарды көрсетеді. Оларды бухгалтерлік ... ... ... ... тұрғысынан алып қарағанда ... ... ... ... негізгі өзгешелігі олар сатылмаған
өнімнің және аяқталмаған өндірістің ... ... да, ... ... кезеңнің жиынтық табысын азайтуға есептен шығарылады.
Бұларды есепке алудың мұндай ... ... ... ... ... қағидаларынан пайда болды.
Сонымен, кезең шығындары – бұл ... ... ... туралы есептіліктің көрсеткіштері болып табылады,
сондықтан өндірістік шығындар ретінде алдымен тауарлы-материалдық ... ... ... (балансында) активтердің бөлігі ретінде
көрсетіледі, ... ... ғана ... қызметінің қорытындысы
туралы есеп берудің көрсеткіші ретінде танылады.
Кезең шығындары ... ... ... ... ... және ... ... өнімдер мен аяқталмаған
өндірістің қалдықтарына ... Бұл ... баға ... ... ... маңызды. Сондықтан кезең шығындарын бақылауды
күшейту және олардың тмімділігін арттыру мүмкіндіктерін анықтау мақсатында
жан-жақты, әрі ... ... ... үшін көрсетілген жинақтамалы
(синтетикалық) шоттарға ... ... ... ... баптар
тізбегіне сәйкес талдамалы шоттарын жүргізу қажет.
Өндірілген өнімдер мен ... ... ... ... ... ... ... есебін дұрыс жүргізу және
бақылауды күшейту үшін өнімдер мен тауарларды сату ... ... ... баптарын қалыптастырудың зор маңызы бар [11].
«EFA - WOSTOK» ЖШС-і сатылған өнімнің және көрсетілген ... ... 7010 – ... ... және көрсетілген қызметтердің
өзіндік құны» шотында көрсетеді. Мекеменің шаруашылық қызметінің қаржылық
нәтижелерін дұрыс ... үшін сол есеп беру ... ... ... ... және ... ... көрсету қажет.
Мекемелер шығындарының ұсынылған есептік баптар тізбегіне сәйкес
олардың жекелеген ... ... ... мен бухгалтерлік есептің
әдістемесін егжей – тегжейлі қараймыз.
Сатылған (жөнелтілген) өнімнің, тауарлардың, ... ... ... қызметтердің нақты өзіндк құнына сәйкес мына төмендегідей
шоттардың корреспонденциясы ... 7010 ... ... ... қызметтердің өзіндік құны», 7020 «Сату үшін алынып, сатылған
тауарлардың өзіндік құны» шоттары дебеттелі де, 1320 ... ... ... ... және ... ... кредиттеледі. Қаржылық
инвестицияларды, материалдық емес активтерді, негізгі құралды сатқан кезде
тиесілі ... ... ... ... шоттары кредиттеледі.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-і өнімдер мен тауарларды ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарында 7110 ... және ... ... ... ... шоты қолданады. Мұнда тауарлы-
материалдық қорларды сатып алу, тасмалдау, сақтау, өңдеу, ... ... ... ... жедел шығындар есепке алынады. Мұндай тікелей
шығындар көтерме және бөлшек сауда ұйымдарында, ... ... ... ... дайындау және өткізу мекемелеріде
болады.
Өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарына шек қою, ... ... ... ... ... мақасатында тауарлы – материалдық
қорларды өткізу шығындарын өнімдер мен ... ... ... ... ... ... бойынша жекелеген есеп
жүргізу қажет, сондықтан сауда түріне байланысты 7110 «Өнімдерді сату және
қызметтер ... ... ... ... ... ... ашылады.
Кейбір шығындар тиісті қосымша шоттардың дебитіне оларды төлеу кезінде
жазылады. Оларға, мысалы, өнімдер мен тауарлады тасмадау шығындарын ... ... ... ... ... қызметтерін төлеу және де басқада
алдын ала төлеуді қажет етпейтін кейбір ... ...... ... ... ... тек тиісті төл
құжаттарын (тауар – көлік жүк құжаты (накладной), темір жол ... ... т.б.) ... ... ... ... тексерілгеннен
кейін ған белгіленген тәртіп бойынша өз есебіне алынған ... ... ... ... ... сонда-ақ мұқият тексерілгеннен соң
бекітілген тарифтер құны есепке ... кету ... ... ... нысандарын жөндеуге шығатын барлық
шығындарды жөндеу жұмыстары өне бойнда мекемелерінің ... ... ... ... ... ... негізінде және өздері есептелген
нормативтер бойынша ай сайынғы айналымдар есебіне жөндеу жұмыстарын жүргізу
үшін алдағы шығындардың резервін қалыптастыруға ... ол ... ... қоры деп ... - WOSTOK» ... ... – материалдық қорларды сақтау, өңдеу
сұрыптау және ... ... ... ... ... ... басқа)» бабында тиісті құжаттар негізінде
өнімдер мен тауарларды өткізу ... ... ... ... шығындар есепке алынады.
Бұл орайда жабдықтаушынының өнімдер мен таурларды ... ... ... ... ... ... шығындарының сомасына, сондай-ақ көлік
және ... сырт ... ... тиеу мен ... ... ... құн ... және «Негізгі құралдар үшін жал ақы ... ... ... шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына
бухгалтерлік есеп шоттарында 6-кестедегідей жазба ... ... ... ... ... ... есеп ... ретінде қай есепті кезеңде жазылса, сол ... ... ба ... ... тауарлы материалдық қорлардың қалдығына
ауыспайды. Осыған байланысты есепті кезең ішінде 7110 «Өнімдерді сату ... ... ... ... ... ... алынған мекеменің
шығындары тауарлы – материалдық қорлардың ... ... ... ... ... ... бұйымдар мен тауарлар және
лардың айдың аяғындағы қалдықтарының арасында бөлінбейді де, жылдың ... ...... ... ... есеп ... ... қолдану нұсқаулықтаоына сәйкес түгелдей 5610 «Қорытынды
пайда (қорытынды залал)».
Жалпы және ... мен ... ... ... ... ... және есепке алу.
Мекеме өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарынан басқа жалпы ... ... ... ... ... ... нәтижелері туралы есеп беру
көрсеткіші ... қай ... ... ... сол кезеңде ... ба ... ... ... материалдық қорлардың қалдығына
ауыспайды. Осыған ... ... ... ... 7110 «Өнімдерді сату және
қызметтер көрсету бойынша шығыстар» шотында есепке алынған ... ...... ... ... жатқызылиайды,
сондықтан айдың соңында бұрынғыдай өткізілген бұйымдар мен ... ... ... ... қалдықтарының арасында бөлінбейді де, жылдың соңында
мекеменің қаржылық – шаруашық қызметінің ... есеп ... ... ... ... ... ... 5610 «Қорытынды
пайда (қорытынды залал)». Жалпы және әкімшілік мен сыйақы (мүдде) бойынша
шығындарды құжатпен рәсімдеу және есепке алу. ... ... мен ... ... ... жалпы және әкімшілік шығындарды шегереді.
6-кесте
Өнімдер мен таурларды сатып алушының есеп ... ... ... шығындарының сомасына
|№ |Операциялар ... шот |
| | ... ... |
|1 ... ... ... |7110 |3310, 4110 |
| ... құн салығынсыз есептеу: | | |
|2 ... ... ... ... |7110 |1010, 1030, ... ... ... ... ... | |1061, 1062, |
| |құн ... есептеу : | |1063 |
|3 ... ... ... мен |7110 |3350 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ақы ... | | |
|4 ... ақы ... аударымдар: |7110 |3150, 3210 |
|5 ... ... ... ... |3360, 4450 |
| ... құралдары үшін жасалған | | |
| ... ...... ... | | |
| ... ... тиселі есептелген жал | | |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... ... |7110 |1610 |
| ... үшін аванстық төлемдерді | | |
| ... : | | |
|7 ... ... ... және |7110 |1310, 1350 |
| ... ... шығындарды есепке | | |
| |алу: | | |
|8 ... ақы ... ... |7110 |3150, 3210 |
|9 ... ... ... |7110 |2420 ... ... ... жөндеу шығыны: |7110 |1310, 1350, ... | | |3150, 3210, 3310 ... ... ... |7110 |5460 ... ... мен ... ... өңдеу, |7110 |1310, 1350 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... бөлшектердің құнына | | |
| ... ... ... | | ... |Өнімдер мен тауарларды сақтау, өңдеу, |7110 |3350, 3150, 3210 |
| ... ... ... ... үшін | | |
| ... ... ... құрамда | | |
| ... жоқ ... ... | | |
| ... ... және оған | | |
| ... | | ... ...... ... ... |1360 |
| ... ... ... ай ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... – |5610 |7110 |
| ... қызметінің есебі: | | ... мен ... ... өңдеу, сұрыптау, өлшеп ораумен
таңбалауға ... және ... ... ... ... ... ... мөлшерден артық емес материалдың ... ... ... ... ... ... бекітілген кесімдер негізінде, сондай-
ақ тоңазытқыш жабдықтарын жөндеуге кеткен қосалқы бөлшектердің құнына шығыс
құжаттарына сәйкес 6-кестедегідей жазба ... ... ... ... нәтижелері туралы есеп ... ... қай ... ... ... сол ... есептен
шығарылады ба елешек ... ... ... ... қалдығына
ауыспайды. Осыған байланысты есепті кезең ішінде 7110 «Өнімдерді сату ... ... ... ... ... ... ... мекеменің
шығындары тауарлы – материалдық қорлардың қалдықтарына жатқызылиайды,
сондықтан ... ... ... ... ... мен ... ... айдың аяғындағы қалдықтарының арасында бөлінбейді де, жылдың ... ...... ... ... есеп ... жоспарын қолдану нұсқаулықтаоына сәйкес түгелдей 5610 «Қорытынды
пайда (қорытынды залал)» [12].
Жалпы және әкімшілік мен сыйақы ... ... ... ... және ... ... ... мен тауарларды өткізу шығындарынан басқа ... ... ... ... ... ... кейбір шығындар бірнеше ұсақ баптарға
бөлінген, мысалы: «Жалпы шаруашылық мақсатындағы негізгі құралдарды ... ... ... ... үшін ... және ... ... пайдаланатын негізгі құралдарды ұстау шығындары»;
«Қоймадағы тауарлы – материалдық ... ... тез ... және ... және ... ... ... мен ысыраптар
(жоғалтулар)» және «Қымқырудан болған ... ... ... ... шығындарды өзара біріктіріп, тиісті бапта көрсету керек
еді.
«Біржолғы сыйақылар» бабын ... ... ... ақы ... немесе «Қызмет көрсету шаруашылығымен шұңылданатын
қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу» ... ... ... еді. Сол ... ... ақы ... ... шығындар», «Салықтар, алымдар және
мүліктен, ... ... ... ... ... ... құру шығындары», «Алдағы шығындарға ... құру ... ... ... ... ... ... айыбы және
басқадай жазалау ... ... ... ... ... біріктіріп, «Басқадай шығындар» бабында ... ... ... ұқсас емес шығындар негізсіз біріктірілген.
Жалпы және әкімшілік шығындардың ұсынылған баптарының бірыңғай
тізбегін ... және олар ... ... ... ... бірдей
және экономикалық дұрыс ... табу үшін ... ... мазмұнын және бухгалтерлік есепте көрсету әдістемесі
егжей-тегжейлі қарастырамыз.
Мекеменің жалпы және әкімшілік шығындар өнімдер мен тауарларды өткізу
шығындарынан жеке ... алу үшін ... есеп ... ... 7210 ... ... деген шот қарастырылған. Есептің бұлай
қойылуының жалпы және әкімшілік – ... ... ... ... ... ... ... олардың бекітілген сметасымен салыстыру және
олардың барынша азайтуға ұтымды басшылық шешімдер ... үшін үлен ... ... ... жою, жалпы және әкімшілік шығындар
көлеміне бақылауды күшейту және олардың тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... қаржылық
– шаруашылық қызметтерінің ерекшеліктерін ескеріп, жалпы және әкімшілік
шығындарын есепке алуды мынандай есептік баптар ... ... ... Келесі 7-кестеде көрсетілген.
7-кесте
Жалпы және әкімшілік шығындар баптарының тізбесі
|Баптар |Шығындар баптарының аталуы ... | |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... ... ... және ... да ... құрамдағы |
| ... ... ақы төлу ... |
|3 ... ақы төлеуден аударымдар |
|4 ... ... және ... ... объектілерді (кеңсе, |
| |офис т.б.) күзету, ... ... және ... ... |сақтау шығындары |
|5 ... ... және ... ... ... |
| ... ... мен инвентарларды жалға алу және ұстау |
| ... |
|6 ... ... және ... ... негізгі құралдардың |
| ... және ... емес ... ... |
|7 ... ... қорлардың белгіленген табиғи кему шегінен |
| |(нормаларынан) тыс ... ... ... талаптардың |
| |негізсіздігінен соттың өндіріп алуға ... ... |
| ... және ... ... ... ... |
Жалпы және әкімшілік шығындарын бухгалтерлік есеп ... ... және ... ... мөлшеріне бақылауды күшейту үшін көрсетілген
шығындардың мазмұнына сәйкс құжаттармен рәсімдеу тәртібі мен ... ... жан – ... ... ... ... ... шығындары» бойынша осы баптың экономикалық
мазмұнына сәйкес 7210 «Әкімшілік шығыстар» шотында көрініс ... ... және ... – басқару шараларына көліктік қызмет ... ... ... ... ... мен ... ... жеңіл автомобильдер және басқа да жалпы
шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы көлік құралдарының ... ... ... ... (тозу) сомасы.
2-бап «Басқару аппараты, күзет және басқа да ... ... ... ақы төлу ... ... мекеменің басқару
аппаратының, күзет және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бойынша есептелган соммасына есеп айрысу төлеу
тізімдемесі.
3-бап «Еңбекке ақы төлеуден аударымдар» ... ... ... және ... да ... ... ... еңбектеріне ақы төлу
шығындарынан заңмен белгіленген ставка ... ... ... ... әлеуметтеік салық және әлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар
сомалары.
4-бап «Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы объектілерді (кеңсе,
офис т.б.) ... ... ... және ... қауіпсіздігін сақтау
шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына сәйкес көрсетілген
мақсаттарға жұмсалатын төмендегідей шығындар есепке ... ... ... ... ... қауіпсіздігі
қамтамасыз етуге кеткен шығындар сомасы: қол ... ... ... ... ... дәрі – ... пен таңу ... мен төлеуге ұсынылған
есеп айрысу шоттар негізінде.
5-бап «Жалпы ... және ... ... ... ... мен ... ... алу және ұстау шығындары»
бойынша осы баптың ... ... сай ... ... құжаттары (шығыс
құжаттамал, әр түрлі тізімдемер, т.б.) негізінде шығындар ... ... ... ... ... мен ... ... және
жөндеу жүргізугетиісті тәртіп бойынша құжаттармен рәсімделіп жұмсалған
шаруашылық пен ... ... ... ... жәнежылытуға кеткен
ртындар құны тиісті шығыс құжаттарына (шығыс құжаттамасы, ... ... ... т.б.) ... шығындары жатады.
6-бап «Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдардың
тозуы және материалды емес активтердің ... ... ... ... есептеулерге сай есепке алынады. Жалпы шаруашылық және
әкімшілік мақсаттағы негізгі ... ... ... мен
белгіленген тәртіп бойынша бекітілген амортизациялық мөлшерлер негізінде
осы нысандар бойынша ... ... ... ... тозу сомасына заңға сай ... ... ... ... ... ... жүргізу әдісін
пайдаланып есептелген сомаларды қоса алғандағы шығындар мен материалды ... ... құны мен ... ... ету ... ... мөлшер бойынша ай сайынғы есептелген амортизациялық аударымдар
сомасы ... ... ... ... материалдық қорлардың белгіленген табиғи кему шегінен
(нормаларынан) тыс ысырапталуы (жоғалуы), ... ... ... ... ... ... ... және жұмсап қоюдан болған ысыраптар» бойынша осы баптың
экономикалық мазмұнына сәйкес келесі ... ... ... ... қорлардың сақталуына және мекемедегі өнімдер мен тауарлардың
ысырапталуын азайтуға бақылауды күшейту мақсатындаөнімдер мен ... кему ... тыс ... сомалары және өнімдер мен таурларды
сату кезінде бүліну, сыне және шағылу салдарынан болған ... ... ... жеке кінәлі адамдар есебінен шығарылатына қарамастан жеке
шоттарда көрсету қажет.
8-кесте
Жалпы және әкімшілік шығындар баптарының ... ... ... шот |
| | ... |кредит |
|1 ... ... ... есептен|7210 |2420 |
| ... | | |
|2 ... ... ... және |7210 |1310, 1350 |
| ... ... ... шығыс | | |
| ... ... : | | |
|3 ... ... жеке ... |7210 |1010 |
| ... үшін ... | | |
| ... ... ... | | |
|4 ... ... үшін ... |7210 |3310 |
| ... есеп айрысу: | | |
|5 ... ... ... |7210 |3150, 3210 |
| ... ... ... ... | |
|6 ... тұру ... ... |7210 |3360 |
| ... ... | | |
|7 ... ... төлеу: |7210 |3430 |
|8 ... есеп ... |7210 |3350 |
|9 ... ... ... |7210 |1010, 1310, |
| ... ... ... | |1350 |
| ... ... ... ... | | |
| ... мен өзге ... ... ... | | |
| ... ... | | ... |Негізгі құралдар мен материалды емес |7210 |2420, 2740 |
| ... тозу тозу ... | | ... ... ... мен |7210 |1280 |
| ... болған ысыраптары | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... нәтижеге апарылуы: |5610 |7210 ... мен ... ... ... кему ... тыс
жетіспеушіліктер тауарлы-материалдық қорлардың бұзылуы, сынуы және шағылуы
салдарынан болған жоғалтулар сомасы, сондай-ақ ... ... ... ... ... анықталған құндылықтардың сақталуы мен
өткізілу кезіндегі оолардың ұрлануы ең алдымен ... ... ... қабылдағанша тиісті құжаттар (түгендеу тізімі, белгіленген нысандағы
кесімдер, т.б.) негізінде корреспонденциялық есебі 8-кестеде көрсетілген.
Сонымен, 7210 «Әкімшілік ... ... ... жыл боы ... және төленбеген шығындар есепке алынады да, жылдың соңында
мекеменің есепті жылдағы барлық ... және ...... шығындарының
жалпы сомасы айқындалады.
Көрсетілген өнімдер мен тауарлардың жоғалтуларын есепке алу ... есеп ... ... ... жеке шот ... 1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешек» шотын пайдалану ... оған ... ... мен ... ... ... ... бойынша» атты субшот ашуды ұсынамыз.
Бұл субшотта мекеменің ... ... ... мен ... ... ... табиғи кему мөлшерінен тыс жетіспеушіліктер тауарлы-
материалдық қорлардың бұзылуы, ... және ... ... болған
жоғалтулар, егер кінәлі адамдар ... ... ... ... ... ... өндіріп алуға қарсылығына байланысты
жетіспеушіліктер және жұмсап қоюдан болған ысыраптарды рәсімдеп, бекітілуге
жіберілген ... ... ... ... шешім қабылдағанға дейінгі
алдағы уақытқа ... ... Бұл ... ... ... ... ... шоттардың кредиті бойынша өнімдер мен тауарлардың
белгіленген табиғи кему мөлшерінен тыс ... мен ... ... ... - WOSTOK» ЖШС-і өнімдер мен тауарларды сату мен қызмет көрсету
бойынша ... мен ... және ... ... ... сондай-ақ
банкткр мен басқа банк емес ұйымдардан алынған несиелер, шығарылған бағалы
қағаздар және мүліктерді жалға алу ...... ... сыйақылар
төлеу шығындарын да шегереді. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік
жоспарының ... ... ... ... ... ... ... шығындар бойынша корреспонденциясы
|№ |Операциялар ... шот |
| | ... ... |
|1 ... ... ... |7310 |3380, 4160 |
|2 ... жалдау бойынша пайыздарды |7320 |3380, 4160 |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... да |7340 |3380, 4160 |
| ... | | |
|4 ... ... мен пайыздар |7210 |1010, 1030, |
| ... ... есеп ... түрлеріне| |1060 |
| ... | | |
|5 ... беру ... соңында жыл бойы |5610 |7310, 7320, |
| ... және ... ... | |7340 |
| ... жапы ... қаржы | | |
| ... ... | | ... ... жылдың соңында аталған 7310 «Сыйақылар бойынша шығындар»
7320 «Қаржылық жалдау ... ... ... ... шығындар» 7340
«Қаржыландыруға арналған басқа да шығындар» шоттары ... - WOSTOK» ... ...... ... ... есеп ... кезең шығындары жөніндегі ақпараттар жеке жолдармен:
жалпы және ... ... ... ... ... ... ... сыйақы төлеу шығындары деп белгілеп
көрсетілген. ... «EFA - WOSTOK» ... ... ... ... ... ақпараттар «Қаржылық қызметінің нәтижесі туралы ... ... баға беру мен ... талдау жүргізу арқылы
шығындардың жекелеген түрлерінің тиімділігін ... ... ... ... экономикалық негізделген шешімдер қабылдауда «EFA -
WOSTOK» ЖШС-ің ішкі мүддесіне қалай ... ... ... ... сырт ... да (жоғары сатыдығы ұйымдарға, ... ... ... т.б.) ... ... ... ... бәрі «EFA -
WOSTOK» ЖШС-ің нарықтықұ экономика жағдайында үнемдеу тәртібін ... ... және ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерінің есебі
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік ... ... ... есеп ... құру мақсаттарына жаңа көзқарастар пайда болды және
оның бағыты өзгерді. Қаржылық есептің мақсаты - қолданушыны заңды ... ... және оның ... нәтижелері мен есепті кезеңдегі
қаржылық жағдайында болған өзгерістер туралы пайдалы, маңызды әрі ... ... ету ... табылады. Қаржылық есеп негізінен
өтелген жағдайлардың қаржылық ... және де ... ... ... мен ... беру ... шешімдерді шешу үшін, сондай-
ақ субъектінің болашақтағы ақша ағьгмдарын және осы ... ... ... мен басқарушы органдардың жұмыстарымен байланысты
ресурстар мен міндеттемелерді бағалау үшін қажетті ... ... ... ... есеп ... ... шешімдерді
қабылдау үшін қажетті барлық ақпараттарды ... ... ... ... ... шешімдер субъектінің ақша
қаражаттарын айналдыру мүмкіндігін бағалауды, сондай-ақ оларды айналдыру
уақытын ... және ... ... ... ... етеді. Бұл нәтижесінде,
субъектінің өз жұмысшыларына және жабдықтаушыларына ақы ... ... ... ... және ... ... қабілетін анықтайды. Егер де
қолданушылар тек қана субъектінің қаржылық ... ... және ... ... мерзімдегі қаржылық есебінің ... ... ... ... қатар барлық қажетті ақпараттармен жабдықталған
болса, онда ... яғни ... ақша ... ... одан да ... бағалайды. Бірақ коммерциялық құпияны қорғау
туралы заң қолданушылар алатын қаржылық ақпаратқа шек ... ... ... ... ... органдары, ревизорлар, аудиторлар)
өкілдігі болған жағдайда қаржылық есепте көрсетілген ақпараттарға ... ... ете ... Қолданушылардың көпшілігі қаржылық есепке
қаржылық ақпараттың басты көзі ретінде сенуі тиіс.
Баланс – есепті ... ... және ... ... ... ... және ... қызметтер атқарады. Біріншіден, баланс
меншік иелерін шаруашылық ... ... ... таныстырады.
Осы арқылы олар бұл субъекті нені иеленеді, материалдық құралдардың сандық
және сапалық қорлары ... ... ... ... ... жақ ... ... ақтай ала ма, соны ... ... ... ... ұқсас кәсіпорындар жүйесіндегі өз орны, таңдап ... ... ... ... ... ... салыстырмалы сипаты және кәсіпорынды басқару бойынша әр түрлі
сұрақтарға шешімдер қабылдау ... ... ... ... баланстың
мазмұны, оны ішкі қолданушылары сияқты сыртқы қолданушыларға да ... ... ... ... жұмыс процесінде дұрыс шешім қабылдау
үшін өз тексеріс жұмысын ... ... ... сыртқы есеп
берудегі есеп жүйесінде мүмкін болатын, ... ... және ... ... ... әлсіз жақтарын шығару үшін көмек алады,
ал талдаушылар қаржылық талдаудың бағытын анықтайды.
Бухгалтерлік баланс қаржылық есептің ... түрі бола ... ... ... ... ... құрамы мен кұрылымын, ағымдағы
активтердің айналымдылығы мен өтімділігін, ... ... ... қолда барын, дебиторлық және кредиторлық борыштың динамикасы
мен жағдайын және кәсіпорынның несие қабілеттілігі мен төлеу қабілеттілігін
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... тиімділігін, оның ағымдағы және ... ... ... ... қарыз көздерінің көлемі мен құрылымын, сондай-ақ ... ... ... ... береді. Осылайша, бухгалтерлік
балансты талдау үшін және кәсіпорынның ... ... ... ең қажетті түрі болып табылады.
Алайда кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау жүргізгенде ... ... ... есеп берудің басқа да нысандарының
көрсеткіштерін ... ... ... ... жыл ... барлық табыс
сомасын осы кәсіпорынның өзінің қызметін ... үшін ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің нәтижесі туралы
есепті қолдану керек, оның баланстан айырмашылығы ол кәсіпорынның мезеттік
суреті және қатып қалған ... ... ... ол капитал козғалысы,
есепті кезеңдегі субъектінің қаржылық нәтижесі болып табылады. ... ... ... бұл ... ... адам үшін ... және ақпараттық болып табылады. Ол бұл кәсіпорын табыс немесе зиян
(шығын) әкелетіндігін анықтау үшін табыстар мен шығындар туралы ... ... ... анық ... ... ... ... кәсіпорынның кызмет нәтижесіне баға береді. Батыс тәжірибесінде,
балансты есеп берудің ... ... ... ... карастыратын біздің елге
қарағанда, табыс және зиян туралы есепке ... ... ... ... Атап ... дәл осы үлгі ... ... және
жаңазеландиялық фирмалардың жылдық есебінде ... ... ... түп ... ... ... ... жөн, табыс батыс
фирмалары қызметіндегі маңызды көрсеткіш болып табылады, олар ... ... ең ... ... пайданушыларға көрсетуге тырысады.
Субъект қызметінің қаржылық нәтижесі туралы есеп бухгалтерлік есептің
№2 «Қорлар» стандартымен анықталады. Онда ... ... ... ... ... мақсатында қаржылық қызметінің ... ... ... ... және ... ... тәртібі көрсетіледі, бұл өз кезегінде
занды тұлғаның әр мезгілдегі есептік кезеңдердегі ... ... мен ... ... қаржы есептерін салыстыруға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ стандарт, негізгі қызметтен алынған табыс пен шығынды,
төтенше ... және ... ... ... табыс пен
зиянды, сондай-ақ есеп кезіндегі ... ... есеп ... және ... ... ... ... түзетуден болатын әр
түрлі табыс және шығындарды ашудың тәртібін анықтайды.
Табыстар мен шығындар ... ... ... да субъектінің
жұмысының нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл бөлімдерге әр ... ... ... ... қаржылық қызметінің нәтижесі туралы
есеп жалпы табысты, салық салынғанға дейін және салық ... ... ... ... табысты және таза табысты көрсетуі мүмкін.
Бұрынғыға қарағанда бұл едәуір оңайлатылған. ... ... ... ... ... салығы бойынша жеңілдіктерді есептеу
барысындағы шығындар ашып көрсетілмеген. Ол тек ... ... ... ... (таза табысты немесе зиянды) ғана көрсетеді.
Есепті кезеңде табылған табыстар мен шығындардың барлық баптары есепті
кезеңнің таза табысын немесе ... ... ... ... алыңады.
Осылайша кәсіпорынның қаржылық қызметінің нәтижесі туралы есеп, қаржылық
есептің қалған екі ... ... - яғни ... пен ... туралы
мәліметтерден тұрады. Бұл элементтер субъектінің қаржылық көрсеткіштерін
өлшеумен ... ... ... ... ... немесе
міндеттемелердің азаюын көрсетеді, ал шығындар – активтердің азаюын немесе
есепті кезеңдегі міндеттемелердің көбеюін көрсетеді.
Табыстар мен шығындар ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл шектеу, баптың қалыптасу көзі осы
субъектінің ақша ... ... ... мүмкіндігін бағалау
барысында белгілі бір маңызға ие ... ... ... ... ... қозғалысы туралы есепте кәсіпорынның белгілі бір
кезеңдегі ақша қаражаттарының көздері анықталады және оларды пайдаланылу
жолдары көрсетіледі. ... ... ... ... ... соңы көрсетеді. Ол сондай-ақ қаражаттары жеткілекті ме, соңы ... ... ... кәсіпорынның операциялық, инвестициялық және
қаржылық ... ... бір ... ... ... ... келіп түсуі мен шығыны туралы ақпараттармен қамтамасыз ете
отырып, оларға кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... - бұл ... және банк ... қолма-қол
ақша. Операциялық қызмет деп ... ... алу ... ... ... оның инвестициялық және қаржылық қызметіне қатысы жоқ,
басқада бір қызметін түсінеміз. Инвестициялық қызмет дегеніміз - бұл ... ... ... алу және ... ... ... беру ... Қаржылық қызмет, бұл нәтижесінде меншікті капитал мен ... ... мен ... ... ... ... қызметі
болып табылады. Субъект қызметінің барлық осы түрлері ақша қаражаттарының
келіп тусуі мен шығуының ... ... ... ... Сонымен,
кәсіпорынның қаржы жағдайын талдаған кезде тек ... ... ғана емес ... ... ... да қаржылық есеп ... ... ... хаттағы мәліметтер және де есеп
берудегі ... ... ... де ... есеп ... жаңа ... ... коммерциялық құпиясы
болып табылатын ақпараттарына сүйенбестен, оның ... ... ... ... ... береді.
Есепті жылдағы табыстар мен залалдардың жиынтық сомаларын анықтау үшін
5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал) шоты арналған. Бұл шот ... ... ... да, оның ... ... мен ... ... бойынша
көрсетілген қарама – қарсы сипаттағы сомаларды салыстыру арқылы мекеменің
қаржылық – шаруршылық ... ... ... ... ... ... қаржылық – шаруршылық қызметінің нәтижесін (пайда немесе
залал) теориялық тұрғыдан кез ... ... ... ... Бірақ
қазіргі қолданыстағы бухгалтерлік есеп шоттарын пайдалану жөніндегі
нұсқаулықта 5610 ... ... ... ... ... ... ... немесе залал) есепті жылдың аяқталуына қарай көрсету
қарастырылған. ... ... ... ... ... жыл ... ... кезедегі табыстар мен залалдарды салыстыруға саяды.
Жоғарыда аталған нормативтік құжатқа сәйкес негізгі ... ... ... емес ... де ... алынатын барлық табыстар мен
залалдар жыл бойы тиісті бөлімшелерінің шоттарында жиналады. «EFA - ... ... 6 ... бөлімінің келесі кіші бөлімшелерінің шотында
6000 «Өнімдерді сатудан және қызметтер көрсетуден алынатын кіріс» ... ... 6200 ... ... ... ... ... қызметке байланысты кірістер» (6310шоты), 6400 «Үлестік
қатысу ... ... ... ... ... ... (6410-6420
шоттар), шғыстар 7000 «Сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің
өзіндік құны» (7010 шот), 7300 ... ... ... (7310-
7340 шоттар), 7400 «Басқа да ... ... ... ... ... ... ... (7510 шот), 7600 «Үлестік
қатысу әдісімен ескерілетін ұйымдардың залалдағы үлесі» (7610-7620 шоттар),
7700 «Корпоративті салық ... ... (7710 шот), 8 ... ... ... ... ... 8100 «Негізгі өндіріс» 8200 «өз
өндірісінің жартылай ... 8300 ... ... 8400 ... ... жинақталады.
Жыл соңында 5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал) шотына барлық
табыстарды көшіріп, барлық ... ... ... ... осы ... ... ... мен кредиті (табыстар) бойынша көрсетілген
оралымдарды салыстыру ... ... ... ... нәтижесін
анықтайды. Егер салыстыру нәтижесі кредиттік орлым дебиттік оралымнан артық
болса, онда мекеме ... ... - WOSTOK» ... жыл ... осы ... ... 5610 ... (қорытынды залал) шоты жабылады. 5610 ... ... ... ... ... ... көрсетілген операцияларды есепке алу үшін
тиісті жинақтамалы шоттармен корреспонденцияланған ... ... ... ... ... ... нысандары,
материялдық емес активтер және ұзақ мерзімді активтер (инвестициялар)
бойынша ... ... ... ... ... ... қызмет
мерзімі бойына бөлінбеген табысқа бұрын аударылмаған), есепті жылдың
залалын ... ... ... ... ... акционерлерге
(қатысушыларға) дивиденттер және табыстар (сыйақылар) ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарында 2-кестедегідей
жазулар жүргізіледі:
Бұл мекеменің ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
шоттарында келесі 10-кестедегідей жазулар жүргізіледі:
10-кесте
Мекеменің түпкілікті ... ... ... ... ... шот |
| | ... ... |
|1 ... ... ... ... артық |5610 |5510 |
| ... онда ... ... ... | | |
|2 ... дебиттік оралым дебиттік |5510 |5610 |
| ... ... ... онда ... залал | | |
| ... ... | | |
|3 ... ... ... негізгі |5420, 5430, |5510 |
| ... ... ... емес |5440 | |
| ... және ... ... қайта | | |
| ... ... ... ... | | |
|5 ... жылда алған бұрын құрылған резервтік|5410 |5510 |
| ... ... ... | | |
|6 ... ... ... ... |5520 |3030, 3380, |
| ... ... және ... | |4160 |
| ... ... | | |
|7 ... өткен жылдардағы залалдарын |5410 |5520 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залал)» ... ... ... ... ... пайдалану жөніндегі келесі
шаруашылық операциялары төмендегі шоттардың кредитінде көрсетіледі:
3030 ... ... және ... ... қысқа мерзімді
кредиторлық берешек»;
3380 «Төлеуге арналған қысқа мерзімді сыйақылар»;
4160 ... ... ұзақ ... ... ... ... ... үлес құралдары» - акционерлерден,
қатысушылардан меншікті акцияларды олардың нақтылы ... ... ... ... ... болған залал сомасына;
5410 «Құрылтайшы құжаттармен белгіленгенрезервтік капитал»;
5460 «Өзге де резервтер» - резервтік капитал құруға бағытталған ... ... ... 5510 ... ... ... пайдасы
(жабылмаған залал)» шотында жабылады да, қалдық (сальдо) ... ... ... ... ... ... залал)» және 5520
«Өткен жылдардың бөлінбеген пйдасы (жабылмаған залалы)» шоттарының кредиті
бойынша көрсетілген операциялардың ... ... ... ... - WOSTOK» ... ... ... бойынша есепті компьютеризацияланғанда
бұл шоттарға талдамалы деректерді тізімдемелерде немесе оралым тізімдемесі
түрінде ... ... ... ... ... қаржылық нәтижелерінің талдауы және аудиті
3.1 Қаржылық нәтижелерінің аудитін жоспарлау мен ұйымдастыру
Республикамызда аудиторлық қызметтің ... ... ... ... заңға сәйкес реттеледі. Аудиторлық қызмет дегеніміз жеке
аудиторлар мен аудиторлық компаниялардың ... ... ... аудиторлық тексеруден өткізуімен байланысты кәсіпкерлік қызмет.
Аудиторлық қызметпен айналысуға арнайы ... бар жеке ... ... ... ... ... Республикасының «Аудиторлық қызмет
жөніндегі» заңына сәйке ... ... ... және ... ... ... ... серіктестіктер, банктік операциялардың жеке
түрлерімен айналысатын ұйымдар мен құнды ... ... ... ... ... және ... ақы қорлары, зейнет ақы
активтерін басқару компаниялары, инвестициялық қорлар, табиғи ... шет ... ... бар ... ашық ... аудит міндетті түрде жүргізілуі қажет. Ал қалған ... ... ... ... ... ... ... қаржылық -
шаруашылық ... ... ... үшін ... экономикалық
қатынастардың дамуы көп жағдайларда кәсіпорын тарапынан аудитордың немесе
аудиторлық компанияның қорытындысын талап етеді. ... ... ... ... ... үшін ... мәселесін шешудің негізгі көзі болады, ал оны ... ... ... бірі ... ... құжаттар құрамында
аудитор немесе ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, аудиторлық қызметпен айналысушы жеке адамдар мен ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру және жүргізу
жөнінде, бухгалтерлік есеп жүйесін қалпына келтіру, құжаттар ... орын ... ... ... сияқты барлық мәселелер бойынша
көмек көрсетіп, ақыл-кеңес бере алады.
Аудитор ... ... ... ... қаржылық қорытынды
есебі бойынша берген қорытындысы сол ... өз ... ... түрде
жалғастыруына қажетті үлкен мүмкіндіктерге жол ашады.
Аудиторлық ... ... ... мен ... ... талдау, оларға әсер ету факторларын айқындау, алынған табыстар ... ... ... ... ... ... ... баға беру
де өте маңызды. ... ол ... ... ... ... ... ... арттыру үшін ұтымды шешімдер ... ... ... әрбір элементі аудиттің нақты мақсаттарының бірі
болып табылады. Оларды белгілеп болған соң, нақты ... ... ... ... Аудитор анықтау керек, жағдайға сәйкес қандай
дәлелдемелер және ... ... ... жинау керек. Бұл
процесс белгіленген жолмен тексеруді талап етеді, сондай-ақ, ... ... осы ... аудитор шынайы мәліметтер ала отырып, қаржылық
есептілік туралы ой – ... ... ... береді. Аудиторлық
тексерудің стратегиясы тексеру ... ... ... ... ... арқылы талдау негізі болып табылады және аудиторлық
тәжірибелігімен дәрежесіне ... ... ... ... ... ... яғни ... біліктілік деңгейі, аудитормен
шығарылатын есептің ерекшеліктері және басқа да ... ... ... көлемі мен уақыты бөліп тарату әдісі көрсетілген,
аудиторлық дұрыс ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен бөлшек шараларының арасынмдағы байланыстырушы
буын болады, ... ... ... сонымен қатар белгіленген
шаралардың нәтижелік пен тиімділікті бағалаудың негізі болып табылады ... - WOSTOK» ... ... ... ... ... кезде 3 негізгі сатысын бөліп көрсетуге болады:
ақпарат жинау;
жоспарлау;
аудитті жүзеге асрыу, ұйымдастыру.
Қаржылық нәтижелерінің аудитінің бірінші ... ... ... іс-әрекет жүргізу жағдайындағы іскерлік ортасы жете зерттеледі.
Ұйым ... осы орта ... ... есеп ... ... ... керек:
ұйымның тапсырыс берушілері туралы ақпарат;
өндіріске қажетті ресурстарды сатып алу жағдайы;
өндіріс процесінің ұйымдастырушылық ... ... ... ... өткізу.
Клиенттің бизнесі туралы білім алу туралы ақпараттарды бағалаудың және
алынған білімді аудиттің барлық кезеңдеріндегі аудиторлық ... ... ... ... ... ... табылады. Клиенттің бизнесі
туралы білім аудитордың кәсіби пікірін қалыптастыратын өлшем ... ... ... ... ... ... ... құрлытайшылық келісім – шарттың және мемлекеттік тіркелу ... бар ... ... ... ... ... мөлшерін және жарғылық капиталдың еседіне салым ақша
қосатын әр құрылташының үлесін;
резервтерді және басқа да ... құру ... ... ... ... ... ... асыратын лицензияның қолда болуын;
ұйымның таза табысын бөлу тәртібін
ұйымдарды басқару органдардың өкілеттілігін.
Бұл ... ... ... аудиторлық тексерулерін
тізбектілікпен жүзеге асыруда аудиторға қажет болады.
Қаржылық нәтижелерінің аудитінің екінші кезеңінде аудитті ... 300 ... ... ... ... көрсетілген,
жоспарлаудың негізгі мақсаты – тиімді аудит жүргізуді қамтамасыз ету.
Жоспарлауға ... ... ... ... қажетті аудандарына
көңіл аударуына көмек ... ... ... табу ... ... ... аяқтау. Сонымен қатар, тапсырысты аудитор,
асистенттер арасында ұтымды бөлумен эксперттердің ... ... ... ... ... ... алу үшін ... қажетті жеткілікті дәлелдемелер жинау керек. ... ... құны ... болу керек. Бұл жоспарлану жұмыстарына
байланысты болады. Сондықтан әрбір тексеріс үшін ... ... ... оның ... ... ... көлемін анықтау;
тексеріс жүргізу шараларын бағалау;
аудит жүргізудің сапасын қамтамасыз ету болып табылады.
Қаржылық нәтижелерінің аудитінің ... ... ... ... ... ... ... қағидалар арқылы:
кешенді жоспарлау;
үздіксіз жоспарлау;
оңтайлы жоспарлау.
Қаржылық нәтижелерінің аудитіннің кешенді ... ... ... ... арасындағы өзара байланысы мен
келісімділігін қамтамасыз етеді, яғни ... ... – ала ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қаржылық нәтижелерінің аудитінің үздіксіз жоспарлау қағидаты
аудиторлар тобына ... есеп ... ... және ... ... ... мерзімі бойынша және құрылымдық бөлімдер арасындағы
байланысын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, критерийлер негізінде аудиттің
жалпы жоспары мен бағдарламасы үшін ... ... ... ... ... Оның ... ұйым ... – аудит жүргізуді мейлінше парасатты атқаруға мүмкіндік
беретін шара. ...... ... ... жай ... құрастырылымы емес, кез келген тексеріс ... ... ... ... Әрбір клиент жеке жоспарлау кезінде ескеру қажет.
Аудиторлар өз жұмысын тексеріс жасаймын деп ... ... ... ... ... Ол үшін оны ұйымдастыру құжаттарын зерттеу, қызмет
түрі мен оған деген лицензиясы, есеп ... және т.б. ... ... ... ... кезінде қаржылық есептілік көрсеткіштерін
анықтау керек, клиент қызметінің ауқымын байқау үшін қажет. Тек қана ... ... ... алдағы уақыт жұмыстарының үлгілі көлемі мен
еңбек сыйымдылығын ... ... ... ... ... ... жұмыс көлемі, оның қиыншылықтары мен ұзақтығынан ... ... ... ... аудитін алдын ала жоспарлау сатысы келесі
аудиторлық қызмет жағдайларынан тұрады:
клиентті таңдау және аудит атқарғаны ... ... ... ... үшін ... ... ... келісу;
аудит жүргізуге клиенпен келісім- шарт жасау.
Клиентті таңдау аудит атқарғаны туралы шешім қабылдау. Аудиторлық ұйым
қажет деп таныған ... ... ... ... қызмет көрсетуді
жалғастыру, егер өзара қатынасты қажет етпесе ... мен ...... ... ... сұрақтары
кезеңімен құрастырылады (мысалы, жыл сайын) немес пайда болған ерекше
жағдайларда. Тексеру басталу ... ... ... ... оны ... мен ауқымы анықталады. Көпшілік аудиторлық ... ... ... ішкі ... ... ... ... Аудиторлық ұйымның ішкі фирмалық стандарты негізінде клиентпен
танысуы жоспарлау ... ... ... ... ... ... Экономикалық және оның басқаруы туралы жалпы ... ... ... ... «бизнес біліктілігі» сәйкесінше, «қаржылық
есептілікке аудит жүргізгенде аудитор клиенттің бизнесі ... ... ... алуы ... ... ... мен ... түсіну және айқынмдау қажеттілікті болуы керек, бұлар аудиторлар
бойынша, қаржылық есептілік, тексеріс және аудиторлық есепке ... ... ... ... біліктілік деңгейі, қызмет көрсетуіне ... ... ... ... асыру шеңберінде және экономика туралы
жалпы білімі кіреді. Талап ететін ... ... ... субъект
басшылығынан төмен болады. Клиент бизнесі туралы ... ... ... ... ... бағалау және жинау шарасы, соынмен қатар
осы білімнің аудиторлық дәлелдемелерге қатысты ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, ол әдетте соңғы
кезеңдерінде толықтырылады және айқындалады, яғни қалай ... ... ... аса толығырақ танысу шамасына байланысты болады.
Клиент бизенсін білу аудитордың кәсіби ой – ... ... ... ... ... ... және оны ... алынған мәліметтерді
пайдалану аудиторға:
проблемеларды анықтау және тәуекелділікті бағалауға;
тиімділікті жоспарлау және аудит атқаруға;
аудиторлық дәлелдемелерді бағалауға;
клиентке қызмет көрсетуді ... ... ... әкімшілік және өндірістік жағдайларын қарай оның бизнесі мен
операцияларын дұрыс түсінуге көмектеселді, себебі аудитордың қызметкерлер
жұмысын бақылауға және ірі ... ... мен жеке ... бар. ... тәуекел негізінде, клиент бизнесін тану мен
жоспарлауға барлық аудиторлық ... ... ... ... ... туралы мәліметтер жинау кезінде келесідей аспектілер
қаралады:
іскерлік абырой және ... ... жеке ... ... ... ... инструкция және міндеттерді енгізу;
ішкі аудит жүргізуінің болуы;
кадрлар жинақталуы, кадрлар ағымдылығы;
қызметкерлер туралы ереже және т.б.
2 Қаржылық шаруашылық ... ... ... Клиенттің
ағымдағы және болашақтағы жағдайын ... үшін ... және ... ... ... мерзімді міндеттемелерді өтеу
қабілеттілігі) және капитал жеткіліктілігін (ұзақ мерзімді міндеттемелерді
өтеу қабілетттілігі және ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау бланкінде келесідей сұрақтарды құрастыру қажет:
табыс құрылымы мен өсу тенденциясының ... ... ... ... қандай?
қолма – қол ақша қаражаттарының қозғалыс тенденциясы ... – қол ақша ... мен ... ... ... нәтижесінің
себебі неде?
қолма – қол ақша қозғалысының сенімді болжау дайындалған ба?
өтімділікке ... ... ... ... мерзімді жалдық міндеттемелері бар ма?
күмәнді талаптар бойынша күрделі соммалар бар ма?
3 Өндірістік шаруашылық қызметі:
негізгі өндірістік ... ... және ... олар ... берумен
байланысты?
әрбір өнім рентабелділігіне басқарушылық талдау жасай ма?
қандай негізгі өндірістік жоспарлар ажасалады?
қандай шикізаттар мен материалдарды сатып ... ... ... ... пайдалану кім негізгі пайдаланушы болып табылады?
альтернативті жеткізу көздері бар ма?
еңбек даулары бар ма ( ... олар ... ... ... ... ... ... проблемалар болады ма?
дайын өнімге баға қалай белгіленеді?
өнімнің сапасына деген жоғары ... және ... ... ... ...... бар ... тексеріс жасаған кезде сұрақтар шеңбері, алдын –ала жоспарлау
бланкінде қарастырылған, клиент қызметінің ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне тексеріс
жүргізу үшін аудиторлық ұйым қызметкерлер тобын жинақтайды. Аудит жүршізу
үшін персонал таңдау аудитті ... ету үшін ... ... ... техникалық және кәсіби сапаға сәйкестігі бар тұлғалар
жүзеге асыра алады. Кең ... ... ... ... жүргізу
кезінде оның басқарушысы бірнеше қызметкерлер, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және басқа да мамандардың
қатысуына ... Аз ... ... бір- екі ... ... ... келісу. Клиент пен аудитор арасындағы келісім –
шарт ... ... ... ... ... ... сәйкес
қарастырылады. Әрбір келісім – шарттың қорытындысы ... – ала ... ... жүргізу туралы келісім болғанда екі жақ жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қойған
талаптарымен келіскен жағдайда оның қойғвн талаптары мен қанағатын ... ... ... ... жүргізуге тиісті ұйымдастырушылық сұрақтарды
қарастырылады. Ол үшін клиент аудиторлық ұйымның мекен -жайын ресми түрде
аудит ... ... ... ... - хат ... жібереді немесе
сәйкесінше қызмет көрсету. Бұндай хат ерікті түрде құрылады. Онда ... ... оны ... ... соынмен қатар шешімін талап ететін
сұрақтар, мүмкін болатын гонорар көлемі және т.б. көрсетіледі. Келісім ... ... ... аудиторлық ұйым алдын - ала жоспарлау аудитін
жүргізеді. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... ең көп мүмкіндік болатын пайдаланушыларды анықтау
керек. Егер кәсіпаорын сатылуға дайындалған ... ... оны ... ... онда олар ... ... ... дәлелдейтін кең көлемді
материалдар дайындау ... ... ... ... ... құжат болып табылады.
Келісім-шарттың негізгі бөлімдері:
келісім-шарт заты;
қызмет көрсету мерзімі;
құқықтар;
міндеттемелер;
жақтар жауапкершілігі;
төлеу талаптары мен мөлшері;
басқа да талаптар.
Аудиторлық тәуекел және маңыздылықты ... ... ... ... тексеруді жоспарлау кезінде аудитор алдағы аудиторлық жұмыстың
сипатын және көлемін ... ... ... ... сайын жұмыс
көлемі де сәйкесінше көбірек болатыны ескеру қажет. ... ... пен ... ... ... ... ... мен
бұрмалауд салдарын бағалауды жоспарлау кезінде маңыздылық ескеріледі.
Маңыздылық туралы алдын – ала ... ... ... үшін ... ... және ... туралы есептілік, ақша қозғалысы, меншікті
капиталды пайдалануын толық бағалау ... ... ... ... ... туралы алдын-ала пікірлесу мақсатының бірі болып жалпы аудиторлық
жоспарды анықтау ... ... ... ... есептіліктің маңызды
элеметтеріне аудару керек. Бірақ практикада бұндай пікірлер және ... ... ... қателер деңгейі болып, көлемі ... ... ішкі ... стандарттарға сай жасалады.
Тексеріс жоспарлай отырып, аудиторға маңыздылық деңгейін анықтау қажет, бұл
есеп ... ... ... мен ... ... ... Аудиторлық тексерістің барлық сатыларында маңыздылықты бағалайды:
жоспарлау, аудитті жүргізу, және аудиттің ... ... ... аудитор алдын ала баланс ... ... және ... туралы
есепте жеке алғанда және толық қаржылық есептілік туралы пікір жасайды.
Аудитор қаржылық ... ... ... үшін ... ... ... аудитті жүргізу жоспарын құрғаннан ... ... ... ... ... ... ... есеп стандарттарының енгізілуіне сәйкес ұйымның қаржылық
нәтижелерінің есебінде ... ... ... ... ... ... ... табыс; жалпы табыстар; негізгі қызмет бойынша
алынған табыс; негізгі емес ... ... ... салық салғанға
дейінгі қарапайым қызметке байланысты және ... ... ... төтенше жағдайлармен байланысты табыстар; таза табыс.
Негізгі кызмет түрлерімен байланысты ... ... ... ... ... сатумен байланысты алынады, сонымен
қатар, пайыздар, дивидендтер, қалам ақы, ... ... ... ... ... ... сомасы жүктің жөнелтілуіне, тапсырылуына, банкке
төлем құжаттары ... ... ... ... Бұл ... сомаларын
тексеру барысында аудитор сатушы мен сатып алушының арасындағы ... ... ... ... сәйкестігін тексеруі керек. Сонымен
бірге, жүкті тиеп-жөнелту құжаттарының толық толтырылуын, босату бағасының
дұрыс ... ... ... ... есебінің дұрыс
ұйымдастырылуын, синтетикалық және ... ... ... ... ... да тексеруі қажет.
Аудитор негізгі емес кызметпен байланысты табыстар есебін ... ... ... ... емес активтерді, құнды қағаздарды
сатудан алынған табыстары мен акциялар бойынша ... ... ... ... ... алынған табыстары жинақталғандығын тексеру
керек. Негізгі және ... емес ... ... ... ... жиынтық табысын құрастырады. Ұйымның ... ... ... ... ... және ... да ... тиісті міндетті
төлемдер жөніндегі» заңына сәйке салық ... ... ... сипаттайды.
Сонымен қатар қорытынды есепте төтенше жағдайлармен байланысты ... ... ... үлестік қатысу нәтижесінде алған табыстары да
көрсетіледі. Әрбір төтенше ... мәні мен ... ... ... есепке түсініктеме жазбаларда ашылып көрсетілуі қажет. Аудитор
түсініктеме ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіш таза табыс. Таза табыс сомасы жыл ... ... ... ... ... шотының дебеттік және кредиттік
айналымдарын салыстыру арқылы анықтайды. Бұл шот есепті кезең ... ... ... ... ... ... залал)» және 5520 «Өткен
жылдардың бөлінбеген ... ... ... ... Аудитор Бас кітаптағы 5610 «Қорытынды пайда (қорытынды залал)
шоттың деректерінің машинорамма ... ... ... ... барысында аудитор сонымен қатар бухгалтерлік таза табыс ... ... ... ... ... екендігін ескеруі керек.
Өндірістік шығындарды аудиторлық тексеруден өткізер алдында аудитор
кәсіпорынның ... есеп ... оның ... ... ... өндірістің түрімен, пайдаланылатын қорлар
және өндірілетін өнім түрлерімен танысуы қажет. Есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... өзіндік құнды анықтау әдістерінің өзгермегендігін, шығындардың
есепті кезеңдерге дұрыс бөлінгендігін, ... ... ... материалдық,
еңбек ақы, негізгі құралдардың тозуы, ... емес ... ... дұрыс анықталғандығын, жанама шығындардың сомаларының дұрыс
анықталғандығы мен оларды бөліп-тарату әдістерінің ... ... ... ... ... ... тексеру барысында аудитор
өнімдердің өзіндік құнын анықтау әдістерінің өзгеріссіз пайдаланылуын,
олардың сол кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімінің өзіндік ... ... ... ... ... ... Бұл әдістер
төмендегідей жіктеледі:
технологиялық процеске қатысты - тапсырыстар бойынша өзіндік ... ... ... ... - ... ... ... бұйымдар
топтары, процесс, өндіріс, тапсырыс;
шығындарды бақылауға мүмкіндік беретін ақпаратты жинау тәсіліне байланысты;
алдын-ала бақылау әдісі ...... әдіс және ... ... ... калькуляциялау әдістерімеи қосымша, шығындарды есепке
алу тәртібі біркелкі болмағандықтан аудитор өндірістегі жартылай өнімдердің
қозғалысының есебімен ... ... Осы ... ол ... шығындардың
жиынтық есебін тексергені жөн, себебі, ... ... ... ... ... ... шығындар есебі жүргізілуі мүмкін. Қорыта
келгенде, аудитор кәсіпорында қолданылатын өнімнің өзіндік ... ... ... және оның өзіндік құнды дұрыс анықтауға әсерін
бағалауы қажет.
Өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... шығындардың топтастырылуы да үлкен әсер етеді. Өзіндік
құнды калькуляциялау процесін ... ... ... ... ... ... калькуляциялау элементтерінің дұрыс анықталуын
тексеруі керек. Шығындардың калькуляциялау ... ... ... ... экономика салаларындағы қалыптасқан ұлттық
табыс көлемін анықтауға мүмкіндік алады. ... ... ... ... және ... ... өнімнің өзіндік
құнына қосылуының негізділігін анықтауы ... ... ... ... ... шоттар жүйесімен танысып,
оларда тіркелген сомалардың шынайылығын, жазылған ... ... ... керек. № 8 «Өндірістік есеп ... ... ... алынған шығындар сомаларының баланстық ... ... ... ... ... өндіріс көлеміне тәуелсіз болғандықтан оларды кезеңдер
бойынша есепке алу тиімдірек. Кезең шығындарына ... ... ... ... ... ... төлеумен байланысты шығындар,
тауарларды сатумен байланысты ... ... ... және ... ... барысында аудитор орын алған шығындардың ... ... ... бар ... осы ... ... жүргізуші 7110
«Өнімдерді сату және қызметтер ... ... ... 7210 ... ... ... ... талаптарға сәйкестігін
қадағалайды.
Жалпы кезең шығындарының қаржылық ... ... ... ... ... ... есеп формасын пайдаланған
жағдайда 14-ші журнал-ордердің немесе ... ... ... ... ... емес ... түрлеріне байланысты, яғни, негізгі құралдардың,
материалды емес активтердің, құнды қағаздардың сатылуы мен ... ... ... ... ... ... олардың бухгалтерлік есебінің
дұрыстығын аудитор қарау қажет. Ерекше көңіл бөлуді талап етуші ... - ... ... ... ... шығындар болып табылады. Бұл
шығындар жөніндегі мәліметтер 5610 «Қорытынды ... ... ... ... ... ... есеп ... жөніндегі
операцияларының дұрыстығын тексеріп, шоттағы деректер мен ... ... ... ... ... ... ... талдауы
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорыннын қаржылық жағдайын
талдаудың маңызы өте зор. ... ... ... ... ... ... және ... да қызмет түрлері үшін қажетті
қаржы ресурстармен қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді
тарату және ... ... ... ... субъектілерімен
қаржылық қарым-қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және ... ... ... ... осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі
қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық ... ... ... ... ... ... уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын ... ... ... бұл - ... ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, оның
шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға ... ... ... және
осындай жолмен басқарушылық ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызмет атқарады.
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты ... ... ... табылады:
активтер мен олардың қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, ... ... және ... тиімділікті зерттеу;
айналым капиталының көлемін, оның өсуін (кемуін) және ... ... ... және несие ережесін сақтау;
кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
кәсіпорын табыстылығын бағалау;
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... әсер ... факторларды есептеп
шығару;
кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа ... яғни оның ... ... ... ... өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылық
ресурстарының қалыптасуына оң ... ... ... ... ... ... және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне ... ... ... ... ... ... Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... ... түсуінің іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін [18].
Шығындар көлемі өндіріс процесінің ... ... ... ... ... көп ... ... өнімді өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды соншалықты аз
жұмсайды. Және керісінше, шикізат пен ... ... ... ... өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа да ... тыс ... және ... емес ... ... ... қажеттілігіне себепші болады. Еңбек және ... ... ең ... ... ... ... ... соң табыста
талдап қорытылады.
Қаржылық талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті оқудың ... ... ... ішінен алты негізгі әдісті бөліп
қарастыруға ... ... ... талдау;
салыстырмалы талдау;
факторлық талдау;
қаржылық коэффициенттер әдісі.
Көлденең (уақытша) ... - есеп ... ... ... ... ... Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік
есептің түрлі баптарының абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға
мүмкіндік береді.
Тікелей (кұрылымдық) ... - ... есеп ... ... ... ... ... отырып, қорытынды қаржылық ... ... Ол ... баланс немесе оның бөлімдері бойынша қорытынды
көрсеткіштегі жеке баптардың үлес салмағын анықтауға ... ... ұзақ және ... ... ... ... жалпы құнындағы,
яғни баланс валютасындағы үлес ... және тағы ... және ... талдаулар бірін-бірі толықтырып отырады.
Сондықтан да есептік бухгалтер үлгі ... ... оның ... ... да ... кестелерді жиі жасайды.
Трендтік талдау барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік ... ... ... ... ... ... ... негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп позициясын
бір қатар өткен кезендермен салыстыруды және трендті, яғни жеке ... ... мен ... ... тазартылған көрсеткіш
негізгі тенденциясын анықтауды көрсетеді. Трендтің ... ... ... ... маңызы қалыптасады, одан кейін перспективті,
болжамдық талдау жүргізіледі.
Салыстырмалы (кеңістіктік) талдау - бұл ... ... ... ... және ... жекелеген көрсеткіштері бойынша
есебінің құрама көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі ... ... ... ... орташа салалық және орташа ... ... бар ... ... ... ... ... талдау болып тыбалады.
Факторлық талдау - бұл жекелеген факторлардың (себептердің) қорытынды
көрсеткішке ... ... ... ... ... ... көмегімен талдау. Сонымен қатар ... ... ... оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде - тура, ал оның жеке
элементтерін жалпы қорытынды керсеткішке біріктіргенде ол - кері ... ... ... ... ... ... жағдайды талдауда
экономикалық (элиминирлеу, баланстық ... және тағы ... ... және ... ... (топтау, орташа және
салыстырмалы ... ... және ... ... корреляция, регрессия
және тағы басқа) дәстүрлі ... ... ... бір ... ... ... түрлі әдістер мен тәсілдерді іскерлікпен пайдалану
кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең ... ... және ... ... ... ... ... жақсартуға
байланысты ұсыныстарды дайындауға мүмкіндік береді [19].
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты ... ... ... ... және ... ... ... жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың
рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді. Активтердің өсуі ... ... ... ... ... ол осы кәсіпорын
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... есептің номиналды
көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден айтарлықтай ... ... ... ... ескеру қажет.
Соңғы жылдары біркелкі есеп беру нысанына байланысты, Халықаралық
қаржылық есеп ... ... ... ... пен ... есебінің мазмұны
көптеген өзгерістерге ұшырады. Қаржылық есеп ... ... ... ... яғни есеп беру ... ... капиталының өсуі
мен төмендеуін анықталатын табыс пен ... ... ... ... – ол ... капиталына салған таза табысы. Бұл
ұғымға үлкен экономикалық сөздікте ... ... ... «Табыс –
шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық нәтижесінің жалпы көрсеткіші;
кіріс пен шаруашылық ... және осы ... ... ... ... ретінде анықталады». Оның экономикалық мәні:
кәсіпорынның қысқа және ұзақ мерзімді негізгі даму көздері;
кәсіпорынның нарықтық баға көзінің ... ... және ... ... ... мен ... өсуіне негізгі ықпал беретін иегердің өзінің
қызығушылығы.
Кәсіпорынның банкроттқа ұшырауының ... бірі ... ... ... түрде төмендеуі мен оны қанағаттандыра алмау динамикасы
бизнестің ... ... алып ... ... ... ... сонғы мақсаты болғандықтан, табыстың ... ... ... ... ... ең ... қаржылық нәтижелердің
абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден
алынатын табыс; ... ... ... ... ... табыс; салық
салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан
кейінгі дағдылы ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын
таза табыс.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, ... ... да ... ... ... ... орындалады.
Сонымен, табыс кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы
негізгі көрсеткіші ... ... оның ... ... мен қаржылық тұрақтылығын сипаттайды.
Табыс бойынша ... ... ... ... мен ... ... салынған салымдардың табыстылығы анықталады.
Функциялардың және олардың өзара шарттылығындағы бірлігі, табысты
шаруашылықты жүргізуші субъектінің, кәсіпорын ... және әр ... ... байланысатын элементі ретінде көрсетеді. Осыдан
табысты құру және бөлу ... ... ... ... ... ... шаруашылықты жүргізуші субъектінің тиімділігінің
алынған және оның ... ... ... ... қажетті тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Табыс өз қызметтерін тиімді орындай алуы үшін ... ... ... ... белгілі бір дәрежесінде, өнім бағасы еңбектің қоғамдық қажетті
шығындарын керсетуі тиіс және ол сондай-ақ еңбек ... ... мен ... ... ... ескеруі қажет.
бұйымдарды калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын анықгау ... ... ... ... бөлу ... механизмі белсенді рольатқаруы керек және ... мен оның ... ... ... ... ... тиіс.
табысты тиімді пайдалану тек қалған барлық қаржы тұтқаларының жүйесінде
(амортизациялық аударымдар, қаржылық ... ... ... ... ... дивидендтер, пайыздық мөлшерлемелер, арнайы қорлар, салымдар,
пай (жарна) төлемдері, инвестициялар, есеп айырысу ... ... ... және ... ... ... және т.б.) ғана мүмкін.
Бірақ табыстың ... ... ... ... ... емес, экономикалық тиімділігінің көрсеткішіне жатады.
Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштерінің ... ... ... өзі де ... ... әр ... жүргізуші
субъекті абсолютті және салыстырмалы түрде талдау жасайды.
Табыстылық көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
табыстылықтың абсолютті ... ... ... бағалау;
таза табыстың қалыптасуының құрамдас элементтерін зерттеу;
табысқа әсер ететін факторлардың әсерін анықтау және сандық өлшеу;
табысты бөлу ... ... және ... ... өсу ... анықтау;
кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... әр ... коэффициенттерін және
олардың деңгейлеріне әсер етуші факторларды зерттеу.
Табыстылықтың ... ...... ... Ол өнімді
өткізудің қаржылық ... ... және ... ... нәтижесінде
өнімді өткізуден түскен табыс пен өткізілген ... ... ... ... ... ... анықталады. Жалпы табысқа әсер ... ... ... ... құн, сондықтан оның төмендеуі оның
көлеміне көп әсерін тигізеді.
Көптеген кәсіпорындарда өзіндік ... ... ... ... оны ... ... ... экономикалық қызметтің
бөлімшелері болады. Бірақ белгілі бір мөлшерде бұл жұмыс, ... және ... пен ... ... ... өсуімен өзінің
маңызын төмендетеді. Бағаның күрт өсуі және кәсіпорынның меншікті ... ... ... ... ... ... ... өсімі мүмкін емес [20].
Шаруашылық жүргізудің тұрақты экономикалық жағдайында ... ... ... жолы ... ... ... өзіндік құнды
төмендету. Бұл, әсіресе шикізат құнының үлес ... ... ... өте ... ... келетін өңдеу және қайта өңдеу салаларында (машина
жасау және металл өңдеу, металлургия, мұнай-химия, тігін, тамақ және ... ... ... үшін өте маңызды.
Шығарушы салаларда табиғи себептерге байланысты табыс өсімін пайдалы
қазбаларды шығарудың ... ... ... нәтижесінде қамтамасыз ету өте
қиын. Бұл негізінде шығару ... ... ... ... мүмкін.
Соңғы тұтынушыға бағытталған салаларда сұраныс, өзіндік құн деңгейімен
анықталатын өндіріс және өнімді өткізу көлемі шешуші мәнділікке ие ... ... ... ... көлемінің есуі табыстың өсуіне әкеледі.
Сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... жеткізуге болады, бұл табыстың ... ... ... ... жаңа технологияны игеруге, өндірісті кеңейтуге бағытталуын талап
етеді. Бұл жол, ... ... ... кәсіпорындардың инфляция, бағаның
өсуі және ұзақ мерзімді несиелерге қол ... ... ... мүлде мүмкін емес. Күрделі капитал салымдарын жүргізуге қаржылары
мен мүмкіндіктері бар ... егер ... ... ... ... ... онда бұл кәсіпорын өз табысын нақты
өсіре алады.
Өндіріс және өнім ... ... ... ... ... айналымдылығын жылдамдату күрделі шығындарды талап етпейді.
Инфляция айналым ... өте тез ... ... пен ... ресурстарын сатып алуына олардың көп бөлігі
бағытталады. Сатып алушылардың төлемеушілігі және де талап етілетін ... ... ... кәсіпорынның қаржысының көп бөлігін айналымнан тыс
әкетеді.
Төлем жүргізбеудің себептері тек айналым ... ... ... ... ... ... қаржылық есептік тәртіп, банк ... ... және де ... ... ... да болып
табылады. Жалпы табыс кезең арасындағы кіріс болып ... ... ... ... ... пен ... жалпы табыстың жалпы
көлеміне байланысты сандық бағаны алу үшін келесі формула қолданылады:
|, |(1) ...... ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін табыс;
– жалпы ... ... ... мен ... ... ... ... көрсететін коэффициент, яғни маржалық таза табыс.
Сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін табысқа ... ... ... ... өзгеруін келесі формула арқылы табылады:
|, |(2) ...... ... және ... ... ... мен көрсетілген қызметтер үшін табысы.
Көрсетілген мысалымызда сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер
үшін табыстың өсуі ... ... ... алып ... (74333-62918) (0,1611621( 1839 мың теңге
Жалпы табыстың өсуі маржалық табыстың төмендеуінің ... ... |(3) ... ( (0,1470679-0,1611621) ( 74333 ( -1047мың теңге
Бұл факторлардың тигізер әсерін білу үшін келесі 11-кестені құрамыз:
11-кесте
Жалпы ... әсер ... ... ... теңге
|№ |Көрсеткіштер |2010 жыл |2011 жыл ... (+,-( |
|1 ... ... мен |62918 |74333 |+11415 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... табыс |10140 |10932 |+792 |
|3 ... таза ... ... |0,1470679 |-0,014 |
| |(2/1) | | | ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... ... алынды
Есептің нәтижесі келесідей болады:
Жалпы табыстың өзгеруі +792 мың теңге, оның ішінде:
1 Маржаның ... ... ... ... ... ... өзгерген -1047 мың теңге;
2 Сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін табыстың өсуіне
байланысты жалпы табыстың өсуі +1839 мың ... ... ... жалпы табысы жоспардан немесе өткен жылдың
нәтижесінен ауытқу себебін анықтау.
Бұл ауытқуға келесі факторлар әсер етті:
өткізілген өнімнің өндірістік ... ... ... бағасы;
өткізілген өнім көлемі (саны);
өткізілген өнім құрамындағы ... ... ... факторлардың осы ауытқуға әсерін анықтау үшін 12-
кестені құрамыз.
12-кесте
Жалпы табысқа әсер ететін факторлардың ... ... ... теңге
|№ |Көрсеткіштер |2010жыл |Өткен жыл |2011 жыл ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... табысына | ... |
| | | | | |(3-1) ... |Ә |1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... |66325 |74333 |( |
| |мен ... | | | | |
| ... үшін | | | | |
| ... | | | | |
|2 ... ... |52778 |56568 |63400 |( |
| ... | | | | |
|3 ... ... |10140 |9757 |10932 |+792 ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... ... ... есебі келесі түрде жүргізіледі.
1. Өнімнің өндірістік өзіндік құнының өзгерісінің әсері, өткізілген
өнімнің нақты өзіндік құнынан ... ... ... көлемінің жоспарлы
өзіндік құнын алып тастау жолымен мына формула арқылы табылады:
|, |(4) ... - ... ... және ... қызметтерiнiң
өзiндiк құнының нақты көлемі;
– бір дана тауардың нақты өзіндік ... ... ... бір дана тауардың нақты өзіндік құны.
Осылайша табылған сомада шикізат, материалдар, отын, сатып алынған
жартылай ... ... ... ... ... ... бар. Бұл фактор кәсіпорыннан тәуелсіз болғандықтан, ішкі ... оны ... ... ... көрсету дұрыс болады.
Өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құнының жоспармен салыстырғанда
төмендеуі немесе өсуі кезінде жалпы табыс сәйкесінше ... ... ... ... ... ... болған, бұл жалпы табыс көлемін 6832 ... ... (63400- ... Жалпы табыстың нақты көлемінің жоспардан ауытқуына қолданыстағы
баға өзгерісінің ... ... ... ... ... бұл ... әсерінің мөлшері өнім өткізуден түскен
нақты түсімнен жоспарланған мөлшерді алып тастау жолымен анықталады.
|, |(5) ... ... өнім ... ... ... ... ... мысалымызда жалпы табыс баға факторы есебінен 8008 мың теңгеге
(74333-66325) өсті.
3. Өткізу көлемінің өзгерісінің жалпы табыс ауытқуына әсерін ... ... ... ... бойынша жоспардың орындалу дәрежесін анықтау
керек. Табыс көлемі осы ... ... ... ... ... ... өткізу көлемі бойынша орындалу пайызына көбейту керек.
Арнайы әдебиеттерді зерттеу, тауар өнімдерін өткізу көлемі және оның
құрамындағы құрылымдық ... ... ... ... ... талдау тұрғысында, онда пікір таластары жүргізілетіндігін көрсетті.
Есептеу үшін өткізілген өнімнің көлемін әр түрлі бағалау ... ... ... ... ... құны ... Өткізілген
өнімнің көлемі бойынша жоспардың орындалу пайызын есептеу ... әр ... ... әсерін анықтау кезінде айтарлықтай ауытқуларға әкеледі.
Бірінші әдіс экономистермен теріске шығарылған, өнімді өткізуден
түсетін табыстың өзгеруі ... ... ... ғана ... ... өзгерістерге байланысты өткізілген өнімнің рентабельділігіне
де әсер ... ... ... ... күнделікті күрделі өзгерістерді бастан
кешіруде, сондықтан біздің көзқарасымыз бойынша өткізу көлемін өндірістік
өзіндік құн ... ... ... ... ... ... (66325: 62918(100)-100)
2) (10140*5,42:100).
Біз талдап отырған кәсіпорын тауарлы өнімді өткізу бойынша жоспарды
5,42 %-ға ... ... ... ... ... табыстан 549 мың
теңге артық алынған.
4 ... ... ... мен ... ... ... ... өзгерістердің жалпы табысқа әсерін есептеудің екі
тәсілі бар:
«өткізілген ... ... ... ... ... ... ... жалпы табыс сомасын өткізу көлемі бойынша
жоспардың орындалу коэффициентіне ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі» факторының әсер ету соммасын ... ... ... ... ... ... ... тиісті табысының ... ... ... ... ... тәсілі).
Өндіріс және өнім өткізу ... ... ... ... ... ... ... шығындарды талап етпейді.
Инфляция айналым қаражаттарын өте тез құнсыздандырады. Тәжірибеде
екінші тәсіл жиі қолданылады, ... бұл ... әсер ету ... дейін өткізу көлемінің өзгерісінің әсерін анықтайды. «Өткізілген
өнімнің нақты көлемінің жоспар бойынша» есептелінген, алынуға тиісті жалпы
табыс ... осы екі ... ... ... ... болғандықтан,
бұл сомадан өткізу көлемін қолданудың әсерін шегеру арқылы өткізілген өнім
құрамындағы құрылымдық өзгерістерінің пайдаға тигізетін әсерін ... ... ... ... ... 9757 - 10140 = ... -383 – 549 = -933.
Біздің мысалымызда құрылымның өзгеруі жалпы табыстың ауытқуына теріс
әсерін тигізді, яғни оның мөлшері 933 мың ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
13-кесте
Жалпы табысты талдау нәтижелері
|№ |Көрсеткіштер ... мың ... жыл |
| | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
|1 ... өнімнің өндірістік өзіндік құны |- 6832 |-67,38 |
|2 ... ... ... |+8008 |+78,97 |
|3 ... өнім ... ... |+549 |+5,41 |
|4 ... өнім ... ... |-933 |-9,20 |
| ... | | |
|5 ... |+792 |+7,81 ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... көзінен алынды
Жоспардан тыс жалпы табыс келісім бағалары мен өнімді өткізу көлемінің
өсуі нәтижесінде алынып отыр. Егер ... ... ... құнының өсуіне
жол бермеген ... және де ... ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістер болмаған жағдайда
жалпы табыс 7765 мың ... ... ... еді. ... ... езіндік құнының өсуі нәтижесінде азаюын – кәсіпорын ... ... ... сипаттауға болады. Елеулі кемшіліктерге 2011 жылы
талданып ... ... ... ... ... ... құрылымдық
өзгерістер жатады. Сондықтан талдаушы, шығарылатын өнім сұрыпталымы мен
өндірілетін және ... ... ... болатын құрылымдық
өзгерістерін талдауға басты назар аударуы қажет. Егер ... ... ... ... ... кәсіпорынға өнімнің жоғары рентабельді түрлерін өндіру
мен сату тиімді болады. Өткен жылмен салыстырғандағы жалпы табыстың ... ... ... В.А.Маличет ұсынған талдау ... ... өнім ... екі ... бағамен, яғни нарықтағы қазіргі және
өткен жылдағы бағалар бойынша жүргізбейді. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... олардың тек жылдық қана
емес, сонымен қатар одан да қысқа мерзім аралықтарына, яғни ай, ... ... ... ... ... болу ... тудырады.
Мұндай мәліметтер ең алдымен кәсіпкерлерге, салық инспекцияларына және әр
түрлі ... ... ... ... ... болып табылады
[21].
3.3 Шығын көрсеткіштерінің талдау
Кәсіпорындардың ... және ... емес ... ... ... оның ... ... табысын құрайды.
Жиынтық табыс сомасының дұрыс анықталуы шығындар мөлшеріне тікелей тәуелді.
Халықаралық қаржылық қорытынды есеп ... ... ...... ... ... орын алатын жұмсалымдар мен зияндар.
ІПығындар өнім өндіруге жұмсалған ... ... ... Өнімнің
өзіндік құнын құрастырушы шығындар баптары орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... алғышарттарының
бірі – оларды экономикалық негізде топтастып, талдау жасау болып табылады.
Халықаралық қаржылық қорытынды есеп стандарттары мен ... ... ... ... ... ... шығындарды төрт түрлі
бағытта қарастыруға болады:
өнімнің өзіндік құнын анықтау, өндірістік ... және ... ... ... ... ... ... кабылдау, жоспарлау және болжау;
бақылау және реттеу.
Сатылған өнім мен көрсетілген қызметке кеткен шығындар ... ... ... ... және ... ... болады. Өнеркәсiптiк және басқа өндiрiстiк қызмет
орындайтын ұйымдардағы ... ... ... орау ... ... станцияларға апару шығындары;
делдалдық ұйымдарға төлеп қойылатын (бөлiп шығару) комиссиялық ... ... ... ... және ... ... ... шығындары;
басқа да тағайындауларына байланысты шығындар.
Өндірістік қызметке қатысы жоқ басқарушылық және шаруашылық шығындар
болып табылатын ... ... 7210 ... ... ... – басқарушылық шығындар;
қызыметшiлердiң жалпы шаруашылық жағдайын қамтамасыз ету шығындары;
амортизациылық сомалар және ... ... ... кеткен шығындар;
жал төлемдері;
аудиторлық, ақпараттық және кеңес беру қызметтеріне төлем шығындары;
басқа да тағайындауларына байланысты шығындар.
«EFA - WOSTOK» ЖШС ... ... ... ... ... Ал ... қаржылық жағдайының нәтижелі болуына шығындарды
үнемдеп жұмсау зор ... ... ... ... бұрынғы шығындарына
талдау жасап, келешекке шығатын шығындарға жоспар құру арқылы резервтер
ашады. «EFA - WOSTOK» ... ... ... ... ... 14-
кестеден көруге болады.
14-кесте
«EFA - WOSTOK» ЖШС-нің шығын көрсеткіштеріне талдауы
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер |Абсолютті ... ... ... %|Ауытқуы (+,-) |
| | |2010 ... ... жыл |2011 ... |меншiктi |
| | | | | | ... ... |
|1 ... ... |52778 |63400 |81,64 |84,13 |10622 |+2,49 |
| ... | | | | | | |
|2 ... |8 658 |8 677 |13,39 |11,51 |19 |+1,88 |
| ... | | | | | | |
|3 ... сату мен |2 048 |2 021 |3,17 |4,7 |-27 |-1,53 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|4 ... |511 |674 |0,79 |0,89 |+163 |+0,10 |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|5 ... да ... |583 |1,01 |0,77 |-69 |-0,24 |
|6 ... |64647 |75355 |100 |100 |+10708 |- ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... ... алынды
Талданып отырылған «EFA - WOSTOK» ЖШС-нің бұл шығындары 2011 ... 2010 ... ... ... ... ... ... немесе
16,56 пайызға көбейді, соның ішінде өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... яғни 2,49 ... Ал әкімшілік
шығындары керсінше 19 мың теңгеге ... бұл ... ... ... ... ... ... төмендеген. Өнімді сату мен қызмет
ұсынуға жұмсалған ... аса көп ... ... 27 мың ... Сол ... корпоративті табыс салығы бойынша шығындары да 163
мың теңгеге өсіп, ... 0,10 ... ... Бақа да ... 2011 ... 2010 ... ... 0,24пайызға төмендеп, 69 мың теңгені құраған.
«EFA - WOSTOK» ЖШС-де экономикалық мазмұнына байланысты ... ... және ... баптары бойынша топтастырылады.
Шығындар элементтері бойынша ... ... ...... ... материалдық, еңбектік, қаржылық қорлардың көлемін
анықтау үшін ... ... ... ... ... ... Өнімдердің өзіндік құнын құрайтын ... ... ... ... (қайтарылатын қалдықтар кұны
шегеріледі); ... ақы ... ... ... қажеттілікке
аудармалар; негізгі құралдардың амортизациясы; басқа да ... ... ... топтастырылуы өнімдердің жеке
түрлерінің өзіндік құнын анықтау үшін қажет. Бұл ... ... жеке ... үшін ... өндірісті ұйымдастыру және
технологиялық ерекшеліктеріне сәйкес бекітіледі. Калькуляциялық баптарға
мысалға, ... ... ... ... мен материалдар;
қайтарылатын қалдықтар (шегеріледі); сатылып алынатын бұйымдар, ... ... ... ... ... сипаттағы қызметтері;
технологиялық мақсатқа қажетті отын мен жылу; ... ... және ... ... ... ... ... аудармалары;
өндірісті дайындау және игеру шығындары; жабдықтарды ұстау және ... цех ... ... ... шығындар; ақаулармен байланысты
жоғалтулар; басқа да өндірістік шығындар.
Жоғарыда көрсетілген шығындардың ... ... ... талдау жүргізіледі.
Кәсіпорыннын табыстары мен шығындарының мөлшері оның жалпы қызметінің
көлеміне тәуелді. Бұл көрсеткіштердің өзгеруі, олардың қаржылық ... ... ... ... ... ... жалпы маржа (маржиналды табыс) түсінігімен тығыз байланысты. Жалпы
маржа айнымалы шығындарды алып тастағандағы сату нәтижесін ... ... ... ... жабады және пайда сомасының қалыптасуын
қамтамасыз етеді. «EFA - WOSTOK» ... ... ... ... ... шығындардың аса өсіп, ұйымның банкроттық жағдайға
түсуден алшақ екенін көруге болады.
Бұл талдау арқылы дәрежеден ауытқуын, ауытқу ... ... ... ... ... осы ... үшін резервтер тағайындау
үшін жоспар құрады. Осы максатта ... ... және ... ... ... ... мөлшері жауапкершілік орталығының
қызметімен байланысты, ал ... ... ... ... талдау кәсіпорынның бухгалтерлік есебінде ... ... ... ... ... арқылы кысіпорын басшысы немесе ... ... ... ... кететінін жоспарлау арқыл, ... ... ... ашып тағайындайды. Бұл ұйымды басқарып, табыс
табуға зор ықпалын қосады [21].
3.4 Кәсіпорынның ... ... ... және ... жолдары
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі өндіріс нәтижелерін (әсерін)
шығындармен немесе ... ... ... арқылы өлшенеді.
Алынған нәтижені (өнімнің табысы) ... ... ... (шығындармен) салыстырғанда бірқатар кәсіпорын қызметінің
тиімділік көрсеткіштерін анықтауға болады, ... ... ең ... ... қор ... қайтарымы болып табылады. Табыстылық
көрсеткіштерінің үш тобы бар:
жалпы активтер (жалпы, жиынтық ... және ... жеке ... ... таза ... ... есептелінетін табыстылық
көрсеткіштері.
Шартты түрде оларды екі ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін
(еңбек сыйымдылығы), қор қайтарымын (қор сыйымдылығы), материал ... ... ... сыйымдылығы) қайтарылымдығын жатқызамыз.
Екінші топқа ресурстарды қолдану тиімділігінің көрсеткіштерін ... ... ... ... және ... ... жеке ... үшін, кәсіпорындағы оның өсімінің ... ... ... Бұл: жеке ... ... ... қолдану, агрегаттардың
қуаттылық коэффициенттері және т.б.; шикізат, материалдар, отын ... ... ... ... ... ... ... өтелімділік мерзімі.
Өндірістің экономикалық өсімін экстенсивті әдіспен де, интенсивті
әдіспен де анықтауға болады. ... ... ... ресурстар мен
шығындардың өрлеу ... ... ... ... ... ... ... ету мүмкіндігі мен өндірістің экономикалық
тиімділігінің жоғары қарқыны тек қана ... ... ... ... ... ... ... өндірісті қарқындандыру бұл оның
тиімділігін арттырудың ең маңызды факторы болып табылады.
Шаруашылық ... ... ... тиімділігі - анықталған
субъектіге қаражаттарды салудың мақсатқа сайлылығы туралы сұрақты шешудегі
маңызды ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең дұрысы, мойындалған және кең ... ... ... ... Бұл ... таза ... ... қатынасы арқылы анықталады.
Жалпы активтер (аванстанған, жиынтық капитал) табыстылығының ... ... ... ... ... |(8) ... ... | ... ... ... ... | ... = валюта балансы) | ... ... ... |2010 |2011 ... ... ... табыс |1867 |2766 |899 |
|2 ... ... ... |47444 |58769 |11325 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... ... |3,93 |4,71 |0,78 |
| ... ... | | | ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ақпарат көзінен алынды
Жалпы активтердің рентабельділік деңгейі өткен жылмен салыстырғанда
0,78 пунктке ... ... ... Таза табыс бойынша есептеген жалпы
активтердің рентабельділігі ұйымға құралдардың келіп түсу көзінен тәуелсіз
бір активтің құнына шаққанда таза ... ... ақша ... келіп
түскенін білдіреді. Ал бұл егер ұйым қаншалықты үлкейіп, дамыса, соншалықты
ұйымның экономикалық ... ... ... ... ... ... оларды қолдануына байланысты болу керек. Бұдан
екінші ... ... ... ... және ... ... ... Таза
табысты құрастыру кежінде өнімді өткізуден және қызмет ... ... ... орын ... ... ... өткізуден және қызмет
көрсетуден түскен табыс ұйымның ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан, жалпы активтердің
рентабельділік деңгейі келесі факторлар ықпалынан болады:
өнімді ... және ... ... рентабельділік деңгейі;
жалпы активтердің айналымы.
Бұл екі көрсеткіштердің арасындағы өз ара байланысы жалпы активтердің
рентабельділік деңгейін табу үшін ... ... және ... ... ... ... активтердің айналымына көбейтеміз. Бұл жалпы
активтердің ... ... ... ... ... ... және ... көрсету рентабельділік деңгейі төмен болған жағдайда
жалпы ... ... ... ... керек және керісінше, осанда
немесе басқа себептердің арқасында ұйымның ікерлік белсенділігі өнімді
өткізу ... ... ... бағасының өсуін, яғни өнімді өткізуден
және қызмет көрсету рентабельділік деңгейінің өсуі
Басқа сөзбен ... әр ... ... ақша ... ... таза табысы өнімді өткізуден және қызмет ... ... мен ... ... ... тәуелді.
Жалпы активтердің рентабельділік деңгейінің аталған факторларына
аналитикалық ... ... ... ... активтердің рентабельділік деңгейінің
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер |2010 |2011 ... ... ... |
| | | | |(+,-) | |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... және |активтердің|
| | | | | ... ... ... |
| | | | | ... |
|1 ... ... |1867 |2766 |+889 |( |( |
|2 ... |62918 |74333 |+11415 |( |( |
| ... және | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|3 ... актив |47444 |58769 |+11325 |( |( |
|4 ... |3,93 |4,71 |+0,78 |0,97 |-0,19 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|5 ... |2,97 |3,72 |+0,75 |( |( |
| ... және | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|6 ... |1,32 |1,26 |-0,06 |( |( |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... «EFA - WOSTOK» ЖШС ... көзінен алынды
= 2,97 ( 1,26 = 3,74%
Осы ... пен ... ... 2011 ... және 2010 ... активтердің рентабельділік деңгейін қолдана отырып, бірінші қатар
бойынша ... ... ... Ол ... ... ... өткізуден және қызмет көрсету рентабельділік деңгейінің
өзгеруі:
[4,71 - 3,74] = ... ... ... ... ... ... = ... фактордың жиынтық әсер етуі бізге ортақ ауытқу береді:
+0,78 = 0,97-0,19
Демек, жалпы активтердің ... ... ... ... ... ... рентабельділік деңгейінің өсуі оң ықпалын тигізеді, ... ... ... коэффицентінің өсуіне қарамастан талданып отырған
көрсеткішті 0,19 пунктке төмендетті.
Осылайша, жалпы ... ... ... ұйым ... – шаруашылық жағдайын қаншалықты тиімді және рентабельді жүргізіп
отырғанын көрсетеді [21].
Кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... қорларды қолданудың жалпы көрсеткішін көрсететін
қор қайтарымы болып ... Ол ... ... ... ... өткізуден
түскен табыстың негізгі өндірістік қорлардың орташа жылдық ... ... ... ... ... қасиеті – бұл оның алымының
жабдықтардың топтары мен жеке ... ... ... ... ыдырай
алатындығында. Осының бәрі қорды қолданудың ... ... ... ... техниканы қолдануға әсерін бекітуге мүмкіндік
береді.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі тауарлық өнім ... ... ... ... ... ... анықталатын материал
қайтарымы болып табылады. Қаржылық есеп берудің мәліметтері бойынша ... ... үшін ... ... ... түскен табыс, ал
бөлімінде материалдың ... құны ... ... ... де,
шығындалған материалдардың соммасына да әсер ететін факторлар материал
сыйымдылығының көрсеткішіне әсерін ... ... ... ... маңызды түрлерінің
(машина құрылысында – металлдардың) бөлінуі арқылы, сонымен ... ... – таза ... пен ... ... жалпы шығындарға деген әсерін анықтау арқылы нақтыланады.
Материалдардың орташа үлес ... жеке ... ... іс-шараларды өткізу және үнемдеу режимі
сатылған ... мен ... ... жартылай дайын өнімге
кеткен шығындарға ... ... ... ... ... ... талдау міндеттерінің бірі болып кәсіпорын
жұмысының ... ... ... ... оның іскерлік
белсенділігін және экономикалық тиімділігін арттыру табылады. Осы міндетті
шешудің нәтижесі – бұл ішкі және ... ... ... ... ... жасалатын құралдар мен жұмыс, қызмет заттарын
жетілдіру жолдарын іздеу қажеттілігін объективті түрде сипаттайды. Нарықтық
ортада әрбір ... ... ... ... ... ... ... шығындардың азаюының, көрсетілетін қызмет,
нақты өнім түрлерінің жетілдірілуі үшін маңызды ынталандыру болып ... ... ...... ... ... ... заңынан шығатын
объективті процесс, оның нақты көрініс табуы болып тірі және қоғамдық еңбек
шығындарының төмендетілуі ... Бұл ... ... ... жаңа ... жаңа ... жаңа технологияларды және
тағы басқаларын құрастыратын ғылыми-техникалық прогресс нәтижелерін қолдану
(енгізу) ... қол ... ... ... ... ... жоғарылатуға
ұйымдастырушылық шараларды жүргізудің, басқарумен жетілдірілудің және тағы
басқаларының нәтижесінде де қол жеткізуге болады. Егер ... ... ... ... ... ... бірге, өз қызмет түрін дамытқысы
келсе, онда оған оны жетілдіру резервтерін іздеу қажет.
Маңызды резервтер ... ... ... мен ... ... ... ... мәдениеті мен өнеркәсіп эстетикасының
жағдайында, табиғатқа ұқыпты қарауда және ... ... ... кәсіпорынның сыртқы экономикалық байланыстарын ... ... ... ... ... маңызды факторлары
бойынша резервтердің классификациясына сәйкес резервтерді жұмылдыруды
арттыру және іздеу ... ... яғни ... ... ... ... ... іс-шаралардың жоспарын құрады.
Сонымен қатар резервтерді осы резервтер ықпал ... ... ... да ... ... резервтер ажыратылады:
өнім көлемін арттыру, өнімдердің құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... шығындар элементтері бойынша,
немесе шығындар баптары бойынша, немесе жауапкершілік орталықтары бойынша
төмендету; өнім табыстылығын ... ... ... бекіту және
рентабельділік деңгейін жоғарылату резервтері.
Кәсіпорын қызметінің экономикалық тиімділігін ... ... ... да қағидалары болуы мүмкін. Олардың қажеттілігі
әрбір кәсіпорынның нақты шарттары мен міндеттерінен туындайды. Резервтерді
іздестіру ... ... ... және ... ... ... құруға мүмкіндік беретін озық тәжірибелер
маңызды орын алады. Осындай шарттарға келесілерді жатқызуға болады:
өндіріс тиімділігін арттыруда жетекші саланы ... яғни ... ... негізгі бөлігін құрайтын және минималды шарттарда үлкен ... ... ... ... өсу ... және ... өзіндік құнының төмендеуін шектейтін
өндірістегі «тар жерлерді» ... ... ... алу; ... ... өндірісте резервтердің талдауын
келесі тізбекте жүргізу ұсынылады - өнім, түйін, бөлшек, амал; жеке дара
өндірісте - ... ... ... ... ... ... ... өмірлік циклінің барлық сатылары бойынша ... ... ... ... мысалы, құрал-жабдықты қолдану уақыты мен еңбегін
үнемдеумен ілестірілетін, резервтердің кешенділігін ... ... ... ... ... ... ... іздестірудің бағыттары өнім сапасының өзгеруі, оны өткізу
нарығының кеңеюі немесе ... ... ... ... заттары мен
құралдарын қолдану тиімділігі мен жағдайы, тағы басқалары ... ... ... ... анықталады.
Нарықтық экономикада ең алдымен шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... Нарық сыйымдылығы және осы жерде белгілі бір ... ... ... ... қатар нарықта ұсынылған өнімнің сапасы,
шаруашылық жүргізуші субъектімен шығарылатын ... ... ... мен ... және тағы ... ... өнімнің жаңа модификацияларын құру қажеттілігі анықталса, онда
резервтерді іздестіру өнімнің өмірлік циклінің ... емес ... ... ... сапасын жоғарылату міндеті қойылатын болса,
онда ол ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін ендіру арқылы, өндіріс пен
еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру арқылы және тағы ... ... ... ... өндірістік сатысында шешілуі мүмкін.
Өндіріс сатысындағы ішкі резервтерді іздестіру бағыты ... ... ... ... ... нәтижелері шаруашылық жүргізуші субъект дамуының оң
және теріс тенденциялары, экономикалық ... құру ... ... ... ... және ... қызметтің
ақырғы нәтижесіне олардың ықпалы туралы кең ақпаратты ұсынады.
Осындай ақпараттың негізінде ... ... ең ... ... ... жүргізіледі, резервтердің іздестірілуі ең алдымен
жүргізілетін «тар» деп аталатын жерлер ... ... ... және оның ... ... дамуының жағымды тенденцияларының болуы резервтерді іздестіру
қажеттілігін жоққа шығармайтынын атап кеткен жөн.
Жетістікке қол жеткізу үшін резервтерді іздестіру ... ... ... ... негізде – экономикалық заңдар бойынша, ғылым жетістіктері мен
озық тәжірибелерді, ғылыми ... ... ... өлшеу және
бағалау әдістемесін қолдану арқылы ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектінің күрделі экономикалық тетігін нақты, жақсы жолға қоймайынша және
сенімді ақпаратсыз, басқару жүйесін іс ... ... ... ... ... ... саласындағы кәсіпорындардың иелері мен еңбек ұжымдары
шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге (ұлғайтуға), оның
сапасын көтеруге, ... ... ... ... ... ... Бұл ... шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның ... ақша ... және ... да ... заңсыз және
тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен
мәнін айрықша бағаламауға ... ... ...... ... ... соңғы
экономикалық қорытындысы және оның ... ... ... зиян ... ... ... ал шығыстар мен зияндар шығындалған кезде
бухгалтерлік ... ... және ... ... ... ... ... және потенциалды инвесторлар, кредиторлар,
жабдықтаушылар, сатып алушылар, жұмысшылар, мемлекеттік органдар, қоғамдар
жатады.
Қаржылық – ... ... ... ... бірі болып
кәсіпорын жұмысының нәтижелерін жақсарту мүмкіндіктерін қарастыру, ... ... және ... тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... мен табыстар
есебін міндетті ашатын негізгі форма болып табылады.
Қазақстан Республикасынның «Аудиторлық қызмет туралы» заңында ... ... ... ... бойынша аудиторлық
қорытынды есеп аудит стандарттарына сәйкес жасалынады [2].
Нарыктық қытынастардың ... жаңа ... ... қалыптасуын және
де оның әлеументтік – ... даму ... ... өндіріс
тиімділігін арттыруга және мемлекеттік қаржының нығаюына әсерін күшейтуді
талап етеді. Өндірістің тиімділігін ... әсер ... ...... ... ... бар болуы кәсіпорынның қызмет атқаруының
басты шарты. ... ... ... ... ... таза табыс тек
кәсіпорынның ғана емес жалпы ... ... ... етеді. Табыс
көлемінің өсуі кәсіпорынның өзін-өзі ... ... көзі ... ал өзін-өзі қаржыландыру шарашылықты жүргізудің бүгінгі құнгі
басты ... ... ... Бұл көрсеткіш мөлшерінің жоғары болуы кәсіпорынның
өзінің ағымдагы және күрделі шығындарын жабу ... ... ... ... төмендегідей қорытындыға келдім:
қаржылық қызмет нәтижесін анықтаушы табыстар мен шығындар ... ... ... ... ... болып табылады;
табыстар мен шығындардың еселті кезеңдер ... ... ... ... мүмкіндік береді;
табыстар мен шығындарды өз уақытында және дұрыс тану ... ... ... ... басты шарты;
табыстардың қалыптасуын аудиторлық тексеруден өткізу және оларды талдау
кәсіпорын кызметінің дұрыс нәтижелі болыуы мен оны ... ... ... мен ... ... ... есеп ... әртүрлі
пайдаланушылардың қызығушылығын қанағаттандырушы негізгі ақпарат көзі болып
табылады.
Сонымен қатар зерттелген тақырыптар ... ... ... бөлуді ұсынамын:
табыстар мен шығындарды, пайда мен ... тану ... мен ... мен ... ... ... тексеру жұмыстарын көбірек
пайдалану;
табыстардың құрамы мен мазмұнын талдау тәсілдерін кеңінен қолдану.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... есеп және ... туралы заң» 28.02.2007 № 234 – III
2. Қазақстан Республикасынның «Аудиторлық қызмет туралы» заңы
20.11.1998 ... ... ... ... С.Б., ... Ә.Ж. ... есеп Оқулық. –
А., Экономика, 2001. – 356 бет.
4. Қабылова Н. Қ., Доспалинова Ш. А., ... Е. ... есеп ... ...... Экономика,
2007. – 400 бет.
5. Кеулімжаев Қ. К. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері
Оқулық. – А., ... 2006. – ... ... Ә.Ә. Есеп ... ... ... ... Оқулық. – А., Экономика, 2007. – 465 бет.
7. Нұрсеитов Э.О. Оқу құралы. – А., ЖШС ... ... – 444 ... Баймұханова С.Б.Қаржылық есеп Оқу құралы. – А., Экономика,
2008. – 272 бет
9. «EFA - WOSTOK» ... есеп ... ... ... ... отчетности: теория и
практика/ Справочное руководство. – А., ТОО ... 2007. – ... ... Ж.С. ... есеп – I ...... 455бет.
12. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп – II ...... ... Қазақстан Республикасының «Қаржы министірлігінің бухгалтерлік
есеп шоттарының типтік жоспары» 23.05.2007 №185
14. Дюсембаев К.Ш. Аудит ... ... – А., ... ... 244 ... ... Т. А., ... Д.О. Бизнестегі есеп пен талдау
Оқу құралы. – А., Бастау, 2005. 282 бет
16. Абленов Д. О. Аудит негіздері ... ... ... ... Ә.Ә. ... есеп және ... Оқулық. – А.,
Экономика, 2009. – 450 ... ... Г.Ө. ... экономикасы Оқулық. – А.,
Экономика, 2005. – 625 ... ... С. А. ... ... – А., ... 2003. – ... ... Қ. К., Әжібаева З. Н. Қаржылық есеп ...... 2004. – 500 ... Дюсембаев К.Ш. Анализ финансовой отчетности Оқулық. – ... 2009. – 400 ... ... К.Ш. ... и ... в ... ... финансами
– А., Экономика,и1998. – 294 бет
-----------------------
Өткiзу жетекшiсі
Жабдықтаушы
Бухгалтер
Қойма бастығы
Бас бухгалтер
Сауда төрағасы
Бас ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 93 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын қызметіндегі табыстың маңызы және функциялары60 бет
«АТФ банк» акционерлік қоғамының қызмет нәтижелерін талдау35 бет
«Март» ЖШС-гі қызметкерлердің еңбек нәтижелілігін бағалауды ұйымдастыруды талдау27 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі12 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы33 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы ақпарат28 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Алматы қаласының сейсмо-белсенділігін зерттеу әдістері, нәтижелері және оларды талқылау42 бет
АҚ «БТА» банктердің қаржылық нәтижесін талдау85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь