Өнімнің (жұмыстың және қызыметтің) өзіндік құнын кальку -ляциялаудың және шығынды есепке алудың елімізде және іс – тәжірибеде қолданылатын әдістері


Қарапайым әдіс. Өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі біртекті өнім шығаратын кәсіпорындарда (су электр станциялары, кен, мұнай, көмір мен газ өндіретін кәсіпорындар) пайдаланылды. Оларда, әдетте, аяқталмаған өндіріс болмайды ( егер де олар болса, онда оның көлемі шамалы болады) және шалафабрикаттарды өзі өндіреді. Егер де кәсіпорын өзінің есептік саясатында қарастырса , онда бұл әдісті қолдануға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің мәні әр өнімге емес бүкіл шығарылған өнімге кеткен шығындарды есептеуден тұрады . Өнім бірлігінің өзіндік құнын тікелей есептеу жолымен шығарады, яғни шығын деңгейін өндірістің натуралды көлеміне немесе шартты – натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады .Кейбір салаларда шығындар (мысалға, көмір өндірісінде) әрбір технологиялық процесс бойынша есептелінуі мүмкін .
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады : дайындық жұмыстары, көмірді алу, шахтыға дейін тасымалдау және сыртқа шығару, сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды есептеу мен калькуляциялаудың жай әдіс, процестік деп аталуы да осыдан шыққан. Мұнда кәсіпорын барлық шығындарды өндірілетін өнімнің бір түріне, ал аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда – шығарылған өнімге жатқызады, ал біртекті өнім шығарылатын жерде калькуляциялаудың барлық баптары бойынша өндірістегі шығындарды негізделген нормалау арқылы оңайлатады. Көптеген кәсіпорындар жұмыс практикасында өндірістің қарапайым әдісінің дұрыстығын және іргелішілдігін дәлелдеп береді . Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен шығынды есептеу әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар.
Бірінші нұсқа кезінде тікелей және жанама шығындар бүкіл өнімді шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген бабтар бойынша есепке алынады . Өнімнің бір өлшемінің өзіндік құны барлық өндірістік

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Өнімнің (жұмыстың және қызыметтің) өзіндік құнын кальку -ляциялаудың және
шығынды есепке алудың елімізде және іс – тәжірибеде қолданылатын әдістері
Қарапайым әдіс. Өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі біртекті өнім шығаратын
кәсіпорындарда (су электр станциялары, кен, мұнай, көмір мен газ өндіретін
кәсіпорындар) пайдаланылды. Оларда, әдетте, аяқталмаған өндіріс болмайды (
егер де олар болса, онда оның көлемі шамалы болады) және шалафабрикаттарды
өзі өндіреді. Егер де кәсіпорын өзінің есептік саясатында қарастырса , онда
бұл әдісті қолдануға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің мәні әр өнімге емес
бүкіл шығарылған өнімге кеткен шығындарды есептеуден тұрады . Өнім
бірлігінің өзіндік құнын тікелей есептеу жолымен шығарады, яғни шығын
деңгейін өндірістің натуралды көлеміне немесе шартты – натуралды
көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады .Кейбір салаларда шығындар (мысалға,
көмір өндірісінде) әрбір технологиялық процесс бойынша есептелінуі мүмкін .
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады : дайындық
жұмыстары, көмірді алу, шахтыға дейін тасымалдау және сыртқа шығару,
сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды есептеу
мен калькуляциялаудың жай әдіс, процестік деп аталуы да осыдан шыққан.
Мұнда кәсіпорын барлық шығындарды өндірілетін өнімнің бір түріне, ал
аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда – шығарылған өнімге жатқызады, ал
біртекті өнім шығарылатын жерде калькуляциялаудың барлық баптары бойынша
өндірістегі шығындарды негізделген нормалау арқылы оңайлатады. Көптеген
кәсіпорындар жұмыс практикасында өндірістің қарапайым әдісінің дұрыстығын
және іргелішілдігін дәлелдеп береді . Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
мен шығынды есептеу әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар.
Бірінші нұсқа кезінде тікелей және жанама шығындар бүкіл өнімді
шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген бабтар бойынша есепке алынады .
Өнімнің бір өлшемінің өзіндік құны барлық өндірістік шығындарды дайын
өнімнің санына бөлумен айқындалады. Бұл өндірістерде ( су электр
станциялары, құм, сазбалшық дайындау) аяқталмаған өндіріс, шалафабрикаттар
және өнімнің құрамдас бөліктері болмайды .
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар қолданылады. Бұл
арада дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс арасында шығындарды бөлудің
қажеттілігі туындайды. Бұл нұсқа 1 текше метр ағаштың өзіндік құнын
калькуляциялау кезінде ағаштан дайындау өнеркәсібінде қолданылады.
Аяқталмаған өндірісті, әдетте инвенторлық әдісін пайдалана отырып
бағалайды.
Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің бірнеше түрлерін шығаратын немесе
өндіретін: жылу мен электр энергиясын шығаратын, мұнай мен газ өндіретін,
балық аулайтын кәсіпорындарда қолданылады. Мұндай жағдайларда шығындар
тұтас алған өндіріс бойынша, яғни қарапайым әдіспен есепке алынады, ал
өнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен газ
өндіру кезінде энергетикалық, шығындар амортизация, жер астындағы скважния
жабдықтарын жөндеу, жер қыртысының қайтарымдылығын жақсартуға, мұнайды
диэмуляциялауға, мұнайды айдауға және сақтауға жұмсалған шығындар тікелей
белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және тасымалдау жөніндегі шығындар
– газға жатқызылады. Қалған шығындар кәсіпорынның орташа келісімді бағасы
бойынша, бағаланады және мұнай мен газ арасында бөлінеді.
Қарапайым әдістің төртінші нүсқасын өнімнің өзіндік құнын анықтамай
ақ шығындар есебін бөлістік немесе процестік бойынша жүргізетін
кәсіпорындар пайдаланады. Бұл нұсқаны химия мен құрылыс материалдарын
шығаратын өнеркәсіп қолданады. Бұл арада шығындарды есепке алудың және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік әдістері
үйлесімді пайдаланылады.
Тапсырыстық әдіс. Шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі аз сериялы және жеке дара өндірсі бар
кәсіпорындарда, жөндеу және эксперименттік жұмыстарды пайдаланады. Барлық
тікелей шығындар әрбір тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура
баптарының кескінінде есепке алынады . Тапсырыс кәсіпорынның өндірістік
бөлімшесінде арнайы бланкілерде ашылады, содан соң ол орындаушы – цехқа
және бухгалтерияға түседі . Әрбір тапсырысқа өзіндік код беріледі, онда
жұмысшыға есептелген жалақы , барлық құжаттардағы материалдардың шығысы,
өндіріске кеткен шығын есебінжүргізетін карточкаға көшіріліп жазылады.
Тапсырыстың өзіндік құны оларды әзірлеумен байланысты шығындар сомасынан
тұрады .
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар атап айтсақ :
- барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді шоғырландырып және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір партия бойынша шығындарды
шоғырландыру;
- тек бір ғана шотты жүргізу, «аяқталмаған өндіріс» (батыс есебінде
барлық өндірістік шығындар жинақтау тек осы «аяқталмаған өндіріс»
шотында көрсетіледі). Осы шотта өндірістің әрбір тапсырысы бойынша
шығындардың жекелеген есебін ұйымдастыру үшін карточкаларды енгізуді
ұсынады .
Тапсырыстың өзіндік құнын калькуляциялау үшін шалафабрикатсыз әдісі
пайдаланады .
Тек дайындау цехында шалафабрикатты әдіс пайдаланылады, демек,
аталған цехтар бойынша жеке калькуляция жасалады. Әдетте, шалафабрикаттық
әдісте тапсырысты жасау процесі цехтан – цехқа өтеді, бірақ ондағы жасалған
операциялар бухгалтерлік есепте көрініс таппайды.
Цехтар шығындары әрбір табыстың кескінінде, калькуляциялаудың
бекітілген номенклатурасы бойынша, ал негізгі материалдар, шикізаттар,
технологиялық отындар мен энергиялар – белгіленген топ кескінінде
аналитикалық есепте көрініс табады.
Ал үстеме шығыстары олардың өндірілген орны бойынша есептелінеді және
ай сайын қабылданған тарату тәсілі бойынша әрбір тапсырыстың өзіндік құнына
жатқызылады.
Ауқаудан алынған жоғалтулар, әдетте, өздерінің тиесілі тапсырыстарына
есептен шығарылады. Орындалмаған тапсырыстар, аяқталмаған өндірістер ретнде
танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның техникалық қабылдануы
тапсырыс берушіге ұсынғаннан кейін өндірістік бөлім кәсіпорынның
бухгалтериясына тапсырыстың біткені туралы хабарлама жасайды, содан соң
тапсырыс бойынша шығындар жасау процесі тоқтатылады. Кейбір кәсіпорындарда
тапсырысты орындалғаннан кейін қоймаға өткізсе, сол қоймаға накладнойын
өткізу тапсырыстың жабылғаны.
Сондай-ақ, кез келген тапсырыстың өзіндік құны үшін (әсіресе,
бітпеген тапсырыстарға қатысты) артық немсе пайдаланбаған материалдық
құндылықтар қоймаға «тапсырылды, ол кезде 20 – Материалдар» бөлімшесінің
шоттары дебеттеліп, 900 немесе 920 шоттары кредиттеледі.
Бұл әдісті қолдану барысында іс жүзіндегі өзіндік құн тапсырыс
аяқталмағаннан кейін анықталады, бұған дейін барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады. Тапсырыстың әдістің кемшіліктері мынада:
күрделі, қайталанбайтын немесе сирек қайталанатын тапсырыстарды әзірлеу
кезінде материалдық және еңбек шығындарын нормалауды ұйымдастыру қиын,
нормативтік калькуляцияларды жасау және өндіріс шығындарын алдын – ала
бақылау жасап отыруды қиындатады. Осы кемшілікті жою үшін өндірістің ұзақ
цикілінде ірі бұйымды әзірлеу кезінде (кеме жасауда, ауыр машина жасауда)
олардың торабына жекелеген тапсырыс ашуды ұсынды, яғни олардың әрбір
конструкциясы аяталған болып саналады.
Кіші сериялық өндірісте тапсырыс саны ағымдағы айда шығарылатын болып
жоспарланған сонымен сәйкес келеді. Нақты бір бұйымды немесе бірнеше
бұйымды әзірлеу үшін пайдаланған барлық тораптар мен бөлшектер (детальдар)
есепте бөліп көрсетіледі.
Тораптар мен детальдардың бірінші түрі бойынша олардың шығындарының
есебі тапсырстық әдіспен, ал сериялық немесе латын бұйымдар – екінші, яғни
нормативтік әдіспен ұйымдастырылады. Сөйтіп, бұйымның жалпы құны тапсырыс
ескерілген жекелеген тәртіпте дайындалғандардан шығындардан және
нормативтік әдісі бойынша жалпы немесе сериялық өндіріс тәртібінде
есептелінген тораптар мен детальдардың жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан
құралады.
Тапсырыстар бойынша шығындар топтастырылып, есебінің карточкаларында
әрбір тапсырыстың өзіндік құны есептелінеді. Карточканың негізінде өнім
бірлігінің құнының есептік калькуляциясын жасайды.
Бөлістік әдіс . Шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың бөлістік әдісі өнімді жаппай өндіретін кәсіпорындарда
қолданылады, ондағы бастапқы шикізат дайын өнімге дейін рет-ретімен
технологиялық өңдеуден өтеді. Бұл әдіс шикізаттың кешенді түрінде
пайдаланылатын кәсіпорындарда: металлургиялық, химиялық, мұнай өңдеу және
басқа да салаларда қолданылады. Мысалы, мата тоқу кәсіпорындарда үш қайта
жасау – иіру, тоқу және әрлеу саласы; қара металлургияда – домен пеші,
болат балқыту, прокат.
Дайын өнім немесе шалафабрикат шығарумен аяқтайтын технологиялық
процесті бөлістік әдіс деп атайды. Бөлістік әдісте өндіріске кеткен
шығындар олардың әрбір кезеңі, фазасы, ауысымы, ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау әдістері25 бет
Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру90 бет
1) Суық және ыстық басып емдеу әдістері 2)Емдік балшықтар және емдеу әдістері12 бет
«Қазақтелеком» АҚ филиалы – Алматы ОТД Еңбекшіқазақ аудандық телекоммуникация торабы8 бет
Астана қаласының Алматы аудандық соты18 бет
Егістік тәжірибеде орындалатын бақылау жұмыстары3 бет
Сумен , бумен емдеу әдістері5 бет
Суық және ыстық басып емдеу әдістері жайлы ақпарат3 бет
Фотоэффект заңдары12 бет
"Бейсик тілінде берілген есепке программа құру."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь