Бұқар жыраудың Абылайға арнаған жыр – толғаулары

МАЗМҰНЫ:

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.7

1. Бұқар жыраудың Абылайға арнаған жыр . толғауларының
идеялық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.13
2. Бұқар жыраудың шығармашылығының көркемдік сипаты ... ... ... ... ...14.20

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.22

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Кіріспе
ХVІІІ ғасыр әдебиетінің көрнекті өкілінің бірі Бұқар жырау – Абылай хан заманында өмір сүрген. Әкесі Қалқаман белгілі батыр.
Бұқар өмірін зерттеушілердің бір бөлігі ақынның өлеңдеріне сүйеніп, оны кедей шаруа тобынан шыққан деп жүр. Бұл пікірді академик жазушы С. Мұқанов пен Қ. Жұмалиев еңбектерінен ұшыратамыз.
С. Сейфуллиннің айтуынша, «Бұқар жырау Абылай ханның заманында ханның бірінші жыршы – шешен ақылшысы болған. Моласы Баянауылдағы Далба тауының ішінде» көрінеді. Асылы Бұқар кезінде жоқшылық зардабын тартып, басқаға мойын ұсынбаған, ата даңқымен болсын, не өз өткірлігімен болсын, әйтеуір тәуелсіз, ерен адам болып өскен. Өзіне біткен ақылы мен шешендік өнеріне байланысты ол елге тез танылдып, алғыр жырау ретінде атын алысқа жайғанға ұқсады. Кейін оның хан сарайы маңында да бедел алып, елге белгілі жырау, ақылшы би саналуы да тегін емес.
Бұқардың өлеңдері, өзі тұтас ақындармен салыстырғанда кейінге молырақ жеткен. Оның Абылай туралы өлеңін жазып алып, алғаш пікір айтқан Шоқан еді. Одан кейін жырау өлеңдерін жинап, ол туралы мәлімет берген – белгілі фольклорист, ақын Мәшһүр Жүсіп Көпеев.
Деректерге қарағанда, Бұхар – діни білімі бар, оқыған адам. Оның өлеңдерінде мұсылманшылық әсері айқын: «Діни кітаптардан оқыдым», «ақтан сия танытқан, дәуіт пенен қалам айт» деген сөздер кездеседі. Бұл сөздер тегін айтылмаса керек.
Бұқар жырау – қазақ жеріне ертеден мәлім. Оның бізге жеткен арнау, терме, толғаулары негізінен әлеуметтік, қоғамдық мәселені көтереді. Көп жайтты ол өзінің заманы санасы тұрғысынан шешеді. Хандық құрылысты нығайту мақсатын көздейді. Соған қоса жыраудың кейбір толғаулары адамгершілікке, бейбітшілікке, әділеттікке үндейді; ұстамды моральдық пікірлер ұсынады. Абылайдың сыртқы саясатына араласып, ақыл береді. Оның кейбір ісіне наразылық білдіреді.
«Бұқар ақын ғана емес, - деді профессор Е. Ысмайылов, - Абылайдың қолшоқпар бітімші биі. Ол ХҮІІІ ғасырдағы қазақ елінің жоңғарға қарсы күресін дұрыс жырлағанымен, ішкі қоғамдық мәселеде Абылайдың жыршысы болды». [10,386-388]
Абылай тұсындағы тынымсыз жорықтардың ел берекесін кетіріп жатқан кезеңінде ханға айтқан жырау ақылдарының ең тиімдісі қазақтың өзара алыс – беріс жасап, жауласпай тату өмір сүруге үндеу болса керек.
Өлетұғын тай үшін,
Қалатұғын сай үшін,
Қылмаңдар жанжал, ерегіс –
деп, ол мал немесе жер үшін өзара жанжалдасуға қарсы шығады. Ағайыншылық – татулық – елді берекелі ететін ең қажет нәрсе деп біледі.
Сірә, бір кеңес құрыңыз,
Бірауыздан болыңыз...
Айнала алмай ат өлсін,
Айыра алмай жат өлсін,
Жат бойынан түңілсін,
Бәріңіз бір енеден туғандай болыңыз!
Ақын бірауызды, ынтымағы күшті елді осылай армандап, сондай елдің ғана болащағы мол болатындығына сенім білдіреді. «Ағайын тату болса, жат жанынан түңілер» деген халық мәтелін қоштай сөйлеп, ол тату – тәтті өмірді аңсайды.
Жақын жерден шөп жиса,
Жердің сәнін кетірер,
Ағайынның аразы, -
Елдің сәнін кетірер.
Абысынның аразы, -
Ауыл сәнін кетірер.
Бұқар өмір сүрген дәуірдің ұлы оқиғасы – жоңғар қалмақтарының өктемдігі, олардың қазақ жеріне баса көктеп енуі екенін біз жоғарыда айттық. Қалмаққа қарсы ұрыс басталған шақтан аяғына дейін бар ауыртпалықты Бұқар елімен бірге кешкен. Ол, әсіресе, өзі туған өлкесін азат ету күресіне тікелей араласып, қолбасшылармен бірге, ақылшы, үгітші боп белсенділік көрсеткен. Абылай Бұқармен осы тұста қатты санасқан. [9,32-35]
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Әлсатов Т. М. Қазақ хандығы тұсындағы тәлімдік ойлардың дамуы. – Алматы: Ғылым, 1999. /103, 120-122, 131-133 б.б./
2. Жұмалиев Қ. Ж. Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері. – Алматы,
1958. /261- 272 б.б./
3. Қазақстан Республикасы мәдениет қоры. – Алматы: «Мұраттас» ғылыми –
зерттеу және баспа орталығы, 1992. /34-36 б.б./
4. Қазыбайұлы С. Хү – ХІХ ғасырлардағы қазақ әдебиеті. – Ақтөбе: «А -
Полиграфия» ЖШС, 2004. /66-68 б.б./
5. Өмірәлиев Қ. ХҮ – ХІХ ғасырлардағы қазақ поэзиясының тілі. – Алматы.
Ғылым, 1976. /164-166 б.б./
6. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. – Алматы: Кітап, 1997. /341-344
б.б./
7. Қоңыратбаев Ә.Қазақ әдебиеті тарихы.-Алматы: «Санат»,1994,/40-54б.б./
8. Мамырұлы К. Қазақ тарихы.- Алматы: Ғылым, 1995.
9. Жұмалиев Қ. XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ әдебиеті.-Алматы:1967,/32-51/
10. Қазақ әдебиетінің тарихы.ІІІ-том.-Алматы: «Ғылым»,2000,/386-418/
11. Мағауин М. Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. «Ана тілі»,1992,/93-111/
12. Сүйіншіәлиев Х. VIII-XVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті.-Алматы: «Мектеп»,1989,/217-237/
13. Мағауин М.Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет.Хрестоматия.-Алматы: «Ана тілі»,1992.
14. Бұқар жырау.Ай,Абылай,Абылай! –Алматы: «Жалын»,1993.
        
        Бұқар жыраудың Абылайға арнаған жыр – толғаулары.
МАЗМҰНЫ:
І.
Кіріспе.....................................................................
..............................................2-7
1. Бұқар жыраудың Абылайға арнаған жыр – ... ... ... ... ... ғасыр әдебиетінің көрнекті өкілінің бірі Бұқар жырау – Абылай
хан заманында өмір сүрген. Әкесі Қалқаман белгілі батыр.
Бұқар ... ... бір ... ... ... сүйеніп,
оны кедей шаруа тобынан шыққан деп жүр. Бұл пікірді ... ... ... пен Қ. ... ... ... ... айтуынша, «Бұқар жырау Абылай ханның заманында
ханның ... ...... ... ... Моласы Баянауылдағы Далба
тауының ішінде» көрінеді. Асылы Бұқар ... ... ... ... ... ... ата ... болсын, не өз өткірлігімен болсын,
әйтеуір тәуелсіз, ерен адам болып өскен. Өзіне біткен ... мен ... ... ол елге тез ... алғыр жырау ретінде атын алысқа
жайғанға ұқсады. Кейін оның хан сарайы маңында да бедел алып, елге ... ... би ... да ... ... өлеңдері, өзі тұтас ақындармен салыстырғанда кейінге
молырақ жеткен. Оның Абылай туралы өлеңін ... ... ... пікір айтқан
Шоқан еді. Одан кейін жырау өлеңдерін жинап, ол туралы мәлімет берген –
белгілі ... ақын ... ... ... ... Бұхар – діни білімі бар, оқыған адам. Оның
өлеңдерінде мұсылманшылық ... ... ... кітаптардан оқыдым», «ақтан
сия танытқан, дәуіт пенен қалам айт» деген сөздер кездеседі. Бұл ... ... ... ...... ... ертеден мәлім. Оның бізге жеткен арнау,
терме, толғаулары негізінен әлеуметтік, қоғамдық мәселені көтереді. ... ол ... ... ... ... ... Хандық құрылысты нығайту
мақсатын көздейді. Соған қоса жыраудың ... ... ... ... үндейді; ұстамды моральдық пікірлер ұсынады.
Абылайдың сыртқы саясатына ... ақыл ... Оның ... ... ... ақын ғана ... - деді ... Е. Ысмайылов, - Абылайдың
қолшоқпар бітімші биі. Ол ХҮІІІ ғасырдағы қазақ ... ... ... ... ... ішкі ... ... Абылайдың жыршысы
болды». [10,386-388]
Абылай тұсындағы тынымсыз жорықтардың ел берекесін ... ... ... айтқан жырау ақылдарының ең тиімдісі қазақтың өзара алыс –
беріс жасап, жауласпай тату өмір ... ... ... ... тай ... сай ... ... ерегіс –
деп, ол мал немесе жер үшін өзара жанжалдасуға қарсы шығады. Ағайыншылық –
татулық – елді берекелі ... ең ... ... деп ... бір ... ... ... алмай ат өлсін,
Айыра алмай жат өлсін,
Жат бойынан түңілсін,
Бәріңіз бір енеден туғандай болыңыз!
Ақын бірауызды, ынтымағы күшті елді осылай ... ... ... ... мол ... ... білдіреді. «Ағайын тату болса, ... ... ... ... ... ... ... ол тату – тәтті өмірді
аңсайды.
Жақын жерден шөп жиса,
Жердің сәнін кетірер,
Ағайынның ... ... ... ... аразы, -
Ауыл сәнін кетірер.
Бұқар өмір сүрген дәуірдің ұлы оқиғасы – ... ... ... ... ... баса ... енуі екенін біз жоғарыда
айттық. Қалмаққа қарсы ұрыс басталған шақтан аяғына ... бар ... ... ... ... Ол, ... өзі ... өлкесін азат ету күресіне
тікелей араласып, қолбасшылармен бірге, ақылшы, үгітші боп ... ... ... осы ... ... ... [9,32-35]
Жұмыс тақырыбының өзектілігі:
Бұқар өзінің арнау, толғау, термелері арқылы әлеуметтік, қоғамдық
мәселені ... Бұл ... ол, ... жырау сияқты, феодалдық
құрылысты, хандық жүйені қолдайды. Алайда ел ... ... ... ... ... ... екендігіне үлкен мән беріп, ақыл-кеңесін айтып, ағыл
– тегіл жыр төгеді.
Сонау ХІҮ ғасырда өткен Сыпырадан ... ... ... ... ... сөз ... ... әдебиетіміздегі орны жоғары деп
бағаланады. Бұқар да өз шығармаларын толғау ... ... ... ... ... мен ... ... болжай, өз замандастарына
ақылгөйлік етсе, кейінгілерге үлгі болардай идеялы ... ... ... ... да әлеуметтік мәселе болады. ... ... ... зерттей келе сол жөнінде сүбелі сөз, ... ... ... ... ... ... ... азаматтық арымен тебірене толғаған ең негізгі мәселесі
атамекеннің ... ... ... ... ... ... бақытты
өмірін жырлау болды.
Хандық феодалдық қоғамда рулық ...... ... ел бірлігі
бұзылып отырған. Содан келіп сырт дұшпанның қақпасына түсіп, қазақ ... ... ... өмір ... ... келе ... жырау қазақ халқының ауызбірлігін, ханның діл болуын, барша
жұрттың сол бір тура басшыға ... ... ... осы ... айбарлы хан Абылайдан сескенбей, оған талай ретте ... ... ... ... ... хан болса да, жаугершілікке еліккен ... ол ... ... ... кейін, өз елінің батырларына,
әлсіз руларға да ... ... орыс ... ... әскери қорғанға
шабуыл жасап, соғыс ашпақшы болады. Міне, Абылайдың осындай өз ... ... ... ... ... ... ... бүкіл халық
атынан тыйым салады.
Жырау өзі өмір ... ... ... ... ... ... береді. Бұқардың шығармалары біздің әдебиетімізде өте құнды дүние
деп бағаланады. [1,120-122б.].
І. Бұқар жыраудың жыр – ... ... ... жыраудың философиялық көзқарастары мен ... ... ... көптен айналысып келеді. Бұл жөнінде бірінші сөз айтқан
қазақ философиясының тарихын зерттеушілерінің ... Қ. ... ... ... еңбектерінде, монографиясында бұл мәселе алғаш рет ... ... соң ... жыраудың дүниетанымы, көзқарастары туралы О.
Сегізбаев та өзінің жеке ... мен ... ... ... атты үлкен монографиялық еңбегінде тоқталып ... ... ... ... ... өз ... ... – төкпелі болып
тұрғанын, жалпы мұндай қоғамға тән құбылыс ... ... ... ... қоғаммен, табиғатпен байланысты отырғандығы сөзсіз. Бұқар ... ... адам ... ... ... ... бара
жатқандығын толғайды.[1,103б.].
Қазақ тәлім – тәрбие, ой – пікір ... 30 ... ... ... келе ... ... Қ. ... «Қазақстандағы қазан
төңкерісіне дейінгі педагогикалық ой дамуы» деп ... ... ... Бұқар жырау туралы жазған «Аталар сөзі ақылдың
көзі», - деген монографиясында және ... ... ... ... ... ... еңбектерңнде Бұқар жыраудың ... шама – ... ... ... Өз зерттеулерінде Қ.
Жарықбаев 1980 жылдардың басына дейін ... ... ... ... ... ... «О политической воззрении Бухар жырау
Калмаканулы» деген мақаласынан басқа ауыз ... ... ... Қ. ... ... истории общественной мысли Казахстана»
деп аталатын еңбегінде Бұқар жырауды еске алғанын атап ... де, ... ... ... әлі де ... мұны ... ... жыраудың педагогикалық, психологиялық, эстетикалық,
эпикалық тағы да басқа ой толғаныстарын алдымен философиялық ... ... ... оған зерттеуге кірісудің қиын екендігін айта келіп,
өзінше Бұқар жырауға байланысты мынандай философиялық ... ... ... жыраудың шығармаларында бір кездегі Әбу ... ... ... А. ... қара ... ... бір ... келіп, өзінше мынандай пікірлерді айтады: «Мұнда философияның сонау
ежелгі грек жұртындағы қарапайым пайымдары, әсіресе ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өзінің шығармаларында жастар психологиясына ерекше
көңіл бөледі. Біз бұл ... оған ... бара ... ... ... жастардың психологиясын тәрбиелеуде қандай маңызы бар ... ... сөз ... ... қарт ... өмірдің үлкен өткелінен
өткен, ... ... ... ... ... ақылгөй, данагөй
болатындығы, ақыл – кеңестері жастардың жақсы сана – ... ... ... ой ... ... зор ... ететіндігін ерекше
түйіндейді. Бұқар жырау жас мөлшері ... ... ... ... ... ... туралы, өзінің шығармаларында ерекше орын алған
кейбір жасы келгендердің тез арада қартая қоймайтындығын да, ал жастарынан
бос белбеу өз ... ... ... ... ... күнінен бұрын
маужырап, қалжыраған шал болып қалатындығын да топшылауларынан аңғаруға
болады. Дала ... адам ... ... ... міндерді көрсетуге аса шебер.
ХҮІІІ ғасыр халқымыздың тарихына үлкен із қалдырған кезең болды.
Бұл жоңғар ... - ... ... ата – ... ... ... ... нәтижесінде ел-жұрт ата – қоныстан айырылып, қатты
күйзеліске ... ... еді. Бұл ... ... ... ... Ш.
Уәлиханов кезінде былай деп жазыпты: «Әрқайсысы әр тараптан ... ... Еділ ... ... казактары және башқұрттар қазақ
ұлыстарының ұйпа-тұйпасын шығарып малын айдап, жанын байлап әкете ... қыс, жұт, ... ... ... тіпті ауырлата түсті» /Қазақ
әдебиеті тарихы. Алматы, 1961,1 кітап/.
Осы жайсыз тиген оқиға қазақ тарихында ... ... ... деп ... ... ... жылдары қазақ халқы күшін жинап,
бір-бірімен бірлесіп, басқыншы жауға ... ... ... ... ... ... жерлердің біразын қайтарып алды, осындай ауыр кезеңде
халқымыз Ресей империясының қол ... ... ... ... ... өзі
қазақ даласының ғасырлар бойы, бұрынғы бір ... ... ... емес еді, ... өзі ... ... ... томағы –
тұйықтан айырыла бастауына, оның шаруашылығы мен мәдениетінің өркендей
түсуіне себепкер болып жүрген қағидалар, бұл ... ... ... ... ... келгенде, біз амалсыздан үлкен елдің қол астына кіріп,
жан сақтауымыздан болған ... еді. Мұны бір ... ... ... ... ... аяғында айтып, докторлық диссертация қорғап, кейін
онң замана ағымына келмейтіндігінен жиырма бес жыл ... ... ... есінде.
Бұл мәселелерді айтып отырған себебім, ... ... осы ... ... ... бөлініп жүр. Халқымыз ел басына күн
туса, етігімен су кешер дегендей, ол кезде атқа ... ... ... ... ... жауға қарсы күресте кір жуып, кіндік кескен жер мен туған
халқы үшін шыбын жанын пида ... ... ... ... ... жырау бір кездері Тәуке ханның сарай төңірегінде ақылгөй
болып ықпалды билерінің бірі ... ... ... ... мемлекет істеріне
елеулі үлес қосқан. Жырау өз ... ... ... ... түсіне
отырып, адам мен қоғам және жер ... ... әр ... қасиеттері
жөніндегі толғауларында философиялық тұрғыда көрсете білген. [13,45-46]
Бұқар жыраудың мұсылманша білім ... ... ... ... былай тұжырымдайды: «Ұлы жырау жас күнінен Бұхара, Самарқанд
медреселерінде оқып, осы ... ... оған ... аты ... ... ... ... арқау болғандығы байқалады. Жырау Абылайдың
қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... басқыншы жаулармен арпалысқан кездегі ... ... ... ... байқалады. Ол ұрыс сәтіндегі
батырлардың ... тең ... ... ... ... ... ... шапқандығын сипаттаған толғаулары осы көріністерінің нақтылы
куәсі. Сонымен қатар елдің, жердің басшысы әділ болып, халыққа жайлы ... ... ... ... ... ... ... Бұқар
жырау былайша тұжырымдайды:
Ханның жақсы болмағы, Қарашаның елдігі
Қараша халық сыйласа, Алтынна болар белдігі.
Жақсы жігіт ұл туса, ... ... ... сөзім таусылмас, Тоқтатайын сөзімді.
Міне, ол бар эерде тірліктің болатындығын меңзейді. Ер жігіттің
еліне қызмет етер ... және оның ... ... пір ... ... ... ... анық білініп тұр. Ол қазақ халқының бірлігін,
ұйымшылдығын, ... ... ... қатар елдің басы біріксе
істелмейтін ... ... жау ... ... ... үлгі ... ерекше мәні бар «Тілек» деген шығармасында ол
жастарға негізгі он бір ... ... осы ... ... ұстиап оларды
орындасаң адам боласың деген ниет білдіреді. Яғни ... ... ... болу, құдай жолын ұстау ол мұсылмандардың кодексі деп есептейді.
Бұқар жырау қазақ елінің, оның тау мен ... ... ... ойпатын, бәрін көзімен көрген уақыт пен ... ... ... ... ... ... ... жоқ болып, ал кейбір жағдайда
пайда болып ... ... ... дамитындығын қарапайым
сөздермен аңдап байқай білгендігі таң қалдырады.
Бұқар жыраудың мұрасын зерттеумен айналысқан ғалымдардың қатарына
әр ... ... ... философия, этика, психология, әдебиет және тарих
т.б. ғылымдар саласынан С. Сейфуллин, М. Әуезов, Ә. Марғұлан, Қ. ... ... Қ. ... М. ... М. ... Р. Сыздықов, М.
Фетисов, М. Қозыбаев, Қ. Бисембаев т.б. с.
1-тарау. Бұқар ... ... ... жыр – толғауларының идеялық
мазмұны.
Бұқар жөніндегі нақтылы тарихи ...... ... ... ... ... ... кезінде өмір сүруі. Бір ... 11 ... бері ... дегенді айтады. Ал Абылай өлгенде ... ... ... оның өлер ... ... ... сұрап келіп айтқан
сөзі бүгінге дейін сақталған.
Бұқардың көп жасаған адам екендігін бірнеше өлеңдері ... ... ... ... ... бір ... мендей жырлайтын,
Тоқсан үште қария
Енді саған табылмас.
десе, екінші өзі туралы айтқан сөзінде:
«Тоқсан бес» ... – тор ... ... қоры ... ... екі жағы ор екен.
Найза бойы жар екен.Түбі жоқ терең көл екен.
Ел қонбайтын шө ... неме екен ... ... ... ... әзірге белгілі мәліметтер осы айтылғандар.
Бұқардың бізге жеткен өлеңдері: «Ай, Абылай, абылай», «Керей қайда
барасың?» «Айналасын жер ... ... ... ... Жал құйрығы
қайда деп, «Сен он бір жасыңда», «Қалданменен ұрысып», ... ... ... бәрі де ... емес, ауызша сақталған. Бірақ
бұлардың Бұқар ... ... ... ... келтірмейді. Өйткені,
Бұқар өлеңдерінің жалғыз «Керей, қайда барасың?» деген өлеңінің бірен-
саран ғана ... ... ... ... басқалары Қазақстанның қай
жерінде болсын өзгеріссіз, сөздері бірдей болып келеді. Әр облыс, ... ... ... ... ... қарағанда, өзгешілік жоқ, не
жоқтың қасы. Оның ... бір ... ... ... тек жыршылар ғана
емес, көпшілі білген де, ... ... кете ... ... ... ... екінші себебі, оның сөздеріне тән
дидактикалық ... ... ... ... өмірді бақылай келіп,
айтылған қорытынды ... ... ... ... ақын – жыраулардың
таптық көзқарасымен байланысты, олар өмір ... ... та, ... ... шығаруы мүмкін. Бірақ, бұл ойланып айтылған сөздердің тобына
жатады. Бұл ... ... өлең ... кез ... ... ... сөз ... өзінше өзгертулеріне мүмкіндік бермейді. Жырауларға
тән дидактикалық сарын, айтушылапрдың белгілі шектен кетпеулероін ... ... ақын ... ... ... кез ... дидактикалық
өлең шығара аларлық жырау-ақын бола беруі - өте сирек кездесетін ... ... саны аз, ... ... ... ... да, әдебиет
тарихын зерттеушілер үшін керекті жақтары көп. Өйткені, оның бір ... өз ... ... ... ... ... өлеңдері
тарихи жағдайлармен байланысты шығарылған. ... ... ... ой ... сөздерінің дидактикалық жағы да сол ... ... үшін аса ... ... ... ... ... Сондықтан, оның
өлеңдері тереңірек тексеруді, тәуір жақтарын ғана ... ... ... ... ... ... сынап, тарихтан мүлде атын өшіріп тастаймын
деушіліктен де сақтана отырып, өзіне лайықты әділ бағасын беруіміз керек.
Бұқар тек ақын ғана ... әрі ... және өз ... ... ... Ол көп ... ... маңында болып, ел басқару ісіне ... ... ... ол өмір ... да, әр ... ... де феодалдық таптың көзқарасынша түсініп, сол тұрғыдан
бағалайды.
Оның негізгі көзқарасын ... ... ... ... ... «Айналасын жер тұтқан», т.б. өлеңдерін алсақ, ... сол ... ... ... ... ... екендігі аңғарылады. Бір жағынан ол
Абылайды мақтап, оны ... ... ... етіп ... ... оның ... ... басып сынайды. Өзінің бағытына қайшы
келсе ханды да, оны ... ... да ... өз ... өткізіп, өз
дегенін істеуге тырысады.
Орыс патшалығымен ... ... ... және оны ... жырау қарсы болады. Соғыс ел тыныштығын бұзатын әрекет, хан мен оның
шашпауын ... ... ... ... нәтижесі деп біледі
де, ханның да, батырдың да жер-жебіріне жетеді.
Ай, абылай, Абылай!
Сені мен көргенде,
Тұрымтайдай ұл едің...
Сен қай ... ... ... Төле ... ... құл ... Қанжығалы Бөгембай
Қамалды бұзып қақ жарған Қайда батыр ер едің?
Батырдан жолды игі деп
Жортып қана жүр ... ... ... ... ... ұры едің.
Қабанбайдан бұрын найзаңды,
Жауға қашап тіредің
Өтіңменен жарылма!
Өкпеңменен қабынба!
Орыспенен соғысып,
Басына моншақ көтерген,
Жұртына ... ... ... ... Бұқардың сөзінен кейін Абылай жорыққа ... ... ... ... ... ... зерттеулерде оның дипломат адам
болғанына ерекше тоқталады. Жоғарғы сөздерге ... ... ... саясаттарының бір тамыры Бұқарда жатқанға ұқсайды.
Бұқардың орыспен соғысуға қарсы болушылығы өз ... ... ... бірі ... ... ... ... дұрыстығын
сол кездегі өмір шындығы қолға таяқ ... ... ... ... соғыспай» тату тұру сол кездің өзінде-ақ елі
үшін зор пайдасының бір көрінісі осы ... ... ... ... ... ... болуы және
тыныштық саясат қолдануы жөніндегі Бұқардың көзқарасын төменгі сөздерден
көруге болады:
Отының ... ... ... ... ... ... қиыр шар тарап,
Төріңде жатып салмақта».
Ел мен ханның арасында қандай ... ... ... ... жөнінде жырау өз пікірін ашық айтқан.
«Ханның жақсы болмағы,
Қарашаның ... ... ... ... ... ... би, сұлтандар өздерін халықтың үстінен қараушы, ел тағдырын
шешушіміз деп, қаншама көкірегін көтерсе де, ... ... ... да, күш ... ... ... ... ұғынып, ел билеушілерге
басалқалық айтады.
Бұл ... де ол ... ... ... берік. Сөз мазмұны
хандардың пайдасына арналады, ... ... ... күнде де өздеріне
қаратып, өз ... ... ... сөз ... ... ... ... тартыс, талай ситуацияны өз көзімен ... өз ... қарт ... бұл ... де бір шындықтың бетін ашады: ол күш халықта
– деген пікір. «Бәріне айтта бірін айт, халық ... тұра ... ... ... ... ... тарихи шындық жатқандығын аңғартады.
Бұқар жыраудың шығу тегі де, ... ... да сол ... ... ... ... ... ұштасып жатады дедік. Бірақ, бұл
да жалаң нәрсе емес. Бір шығарманың ... де ... ... ... ... ... барасың» деген өлеңін алсақ, оны аңғару қиын
емес.
Керей, қайда барасың,
Сырдың бойын көбелеп?!
Сен қашсаң да, мен ... ... ... ... ... ... деген арыспын,
Аузы кере қарыспын.
Сен бұзау терісі – шөніксін,
Мен өгіз терісі – талыспын.
Абылай алдында сен бітсең,
Құдандалы талыспын.
Абылай алдында сен ... ... ... ас ... ... жас ... ... қоймасаң,
Сонау кеудедегі
Дулығадан бас кетер...
Бұл жөнінде Бұқар кісіні өлтіріп, қаралы болып, ... ... ... қаша ... аз руға әрі ру ... ... бай ру көп рудың өкілі
ретінде тізе көрсетіп, әрі хан қасындағы ... ... сөзі ... ... адам ... сөйлейді. Абылайдың өзінің белгілі ғана емес
және беделі етіп ұстайды; Керей ырқына көнсе көнді, ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, бұл өлеңінде жырау ру
басы, ел тізгіні өз қолындағы үстем ... ... ... ... ... оның бұл ... ... түрде, сол жағдаймен байланысты
алғанда, ел үшін керекті жағы да болады.
Өйткені, қалмақтың қазақ елін жаулап жаулап ... ... ... ... ... тәуелсіздігін сақтау үшін бірлік ең керекті, ең
негізгі мәселенің бірі болатын. Сондықтан, өз ... ру ... ... ... көшуі – жалпы ел қорғау тілегіне қайшы келетін,
бірлікті, қалмаққа қарсы құрылған күшті әлсірететін еді. ... осы ... ... сол ... ... сәйкес, бірлікке шақырушылық мәні
болды.
Елдің бірлігін ... ... ... ... ... ... әсіресе, «Бірінші тілек тілеңіз» деген өлеңінде көп жырланады. ... ... осы ... ... ... 1723-1755 жылдардың
ішіндегі қалмақтардың қазақ ... ... ... ... ... Көп
соғыстардың нәтжесінде ел басына қиын күндер туды. ... ел ... ... оның ... ... Демек, бұл жағдайларда, Бұқар сықылды әрі
ойлы, әрі көпті көрген көне ... ... ... ... мүмкін емес
еді. Шындығында да сол елдің бірлігі мәселесіне үлкен мән ... ... ... ... ... еріп ... ... тілеңіз,
Ардақтаған аяулың
Өзіңнен басқа бір жанға,
Тегін олжа болмасқа.
Үшінші тілек тілеңіз,
Желкілдеген ту келіп,
Жер қайысқан мол келіп,
Сонан да ... ... ... тілеңіз,
Омыртқасы үзіліп,
Аязды күнде айналған,
Тар құрсағын кеңіткен
Тас емшегін жібіткен,
Анаң бір аңырап қалмасқа.
Бұл өлең ... ... ... ... жағынан ең
құндыларының бірі. «Бірлік ... ... жоқ» - ... елінің жоңғар
қалмақтарына қарсчы күресі кезінде ел бірлігі – ең ... ... ... да жыраудың бұл өлеңі сол кездегі ел көңіліндегі тілек- ... ... ... ... ... шейін сақталды. [3,34-
36б.].
2-тарау. Бұқар жыраудың шығармашылығының көркемдік ... ең ... - ... ... ел ... да ... деп атайды.
Бұл қате. Шындығында жырау – ... ... ... болу үшін ақын болу ... Ол өз ... еш ... ... біреудің шығарғанын жавттап алып
та ... бола ... - әрі ... әрі ... өз ... көрнекті ақыны. Ең алдымен
жануарлар ырғағы бар, ұйқысы бар белгілі өлшеуге жататын өз жанынан өлең
шығара алатын болуы ... ... ... сөздері терең мағыналы, сырты
сұлу келетін шешендік сөздер тобына жататын, ... ... ... ... ғана ол ... ... ... алады.
Жыраудың тақырыптары да жай ақыннан бөлек келеді. Жай ... ... ... ... жеке ... мәселелерді
де тақырып етіп ала береді. ... ... ... мәні бар үлкен
нәрселерді тақырып етіп ... да, сол ... өз ... ... ... ... сай сүбелі сөз, ұстамды билік, күрделі пікір айтады. Өмірге үңіле
қарап, зерттей келе ... ... ... ... көбі ... ... ... де, бірнеше уақыттан кейін мақал – мәтелге айналып кетеді.
Сөйлемдерді құрылысы жағынан билер сөзіне ... ... ... болып,
өлеңдерінің әр жолдарының буын саны 7-8 болып ... Кей ... ... ... асып та кетеді. Бірақ, бұл онша көп кездеспейді және ондай
жерлері ... ... ... нық ... ... ерсі де болып
көрінбейді. Жыр – эпостық жанрдың жай түрі, толғау – ... ... ... Бұл өмір ... жай ... ғана ... ... бақылай келіп, сол жөнінде айтылған қорытынды пікір.
Бұқар да - осы ... ... ... ... Оның ... ... ... сөздер қай елде болсын, мазмұнының, терең
құрылысының көркем болуын ... ... ... ... бұл ... ... ... жырау - өткен ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... де ... біліп, оларды
мейлінше меңгерген. Бұқар сөздерін оғығанда бұл ең ... ... ... жер ... батпас демеңіз –
Айнала ішсе азайып,
Көп суалмас демеңіз –
т.б. осы сықылды ... ... оның ... көп ... Оның ... алсақ та, мазмұны терең, түрі көркем болып ... Әр ... та, ... ... түрі ... ... келеді. Әр сөйлем шешендікке,
билікке, ақыл айтуға лайықталып құрылған. Бұл – ... ... ... ... сөздеріндегі осы ерекшеліктерді кейінгі жыраулар өзіне
үлгі етті. «Бұқар сарыны Бұқар үлгісі» болып әдебиет тарихынан орын ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар, оның ... тілі де өз ... тән, ... ... ... ... ... – шөншіксің,
Мен өгіз терісі - талыспын –
деген метафоралар, сөз жоқ, Бұқардың өмір сүрген ... ... ... ... ... - ... де, тіл ... тіл арқылы өткен өмірді
зерттеушілер үшін мәні зор. Бұл сықылды сол өмірдің сәулесі ... ... ... Бұқар сөздерінде тамаша көркем эпитет, ... ... ... тағы ... да ... ... көп табылады.
Ақ иық бүркіт төмендер,
Екі қанат талғанда...
Төстен қашқан түлкідей,
Бұлаңдатқан жиырма бес...
Арыстанға ақыруға,
Бөденеде күш бар ма?
Ақ сұңқар құстай түледің,
Алыстан тоят ... ... ... ... көркем образдылардың қайсысы болсын, олқы емес,
айтайын ... ... дәл, ... ... қолданылған.
Бұқар жыраудың сүйіп қолданатын бір образы, ... ... ... Метафораның бұл түрі ірі ақындарда жиі кездеседі. Бір
нәрсені бірнеше нәрсеге қабат ... ... ... та, ... ... ... алып, сонан соң барып, балауы жағынан алсақ та, ... ... жері күні ... дейін айта қалғандай тамаша суреттеу.
Тоқсан бес деген тор екен,
Қарғиын десең, екі жағы ор ... бойы жар ... ... ... жоқ ... көл ... қонбайтын шөл екен –
дейді Бұқар.
Жыраудың осы ... ... ... ... ... оны:
«тоға», «жарға», «орға», «көлге», «шөлге», - бес нәрсеге балайды. Бұл ... бір ... ... нәрсеге балау арқылы жасалған метафораның
ұлғайған түрі десек, екіншіден, балайтын нәрсесінің өзін ... ... ... ... түрі болып есептеледі. Ол үшін: жары – жай жар
емес, «найза көл»; шөлі – «ел ... ... ... ... ... ... арқылы суреттеп, сонан соң барып оны балайды. Бұл үзіндідегі,
«тор екен» дененнен ... ... ... ... ... ... жыраулардың өлең құрылысы тәрізді Бұқар өлеңдері де ... ...... ... ірі ... ... айтатын үгіт,
дидактикалық өлеңдер. Жыраулар, қоғамдық мәні бар ... ... да, аз ... көп ... ... ... шоли ... жарқыншақ ой
болмайды. Толғауда ой желісі үзілмей пікірі тұтас, бір ... ... Ой ... ... жоқ, бір ... кесек,
«дауын да, шешуін де» өзі айтқан пікір болып келеді.
Басқа жыраулар сықылды, ... ... де, ... 7-8 буынды
өлеңдерден құрылады. Мысалы:
Керей, қайда барасың,
Сырдың бойын көбелеп?
Сен қашсаң да, мен қойман
Арғымақпен жебелеп –
деген өлең жеті ... ... ... ... қабатынан 7 буын, кейде 8 буын боп араласып кетеді.
Мысалы:
Ашуланба, Абылай,
Көтермін, көнермін,
Көтеріп қазна салармын,
Өтіңменен ... ... ... ... ... жаулық сағынба!
Бұқар өлеңдерінің құрылыстарының көпшілігі – осы екі- ақ ... ... буын ... жоғарғы мөлшерден асып та кетеді. Мысалы:
«Қарғиын ... екі жағы ор ... т.б. Бұл ... екі ... ... ... жойылатындығын және оқылғанда айтылмай түсіп қалаиын дауысты
дыбысты еске ... ... де буын саны ... ... ... буыны
асып кететіндіктен жалғыз Бұқарда ғана ... ... ... да ... ... себебі – сөздің ойға бағынушылығы. Айтайын деген пікірдің
дағдылы ... ... ... ... ... ... ... Қай өлеңін алсақ та ерікті ұйқаспен
құралады. Мысалы:
Ханға жауап бермесем
Ханның көңілі қайтады.
Хан Абылай, Абылай,
Мұндай суық ... ... ... ... не деп ... не ... соң ... кетеді.
Енді айтайын, тыңдасаң,
Маған қаһар қылмасаң.
Бұл өлеңде ұйқас бар, бірақ ұйқас ... ... ... ... ... бұлай, ой толдқуына қарай ұйқаса ... ... ... ... ... және жыр ағымына тән нәрсе.
Бұқар жыраудың прэзиясында ерекше көңіл бөлген тақырыбының бірі -
өмір. Көп ... қарт ... адам ... буын – ... ... ... қарай адамның ой – санасы, ... ... ... ... айта ... жамтық өмірге айрықша тоқтайды.
Атам болған жиырмы бес,
Қызықты күнде қыздырған,
Асуды талқан бұздырған.
Қызды ауылды көргенде,
Бұлаңдатқан жиырма бес,
Төстен қашқан түлкідей,
Сылаңдатқан жиырма ...... ... ... жиырма бес,
Күрек тісін қасқайтып, сұлуды құшқан жиырма бес
Іздесең де табылмас... –
дейді жырау.
Үстірт ... ... ... есіне түсіп кетп, жай айта салған
тәрізді. ... ... ... ... мазмұн, терең ой жатыр. Жастар үшін
бұл өлеңнің тәрбиелік мәні ... 95-ке ... қарт ... адам ... ... ... адамның қатарына қосылып, іс істейтін, дегеніне жету ... ... ... жасайтын шағы жастық шақ екенін төтенше көрсетіп
өтеді. «Асуды талқан ... ... шақ ... соң ... ... айта ... жас ... дұрыс пайдаоана білу керек дейді.
Бұқар сол жастық өмірге кәрілік өмірді қарсы қояды.
Жетпіс бес жас келгенде,
Шал ауырып пір екен...
Жетпіс бес ... ... ... ... ... ... жойылдың.
Сексен бес деген сыр екен.
Шындап ұрған пір екен...
Сексен бес жасқа келгенде, Екі қара көзді аалар,
Аузыңдағы сөзі ... ... ... ... алар
Аузыңдағы тісті алар,
Бетіңдегі түсті алар
Қолыңдағы істі алар.
Өлмегенде нең қалар?
Тоқсан бес деген тор екен.
Дүйім жанның қоры екен.
Қарғиын десең екі жағы ор ... бойы жар ... ... түбіне,
Түбі жоқ терең көл екен,
Ел қонбайтын шөл екен –
дейді. [5,164-166б.].
Сөйтіп, екі өмірді біріне – бірін ... ... да, ең ... ... іс істейтін өмірі астық шақ, соны босқа жіберме кәріліктің
түрі мынадай, «ел қонбайтын шөл, екі жағы ор, ... неме ... - ... Бұл ... де ... үшін мәні зор. Жырау жастық
өмірге, кәрілік өмірді қарсы қою арқылы кейінгі ... жас ... ... ... өзі үшін де, ел үшін де ... ... жарарлық өнер – білім
алу жолына жұмсауды үндейді.
Сөздерді көркемдік мақсатта қолдану, яғни ... ... ... ... ... стильдік – тілдік бір ерекшелігі. Тілдегі
сөздердің осы тұрғыдан ... ... шын ... поэзиялық лексика
қатары. Мұнда сөздер өзінің жаңа мағынасымен, жаңа ... ... реңк – ... ... ... бір ...... осы топтағы сөздердің көріну дәрежесі – сол жырау – ақынның
поэтикалық тілді жасауға қатысты қандай дәрежеде ... ... ... бір ... «х» ... жырау – ақыннан ... да ... ... ... нәрсе, бірақ осы бұрын ... ... ... «х» ... ... тән ... болуы тағы да мүмкін нәрсе.
Сонымен бірге бұрын бар форманы жиі не сирек ... «х» ... ... ... ... ... ... (осы жағынан) Байланысының да қай
дәрежелігін көрсетпек. Айталық, - ған ... ... ... ... ... кең әрі жиі ... ... Міне, халық поэзиясындағы
осы тәсіл Бұқар өлеңдерінде – ған формалы есімше ...... көп ... ... ... ... ... балықтан
шыққан (бір қарақ), желкілдеген (ту келіп), жер қайысқан (қол келіп), қашып
жүрген (күң еді), ... ... ... (жұртыңа жаулық сағынба) т.б.
түрінде өлең жолы араларында ... ... ай сені ... ... түнде айналған
Бұлтты күнде толғанған
Тар құрсағын кеңейткен
Тас емшегін жібіткен
Анаң бір аңырап қалмасқа, ... ... ... ... ... ... де
кездеседі. Бұл қолданыс тәсіл ... ... ... барынша
табыстырады.
Ал бұқар бұлармен қатар тақымы кеппес (ұры), ата ... ... ... те ... ... ... – с жұрнақты есімшелі
анықтауыш жасау Бұқарға ... ... да ... ... емес ... Бұқардың көркемдегіш мақсатта қолданған сөздерінде де ... ... ... ... өлеңдерінде эпитеттің тұрақты түрі аз: боз бие, құба жон, ... ... ... ғана ... бар. ... ... біріншіден,
Бұқардың тақырып таңдауы себепші болса керек. Өйткені әлеуметтік – саяси
тақырыптағы ... ... ... бұл ... көрінуіне ұйытқы
лексикалар аз болады, әрі ... ... ... ... беру ... ... емес. Екіншіден, эпитеттің өзге түрін пайдалануға бой ұру
бұған ... ... ... ... ... ... ... молырақ кездеседі; (1) еңсесі биік, құрсағы құшақ, құрсағы
жуан, аузы кере қарыс, иісі ... жері тар, наны ... ... ... ... көзі көк, (2) бармағы қыналы, омыраулы жұпарлы, еркегі ... (3) исі ... ... ... ... ... т.б.
Бұқар өлеңдеріндегі балама сөздер өзінің табиғаты жағынан ерекше.
Бұл - Бұқар стиліндегі жыраудың ... ... ... ол ... қара ... ... ... тонның жеңіне балайды. «Үш жүздің баласының атының
басын бір кезеңге теңеген» ... ... бар ... ... ... - алтын тонның жеңі, қара ... ... ... кең едің ... ... ... жырау өзгеше сөз кестесін
тапқан. Бірақ қалай дегенде де ... сол ... ... ... ... жаңа балама жасамайды, сол деңгейде қалады.
Бұқар өлеңдеріндегі теңеу сөздер де әрі ... ... әрі ... ... ... Бұқарда өзге теңеу жоқ дегенді оның міні ... ... Ол өзге ... өзге ... ... жемісі. Бірақ
жалғыз ғана ескертпе: Бұқар поэзиясының тілінің ... араб ... ... оның ... сөз ... байқала бермейді. Мысалы,
«Мұхаббат намеде» кездесетін арыслан йурәклік хан ... ... ... улуқы түріндегі теңеу, эпитеттерде ... жоқ. ... ... араб – ... ... ... ... шығармалары арқылы емес, тар
діни аядағы ... ... ... ... ойға ... итермелейді.
[6,341-344б.].
Демек, Бұқар тілінде сол дәуірдегі жазба ... ... ... ... дүниеге көзқарасы негізінде ескілікті
аңсаған, феодалдық ... ... ... ... ... – мазмұны
да, ол мазмұнды оқушыларға жеткізу үшін қолдаңған тілі, сөз ... ... ... де ол, ... тарихынан орын алып келеді, Өйткені,
ол қазақ әдебиетінің тарихында шығармалары өз ... ... ... ... қатар, өмір құбылысындағы кейбір мәселелерге ой көзімен
қарап, кезінде көпшіліктің ... ... ... жыр етті: ел шетіне жау
келіп, ел басына ... ... ... жұртшылықты бірлікке шақырып, сөзі
арқылы жауға қарсы ел ... ... ... ... көршілес отырған
елдермен, әсіресе, ұлы орыс халқымен тату болуды үндеуі, халықтың зор күш
екендігін ұғынды, жас өміріңді ... ... ... ... өз керегіңді
ала біл деу тәрізді тәрбиелік мәні бар жақсы ... ... Оның ... енгізілуі, шығармаларын сын көзімен қарап зерттеуді керек етеді.
Қазақ ... даму ... ... ... ... ... поэтик тіл мәселелеріне тоқталмай өтуге болмайды. Көркем әдебиеттің
өзіне тән ерекшеліктерді сөз ... ... тек ... ғана
тоқталсақ, жалаң социологияға барып тірелетіндігіміз сөзсіз. ... ... ... тән ... ... үшін де, оған
қарсы әдебиеттің өзіне тән стиль, жанр, методтар қандай, салыстыра отырып
зерттеуіміз қажет. ... осы ... еске ... ... ... тарихына енгізу де зерттеу де заңды. Бұқар ... ... ... ... бір сөз ... жағы көбінесе философиялық
пайымдаулармен таласып жатыр. Ғұламаның айтуынша, дүние кезек, ... ... ... та, ... та, ... те, ... та жоқ, сондықтан
кезекті дүниенің сипатына орай өмір сүр. ... ... ... да ... ... күні адаммен дегендей, ылғи халықпен жүр, ия ... ... ... ... ... жазбадан табиғатынан белсенді тұлға,
әлеуметтік қайраткер ... да ... бұл ... ... ... ... қағидаларының бірі.
Адамды адам ететін ортақ тәлім – тәрбиесі, әке – ... ата ... ... ... деп келеді де Бұқар жырау ... ... ... қазақтың бір биеден ала да туады, құла ... ... ... орай ... ... Бұл ... ол ... атадан алтау тумас па, атадан алтау туғанмен ішінде оның біреуі
арыстаны болмас па, арыстанның ... жоғы ... ... ... ... торламасы қақ шалып, толғап дәурен сүрмеске» дейді. Біздің ... ... ... да ... жуық ... ... Бір кезде біздің
қарапайым қазақтың осы Қазақстан жерінден болса керек он ... ... Асан ... ... осы ... келіп тірелетін жыраулар
педагогикасы бұл халқымыздың дүниетанымының философиялық, психологиялық
көзқарастарының ең бір дәмді де, ... да ... дер ... ... осы ... өмір ... дала жырауларының, қазақ
философтарының шығармалары да ... ... ... ... ұрпақтан
ұрпаққа ауызша етіп отырады. Адам тіршілігінің моральдық, этикалық,
имандылық ерекшеліктеріне ... ... ... ... талдау
жасап, бұларды жеке кітап жазып, жеке диссертация қорғауға ұсынуға болар
еді.
Дала ... ... ой – ... ... қазақтық
қасиеттердің баса көрсетілуі, ол негізгі бір проблемалар болып табылады.
Қазақ ... мен ... ... да, көш басы ... ... Махмұт Қашқари, Ахмет Жүгінеки идеясы арман қарай дамығандығын
байқаймыз.
Осы мектептерден бастау алатын, бүкіл шығыс ... тән ... ... ... ... халықтық көшпенділік психологияға
қатысты мәселелерге бой ұру байқалады. Сол кездегі ... тән ... ... ... ... оның әлеуметтік,
экономикалық қатынастарына, ... асыл ... ... ... көрген жақсылығы мен жамандығы, ащылы – тұщылы тәжірибесін қорытқан
әр түрлі түйіні мол, бүкіл қазақ жастарының қамын ойлаған, дана ... ... ел ... ... ... қоса, кейбіреулердің
екіжүзділіктерін әшкерлеген, елдің тыныш ... ... ... ... ... ішінде Асан қайғы мен Бұқар жыраудың ... ... ... ... әр ... мәселелер, қазіргі күнде де
өзінің мәнін жоймақ түгіл, қайта ерекше маңыздылығын көрсетіп ... ... ... Т. М. Қазақ хандығы тұсындағы тәлімдік ойлардың дамуы. –
Алматы: Ғылым, 1999. /103, 120-122, 131-133 ... ... Қ. Ж. ... эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері. –
Алматы,
1958. /261- 272 б.б./
3. ... ... ... ... – Алматы: «Мұраттас» ғылыми

зерттеу және баспа орталығы, 1992. /34-36 ... ... С. Хү – ХІХ ... ... ...... ... ЖШС, 2004. /66-68 б.б./
5. Өмірәлиев Қ. ХҮ – ХІХ ... ... ... ...
Алматы.
Ғылым, 1976. /164-166 б.б./
6. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. – ... ... ... ... ... ... тарихы.-Алматы: «Санат»,1994,/40-
54б.б./
8. Мамырұлы К. Қазақ тарихы.- Алматы: Ғылым, 1995.
9. Жұмалиев Қ. XVIII-XIX ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... ... М. Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. «Ана тілі»,1992,/93-
111/
12. Сүйіншіәлиев Х. VIII-XVIII ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... әдебиет.Хрестоматия.-Алматы:
«Ана тілі»,1992.
14. Бұқар жырау.Ай,Абылай,Абылай! –Алматы: «Жалын»,1993.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Бұқар жырау (1668-1781)7 бет
Бұқар жырау мен Дулат Бабатайұлының тәлім тәрбиелік идеялары7 бет
Бұқар жырау шығармашылығындағы заман бейнесі12 бет
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай6 бет
Бұқар толғауларындағы Абылай мен тарихи Абылай жайлы6 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті55 бет
Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романының көркемдік-идеялық ерекшелігі9 бет
Жауғаш батыр9 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь