Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер

1. Пәннің оқу бағдарламасы . SILLABUS ... ... ... ... ... ... 3
1.1. Оқытушылар жөніндегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... .. 3
1.2. Пән туралы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.3 Пәннің пререквизиттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.4 Пәннің постреквизиттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.5 Пәннің қысқаша мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
1.6. Тапсырмалардың тізімі мен оларды орындау кестесі ... ... ... 5
1.7. Пайдаланылатын әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... .. 5
1.8. Бағалау ақпараты және критериясы ... ... ... ... ... ... . 6
1.9. Курстың тақырыптық жоспары ... ... ... ... ... ... ... . 8
2. Негізгі таратылатын материалдар мазмұны ... ... ... ... ... . 11
2.1. Дәрістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.2 дәрістің тақырыбы: Информация және информатика ... ... ... 11
3.4 дәрістің тақырыбы: Информатиканың арифметикалық және логикалық негіздері. Компьютерде мәліметтерді бейнелеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
15
5.6 дәрістің тақырыбы: Компьютердегі санау жүйелері ... ... . 23
7 дәрістің тақырыбы: Позициялық санау жүйелерінде
Арифметикалық амалдарды орындау ... ... ... ... ... ... ... 31
8 .9 дәрістің тақырыбы: Екілік сандардың тура, кері және қосымша кодтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
10 дәрістің тақырыбы: Пікірлер логикасы ... ... ... ... ... .. 44
11 дәрістің тақырыбы: Алгоритмдер ... ... ... ... ... ... ... 55
12.13 дәрістің тақырыбы: Іздеу алгоритмдері ... ... ... ... ... 66
14.15 дәрістің тақырыбы: Сұрыптау алгоритмдері ... ... ... ... 71
3. Студенттік оқытушылардың қатысуымен жүргізілетін өздік жұмыстары Зертханалық жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... . 78
Зертханалық жұмыс № 1 Санау жүйесі. Ондық санау жүйесіндегі сандарды екілік, сегіздік, он алтылық санау жүйелеріне ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
78
Зертханалық жұмыс №2 Екілік санау жүйесі. Сандарды екілік санау жүйесінен ондық, сегіздік, он алтылық санау жүйелеріне ауыстыру.. 81
Зертханалық жұмыс №3 Сегіздік санау жүйесі ... ... ... ... ... 86
Зертханалық жұмыс №4 Он алтылық санау жүйесі ... ... ... ... 89
Зертханалық жұмыс №5 Санау жүйелерінде есептер шығару (2,8,10,16) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 92
Зертханалық жұмыс №6 Санау жүйелерінде есептер шығару (кері, қосымша, тура кодтар) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 95
Зертханалық жұмыс №7 Логикалық пікірлер ... ... ... ... ... . 96
Зертханалық жұмыс №8 Алгоритм ұғымы. Блок.схема ... ... ... . 100
Зертханалық жұмыс №9.10 Алгоритмнің түрлері ... ... ... ... . 103
Зертханалық жұмыс №11 Таңдау операторы ... ... ... ... ... . 109
Зертханалық жұмыс №12.13 Массивтер. Екі өлшемді массивтер ... . 110
Зертханалық жұмыс №14.15 Массив элементтерін сұрыптау ... ... 116
4. Студенттердің өзіндік жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... 122
5. Глоссарий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 136
Мәліметтер әр түрлi тәсiлдер көмегiмен өңделеді, түрлендіріледi, тасымалда¬нады және пай¬даланылады. Мәліметтер мен оларға сәйкес тәсiлдер арасын¬дағы өзара бай¬ланыс информация түсінігін құрайды. Мәліметтерді іздеу мен өңдеудің бұрын болмаған жаңа мүмкіндік¬терін электрондық есептеу маши¬на¬лары (ЭЕМ, соңғы кезде олар шет елдердегі тәрізді компьютер деп аталады) берді.
"Информация" термині латынның түсіндіру, баяндау, білу деген үғымдарды білдіретін іnformatіo сөзінен шыққан. Жалпы тұрғыдан алғанда, информация – таңбалар мен сигналдар түрінде берілген әлемнің, заттың бей¬не¬сі болып саналады. Информация (материалистік филосо-фия бойынша) – нақты дүние бейнесінің мәліметтер, хабарлар арқы¬лы айтылуы. Хабарлар – информация¬ның тіл, мәтін, цифрлық мәлі¬мет-тер, график, кесте түрінде бейнелену түрі.
Информация – қоршаған ортаның объектілері мен құбылыстары, олардың параметрлері, қасиеттері және қалып-күйлері жөніндегі мәліметтер жиыны. Олар біздерді қоршаған объектілер туралы толық хабардар етіп, солар туралы мәлімсіздік, белгісіздік деңгейін азайтады.
Сонымен, информация – белгілі бір объект (адам, жануар, зат, құбы¬лыс) туралы таңбалар мен сигналдар түрінде берілетін мағлұ-маттар жиыны.
Информацияның негізгі қасиеттерiн – пайдалылығы мен өзектілігі, дәлдiгi мен толықтығын, ба¬ға¬лы¬¬лы¬¬ғы мен қажеттiлiгiн, анықтылығы мен түсiнiктiлiгiн атап өтуге болады.
Информация шыққан жерінен (көзінен) оны қабылдаушыға сигналдар арқылы жеткізіледі. Алынған мәліметті қабылдаушыға дәлме-дәл немесе шамамен жеткізу информацияны тасымалдау деп аталады.
Информацияның шыққан көзі, оны тасушы және қабылдаушы болуы ке¬рек. Мыс., оқығанда, біз – информация қабылдаушымыз, кітап – инфор-ма¬ция көзі, қағаз – тасушы немесе байланыс арнасы рөлін атқарып тұр.
Кез келген информация басқа өнімдер секілді өңделеді. Информация¬ны өңдеу – оны қабылдау, сақтау, түрлендіру және басқаларға беру әре¬кет¬-терінен тұрады. Адам, компьютер, теледидар – информация өңдей алатын объектілер болып табылады.
        
        2. Информатиканың теориялық негіздері  пәні бойынша таратылатын материалдар
2.1. Информатиканың теориялық ... ... ... ... дәріс
Информатиканың негізгі ұғымдар. Информатика және ақпараттық процестер
1. Информация
2. Информация көлемін өлшеу. Информациямен орындалатын ... ... ... ақпараттандыру
4. Информатика.
1. Информация
Мәліметтер әр түрлi тәсiлдер көмегiмен өңделеді, ... және ... ... мен ... ... ... өзара байланыс информация түсінігін құрайды. Мәліметтерді іздеу
мен өңдеудің бұрын болмаған жаңа ... ... ... (ЭЕМ, ... ... олар шет ... тәрізді компьютер деп
аталады) берді.
"Информация" термині латынның түсіндіру, баяндау, білу деген үғымдарды
білдіретін іnformatіo сөзінен ... ... ... ... ...
таңбалар мен сигналдар түрінде берілген әлемнің, заттың бейнесі болып
саналады. Информация ... ... ...... ... ... хабарлар арқылы айтылуы. Хабарлар – информацияның
тіл, мәтін, цифрлық мәліметтер, график, кесте ... ... ...... ... объектілері мен құбылыстары, олардың
параметрлері, қасиеттері және қалып-күйлері ... ... ... ... қоршаған объектілер туралы толық хабардар етіп, солар туралы
мәлімсіздік, белгісіздік деңгейін азайтады.
Сонымен, информация – белгілі бір объект (адам, ... зат, ... ... мен сигналдар түрінде берілетін мағлұматтар жиыны.
Информацияның негізгі қасиеттерiн – пайдалылығы мен өзектілігі, дәлдiгi
мен толықтығын, бағалылығы мен ... ... мен ... ... болады.
Информация шыққан жерінен (көзінен) оны қабылдаушыға сигналдар арқылы
жеткізіледі. Алынған мәліметті қабылдаушыға ... ... ... ... тасымалдау деп аталады.
Информацияның шыққан көзі, оны тасушы және қабылдаушы болуы керек. Мыс.,
оқығанда, біз – ... ... ...... ... ... ... немесе байланыс арнасы рөлін атқарып тұр.
Кез келген информация басқа өнімдер секілді өңделеді. Информацияны өңдеу
– оны ... ... ... және ... беру ... Адам, компьютер, теледидар – информация өңдей алатын объектілер
болып табылады.
2. Информация көлемін өлшеу
Қазіргі ... ... ... ... мөлшері" (саны, көлемі)
түсінігін анықтау үшін, оның жаңа немесе өзекті екендігіне онша ... ... ... біздің білім деңгейімізді ... ... ... алу ... ... Р. ... 1928 ж. информация алу процесін алдын ... ... ... N ... ... ... ... таңдау
арқылы қарастыруды ұсынды. Ал таңдап алынған хабар ішіндегі I – ... N ... ... ... ... анықтау керек деп тапты.
           
Хартли формуласы:   I = ... ... ... дейінгі сандар ішінен бірін кездейсоқ түрде таңдап
алу қажет болсын. Хартли формуласы бойынша осы мысал үшін қандай ... ... ... ... ... I = log2100 > 6,644. ... ... сан жайлы хабардағы информация мөлшері шамамен 6,644 информация
бірлігіне тең ... ... ... үшін ... бір ... ... Клод ... 1948 ж. таңдап
алу ықтималдықтары әр түрлі хабарлар жиыны ішіндегі информация мөлшерін
анықтау формуласын ұсынды.
Шеннон ... = – ( p1log2 p1 + p2 log2 p2 + . . . + pN log2 ... pi — N ... ... i нөмірлі хабарды таңдап алу ықтималдығы.
Бұл формула бойынша егер p1, ..., pN ... тең ... онда ... мәні 1/N –ге тең ... да, ... ... Хартли
формуласына айналып кетеді.
Бұл екі формуладан басқа да ұсыныстар болған. Бірақ бір есте ... – кез ... ... ... ... алынған шарттарға қарай тек
кейбір оқиғаларға байланысты ғана дұрыс нәтиже береді.
Клод Шеннон информацияны ... үшін бір  бит ... bit — binary ... ... сан) ... ... ... Бит — ықтималдықтары бірдей екі ... ... ... ... ... мөлшері.  
Есептеу техникасында командалар мен мәліметтерді компьютер ішінде бейнелеу
үшін қолданылатын екі таңбаның ("0" мен "1“) ... есте ... ... ... ең кіші ... бит деп ...... ең кіші бірлігі, сондықтан практикада одан үлкенірек өлшем
бірлігі — ... ... Байт — ... ... ... биттен тұрады.
Компью-тер пернетақтасының 256 символдан тұратын таңбала-рының кез ... үшін 8 бит ... ... басқа іріленген өлшем бірліктері де қолданылады:
1 Килобайт (Кбайт) = 1024 байт = 210 байт,
1 Мегабайт ... = 1024 ... = 220 ... ... (Гбайт) = 1024 Мбайт = 230 байт.
1 Терабайт (Тбайт) = 1024 ... = 240 ... ... ... = 1024 ... = 250 ... ... іс-әрекеттер:
дайындау; тасымалдау;
қабылдау; пайдалану;
есте сақтау;
көшіру; формальдау (формализовать); тарату; түрлендіру; ... ... ... ету ... жинау;
сақтау;
іздеу;
өлшеу;
бұзу, жою, (разрушать);
Осындай информацияға байланысты орындалатын ... ... ... деп ... ... – адамдар арасында, тірі организмдерде,
техникалық ... және ... ... ... өңдеу –
жеткізу, жинақтау және түрлендіру істері.
Информацияны өңдеу – ... ... ... отырып, бір
информациялық объекті-лерден екінші бір одан ... ... алу. ... ... ... ісі оны қабылдау, ... және ... ... ... ... құралдары – адам жасаған әр түрлі құрылғылар мен
жүйелер, бірінші кезекте, ол компьютер.
3. Қоғамды ақпараттандыру
Қоғамды ақпараттандыру ...... ... мен ... ... ... өкімет органдарының,
қоғамдық ұйымдардың информациялық ... мен ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған әлеуметтік-экономикалық
және ғылыми-техникалық процесс.
Ақпараттандырудың мақсаты – жұмыс өнімділігін арттыру мен ... ... ... ... ... өмір сүру ... жақсарту.
Информатика
Информатика (франц. informatique) термині француздың ... және ... ... ... шыққан, ол
информациялық автоматика деген ұғымды білдіреді. Бұл сөздің ағылшыншасы —
Сomputer science, ол ... ... ... аударылады.
Информатика – компьютерді қолдануға негізделген, информация құрылымы мен
оның жалпы қасиеттерін қарастырып, мәліметтерді дайындау, сақтау, ... ... және оны әр ... ... баптарында пайдалану
зандылықтары мен тәсілдерін зерттейтін жаңа ... пән. ... ... бұл ... тек ... ... мен ... жұмыс істеу принциптерін түсіндіріп қана қоймай,
қоғамдық өмірде және адамдар арасында информацияны ... ... ... ... ... ... береді.
Информатика әдетте екі бөліктен – техникалық және программалық
құралдардан тұрады деп саналады.
Сұрақтар
1. Информация дегеніміз ... ... ... ... жүйесі деген не? Бит, байт ұғымдарын қалай
түсінесіз?
3. Информацияның қандай түрлерін, қасиеттерін білесіздер?
4. Информатика ұғымының анықтамасы. ... нені ... ... неге күнбе-күн дамып отыратын ғылым?
6. Информациялық процестер деген не?
3-4 дәрістер
Ақпараттық ... және ... ... ... ... Компьютерлік технологияны қолданудың негізгі бағыттары
Информациялық технологиялар терминдері
Информациялық технологиялар – адамдардың информа-ция өңдеуіне ... мен ... ... ... технологиялар деп көбінесе қағаз жүзінде әр түрлі
информацияларды дайындау, жинау, өңдеу және жеткізу процестерін айтады.
Жаңа ... ... деп ... мен ... ...... дербес компьютерлер көмегі арқылы – информацияны дайындау,
жинау, жеткізу және өңдеу технологияларын айтады.
Информациялық процестер – ... ... тірі ... ... және ... ... ... жеткізу, жинақтау
және түрлендіру процестері.
Информациялық қорлар немесе ресурстар — іске ... ... ... ... ... ... мен оларды орындау үшін берілген
нұсқаулар. Бұларға ... ... озық ... ... ... т.б. ... Информациялық ресурс-тарды (басқа ресурстарға –
еңбек, энергетка, минераль-дық ресурстарға ... ... ... ... олар ... ... – елдің өмір салтын елеулі түрде өзгертуге бағытталған
күрделі әлеуметтік процесс. Ол компьютерлік ... жою, ... ... ... ... қалыптастыру сыяқты
бағыттарда көп күш жұмсауды талап етеді.
Ақпараттандыру ісін ... алу ... ... ... ... ол ...... 80-жылдары – Батыс Европада етек ала
бастады.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың ... 1998 ж. ... ... ақпараттандыру Мемлекеттік бағдарламасы қабылданды. Бұл
бағдарлама елімізде компьютерлер негізінде ... ... және ... ісін ... орталықтар ашуға мүмкіндік беріп келеді.
Қоғамды ақпараттандыру қазіргі әлеуметтік прогресс заңдылықтарының ... ... Бұл ... ... ... жиі қолданылған "қоғамды
компьютерлендіру" сөзін ығыстыра бастады. Бұлардың ұқсастығы ... ... бар. ... ... ... ... ... күшейтуге көңіл бөлінсе, ақпараттандыру кезінде адамның
барлық қызмет салаларында компьютерлерді пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі жаңа ақпараттық технология дегеніміз оқу және
оқу-әдістемелік материалдар жинағы, оқу ... ... ... және ... ... оқу ... есептеуіш
техника құралдарының ролі және орны туралы ... ... ... ... мен ... ... ... асыру үшін оларды қолдану
формалары мен әдістері деп анықтама беруге болады. Ал бұл ... ... беру ... қатысты басқаша анықтауға болады: білім беру
мекемесінің мамандарының жұмысын жүзеге асырушы ... мен ... ... білім беруші (дамыту, оқыту, диагностика және т.б.) құрал.
Компьютерді оқыту жүйесіне енгізуде оқылатын теориялық материалдардың
қандай да бір ... ... ... ... ... ... және де мұнда оқу материалының мазмұны мен құрылысында өзгеріс
болады. Студенттер ... ... ... мына жұмыстарға өзін
бағыттай алады: компьютерлік оқу бағдарламаларына (теориялық материалдарды
оқу және ... ... және ... ... ... қатысты
түсініктеме алу, жіберілген қателерді түзетуде әдістемелік нұсқау алу). Бұл
мәселелер оқу әрекетін ... ... ... ... ақпараттық технологияны адамзат қызметінің ... ... ... ... ... болып отыр. ... ... ... беру ... пайдалану «оқытудың педагогикалық
технологиясы» оқытудың ақпараттық технологиясы, оқытудың ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары
• Оқытудың жаңа педагогикалық технологиясын іске асыру құралы
ретінде;
• Оқу үрдісінің тиімділігі мен ... ... ... ... ... мен ... ... білім және оқыту құралы
ретінде;
• Өзін-өзі тану және ... ... ... білу ... ... Оқу ... белсенділігін мәдениетін қалыптастыру мақсатында;
• Мектептегі тәжірибелердің нәтижесін өңдеу үрдісін автоматтандыру
үшін іздену-зерттеу жұмысының компьютерлік оқыту шағын ... ... ... ... негізінде оқыту объектісі ретінде;
• Оқу үрдісі басқаруды автоматтандыру мен оңтайландыру.
Сонымен, педагогикалық мақсаттар анықталды, сондағы ... ... ... ... пікірі бойынша студенттердің
танымдық белсенділігі деп ... ... ... тексеру және
қорытынды жасау сияқты шығармашылық ойлау қабілетін талап ететін әрекеттер
тізбегін айтады. Компьютерлік ... ... ... ... ... ... үшін ақпараттық-оқу өзара
іс-әрекет үрдісінің дамуына жағдай жасайтын шарттардың ... ... сол орта ... ... құралдар мен жүйелер, оқу-
көрнекілік құралдар) белгілі бір оқу ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға септігін тигізеді.
Қазіргі замандағы компьютерлік ... әр ... ... алу және білім беруде дәстүрлі оқыту әдістерімен бірдей, кейде
одан да тиімді түрде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... технологиялар көмегімен оқыту тәсілдерін өрістету жаңа ... ... іске ... бірден-бір жолдары болып
саналады. ... ... ... ... ... және ... ... кең қолданылады. Сөздің тар мағынасында
«интерактивті өзара байланыс»-бұл ... ... ... ... ... және жауаптармен алмасуы. Диалог жүргізудің едәуір
дамыған әдістерін қолдану кезінде ... ... мен оқу ... ... ... мүмкін болады. Бағдарламаны басқару мүмкіндіктері
көбірек болған сайын ... ... ... ... ... ... ... интерактивті өзара байланыс дегеніміз-тиісті ... ... ... ... ... ... диалогқа түсуі. Бұл
кезде екі жақ сұрақ-жауап алмасу, диалог барысын ... ... ... ... ... және т.б. ... атқаратын
диалогқа белсенді түрде қатысулары қажет. Миллиондаған адамдардың бір-
бірімен қарым-қатынасқа ... ... ... ... орта ... ... ... кей кезде коммуникациялық
жүйелерге сүйеніп оқылатын бағдарламалардың тиімділігіне баға бере алатын
көрсеткіш қатарына енеді.
Сұрақтар:
1. Информациялық технология ... не және оның жаңа ... ... ... ... компьютер деп қандай компьютерлерді айтады?
3. Ертеңгі күннің технологияларында компьютер программаларының атқаратын
рөлі қандай?
5-9 дәріс
Санау жүйелері
1. Бит, байт ... ... ... форматтары
3. Сандардың компьютерде бейнелеу түрлері
4. Компьютерде бүтін сандарды бейнелеу
5. Компьютерде нақты сандарды бейнелеу
1. Бит, байт ұғымдары
Әр түрлі құжаттарда ... ... ... ... ... және
математикалық символдар жиі қолданылады. ЭЕМ жадында ... ... ... 8 ... ... сан түрінде кодпен жазылады. Мысалы:
А - 01000001; M - 01001101; 8 - ... Л - ... ... бір таңбасы – бит деп аталады (ағылшынша bіt - ...... сан). Ол не 1, не 0-ден ... ... ... 8 бит ... ... 8 биттің көмегімен 256 таңбаны (28 = 256) кодтар арқылы
өрнектеуге ... ЭЕМ ... бір ... бір байт ... ... Бір
байт бір символды бейнелеу үшін қолданылады. ЭЕМ жадының көлемін өлшеу ... – Кб (1 Кб ≈ 1000 байт = 1024 байт = 210 ... ... - Мб ... гигабайт – Гб (210 Мб) өлшемдері пайдаланылады. Егер ЭЕМ ... 64 ... ... онда сол ... 64*220 байт ... ... сақтауға болады.
Ал ЭЕМ-нің үлкен көлемді мәлімет сақтайтын магниттік ... 50-100 ... ... ... 400 беті бар, әр бетінде 50 қатар, ал әр ... ... ... ... ... байт арқылы есептесек, онда
400*50*50=1000 000 байт = 1 Мб, яғни ... 100 Гб диск 100 000 ... ... ... деген сөз. Егер бір дискінің көлемі бір кітаптың
көлемінен кіші болатынын ... онда ... ... ... алатын орнын дискіге жазу арқылы көлемін мыңдаған есе ... ... ... ... магниттік жазу құрылғыларының бағасы қағаздың
бағасына қарағанда күннен-күнге арзандап келе жатқанын ... ... ... ең ... жолы – ... ... есте ... қондырғыларына жазу екеніне күмән келтіре алмаймыз.
2. Ақпаратты өрнектеу форматтары
Компьютерлердің ... ... ... ... ... білу қажет. Ақпараттың ... ... ... ... ... өрнектеу форматтарының негізін байт ұғымы
құрайды, кез ... сан ... ... ... олар ... оңға ... бастап нөмірленеді.
Ақпарат өңдеу аспаптарында жиі кездесетін формат – ... сөз. ... ... 4 ... ... 32 ... ... Оның жартысы қысқартылған
формат ретінде жиі қолданылады да, ... сөз ... ... ... ... сөз, яғни 8 байт ... де қолданылады (64 бит).
Ақпаратты өңдеуде оның тұрақты және айнымалы тізбектері де кездеседі.
Жоғарыда көрсетілген жарты, бүтін және екі ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тізбек ретінде
сандық, ал айнымалы тізбек ретінде ұзындығы 1 байттан 256 байтқа ... ... ... ... ... ... ... форматтарын 1.4-суретте көрсетілген түрде бейнелей аламыз.
Б И Т ... Р
0 7 8 15 16 23 24 31 32 39 ... 48 55 56 ... ... Ақпараттың тұрақты (а) және айнымалы (ә) тізбектері
3. Сандардың компьютерде бейнелеу түрлері
Өңделетін ақпаратты компьютерге орналастырған ... оның ... және ... ... ... адрестелінуін қадағалап
отырудың қажеттігін ескеру керек. Бұл компьютердің разрядты ... ... ... ... ... тор деп оперативті
жадының ұяшығына толық машиналық сөзді орналастыруға ... ... ... ... ... n екілік позицияға арналған разрядты ... ... деп ... ... ... ... ... бір
ғана екілік сан: 0 немесе 1 жазыла алады, әрбір позиция бір екілік белгіні
немесе ... ... ... ... ... ... ... екі түрі бар: Сандарды бекітілген нүкте және жылжымалы нүкте
арқылы өрнектеу.
3.1. Сандарды бекітілген нүкте арқылы өрнектеу
Сандарды бекітілген нүкте ... ... ... жүйе қолданылады.
Сандар жарты немесе бүтін сөз ретінде өрнектеледі. ... ... ... ... ... анықтайды. Бұл сандарда нүкте
(бүтін мен бөлшекті бөлетін ... ... ең кіші ... ... ... ... яғни өрнектелетіндер тек бүтін сандар болып
келеді, ... 145.0, –7.0. ... ... ... нөл ... де көрсетілмейді. Тек ең соңғы ... ... ... тұрады деп
есептеледі. Санның таңбасы нөлінші битте (ең сол жақтағы) көрсетіледі. Оң
сан "0" таңбасымен, ал ... сан ... ... ... ... ... өрнектелген сан форматтары көрсетілген. Бекітілген
нүкте арқылы Компьютерлерде жарты және толық машиналық ... ... ... ... сөз форматында өрнектелетін ең үлкен сан 15 разрядпен (0 -
разряд сан таңбасы) жазылады. Оның ондық жүйедегі мәні:
.
Ал ... ... сөз ... ... жарты сөз форматында өрнектегенде төмендегіше болады:
Енді осы санды 16 бит арқылы жазсақ
Бекітілген нүктелі сандарға қатысты мына жағдайларды атап ... ... ... ... сандар диапазоны салыстырмалы түрде
онша үлкен емес.
2. Абсолют мәні минимальды машиналық сөзден кіші сан (2-n) ... ... ... Мұндай сан машиналық нөл деп аталады, ... ол нөл ... ... бұл ... ... үшін машиналық сөздегі
разрядтар жеткілікті емес.
3. Есептеулерден кейін ... сан ... мәні ... ... ... (2n -1) асып ... керек. Егер сан осы шамадан
асып кетсе, онда оның ... ... ... сөз ... сыймайды да,
сондықтан оның шеткі бөлігі жоғалып кетеді, яғни нәтиженің бұрмалануы
орын алады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... деп ... ... разряд торларының толып кетпеуін қамтамасыз ету
үшін есептеуге қатысатын ... мен ... ... ... асып ... ... ... пайдаланады.
масштабты коэффициенті шынайы сан мен оның машиналық Х бейнесін
(кодын) келесі қатынас арқылы ... ... ... ... ... нүкте арқылы өрнектеу
Компьютерлерде жылжымалы нүкте арқылы бөлшегі бар аралас сандар
жазылады және олар ... ... ... жиі ... ... да ... ... бейнеленеді. Олардың форматы толық және екі еселенген
машиналық сөз түрінде (1.5-сурет) болуы мүмкін. ... 0-ден 63-ке ... Сол жақ ... 0-бит ... ... өрнектейді. Жылжымалы
нүктелі сан мынадай түрде жазылады:
мұндағы p – ... ... ... (оң ... сан); z – ... дәрежесі; S –
A санының мантиссасы. Бұл жерде ... ... ... оның ... ... Мысалы, саны берілсін ... Оны ... ... ... ... ... Мұндағы S =
0,687535 – мантисса, ал негіз дәрежесі z =3, ал санның негізі р =10.
Жылжымалы ... ... ... да ... торларының толып
кетуі жиі орын алады. Мысалы, оның толып ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда үтірдің
сол жағында бір пайда болады. Толып кетудің мұндай түрі мантиссаны оң ... бір ... ... ... ... Компьютерде бүтін сандарды бейнелеу
Компьютерде бүтін сандар таңбамен және таңбасыз көрсетілуі мүмкін.
Таңбасыз бүтін сандар компьютердің ... ... бір ... екі ... ... Бір байттық форматта бүтін сан 000000002-ден 111111112-ге
дейінгі, ал екі ... ... ол 00000000 ... ... дейінгі аралықтағы мәндерді қабылдай алады.
Таңбасыз бүтін сандар мәндерін бейнелену аралықтары
|Форматтағы |Мәндер аралығы ... ... саны | |
| ... ... ... ... |
|1 | 0 ... 28-1 | 0 ... 255 |
|2 | 0 ... 216-1 | 0 ... 65535 ... 7210 = 10010002 саны ... ... ... ... бойынша былай
бейнеленеді:
|Разрядтар |7 ... | |
| ... ... ... ... |
|1 |-27 ... 27-1 |-128 ...127 |
|2 |-215 ... 215-1 |-32 768 ... 32 767 |
|4 |-231 ... 231-1 |-2 147 483 648 ... 2 147 |
| | |483 647 ... формат үлгісінде таңбасы бар бүтін сандар жазылу
ерекшеліктерін ... ... ... бір ... беріледі, ал
абсолюттік мән цифрларына – жеті разряд беріледі.
Компьютерлік ... ... ... сандардың үш жазылу (кодталу) түрі
бар: тура код, кері код, қосымша код.
Соңғы екі түрі жиі ... ... олар ... ... ... құрылымын әр түрлі арифметикалық амалдарды қосу амалымен
алмастыру арқылы жеңілдетуге мүмкіндік береді.
5. Компьютерде нақты сандарды бейнелеу
Компьютерлік техникада нақты ... ... ... ... деп бөлшегі
бар сандарды айтады. Ол математикадағы аралас сандарға ... ... ... ... ... жазған кезде әдеттегі үтір орнына
нүкте жазылады. Мысалы, 5 ... сан, ал 5.0, -5.1 ... ... кіші ... өте ... нақты сандарды бейнелеу үшін оларды ... ... ... көбейту арқылы жазу түрі қолданылады.
Мысалы, 1.25 ондық санын осы түрде ... ... ... = 0,125 .101 = 0,0125 .102 ... .10-1 =125,0 .10-2 = 1250,0 ... кіші сан ... = 1,8 .10-10 ... мына ... сан ... = ... ... q ... ... жүйесінде кез келген N санын N = M .q p, бұндағы
M – берілген санның барлық цифрлары (мантисса) ... ... ... жазу түрі ... ... ... ... деп аталады.
Егер «жылжымалы» нүкте мантиссаның сол жақтағы ең шетте тұрған цифрының
алдында орналасса, онда мантиссаға ... ... саны ... сол ... мәні ... ... жаза ... машинада
сандардың ең үлкен (максимальды) ... жазу ісі, яғни ... ... ең ... ... қамтамасыз етіледі.
Мантисса дұрыс бөлшек болуы қажет және оның нүктеден (үтірден) кейінгі
алғашқы цифры нөлден өзге сан ... ... 1) ... ... 0,12  ;
end ;
For i:=n 1 dоwnto n2 do < ... ... кері ... »
For i=n 1 downto n2 do
Begin
< 1-оператор >;
< ... ... ... >;
end;
WHILE операторы
WHILE < шарт > do < ... ... ... ... ... < шарт > ... ... қайталанады}
begin
< 1-оператор >
< 2-оператор >
….
< n-оператор >
end.
REPEAT ... цикл ... ... REPEAT (қайталау)
операторы ең болмағанда бір рет ... түрі ... < ... > UNTIL < шарт > ... ... >
< ... >
< ... >
UNTIL
< шарт >;
Мысалы:
S = 1+++…+
program summa ;
const eps = 1e-5;
var K: integer:
a,s : real ... = 0; K: = ... ... ... =1|sqr ( K ... ... a ... < 1-оператор > ;
C2: < 2-оператор > ;
CN: < n-оператор >;
[else < K-оператор >]
end ... 1-7 ... кез ... санды енгізгенде сәйкес аптаның күні
шығу керек.
Program day ;
var Kyn : integer ... ( Kyn ... Kyn ... writeln ( ‘дүйсенбі’ );
2: writeln ( ‘сейсенбі ‘ );
7: writeln ( ‘жексенбі’ ... ... Апта ... ... es56464;
var
n:integer;
begin
write ('apta kynderin shigary');
read (n);
ase n of
1:writeln('monday');
2:writeln('tyesday');
3:writeln('wenzday');
4:writeln('ththusday');
5:writeln('frisday');
6:writeln('satuday');
7:writeln('sunday');
end;
end.
Тапсырма :
1. Шығыс ... ... ... жануар аты 1978 – “ ... ... ... ... ... аты ... .
3. Кез ... айдың бірінші жұлдызы аптаның қай күні екені белгілі
болғанда, сол ... ... ... аптаның қандай күні болатынын
анықтау.
5. Айдың номерін енгізу арқылы жыл ... ... ... студенттің номерін енгізгенде, студенттің фамилиясы
шығатын программа .
7. Автобустардың аялдамалар санын шығару.
8. Қала кодын енгізіп, сол қаланың атауын шығыру.
9. Сабак санын ... ... аты мен ... шығару.
11. Айдың ішіндегі күн санын шығару.
12. Топ саны мен атын ... ... ... ... жүру уақыты.
15. Жұлдыз аттарын шығару.
16. Достарыңның телефоны мен аты.
17. Достарымның үй ішінің саны.
Зертханалық жұмыс №12-13
Массивтер. Екі ... ... ... ... ... ... бойынша білімін
жетілдіру, есептер шығарту.
1. var : array[1..n] of типі;
Егер массив элементтерінің индексі ... ... онда ... бір ... ... саны n ... онда n ... массив болады.
A[n,m] 1) TYPE бөлімінде
const n=4; m=3;
type massiv = ... of ... ... var ... n=4; ... ... of ... саны,
m-бағана саны
Енгізу.
for i:=1 to n do
for j:=1 to n do
begin
write (‘a[i,j]=’);
readln(a[i,j]);
end;
Екі өлшемді массивті кесте түрінде шығару
for i:=1 to n ... for j:=1 to n ... ... 3 ... өсу реті ... жазылуымыз керек.
10, 5 , 6
Program esep1;
const n=5;
var a:array[1..n] of integer;
g,i,j: integer;
begin
writeln (‘vvesti chislo’);
for i:=1 to n ... i:=1 to n ... j:=1 to n ... a[i]>a[j] then begin g:=a[i];
a[i]:=a[j];
a[j]:=g;
end;
for i:=1 to n do
write (a[i]);
readln;
end.
Мысал. Мына заңдылыққа aі=a[і/2]+aі-1; a1=1; ... ... а2, … , а20 ... ... программа жазайық.
Шешуі.
Program BOL2 ;
Type p=array[1..20] of іnteger;
Var
a : p;
і : іnteger;
Begіn
a[1]:=1;
wrіteln(a[1]);
for і:=2 to 20 ... dіv ... ... ... ... амалдарға мысалдар қарастырайық.
Массивті толтыру. Массивті мына формула бойынша ... ... ... ... of ... ... ... і:=1 to n do
c[і]:=a*sqr(і);
for і:=1 to n do
wrіteln('c[',і,']=',c[і],' ');
repeat untіl keypressed;
end.
Массив элементтерін алмастыру. Бүтін сандардан ... екі ... ... ... ... ... ... кіші болатын
барлық элементтерін бүтін мәніне дейін дөңгелектелінген арифметикалық орта
мәнімен алмастыратын программа құру. Массив 0-ден 100-ге ... ... ... ... ... ... c:array[1..100,1..100] of word;
і,j,n:іnteger; a:real;
Begіn
wrіte('n=');
readln(n); a:=0;
Randomіze;
for і:=1 to n ... j:=1 to n do ... ... ... і:=1 to n ... j:=1 to n ... ');
a:=a/n; wrіteln('arіf.orta=',a:5:2);
for і:=1 to n do
for j:=1 to n do
іf c[і,j]c[і] then mіn:=c[і];
wrіteln('mіn=',mіn);
{көрсетілген орынға элемент қою}
for і:=n+1 downto l do ... ... ... ... і:=1 to n+1 ... untіl keypressed;
end.
Массивтерді түрлендіру.
1-мысал. Бүтін оң және теріс сандардан құрылған бір өлшемді массив
берілген. Екі жаңа ... құру ... ... тек оң ... мен ... ал
екіншісінде теріс сандар ғана орналасқан болуы қажет.
Program turlendіru;
Uses crt;
var mas1,mas2,c:array[1..100] of іnteger;
і,n,l,k:іnteger;
Begіn
wrіte('n='); {массив өлшемін енгізу}
readln(n);
for і:=1 to n do ... ... ... массивтерді толтыру}
k:=1; l:=1;
for і:=1 to n do
begіn
іf c[і]>=0 then begіn mas1[k]:=c[і]; k:=k+1 end
else begіn mas2[l]:=c[і]; l:=l+1
end
end;
wrіteln('on elemenyyer massіvі');
for і:=1 to k-1 ... ... ... і:=1 to l-1 ... untіl keypressed;
End.
2-мысал. Нақты сандардан құрылған екі бір өлшемді массив берілген. Осы ... ... ... бір сызықтық массив ... ... ... одан ... ... ... соңында оң элементтер орналасуы
қажет.
Program massіvshygaru;
Uses crt;
var a,b,c:array[1..100] of real;
і,n1,n2,n,m,k:іnteger;r:real;
Begіn
wrіte('a massіvі elementter sany n1='); readln(n1);
wrіte('b ... ... sany n2='); ... і:=1 to n1 do ... ... і:=1 to n2 ... ... end;
m:=1;
for і:=1 to n1 do
begіn
c[m]:=a[і]; m:=m+1 end;
for і:=1 to n2 do
begіn
c[m]:=b[і];
m:=m+1 end;
for і:=2 to n1+n2 ... k:=n1+n2 downto і ... ... ... ... і:=1 to n1 do ... ');
wrіteln;
wrіteln('b massіvі:');
for і:=1 to n2 do
wrіte(b[і]:5:2,' ');
wrіteln;
wrіteln('kurylgan massіv:');
for і:=1 to n1+n2 ... untіl ... А(n) ... ... х ... тең болатын элементтер санын
табыңдар.
2. А(n,m) матрицасының әр жол элементтерінің ең үлкенін экранға шығаратын
программа құрыңыз.
3. B(n,m) массиві берілген. Осы массивтің ең ... және ең ... ... ... А(n,m) және B(n,m) ... ... массивтердің қосындысын,
айырмасын және көбейтіндісін табыңыз.
5. Бүтін сандардан тұратын B(n,m) массиві берілген. Массивтегі ең кіші
элементтің кубын анықтайтын программа құр.
6. Екі өлшемді А ... ... өсу және кему ... ... ... элементтерін сұрыптау
Жұмыстың мақсаты: Студенттерге сұрыптау түрлерін түсіндіріп, есептер
шығарта білу.
Массив элементтерін ... ... ... шарт: массив
элементтерін сұрыптаудың таңдалған әдісі жадыны тиімді пайдалануда болып
табылады.
Тікелей қосу көмегімен ... әдіс ... ... ... ... Элементтер ойша
a1,…,aі-1 «дайын» тізбек және ... ... ... болып бөлінеді.
Әрбір қадамда і=2 бастап, і-дің мәнін 1-ге ... ... ... і-ші ... ... ... да, дайын тізбекке барып
орналасады. Сөйтіп, ол жаңа орынға қойылады.
Сегіз кездейсоқ таңдалынған ... ... ... ... мысалы төмендегідей:
Алғашқы кілттер 44 55 12 42 94 ... ... 44 55 12 ... 18 06 ... 12 44 55 ... 18 06 ... 12 42 44 ... 18 06 ... 12 42 44 ... 18 06 67
і=6 12 18 42 ... 94 06 ... 06 12 18 ... 55 94 ... 06 12 18 ... 55 67 94
Бұл сұрыптаудың алгоритмі төмендегідей:
For і:=2 To n ... {x-ті ... ... ... ... ... іздеу процесінде тізбектегі салыстырулар мен жылжуды алмастыра
отырып, ... ... ... ... Х кезекті aj элементімен
салыстырылады, одан кейін х не бос ... ... не aj оңға ... ал ... ... ... ... Електен өткізу процесі төмендегі
шарттардың бірі ... ... ... кілтінен кіші кілтті aj элементі табылған жағдайда;
2. тізбектің сол жақ шетіне жеткен жағдайда.
Сонымен, бұл алгоритм фрагменті ... і:=2 to n ... ... ... ... ... àëãîðèòì
x, y
ñî»û
y = f(x)
áàñû
x0,xê,dx
x=x0
õ
æîº
è¸
8
2
3
4
x=x+dx
5
6
1
7
4.9- ñóðåò. Ìîäèôèêàòîðëû
öèêëäiê àëãîðèòì
y=f (x)
x,y
ñî»û
áàñû
x0,xê,dx
x=x0,xk,dx
2
4
6
5
3
1
k, z
ñî»û
áàñû
x-òi ... = ... ... ²àäàìäûº öèêë
àëãîðèòìi
4710 ( Х2 ( Х8 ( 4710
4710 ( Х8 ( Х2 ( Х16 ( ... ( Х16 ( Х2 ( ... ( Х2 ( Х8 ( ... ( Х8 ( Х2 ( Х16 ( ... ( Х16 ( Х2 ( ... ... соңы
- Енгізу, шығару
- Орындалатын операциялар
- Шарт
- Құжат
- Қолмен басқару
- Магнитті диск
- Дисплей
ñî»û
x,y
x енгiзу
áàñû
2
x>=0
3
4
5
6
7
1
è¸
æîº
áàñû
a,b,c åíãiçó
è¸
æîº
d = b - ... = ... = ... - ... ... ... (-b+
b - 4ac/(2a)
2
1
2
cî»û
x x
1
2
α, β
2
3
5
6
7
9
10
11
8
d>=0
3
1

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоматты басқару теориясы31 бет
Оқушылардың денсаулығы басты назарда24 бет
Пәннің оқу-әдістемелік кешені «Cалық менеджменті»71 бет
Экономиклық талдаудың теориялық негіздері16 бет
Дәрістік кешен87 бет
Конституциялық құқық құқық саласы ретінде6 бет
Конституциялық құқықтың негіздері44 бет
Технология пәнінде киім конструкциясын оқытуда ақпараттық оқыту технологияларды қолдану4 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь