«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.6
I.тарау Жан күйзелісі жағдайында жасалған қылмыс,оның құқықтық және психологиялық сипаттмасы
1.1. ҚР қылмыстық құқығы бойынша кісі өлтірудің жалпы түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.9
1.2. Күшті рухани толқу кезінде жасалған кісі өлтірудің құқықтық
сипаттамсы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.13
1.3. Жан күйзелісі жағдайында кісі өлтірудің әлеуметтік және психологиялық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13.20
ΙΙ.тарау Жан күйзелісі жағдайында жасалған қылмыстың құрамы
2.1. Жан күйзелісі жағдайында кісі өлтірудің объектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ...21.22
2.2. ( Әрекеттің, салдардың) объективтік жағы (себепті байланыс) ... ... ... ... 23.36
2.3. Қылмыстың субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36.43
2.4. Аффект жағдайында жасалған қылмыс субъектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43.50
2.5. Жәбірленушінің іс.әрекетінің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50.53
ΙΙΙ.тарау Физиологиялық аффект жағдайында жасалған қылмыстардың шектес қылмыстар құрамынан айырмашылығы
3.1. Физиологиялық аффект жағдайының патологиялық аффект жағдайынан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54.56
3.2. Шектеулі сана ұғымының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56.58
3.3. Қылмысты саралау және заңнаманы жетілдіру мәселесі ... ... ... ... ... ... ... 58.61
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62.65
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66.69
ҚР қабылданған жаңа Қылмыстық кодексі 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап өз күшіне енді. Онда бірқатар өзгертулер мен жаңалықтар, оның ішінде қасақана кісі өлтіру қылмыстары сияқты қылмыстың санаттарына да енгізілген.
Қасақана кісі өлтіргені үшін қылмыстық жауапкершілікті қарастыратын қылмыстық-құқықтық нормалар күшінің тиімділігі көбіне қылмыстың ауырлататын және жеңілдететін жағдайларын дұрыс ажырататын соттық репрессияны қолданудың тиімділігі мен өткірлігіне байланысты болып келеді.
Мұндай қауіпті және аса ауыр қылмыстарға қарсы күрес құқық қорғау
органдарының басты мақсаттары болып табылады. Атап айтсақ, мұндағы маңызды роль Қылмыстық Заңға тиесілі. Қылмыстық Заң ауырлататын және жеңілдететін жағдайлары бар қылмыстарды өзара шектеулерді енгізеді. Мұндай шектеулер ҚР Конституциясымен бекітілген азаматтық құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың негізгі принциптеріне жауап береді, сонымен қатар жаңа Қылмыстық кодексте белгіленген жазаны тағайындау кезінде әділеттік принципіне жауап береді, бұл принципке сәйкес тұлғаға қатысты қолданлатын жаза қоғамдық қауіпті қылмыстың сипаты мен дәрежесіне, оның жасалу жағдайларына және кінәлінің жеке тұлғасына сәйкес келуі тиіс.
Осыны ескере отырып, ҚР қылмыстық кодексі жеңілдететін жағдайлар кезінде жасалған қасақана кісі өлтірудің түрлерін белгілейді. Олардың бірі жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру болып табылады.
Қылмыстық құқықтағы жан күйзелісі туралы мәселе көптеген ғалымдар-криминалистерді қызықтырған. Оның кейбір аспектілерін А.Н.Ағыбаев, Е.Алауханов, М.Нәрікбаев, Р.Нұртаев, Р.Ахметов, Н.И.Загородников, С.В.Бородин, Ю.И.Ляпунов, М.К.Аниянцев, В.И.Ткаченко және басқа да авторлар қарастырған. Аталған ғалымдардың жұмыстарына ғылыми негізделген және тәжірибеде пайдалы тұжырымдамалар енгізілген, алайда, дей тұрғанмен, қазіргі уақытта жаңа заңнаманы ескере отырып, одан әрі ғылыми өңдеуді талап ететін пікірталастағы бірқатар аспектілер орын алып отыр. Бұл мәселені Т.Г.Шавгулидзе, И.П.Портнов, М.И.Дубинин және В.В.Сидоров кешенді қарастыру үстінде. Алайда, осы зерттеулердің салмақты жағымды рөліне қарамастан, ондағы айтылған көптеген талқылаулар қосымша талдауды, ал пікірталасқа айналған кейбір теориялық ережелер – қазіргі заман талаптарына және ҚР жаңа Қылмыстық кодексіне сай келетін, одан әрі тереңдетіліп зерттелген аргументтерді талап етеді.
1. Антонян Ю.М. Роль конкретной жизненной ситуации в совершении преступления. Учебное пособие. – М., 1973. – 145с.
2. Антонян Ю.М., Бородин С.В. Преступность и психические аномалии. – М., 1987. – 217с.
3. Антонян Ю.М., Гульдан В.В. Криминальная патопсихология. – М.: Наука, 1991. – 243с.
4. Бородин С.В. Квалификация преступлении против жизни. – М.: 1977. – 289с.
5. Бородин С.В. Ответственность за убийство: квалификация и наказание по российскому праву. – М.: Юрист, 1994. – 179с.
6. Голик Ю.В. Случайый преступник. – Томск, 1984. – 243с.
7. Дагель П.С. Учение о личности преступника в советском уголовном праве. – Владивосток, 1970. – 328с.
8. Дагель П.С., Котов Д.П. Субъективная сторона преступления и ее установление. – Воронеж, 1974. – 175с.
9. Загородников Н.И., Игнатов А.Н. Преступления против личности – М., 1962. – 168с.
10. Зелинский А.Ф. Осознанное и неосознанное в преступном поведении. – Харьков, 1986. – 96с.
11. Карпец И.И. О понятиях вменяемости и невменяемости в проблеме борьбы с преступностью. Сборник научных трудов. / Под ред. Морозова Т.В. – 1984. – 312с.
12. Коржанский Н.И. Предмет преступления. – Волгоград, 1988. – 174с.
13. Кудрявцев В.Н. О структуре индивидуального преступного поведения. – М.: Юридическая литература, 1968. – 253с.
14. Кудрявцев В.Н. Объективная сторона преступления. – М.: Юридическая литература, 1969. – 23с.
15. Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. – М.: 1968. – 175с.
16. Кудявцев И.А. Ограниченная вменяемость. / Государство и право. – 1995. - №5. – с.21-27
17. Лысак Н.В. Ответственность за убийство, совершенное в состоянии сильного душевного волнения. Автореф. дис. д-ра юрид. наук. – М., 1995. – 31с.
18. Ольшевская О. Роль и значение эмоций. – Минск, Белорусь, 1968. – 115с.
19. Побегайло Э.Ф. Умышленное убийство и борьба с ними. – Воронеж, 1965. – 97с.
20. Потерпевший от преступлении. Учебное пособие. / Под ред. Дагеля. – Владивосток, 1974. – 118с.
21. Рарог А.И. Вина в советском уголовном праве. Учебное пособие. / Под ред. Здравомыслова В.В. – Саратовский Университет, 1987. – 146с.
22. Рогачевский Л.А. Эмоции и преступления. М., 1976. – 74с.
23. Сидоров Б.В. Аффект . Его уголовно-правовое и криминологическое значение. – Казанский Университет, 1978. – 248с.
24. Ситковская О.Д. Судебно-психологическая экспертиза аффекта. Методическое пособие / Под ред. Ратинова А.Р. – М., 1983. – 84с.
25. Ткаченко В.И. Квалификация убийств и телесных повреждении в состояний сильного душевного волнения. / Вопросы криминалистики. 1964. - № 12. – с.42-47
26. Ткаченко В.И. Для установления сильного душевного волнения необходимо проведения экспертизы. / Советская юстиция, 1971 - №5. – с.34-39
27. Ткаченко В.И. Разграничение преступления при превышении пределов необходимой обороны от преступления, совершенного в состоянии аффекта. / Социалистическая законность, 1973. - №9. – с.63-64
28. Ткаченко В.И. Ответственность за преступления против жизни и здоровья, совершенные в состоянии аффекта. / Законность, 1996. - №7. – с.14-17
29. Ткаченко В.И. Уголовно-правовое значение аффекта. / Законность, 1995. - №10. – с.5-9
30. Тарарухин С.В. Преступное поведение: социальные и психологические черты. – М.: Юридическая литература, 1974. – 324с.
31. Филановский И.Г. Социально-психологическое отношение субъекта к преступлению. – Ленинградский Университет, 1970. – 68с.
32. Филимонов В.Д. Общественная опасность отдельных категорий преступников и ее уголовно-правовое значение. – Томск, 1973. – 254с.
33. Харазишвили В.В. Вопросы мотива поведения преступника в советском праве. – Тбилиси, 1964. – 310с.
34. Шавгулидзе Т.Г. Аффект и уголовная ответственность. – 287с.
35. Шаргородский М.Д. Ответственность за преступления против личности. – Л., 1953. – 286с.
36. Шишков С.Н., Сафуанов Ф.С. Влияние психических аномалий на способность быть субъектом уголовной ответственности и субъектом отбывания наказания. / Государство и право, 1994. - №2.- с.26-31
37. А.Н. Агыбаев Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім / Жеті Жарғы. 2007ж.
38. А.Н. Агыбаев Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім / Жеті Жарғы. 2007ж.
        
        Реферат
Диплом жұмысының тақырыбы: « Жан күйзелісі жағдайында ... ... ... ... ... ... әрі ... негізде
құрылған кіріспеден, үш тараудан, қорытынды мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасы бойынша кісі өлтірудің жалпы
түсінігі, күшті рухани ... ... ... кісі өлтірудің құқықтық
сипаттамасы, жан күйзелісі ... ... кісі ... ... ... мәні ... ... тарауда жан күйзелісі ... ... кісі ... ... ... ... ... субъективтік жағы, субъектісі,
сондай-ақ, жәбірленушінің іс-әрекетінің маңызы кең ... ... ... ... ... ... ... аффект
жағдайынан айырмашылығы, шектеулі сана ұғымының ... ... ... ... ... ... ... әрі жүйелі түрде талқыланған.
Жұмыстың жалпы көлемі 69 бет.
Бітіру жұмысын жазу барысында құқықтық ... ... ... ... әдебиеттер, ресми құжаттар қолданылған.
Бітіру жұмысында Қазақстан және ТМД ... ... кең ... ... Жан ... ... ... қылмыс,оның құқықтық және
психологиялық сипаттмасы
1.1. ҚР ... ... ... кісі ... жалпы
түсінігі....................................................................
...................................................7-9
1.2. Күшті рухани толқу кезінде жасалған кісі ... ... Жан ... ... кісі ... ... және ... Жан күйзелісі жағдайында жасалған қылмыстың құрамы
2.1. Жан ... ... кісі ... ( ... ... ... жағы ... ... ... ... ... жасалған ... ... ... ... ... жағдайында жасалған қылмыстардың шектес
қылмыстар ... ... ... ... жағдайының патологиялық аффект жағдайынан
айырмашылығы................................................................
......................................54-56
3.2. ... сана ... ... ... және ... ... ... қабылданған жаңа Қылмыстық кодексі 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап өз
күшіне енді. Онда бірқатар өзгертулер мен жаңалықтар, оның ... ... ... қылмыстары сияқты қылмыстың санаттарына да енгізілген.
Қасақана кісі өлтіргені үшін ... ... ... ... ... тиімділігі көбіне қылмыстың ауырлататын
және жеңілдететін жағдайларын дұрыс ажырататын ... ... ... мен ... ... болып келеді.
Мұндай қауіпті және аса ауыр қылмыстарға қарсы күрес құқық ... ... ... болып табылады. Атап айтсақ, мұндағы маңызды
роль Қылмыстық Заңға тиесілі. Қылмыстық Заң ... және ... бар ... ... шектеулерді енгізеді. Мұндай шектеулер ҚР
Конституциясымен бекітілген азаматтық құқықтары мен ... ... ... жауап береді, сонымен қатар жаңа Қылмыстық
кодексте белгіленген жазаны тағайындау кезінде ... ... ... бұл ... ... тұлғаға қатысты қолданлатын жаза ... ... ... мен ... оның ... ... және
кінәлінің жеке тұлғасына сәйкес келуі тиіс.
Осыны ... ... ҚР ... ... ... ... ... қасақана кісі өлтірудің түрлерін белгілейді. Олардың бірі
жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру болып табылады.
Қылмыстық құқықтағы жан күйзелісі ... ... ... ... ... Оның ... ... А.Н.Ағыбаев,
Е.Алауханов, М.Нәрікбаев, Р.Нұртаев, Р.Ахметов, ... ... ... ... және ... да авторлар
қарастырған. Аталған ғалымдардың жұмыстарына ғылыми негізделген және
тәжірибеде ... ... ... ... дей ... уақытта жаңа заңнаманы ескере отырып, одан әрі ғылыми өңдеуді талап
ететін пікірталастағы бірқатар аспектілер орын алып ... Бұл ... ... ... және В.В.Сидоров кешенді қарастыру
үстінде. Алайда, осы зерттеулердің салмақты жағымды рөліне ... ... ... ... қосымша талдауды, ал пікірталасқа
айналған кейбір теориялық ережелер – қазіргі заман талаптарына және ҚР жаңа
Қылмыстық ... сай ... одан әрі ... ... талап етеді.
Кінәлі адамның кризистік жағдай кезіндегі және ондай болмаған кездегі
мінез-құлқына жан күйзелісінің әсері туралы ... ... ... ... ... ... ... қылмыстағы іс-әрекеттің және
кінәнің ... ... ... және тәжірибелік қызығушылықты
тудырып ... ... ... жасалған қылмыстың виктимологиялық
аспектілері қосымша зерттеуледі ... ... ... ... ... ... ... отарып таңдаған.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – қолданыстағы ... ... ... ... және ... жан күйзелісі жағдайында жасалған
қылмыс үшін ... ... ... ... ... Осының негізінде автор белглі бір тұжырымдамалар жасауға және
қылмыстық заңнаманы жетілдіру бойынша теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... алдына қойған мақсаттарын өзара ... ... ... асыру жолымен шешеді, мұндай міндеттердің
қатарына:
1) кісі ... ... ... ... жасалатын кісі өлтіру үшін
топтық түсінік ретінде қарастыру;
2) жан күйзелісінің табиғаты, оның кінәлі адамның зияткерлік-ерік
күшіне ықпал ету қасиеттері мен ... ... ... заманғы психология ережелерін ескере отырып, сондай-ақ
жаңа қылмыстық заңнаманы ескере отырып зерттеуге ... ... ... мен ... талдау;
3) жан күйзелісі жағдайында жасалған қылмыстың әлеуметтік ... ... ... ... арасындағы дау-жанжалдарды, сондай-ақ ондағы қылмыстық
мінез-құлық көрсеткен жәбірленушінің рөлін ... ... жан ... ... қарастыруға алынған
қылмыстың субъективтік және объективтік жақтарына әсер ететін
жағдай ретінде талдау;
6) жан күйзелісі ... ... ... үшін ... ... нормаларды жетілдіру бойынша
ұсыныстар енгізу.
Автор зерттеудің салыстырмалы-құқықтық, психологиялық , статистикалық,
әлеуметтік және техникалық-заңды әдістерін және арнайы әдістемелерді:
сауалнама, ... алу, ... ... ... ... қойылған мақсаттарға жетуге талпынған.
Дипломдық жұмыс үш тараудан тұрады: 1 ... жан ... ... ... оның ... және психологиялық
сипаттамасы; 2 тарау: ... ... ... ... ... ... қылмыстың құрамы; 3 тарау: физиологиялық жан ... ... ... ... ... қылмыстардан
айырмашылығы.
Бірінші тарауда автор алғашқы тұжырымдамасы адам ... және ... ... ... ... ... ... « кісі
өлтірудің» түсінігін қарастырады. Жан күйзелісі ... ... ... және ... ... ... жұмыстың екінші тарауында жан күйзелісінің табиғаты, оның
адамның сана-сезімі мен ерік ... ... ету ... мен ... ... ... заманғы психология ережелерін ... ... ... ... ... ... мен белгілеріне талдау
жасалған. Сонымен ... жан ... ... жасалған қылмыстағы
жәбірленушінің мінез-құлқының мәні анықталған.
Дипломдық жұмыстың үшінші ... ... жан ... ... ... оның ... жан күйзелісі
жағдайдан айырмашылығын көрсеткен. Қарастырылып жатқан қылмыстың
біліктілігі ... ... ... ... зерделенген және жан
күйзелісі жағдайында жасалған қылмыс үшін жауапкершілікті қарастыратын
қылмыстық-құқықтық нормаларды ... ... ... ... ... ... алынған қылмыс жан күйзелісі ... оған ... ... есі ... ... ... талдау жүргізілген. Осыған орай, осы аталған санатты қылмыстық
заңға аффекті жағдайында кісі өлтіру жасаған тұлғаларға қатысты енгізу
ұсынылған. Осы ... ... ... ... автор
зерттеу жұмыстың қорытындылау бөлімінде белгілі бір ... ... ... ... Осы ... және оның ... облысының Жамбыл аудандық соттарымен қарастырылған ... ... ... ... (барлығы 50 қылмыстық іс
зерттелген). Сондай-ақ, бұл жұмыста нақты ... ... ... мен ... ... жеке тұлғалары туралы тергеу
материалдарын зерттеу кезінде алынған ... ... ... – 102 ... ... ... ... материалдарға және Т.Г.Шавгулидзе,
В.В.Сидоров, С.В.Бородин, В.Н.Кудрявцев, В.И.Ткаченко және т.б. ... ... ... ... мен ... ... Жан күйзелісі жағдайында жасалған қылмыс, оның ... ... ... ... республикасы қылмыстық құқығы бойынша кісі өлтірудің
жалпы түсінігі
Адам өмірі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... байлық болып табылады. Адам өміріне қатысты қылмыстар ... ... ... ... ... ... басуға жатпайтын салдар
туындайды: өмір қайта берілмейді. Құдайдың бірінші уағызына басқа адамның
өміріне қол ... ... Бұл адам ... қарсы қылмыстардың ерекше
қоғамдық қауіптілікті көрсетеді. Дәл ... ... кісі ... ... ... ... тарихында кісі өлтіру ең ежелгі
қылмыстардың бірі болып табылады. ... ... аты ... ... атап көрсеткендей, өмірге қарсы жасалған қылмыстардың
тарихы жалпы жасалған қылмыстардың ... ... ... ... ... ... халықтардың құқық тарихында орын алған. Бұл жайт орыс
құқығында да орын ... ... ... аса ауыр қылмыстардың бірі болып ... атап ... бұл ... ... ... ... ол
адам байлығының ең құнды байлығына қол ... ал оның ... ... ... тең ... жоқ. Осы ... ... ҚР заңнамасында кісі
өлтірудің түсінігі ... ... 1998 ... 1 ... ... ... ҚК өз күшіне енгеннен бастап кісі өлтірудің түсінігі ҚК 96 ... ... 1 б. кісі ... ... ... ... ... қасақана
келтіру деп берілген. Алғашқыда қарағанда, мұны енгізудің еш қажеттілігі
жоқ сияқты болып көрінеді, себебі кісі ... ... ... ... бұл түсінік қылмыстың тұрмыстық мағынадағы мәнін ашпады және заңды
табиғатын аша
алмады. ... ... ... түсінігі өте тар, себебі кісі
өлтіргені үшін қылмыстық жауапкершілік белгілеу үшін осы ... ... ... белгілердің бар болуы қажет, ал қылмыстық
заң күші бар салалардан тыс жерде кісі ... деп ... ... ... ... ... қатар,басқа тұлғаға қатысты өзге де іс-әрекеттердің
жасалуын түсінуге болатын. Мұның бәрі заң ... кісі ... ... ... әкеп ... ... бұл мәселеден туындайтын
көптеген бәсекелестік аспектілерді түсінуге мүмкіндік берді.
Биологиялық көзқарастан, адам ... ... ... ... ... және ... ... баршаға мәлім. Осы өмірлік маыздық функциялардың
тоқтауынан адам өмірі де тоқтатылады. ... ... ... ... ... ... ол өлгенге дейін бар болады. Қылмыстық ... ... ... сәті деп – ... ... басталуын
айтамыз, өзгеше айтқанда, босану кезінде ұрықтың дүниеге келуі дегенді
білдіреді, ... ... адам ... оның ... келу ... ... негіздейді. Сондықтан да нәрестені осы сәтті және
кейініректе ... ... кісі ... ... табылады. Физиологиялық босану
кезінде нәресте басының пайда болу жайтының пайда болу ... ... мәні бар. Дәл осы ... ... ғалымдармен адам өмірінің
бастамасы деп ... ... ... ... ... ҚК
бойынша жаңа оқулықтың авторлары да бар.
Бұл мәселеге мұндай ... ... ... адам ... ... сәті және оның ... ... сұрақтар осы
уақытқа дейін едәуір зор пікірталастар тудыруда.
Адам өмірінің соңғы сәті деп – жүрек қағысы тоқтағаннан ... ... ... ... процестер пайда болатын, биологиялық
өлімді түсіндіретін, қазіргі заманда басымдылыққа тән және жаңа ... ... ... ... ... ... ... өлімі
дегеніміз – жүрек қызметі аяқталған, ірі қантамырлардағы тамыр соғысының
жоғалуы, тынысалу ... ... ... ... ... ... организмнің біржолата өлуі болып табылады.
Енді «кісі өлтіру» ұғымына тоқталайық. Ұзақ жылдар бойы қылмыстық
құқық ... кісі ... ... ... ... ең ... ... жөніндегі пікірталастар орын алып келген.
Қазіргі таңда тіпті Қылмыстық Заңның өзі «кісі өлтіру» сөзін қалай
түсіну керектігін айқындаған. ҚР ҚК ... ... 1 ... ... ... қарсы қылмыс» атты 1 бөлімінде 96 бап бар, онда мынадай
анықтама ... ... ... яғни ... адамның өмірін қасақана
айыру...» (ҚР ҚК 96 б. 1 т.).
1.2. Күшті рухани ... ... ... кісі ... ... ... ... 98 бабында жан күйзелісі жағдайында жасалған
кісі өлтіру үшін қылмыстық жауапкершілік ... Осы ... ... ҚК ... ... ... және ... қарсы қылмыс»
атты 1 тараудың «тұлғаға қарсы қылмыстар» атты бөлімде орналасқан.
ҚК 1 бөлімінде ... ... ... ... қылмыстар бір
объектіге ғана қатысты жасалады, ол қылмыстық-құқықтық теорияда тектік
объект деген ... ие – бұл ... ... ... ... адам және ... ... қорғайтын қоғамдық қатынастарды
білдіреді. ҚК 1 тараудағы қылмыстардың көрініс объектісі деп ... ... ... мен ... ... ... жағдайында жасалған кісі өлтірудің тікелей объектісі
биологиялық жағдай ... адам ... ... ... ... ... ... адамгершілікке жат қылығының салдарынан кенеттен пайда
болған күштіі рухани толқу кезінде жасалған кісі ... ... ... ... ... аса қауіпті емес түрлеріне жатқызылады.
Мұндай жағдайларда жауапкершілікті жеңілдететін негіздемені ең алдымен
жәбірленушінің теріс (құқықтық емес ... ... жат ... және нәтижесінде пайда болған кінәлінің күшті рухани ... ... ... Психологияда мұндай адамның психикасының жағдайы
физиологиялық аффект деген атауға ие.
Физиологиялық жан күйзелісі ... ... ... ... ... ... Ол адам психикасын қалыпты жағдайдан
шығарады, сана-сезімдік зияткерлік қызметін ... ... бір ... ... ... ... бұзады, өзін-өзі бақылауды
қиындатады, адамның өз қимылының салдарын ... және ... баға ... ... ... жағдайында жасалған кісі өлтіру төмендегі белгілі ... ... ғана ... жағдайларда жасалған деп танылады:
1) күшті рухани толқу және қылмыс жасау туралы ой кенеттен ... ... олар ... ... қарсы немесе адамгершілікке жат
қылығының салдарынан ... ... ... ... ... ... тудыратын жәбірленуші
тарапынан болған теріс қылығы дегеніміз: а) зорлық; б) кемсітушілік;
в) ауыр қорлаушылық; г) ... ... ... ... да ... д) ... адамгершілікке жат әрекеттері
(әрекетсіздігі); е) ... ... ... ... ... қарсы
немесе адамгершілікке жат қылығы.
Жәбірленуші тарапынан болатын зорлау физикалық (мысалы, соққылар,
жәбірленушілік, ... ... ... ... ... ... қарсы сипаттағы күштеп бостандықты шектеу, (зорлау) немесе
психологиялық (денсаулыққа және ... ... ... сипатта болуы
мүмкін.Жан күйзелісі ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Жан күйзелісі жағдайына себеп болатын кемсітушілік ұғымы кінәліні
кекету, мазақтау ... ... ... ... ... терең
жаралай отырып, ол да адамның қадір-қасиетіне ... ... ... ... ... ... ... ауыр қорлаудан гөрі әдепті түрде жүзеге
асырылуы мүмкін.
Адамның бойында күшті рухани ... ... ... ауыр ... - ... ... ... асырылған адамның қадір-қасиетін қасақана
түсіру дегенді білдіреді. Қандай қорлауды ауыр дәрежелі ... ...... нақты жағдайларын ескере отырып, әрбір жеке жағдайларда
шешілетін ... ... ... да ... қарсы әрекеттері (әрекетсіздігі) ұғымы
зорлыққа, қорлауға немесе кемсітуге жатпайтын, бірақ кінәлінің және өзге ... ... мен ... бұзу ... ... ... дөрекі озбырлық, ата-ананың көз алдында баланы көлік құралының
басып кетуі, бопсалау – кінәлі ... ... оның ... ... ... ... қандай да бір мәліметтерді жариялау, қызметтік борыштан бас
тарту, бәле-жала, мүлікке зиян ... ... оны жою, ... ... тыс ... ірі ... ... қайтармау және
т.б. болуы мүмкін.
ҚР Қылмыстық Кодексіне (105 ... ... ҚР ҚК 98 ... ... әрекеттері кінәлі немесе оның жақын туыстары үшін
ауыр салдар әкелгені немесе әкелуі мүмкін ... ... ... 98 ... ... аясы ... түсті. Бұл дегеніміз мұндай
салдар ауыр болып қана қоймай, әр алуан болып келуі мүмкін; 98 ... ... ... ... өзі үшін де, сондай-ақ оның ... ... де ... да бір ... ... білдіруі мүмкін еді. Басқаша
айтқанда, жәбірленушінің құқыққа қарсы әрекетінен ... ... ... түрде болуы мүмкін немесе тіпті болмауы да мүмкін. Кез-келген
салдардың туындауы ... ... ... ... ... ... заңды мәні жоқ және олар ҚР ҚК 98 бабының ... ... ... кінәлі адамға жан күйзелісі жағдайында бір рет қана ... ... ... ... ... ... онда кінәліге
қатысты жалпы қандай да бір зорлық-зомбылық, ... және ... ... ... ... ... ... медицина
қызметкерлері, нәтижесінде сот ... ... ... ... ... отырып анықтайды.
Бірақ медицина қызметкерлері жан күйзелісі жағдайын ұзақ мерзім бойы
психологияны жаралайтын жағдайдың нәтижесінде пайда ... ... ... жағдайларда психолог-мамандардың білімдері қажет.
Жағдайды әрдайым психологияны жаралайды деп есептей беруге болмайды,
тек кінәлі адамның ... ... ... ... оның ... ... стреске ұшыраған кездегі жағдайды ғана психологияны
жаралайтын жағдай деп ... ... Ұзақ ... бойы ... жағдай кезіндегі кінәлі адамдағы барлық ... ... ... шамадан тыс шыққанда олар жан күйзелісі жарылыс
түрінде жүзеге асырылады.
ҚК 98 бабында ҚР 1959 жылы ... ҚК 105 ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпті қылмыстар көлемінің нақты
ұлғаюына жауап бере алады. Осы қылмыстың біліктілік түрі (98 б. 2 б.) ... ... екі ... одан да көп ... өлтірілуі болған
жағдайларда орын тебеді. Мұндағы сөз бір ... ... кісі ... және аз ... ... ... және кінәлі адамның жалғыз
қасақаналық ойы туралы сөз қозғап отыр. Болған қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... болғандығына қарамастан,
ҚК 98 б. 2 б. бойынша бағаланады. Ең алдымен, бұл кісі өлтірулер ... ... ... ... ... жат ... ... жан күйзелісі жағдайында жасалуы тиіс. Бір адамның
жан күйзелісі жағдайда өлтірілуі және ... ... ... қол сұғу ҚР ... б. 2 б. ... ... қылмыс деп қарастырыла алмайды.
Жазалау түріне келетін болсақ, жан күйзелісі жағдайында кісі өлтіргені
үшін жазаның жеңілдетілуі күман ... ... жоқ. 1959 ... ҚК 105 бабы ... ол 5 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру,
ал 98 баптың 1 бөлімі бойынша тек қана 3 жыл бас ... ... ... Жан ... ... кісі ... әлеуметтік және
психологиялық мәні
Жан күйзелісі жағдайында ... кісі ... ... мәні ... істі ... ... ... мен шарттардың астарында жатыр.
Нақты өмірлік жағдайдың себептері мен шарттарының кінәлі ... ... ... ... зор, яғни олар осы ... ... ... оның қоғамға қарсы көзқарастарының қалыптасуы, талпынысы,
әдеттері, өмір сүру жағдайларының жиынтығы.
Әрбір өмілік жағдай объективтік ... ие, яғни ... ... ... ... тән көзқарастарға, тәжірибеге, бейімділіктерге және
т.б. байланысты субъекті жасайды және оған ... ән ... мән және ... мән ... ... айырмашылықтар
болуы мүмкін, алайда адам сол кездегі орын ... ... ... ... өзі сол ... ... мән бере ... өзіндік
шешім қабылдайды.
Адамның күнделікті және экстремалды жағдайларда іс-әрекеті әр ... ... да, ... ... әкеп соқтырған оның әрекеттерін
бағалай отырып, оның алдын ала мұндай салдардың ... ... ... анықтау қажет.
Нақты қылмыстардың жасалуының себептерінің дұрыс ұғыну үшін нақты
өмірлік жағдайдың бір түрі – ... ... ... ... Ол
дегеніміз – бір-біріне қарама-қайшы ... ... ... ... ... түрлерінің пайда болуын себеп
болатын дау-дамайлар.
Жан күйзелісінің жағдайын және қылмысты жасауға себеп болып ... ... ... ... ... осы жағдайды сипаттайтын жағымсыз
сыртқы жағдайлар және басқа да ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізе отырып, қылмыстық әрекетті таңдау алдында
едәуір роль атқарады.
Нақты өмірлік жағдай жәбірленушінің ... ... ... кенеттен пайда болған күшті рухани толқудың нәтижесінде адамға
қарсы қылмыс ... ... ... ... ие ... Шиеленіскен жағдайда
адам әдетте өз іс-әрекетін нақты әрі жан-жақты ойлауға, оның ... ... мен ... ... ... жағдайлар сол сәтте орнаған жағдайға тікелей жауап беретін
адамгершілік толқудың пайда болуына себеп ... ... ... ... ... болып, өздерін тек сәйкес жағдайлар орын ... ... ... ... да олар ... ... ... тек бағыт-
бағдар беріп қана қояды. Бірақ олар теріс әрекеттік себебі болуы да ... ең ... ... ... де ... ... ерікті болып
табылады, олар іс-әрекетті таңдай ... ... ... ... ... яғни оның ... және ... жауапкершілігі
үшін негіздеме бар деген сөз. Егер адамның ... ... мен ... ... ... ... бере ... өз әрекеттерін басқара
алмайтындай жағдайда өте жоғары болса, онда ол есі дұрыс емес деп ... ... ... ... адам ... ... тартылмайды.
Адамның әрекеті, оның ішінде құқыққа қарсы әрекеті, ... ... ішкі және ... ... ... болып табылады. өз кезегінде, оған бұрын орын алған әлеуметтік
ортаның ... ... әсер ... ... ... және ... жеке
басының адамгершілік қасиеттерінің ... ... ... тигізетін
жағымсыз жағдайлар, сондай-ақ жағдайдағы қылмыстың жасалуы үшін құрамында
объектілік мүмкіндігі бар қылмыстық ойдың туындауына ... ... ... ... ... - ... теріс көзқарастар,
қызығушылықтар, қарым-қатынастар, бағыт-бағдарлар. Тек ішкі факторлар ... ... ... ... себеп бола алады.
Алайда, кейбір авторлар қылмыстық әрекеттердің себептері туралы сөз
қозғағанда, олар ... ... ... ... атқарады, оны қылмыстық
әрекеттің себебі деп тану қажет, ал мұндай жағдайда адамның ... ... ... ... ... ... табылмайды деп есептейді.
Осылайша, қылмыстық әрекеттің себептері туралы мәселеге ... ... ... екі ... ... ... ортаның және
қылмыскердің жеке басының ішкі қасиеттерінен құралған факторлардың өзара
қарым-қатынасының ... ... ... ... осы ... ... ... фактор сияқты өмірлік жағдайларда да кездесіп жатады. Бұл
тезистің ашық мысалы ретінде жан күйзелісі жағдайында ... кісі ... ... ... маңызды рольді кінәлі адамның және жәбірленушінің
арасындағы қылмысқы дейінгі шиеленістік жағдай атқарады.
Сондай-ақ адамның көңіл-күйі де ... ... ... мәнге ие болады. Себебі адамның сыртқы ортаның ... да ... ... ... бір ... оның әрекеттері белгілі бі
дәрежеде оның сыртқы ортаға көңіл-күйлік жауап беруге ... ... ... ... адам ... төмендеуіне әкеп
соқтыруы мүмкін. Стрестік жағдайындағы физиологиялық жан ... ... ... ... ал оның динамикалық сәттері адам әрекетінің
толық мағыналығын кемітеді.
Көңіл-күйлік қысымының ролі басқа жайттарда да ... ... ... ... ала ... күйзелу ол жоспарларға жұмыстың жағдайларын
алдын ала бағалауға мүмкіндік берсе, онда көңіл-күйлік стресс алдын ... ... ... ... ретінде роль атқарады, яғни ... ... ... ... бұзады деген сөз. Мұндай жағдайларда
әрекеттердің қандай да бір ... қате ... ... ... болып табылады.
Кенеттен пайда болған күшті рухани толқу кезіндегі ... ... ... ... акті ... ... тұрақты
әрекетке қарама-қайшы болып есептелетін тұрақты өткінші ... ие ... ... ... ... мінез-құлық белгілі бір
амалдың реттілігін сақтамайды және өзара қарама-қайшы болып келеді.
Жан күйзелісінің жағдайында кісі ... ... ... ... себебі қылмыстық әрекет жасаудың негізінде адамның ... – оның ... ... ... ... ... жағдайда қылмыскер кенеттік
шешім қабылдайды, өйткені уақыттың тығыз болуы, жағдайдан шығудың жолдарын
қарастыру, оларды салмақтау ... ... ... орын ... ... бұл ... кенеттен, ойланбастан қабылданады. Мұндай
адамдар үшін қылмысты ... олар үшін ... апат ... ... ... ... деректеге сүйенсек, жан күйзелісі
жағдайында кісі өлтіру қылмысының 50 % - нан астамында сол жан ... ... ... ... адамдаы ұзақ уақыт бойы жүйке жүйені
жаралайтын жағдайлар блып ... ... ... ... жан күйзелісі
жағдайына итермелейді, ал оның сыртқа шығуына жәбірленушінің кезекті немесе
қайталанбалы зорлық-зомбылығы, ауыр кемсітуі немесе өзге де ... ... ... ... ... Бұл ... адамның жүйке жүйесінің
қабықшасында сақталып келе ... ... ... жан ... ... болуына септігін тигізетін жүйке жүйені тоздыратын
факторлар қатты әсер етеді. Психологтардың ... ... ұзақ ... ... ... ... немесе ұдайы қайталанып тұратын жағымсыз
жағдайлар тіпті сау жүйке жүйені қоздырып, өзіне берік, сенімді ... ... ... ... ... ... Егер жәбірленуші жан күйзелісі
жағдайы пайда болғанға дейін белгілі бір ... ... ... қарсы
әрекетін жалғастырып келген болса, онда тікелей себептің сипаты мен
маңыздылығын ... ... ол ... ... ... ... ... жағдайында жасалған кісі өлтірудің психологиялық
табиғатына (мәніне) тоқталатын болсақ, сол жан ... ... ... ... ... жағдайдың жалпы адамның сана-сезімі
мен мінез-құлқы қалай әсер ... ... ... ... ... ғана қоғамдық қауіпті сипатқа ие адамзат әрекетінің актісі ... жан ... ... кісі өлтіру қылмысының мәнін түсінуге
болады.
Психикалық процестер мен ... ... ... ... ... жүзеге асыруға арналған сыртқы және ішкі жағдайлардың
маңыздылығын анықтау жолымен оның белсенділігін реттеу ... ... ... ... көңіл-күйге көңіл-күйдің өзін, сезімдерді
және жан күйзелісі жағдайын жатқызады.
Қызметтің ішкі реттегіштерінің бірі болып ... жан ... ... ... еткен объекті мен жағдайларды білдіреді.
Сондықтан адамдағы жпн ... ... ... ... ... ... жеке көзқараспен қарау байланысты болып келеді.
Өзінің психологиялық құрылымы бойынша жан ... ... ... ... табылады. «Жан күйзелісі дегеніміз – адамның
бойына тез ... ... ... ... ... бақылау
еркінің бұзылуымен (ұстамдылығының жойылуымен), сондай-ақ бүкіл организмнің
өмірлік қызметінің өзгеруімен сипатталатын ықпалы зор көңіл-күйлік ... ... ... ... ... осы көңіл-күйлік жағдайға баға бере
отырып, оған мынадай ... ... «Жан ... ...... ... және ... таралатын көңіл-күйлік процесс ... ... ... ... ... ... табылады».
Жан күйзелісінің ең маңызды қасиеттерінің бірі – адамның сана-сезімне,
оның бүкіл ... ... әсер ете ету ... ... үшін ... сана-сезімінің тарылуы, жан күйзелісін
тудыратын күйгелектік күйге ауысуы тән. Сана-сезімдегі бұл ... ... ... азумен байланысты жан ... ... мен ... ... ... ... жан ... бірінші кезеңінде әрбір адам, ... адам ғана ... ... жас бала да ұстамды бола алады., ... біле ... Одан ... ... адам жиі ерік ... ... есепке беріксіз және ойланбастан әрекеттер жасайды. ... ... ... бұл кезеңдер дөрекі тәртіпсіздігі немесе мас болған кездері
байқауға болады: мұндай адам ауыр жан ... ... олар ... ... ... болуға мүмкіндік береді, сондықтан да ол жасаған
қылмысы үшін жауапкершілікке тартылуы тиіс.
Жан күйзелісі жағдайында жасалған әрекетер жалпы ... ... ... олар ... ... ... одан жұлқынып шығады.
Жан күйзелісінің психолгиялық санаты осы жағдайда себепкер ... және ... ... ... ... ... ... басының қасиеттері мен ерекшеліктері, оның жүйке жүйесінің қасиеттері,
организмі уақытша ... жан ... ... мен ... ... ... болу ... психологиялық зерттеу
кезінде жан күйзелістік жағдайдың 3 түрінің бар деген қорытындыға келді:
а) организмге әсер ететін күйгелектік өте ... ... ... және адам ... ... күші ... сәйкес реакциямен жауап
беруден қалады;
б) тұлғаның қандай да бір ... ... ... және жеке басының білімдеріне қарама-қайшы ... ... ... анықтала алмайды;
в) тұлғаның әрекетінде ... ... екі ... ... ... жан күйзелісінің пайда болуының негізінде
шиеленісу механизмі жатыр. ... жан ... ... ... ... бірі болғандықтан, ол жағдайдың маңыздылығына жеке
баға берумен, нақты адам үшін оның мәнділігімен анықталады.
Жан ... ... ... ... адам үшін ... да ... маңызы бар біртұтас жауап беру реакциясы болып табылады.
Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ие ... әрекеттер пайда болуы тән. Қозғағыш қоздырушы,
ретсіз әрекеттер, ондағы автоматизмнің бар болуы жан күйзелісінің ... ... ... ... ... отырып кісі өлтіру қылмысы жасалған кезде
автоматизмнің ар болуы туралы атыстардың бірнеше рет ... ... ... тым ... куәландыруы мүмкін. Сондай заңдылықтар суық
қаруды қолдана ... ... ... да тән. ... ... ... ... автоматизмнің бар екендігін дәлелдейді.
Жан күйзелісі жағдайына тән ... ) ... ... осы ... тез ... ... барлық күрделілігіне
қарамастан, адам жан күйзелісі пайда болатын кезеңінде жан ... ... ... ... жөн. ... рухани толқу кезінде
қылмыс жасаудан бас тарту мүмкіндігі осындай әрекеттер үшін ... ... ... ... ... ... ... қорытындыға келуге болады.
Кенеттен пайда болған күшті рухани толқу кезінде жасалған кісі ... ... ... ... ... жан ... жағдайында жасалған әрекеттер адам меңгере ... ... жата ... (бұл жайт ... ... ... жағдай ретінде жан күйзелісі адамның сана-сезімдік
бақылауын толық жоймайды, тек оны ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау сәтіндегі еріктік іс-әрекетімен, оның қоршаған ортаға
сана-сезіммен қарау ... өз ... мен ... ... ... мүмкіндігімен байланысты. Алайда қылмыстық ... ... ... ... ... алу ... ие болу сияқты
импульсивтік (көңіл-күйлік) іс-қимылдарымен де ... ... ... ... ... жан күйзелісі кезінде жасалған кісі өлтіру
жатады.
Жан күйзелісі жағдайындакісі ... ... ... деп ... ... ... ... мұндай қылмыстар уақыт өте жүйке
жүйені тоздыратын және тікелей стрестік жағдайға әкеп ... ... ... – жиі ... ... ... ... жағдайлар сипатына
ие отбасылық-тұрмыстық қарым-қатынастардың ... ... ... ... жағдайында кісі өлтіру өз мәні ... ... ... ... және ол да ... қоғамдық қауіпті қылмыстар секілді
жоғарыда мәнін ашуға тырысқан, өзіндік әлеуметтік себептерге ие.
2 тарау. Жан ... ... ... ... ... Жан ... жағдайында кісі өлтіудің объектісі
Жоғарыда атап көрсетілгендей, кез келген кісі өлтірудің, оның ішінде
жан күйзелісі ... кісі ... ... адам өмірі болып табылады.
Алайда, қарастырылып жатқан жағдайда қол ... ... кез ... ... ... ... әрекет құраындағы маңызды рольді атқаратын
адамның өмірі болып табылады. ... Заң (ҚР ҚК 98 б.) ... ... ... ... ... ... «орынды» жан күйзелісі жағдайына
себепші болған ретіндегі жәбірленушінің іс-қимылдарына береді, сондай-ақ
бұл заң ... ... ... ... қарағанда жәбірленушінің өзінің
жеке қадір-қасиеттерін тереңірек зерттеуге ... Дәл осы ... ... қол ... оны ... ... ... жан күйзелісі тікелей жәбірленушінің белгілі бір
құқыққа немесе адамгершілікке жат қылықтарымен: ... ... ... жат ... (әрекетсіздікпен), сонымен
қатар тікелей жәбірленушінің жүйелі түрде жасаған құқыққа ... ... жат ... ... ... ұзақ ... ... жаралайтын жағдаймен байланыстырылады. Мұндай әрекеттерді
(әрекетсіздіктерді) жәбірленуші жасауы ... ... дәл ... (әрекетсіздіктері) қарастырып жатқан қылмыстағы кінәлі адамға
жан ... ... ... ... шарты болып табылады.
Кінәлі адамның оның өміріне қол сұғуынан ... ... ... ... (әрекетсізіктері) заңның мағынасы бойынша әр-алуан емес,
біріншіден, кінәлі адамда жан күйзелісін тудыра ... ... ... ... болған жан күйзелісінің өкінішті ... ... ... немесе адамгершілікке жатпауы, үшіншіден, жан күйзелісін
тудыра алатын тікелей себепші ретінде және ... ... ... ... бола ... жағдайлардың болуы қажет.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде қарастырылып жатқан қылсыста ... ... ... ... бір ... негізінде алынған
кез-келген жәбірленуші емес, кінәлі адамға қатысты өзінің белгілі бір ... үшін ... қол ... ... ... табылатын
субъект деген қорытындыға келуге болады.
Дәл осы жәбірленуші, атап ... оның ... ... ... жат қылықтары, кінәлі адамда жан күйзелісін ... ... ... әкеп ... жағдай реттілігінің әрбір буынын, ондағы жәбірленушінің іс-
қимылдары түрткі рольді атқаратын жағдайдың мән-жайын анықтауға болады.
Мұндай ... ... ... жәбірленушінің құқыққа ... жат) ... ... ... одан кейін олардан
туындаған кінәлі адамның жан күйзелістік жағдайы (одан әрі ... ... ... ... ... ... ... қасақаналық өрбиді) және
одан кейін қылмыстық қол сұғушылықтың соңғы кезеңі (шешімі) – нәтижесінде
жәбірленушіні мерт ... ... ... ... ... ... жағдайлардағы жәбірленушінің сәйкес қылығы қылмыскер кінәсінің
дәрежесін төмендетеді, себебі ол кінәлі адамда жан күйзелістік жағдайына
себепші болып, оны кісі ... ... ... ... адам қарастырылып жатқан жағдайда өзінің
өрескел және арандатушылық қылықтарының құрбаны болып отыр.
Қорытындылай келе, ҚР ҚК 98 б. ... ... қол ... ... - ... қарсы жасалған басқа қылмыстардағы объектілердің
табиғатымен ұқсас, алайда ... ... ... адам және ... ... сол адамның (басқаша айтқанда жәбірленушінің)
өлтірілуі басқа ... ... оның өзі ... қарсы
(немесе адамгершілік жат) қылықтарымен қылмыстық қол сұғушылыққа ... ... атап ... ... ... ... объективтік жағы (себепті байланыс)
Кісі өлтірудің, басқа да ... ... ... ... ... ... Себебі кісі өлтіру – адамзат мінез-құлқының
актісі, ал оның психологиялық талдауы ... ... және ... ... ... ... – осы ... қасиеттерінің басқаға әсері ретінде
кісі өлтірудің зерделеу, қылмыскердің себептері мен мақсаттарын ашу. ... ... ... ... ... жағы зерттеледі, оның
тікелей себептері анықталады.
Осы сұрақтарды түпкіліктей зерттей отырып, маңызды жайттардың бірі –
кісі ... ... ... ... басты назар ударылатын ... ... атап ... ... ... ... кез-келген актісі сияқты кісі өлтіру
белгілі бір психикалық-физикалық біртұтастықты құрайды. Оның ... мәні ... қана ... сондай-ақ ол қоршаған ... ... ... ... ... объективтілік
түрлері, әрекеттері немесе әрекетсіздігі арқылы сыртқа көрінеді.
Кісі өлтірудің объективтік жағы – адам ... ... ... ... ... қол ... ... жағынан, субъектінің қылыстық әрекеті
басталатын және қылмыстық ... ... ... аяқталатын
жағдайлар мен құбылыстардың реттілігі тарапынан қарау ... ... ... ... зерделеу кезінде мынадай аспектілерді
қарастыру қажет:
а) субъектінің қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... әрекет пен қылмыстық нәтиженің арасындағы себептік байланыс;
г) қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... жан күйзелісі кезінде жасалған қылмысқа қатысты
қарастырайық.
Жан күйзелісі кезінде ... ... ... жағы ... ... жасалуымен ерекшеленеді.
Пайда болған және жылдам жүзеге асырылатын жан ... ... ... ететінділігімен және ол адамның қалыпты психикалық жағдайында
болмайтындығымен түсіндіріледі. Осылайша, жан күйзелісі кезінде ... кісі ... ... емес, себебі жан күйзелісінің пихологиялық
табиғаты кез келген ... ... ... ... ... ... негізінде адам жан күйзелісі кезінде жасалған
қылмыстық әрекеттердің табиғаты мен ... ... ... ... ең алдымен қылмыстық құқық теорияындағы қылмыстық әрекет дегеніміз не
деген ... ... беру ... ... ... ... жағы
ретінде қылмыстық әрекетке былай анықтама береді: «қылмыстық әрекет
дегеніміз – ... ... ... ... және осы
адамның дене қимылдарынан тыс ... ... ... ... мінез-
құлқының қоғамдық қауіпті актісі болып табылады».
Адамзаттың кез-келген іс-әрекеті секілді қылмыстық іс-әрекеттер де
белгілі бір себептерден ... және ... бір ... ... ... ... қылмыстық әрекеттің бастапқы және соңғы
сәті деп белгілеу қабылданған. Қылмыстық ... ... ... дене ... ... ... және ... қарсылық деген үш
белгілер болғанда ғана сол ... ... ... деп ... Қылмыстық
әрекеттің соңғы сәті қылмыстық нәтиженің болуымен немесе жоғарыда ... ... ... ең болмаса біреуінің болмағандығымен
анықталады.
Жан күйзелісінің кенеттен пайда болуы сияқты ... ... ... мұндай кенеттілік қылмыскердің жан күйзелісі кезінде жасалған
қылмыстық әрекеттерге таралмауы мүмкін. Жан күйзелісі пайда ... ... ... ... ... ... ... беру деп
қарастыру дұрыс емес. Жан күйзелісі мен кісі өлтіру сәтінің арасында ... ... ... ... бұл ... ... мерзімде кінәлі адамда
жан күйзеліс жағдайы сақталуы мүмкін. Кенеттілік қылмыстық әрекеттердің
басталуын емес, жан ... ... ... ... ... болып табылады. Зерттеуге алынған санаттағы қылмыстық істерді талдау
жұмыстары, барлық қылмыстардың 30 %-ын кінәлі адам тікелей жан ... ... ... қылмыс жасау алдында әртүрлі әрекеттер жасағандығын
көрсетті. Мысалы кісі өлтірер алдында қылмыскер қылмыстың құралын алу үшін
өзінің ... ... ... бөлмеге қарай жүгіреді, жәбірленушінің
ізіне түсіп, үйіне баса көктеп кіреді, оқ атады және ... ... ... жасалатын әрекеттердің сипаттамасы туралы
айтатын болсақ, бұл сұрақ бойынша ғалмдар ... еш ... жоқ. ... қарастырылып жатқан әрекеттер толық ... ... ... ... ие деп ... ... ... бар
екендігін жоққа шығарады. Бұл көзқарасты жақтаушылары кінәлі адам ... ... ... ... ... ... ... алдын ала
білумен қатар, оған қол жеткізу үшін өзінің еркін бағыттайтындығын ... Олар бұл ... ... ... ... адам жан ... сатысында және алатындығына негіздейді.
Психологтар жан күйзелісінің ықпалындағы адамда күрделі әрекеттері
бұзылып, стереотиптік әрекеттері ... ... атап ... ... ... ретсіздік және олардағы автоматизмнің болуы
жан күйзелісінің маңызды көрсеткіштері болып табылады.
Жан күйзелісі ... ... адам ... ... жету ... ... жеңуге қабілетті, қолына түскен заттарға жармасады,
егер олар болмаса, онда ... ... ... ... ... ... «ренжіткен» адамды «құр қолмен» қылғындырып өлтіруге де дайын,
ондайға шамасыжетпесе оны ... ... ... ... ... ... деректеріне сүйенсек, қарастырылып жатқан қылмыстың 15%-да
кінәлі адамның әрекеттері ерекше толқу және ... ... ... ... деп ... қажет. Осы сұрақ бойынша мұпндай ... ... ... ... берді.
2007 жылы Алматы қалалық соты өз шешімінде С.В.Паршинцевтің ... ... ... ... ... деген дұрыс біліктілік берген. Алдын
ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... рухани толқуда (жан күйзелісінде болып) болып, оны балтамен
кемінде үш рет басынан ұрып, одан кейін Молочнюкті ... ... ... ... ... 26 рет, ... ... 8 рет, қолдарына кемінде 5 рет
ұрып-соққан. Паршинцевтің әрекеттері ерекше қатыгездік сипатында болса да,
сот оның ... жан ... ... ... ... деген дұрыс
шешім шығарды.
Осылайша, жан күйзелісі кезінде кісі өлтіру белсенді құқыққа қарсы
әрекеттер арқылы ғана ... ... ... ... ... ... сипатта болады, яғни сол ... ... ... ... көбіне, ерекше қатыгездікпен жасалатындығымен
анықталады.
Адамның қылмыстық әрекеттері қылмыстық нәтижеге әкеледі – қылмыстық
объективтік ... ... ... ... бұл жағдайды зиянды қылмыстық салдар қоғамдық
құндылықтарды ... ... зиян ... ... деп ... ... ... сипаттамасы бойынша әр-алуан. Олардың
арасындағы ең көп ... түрі – ... зиян ... ... ... қоса адамзат құрбандары да орын алады. Өзінің физикалық ... ... ... ... ... бұзумен немесе зиян келтірумен
байланысты.
Қылмыстық салдар дегеніміз – қылмыстық заңмен ... қол ...... ... ... ... мен ... жасалған қылмыстық әрекеттен (әрекетсіздіктен) туындайтын
материалдық ... ... зиян ... ... ... ... ... жасау кезіндегі қылмыстық нәтиже
адамның өлімі болып ... Осы ... қол ... ... адамның
өмір сүру негізі болып табылатын адам өмірі ғана емес, ... адам ... ... ... қатынастар болып табылады.
Сондықтан қылмыстық заң биололгиялық құбылыс ретінде ғана ... ... ... құндылық ретінде адам өмірін күзетеді.
Кісі өлтірудің ... ... ... ... ... ... әрекеттер мен пайда болған қоғамдық қауіпті салдардың арасындағы
себепті байланыс.
Жан күйзелісі жағдайында кісі өлтіру кезінде ... ... ... жат) ... (әрекетсіздіктері) кінәлі адамда жан
күйзелісінің пайда боолуының қажетті шарты болып табылады. Бұл ... ... ... жағдайлар кезінде мұндай шарт ... ... ... үшін ... ... онсыз бұл нәтиже болмайтын еді.
Кінәлі адамның жан күйзелісінің жағдайы және одан ... ... ... ... ... жауапты реакциясы болып табылады.
Сондықтан соңғысы басқа адамның, яғни жәбірленушінің өміріне ... ... ... ... ... ... жан ... пайда болуы
үшін қажетті шарт. Жәбірленушінің кінәлі ... ... оның ... ... ... әрекеттері (әрекетсіздіктері) болмаса (қылмыс
құрамының құрылымдық элементі ретінде) жан күйзелісі де ... ... ... ... ... ... болмайды дегенді
білдіреді. Осылайша қарастырылып ... ... ... ... ... ... ғана ... шынайылықтың кез-келген
әрекеттері немесе құбылыстары емес, жан ... ... үшін ... ... табылады. Алайда, жәбірленушінің ҚР ҚК 98 ... ... ... ... ... ... ... жан күйзелісін
тудыруы мүмкін бе деген сұрақ пайда ... Бұл ... ... қылмыстық
заңда берілген, онда жәбірленушінің тек құқыққа қарсы немесе адамгершілікке
жат әрекеттері туралы айтылған. Бұдан ... егер ... ... ... оның жақындарына қатысты толық құқылы (немесе адамгершілікке
жататын) әрекеттер жасаса, онда (ҚР ҚК 98 б.) ... ... ... жан ... туралы сөз қозғаудың қажеті жоқ. Кінәлі адамда жан
күйзелістік жағдай жәбірленушінің ... ... ... ... ғана ... ... ол сондай-ақ соңғысының қате
әрекеттерінен де туындауы мүмкін. ... ... ... нәтижесінде
көз алдында баласы қайтыс болған әке жан күйзелісі жағдайында сол автокөлік
жүргізушісін өлтіреді, бірақ бұл көлік ... жол жүру ... яғни өзін ... ... Егер әке мұндай жан күйзелісінің
жағдайында кісі өлтірген болса да, бұл ... ... заң ... ... ... ... салдарынан болған жоқ, олар құқыққа
қарсы немесе адамгершіліке жат ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 98 б. бойынша емес жеңілдететін жағдайлары жоқ ... ... ... ... ... ... заңға жәбірленушінің заңға
және адамгершілікке жат мінез-құлығын, ... өзге де ... ... ... ... ... жалпы қалыптаманы енгізуді
ұсынады. Заңға мұндай жалпылама қалыптама енгізген жағдайда, аталмыш қылмыс
тым жалпылама, кеңейтілген сипатқа ие ... ҚР 98 ... ... ... іс-әрекеті қайткен күнде де «кешірімді сипатқа» келіп саятындықтан,
мұндай ұсыныспен келісе қоюға ... ме ... ... ... ... бір
нақты құбылыстардың бұлай өріс алуына еш жол беруге болмайды
____________________
¹Қар.: Қатты жан ... ... ... ... адам ... Заң ... ... дис. Автореферат.- М., 1995.- 8 Б.
Сондықтан да, Қылмыстық Кодекс аффект жағдайының туындауына қажетті шарт
ретінде жәбірленушінің ... ... және ... жат ... Жәбірленушінің тек осындай ахуалдығы мінез-құлығы ғана ҚР
Қылмыстық Кодексінің 98 бабымен көзделген ... ... ... ... ... алып ... Олай болмаған жағдайда, ҚР Қылмыстық
Кодексінің 98 бабы ... ... ... ... ... және ... қажетті себеп
ретінде жәбірленушінің тарабынан жасалған күш қолдану, зорлық-зомбылық ... ... ... ... арқылы күш қоданып, өктемдік
көрсету жәбірленушінің ... ... ... ... табылады.
Алайда, қажетті қорғаныс мақсатында, ... ... ... үстінде
немесе аса қажеттілікпен, заңды қызметті орындау мақсатында ... ... ... қолданылған күш көрсету бұған жатпайды. Мұндай
жағдайларда жәбірленушінің теріс ... ... ... ҚР ҚК 98 ... ... ... Бұл ... толығымен жәбірленушінің басқа әрекетіне
(әрекетсіздігіне) қатысты.
Күш қолдану – кінәліні аффекті ахуалына жетелейтін еә кең ... Сот ... ... ... ... ... адам өлтіру
қылмысының 70% осы аталған күш ... ... орын ... ... ... күш ... ... жасау заңға
қайшы болуы тиіс. Алайда, кінәлі мұндай жағдайларда қорғану мұқтаждығына
әрекет етпеуі тиіс. Олай болмаған ... ... ... ... болу ережелеріне сай құқықтық бағаланады. Мұндай жағдайда, ... ... күш ... ... ... ... қауіп төнбейтін сәтте
әрекет етеді. Дегенмен, айыпты жәбірленуші ... ... ... ... ... ... ... әрекет етуі тиіс.
Айыптының аффект жағдайы жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... Қорлау мысқылдауды, ар-намысына тиіп,
мазақтауды білдіреді. Адамның ... ... зиян ... ... ... масқаралаудан айырмашылығы, ол адам жанын
біртіндеп жейтін , балағат сөздерсіз-ақ, оның ар-намысын ... ... ... адамның дене кемістігін немесе басқа да кемшілігін айтып
мазақтап, қорлау секілді. Кекесінді мазақтап, ... ... ұзақ ... ... ... әкеп ... жауыздықпен қорлау деп, адамның ар-
намысына тию, ... ... ... ... ... жеке ... ... айтамыз. Қорлап, мазақтаудың қайсысын ауыр деп есептейміз – ... ... ... ... ескере отырып, белгілі жағдайдағы нақты
фактілерге қарай шешілетін ... ... ... діни ... ... ... жатады. Мазақтап, қорлаудың ауырлығына баға беруде
кінәлінің жеке басына тұлға ретінде қадір-қасиеттері ерекшеліктері ... ... ... ... ... жүкті болуы
т.б.).
Жәбірленушінің өзге де бұрыс әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) зорлық-
зомбылық, қорлап, ... ... да, ... құқы мен заңды мүддесіне
нұқсан келтіретін, ... ... ... ... болады. Бұл күш
қолдану нәтижесінде болғанымен, адамның денсаулығына зиян ... ... жала ... ... ... зақым келтіру, құртып жою,
лауазымын асыра сілтеп қолдану, лауазымдық ... ... ... сома
қарыз ақшаны қайтармау т.б. жатады.
Жәбірленушінің жүйелі түрдегі заңға қайшы немесе ... ... ... ... ұзақ уақыт теріс әсер ету арқылы, оның жанын
үлкен дертке бөлеп, соңында ... ... әкеп ... ... ... ... психикасына ұзақ уақыт бұлай ... әсер ... ... ... теріс қылығын қайта жалғастыра ... ... ... ... ... болмашы себепке бола аффекті
жағдайында жәбірленушіге қарсы әрекет ... ... ... ... туындауына кезекті немесе қайта-қайта күш ... ... ауыр ... ... ... жәбірленушінің басқа да
адмгершілікке жат әркееті ҚР ҚК 98 ... ... ... ... ұзақ ... бойы жаралайтын әрекеттер, оған қорлық көрсету, ұрыс-
керісті шешу ... ... алып ... бұл адам ... ... кері ықпалын тигізіп, аффект жағдайының туындауын одан әрі
жеңілдете ... ... ... ... адам ... нақ осы
ұзақ уақыт бойы қорлау адамның осыған дейін ... ... ... ... рухы ... ... жүйкесіне де үлкен ... ... өзге де ... ... (әрекетсіздігі) белгілі біру уақыт
бойы аффекті жағдайы туғанға дейін үздіксіз жалғаса ... ... бұл ... туындауына алып келген мән-
жайларға салиқалы, әділетті баға беру үшін ... ... ... ... ... ... бағаланады.
Жәбірленушінің айыптыға немесе оның жақындарына қатысты әрекеті ғана
емес, сонымен бірге, әрекетсіздігі де ... ... ... ... ҚР ... ... ... аффект жағдайының жәбірленушінің
кінәліге қарсы күш қолдануы, мазақтауы, қорлауы, қатты қорлауы секіәлді
теріс әрекеттерінен туындау ... ... жиі ... ... Қылмыстық Кодексінде бұл мән-жай ... ... де ... ... әкеліп соқтыратынын жоққа ... ... ... ... ... ... медициналық көмек
көрсетуден бас тартуы себепті, айыпты аффект ахуалына ... ... ... жағдайы да белгілі. Алайда, жәбірленушінің теріс
әрекетімен қатар, оның әрекетсіздігі де теріс ... ... ... ... келтірілген мысалда медициналық қызметкердің әрекетсіздігі сол
нақты жағдайда, егер ол ... ... ... ... ... ... сол
_____________________
²Қар.: Ольшевская О. Эмоцияның ролі және маңызы.- ... ... ... ... ... болса, медициналық қызметкердің бұл әрекетсіздігі
заңға қайшы болып ... ... ... ... ... ұшырауына бірден-бір себеп
жәбірленушінің оған қатысты теріс немесе адамгершілікке жат қылығы (әрекеті
немесе әрекетсіздігі).
Қазіргі әрекет етуші заң ... ... ... оның ... ... ... ... қылығының салдарлары туралы ештеңе айтпайды.
Қазақ ... ... ... ... әрекет айыпты немесе оның
жақындары үшін белгілі бір ауыр ... ... ... ... болатын.
Заңда мұндай жағдайдың жоқтығы, мұндай салдарлардың не әртүрлі
болатынын ... ... ауыр ... қана қоймай), не олардың тым
болмайтынын көрсетеді. ... ... ... ҚР ... Кодексінің 98
қолдану үшін айыптығы немесе оның жақындарына қандай да бір ... ма, ... жоқ па ... ... ... ... ... жәбірленушінің кез келген теріс әрекеті немесе әрекетсіздігі,
қайткен күнде де айыптының немесе оның жақындарының денсаулығына, яғни ... ... дене ... ... ... ... ... кезде заңи маңызға ие емес.
Сот тәжірибесінде аффект, онан соң, сол аффектінің әсерінен орын
алатын қылмыс ... ... ... ... ... артынан ғана емес, біраз уақыт өткеннен соң, айыптыға қарсы
жәбірленуші заңға қайшы немесе адамгершілікке жат жасаған қылығы мәлім
болған кезде, яғни, ... ... бұл ... ... ... тууы ... ... жағдаймен сипатталатын қылмыс, айыпты адам
жәбірленушінің бұл әрекеттерін үшінші тұлға арқылы ... ... мен ... ... болған тұлға арқылы білген кезде де орын
алуы мүмкін. Мұндай жағдайларға баға берген ... ... ... аадм миының
осы сезімдерге сәйкес қызмет ететін құрылымын тітіркендіруші талшықтарынан
туатынын ұмытпаған жөн. Жәбірленушінің заңға қайшы, ... ... ... ол туралы алынған ақпараттар да жүйкені тітіркендіруші
болып табылады. ҚР ҚК 88 бабын біліктеуде, әсіресе, ... ... ... ... ... ... арты ... соқтырғанын дұрыс біліктеу үшін осы қақтығыстың, ұрыс-керістің
тууына себеп болған адамды анықтау қажет. Егер осы қақтығысқа, дау-дамай,
ұрыс-керіс, төбелеске айыпты ... ... ... мұндай ахуалда
қарсы жасаған әрекеті 98 баппен көзделген аффекті жағдайына ... ... ... деп ... ... деп табылмайды. Мұндай жағдайдағы
жәбірленушінің әрекеті «ақталатын» аффекті емес және ҚР ... 98 ... ... ... ... ... себеп ретінде
қарастырылмайды. Осыған байланысты, Алматы облыстық сотының қылмыстық істер
алқасының Әуезов аудандық сотының үкімін бұзуы әділетті деп табылады. Н.
Және С. Арасындағы ... ... ... ... ... ... ... бұзылды. Істің материалдарынан анықталғаны жәбірленуші Н. бірінші
болып С.-қа қарсы пышақ алып ұмтылмаған. Ал, С. «Н.-ның қолынан Н.-ның ... ... ... ... осы ... Н.-ның көкірегінің тұсына үш рет
тыққан,... осылай жәбірленушіні өлтірген³». Бұл жағдайда, аудандық сот
ұрыстың осылай шиеленісуіне ... ... ... ... ... ... Үкім ... заңды қолданудағы осындай олқылық
бұл үкімнің бұзылуына негізгі дәйек.
Жәбірленушінің ... ... ... ... ... жауап ретіндегі
қарсы әрекетінің туу уақытын қарастырған жөн. қылмыстық құқық теориясында
аффект ахуалындағы қылмыс кездейсоқ, осы ... ... ... ... ... ... ... мұрағаты 2006 жыл., №22-2098-06 ... деп ... ... қарсы қылығын мұндай жағдайда
жәбірленушінің теріс қылығына жасаған қарсы жауабы деп ... ... ... ... мен ... ... арасында өтетін
уақыт ҚазақССР 105 бабын қолдануды жоққа шығарады (ҚазақССР 105 бабын ҚР ... ... ... Алайда, жоғарыда айтып өткендей, тәжірибеде айыптының
жәбірленушіні өлтірмесбұрын басқа да ... ... ... ... ... ... ... туралы
ғалымдардың пікірлері әрқалай. Кейбір криминалистер айыптының жәбірленушіні
өлтіргенге дейін белгілі бір әрекеттерді ... ... ... аффекті
ахуалында болмағанын, сол себепті ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабына ... ... ... ... бұл ... ... пікірді ұсынады.
Айыптының қылмысты тікелей жүзеге асырғанға дейін ... бір ... ... асыруы аффектіге, одан соң адам өлтіруге дейін біраз
уақыт ... ... ... аса ұзақ ... ... ал қылмыс аффект
ахуалында жасалатын уақыт ішінде ойластырылып, орындалуы (бірнеше минуттан
аспайтын) ... ... ... ... ... ... адам ... заңға қайшы, адамгершілікке жат қылығына қарсы (тікелей)
жауап ... ... ... ... ... көрсеткен әрекетке
қарсы біраз уақыт өткеннен соң ғана баруы аффекті ахуалын жоққа шығармайды.
Жәбірленушінің өзін ... үшін ... оны ... ... ... ... жоқтығын білдірмейді. Мысалы, В. Және ... ... ... ... К. ... ... ... қорлайды, В.
оған
жауап ретінде К.-ның бетінен жұдырықпен соғады. ... соң В. ... ... барып, шифонердің артында тұрған «Иж-57» деген аңшы қрауын
алып, залға қайта кіріп келеді. Осы кезде ... ... ... ҚР ... Сотының бюллетені, 1998.-№2.-6Б. КСРО ... ... ... ... М.Д. Жеке тұлғаға жасалған қылмысқа жауапкершілік.-Л.,
1953.-28 Б.28.
6Қар.: В.В. Сидоров. Жұм. Жарғы. 54 Б.
зорлыққа қарсы аффекті ... В. ... ... ... ... өлтіру
мақсатында оны атып жібереді»7. Осы мысалдан ... К.-ны ... В. ... әрекеттер жасаған (көрші бөлмеге барған, ... ... ... ... т.б.), ... бұл ... ... В. К.-ның
өзіне көрсеткен зорлығына қарсы аффект халінде жасаған.
Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... әрекетін, құралын, қылмысты жасау ... ... ... ... сипаттарынан басқа (қылмыстық әрекет, қылмыстың нәтижесі,
олардың арасындағы себепті байланыс) ерекше ... ... ... ... ... ... іс ... бұл мән-жайлардың жан-жақты
және толық талдануы осы ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік береді, атап ... ... ... ... ... ... ахуалдың болуын жоққа шығаруға мүмкіндік береді.
Осы санат бойынша ... ... ... ... ... адам өлтіруде қылмыстық әрекетті жасаудың «өзіндік» белгілі бі
орындары бар. Мұндай қылмыс ... ... ... ... ... ... таныс, туыстарының мекен-жайында жасалады.
Мұндай мән-жайлар осы өлімнің ... ... ... ... ... айтар болсақ, адамдардың өзара қарым-қатынасының
тұлғалақ саласы субъектілерге жеке қарым-қатынастарды және ... ... ... дау-дамайды шешу орнына меңзейді. ... ... ... ... ... асыру тән емес.
Қылмыс түрінің осы санаты бойынша қылмыстық істерді талдау, аффект
жағдайында ... адам ... ... ... ... және ... ... алдында немесе мереке күндері, жалақы алу немесе туған күн қарсаында
жүзеге асатынын көрсетеді.
Айыптының аффект ахуалын ... ... ... ... ... ... ... Жетісу аудандық сотының мұрағаты 2006 жыл. №22-66-
06 қылмыстық ... мәні зор. ... ... ... рет ... кеткеніміздей, аффект
қылмыс құрамының конструктивті бөлігі ретінде ұрыс-керіс, ... ... ... өріс алған мұндай ұрыс-керіс барысында жәбірленушінің
заңсыз жасаған, адамгершілікке жат ... ... зор. Қан ... ... психикасы бұзылып, жанын ашу кернеген осындай афект
ахуалында қылмыстық әрекетке жол беріледі.
Қылмыстық іс-әрекетке бару құралы ... оның ... ... ... ... көзделмеген, тұрмыстық құрал-жабдықтар, атап айтқанда: пышақ
(оқиғаның 35%, олардың ішінде: ұсталық - 18%, ... - 11%, ... - 4%, ... ... ... арналған - 2%, біз - 2%), аңшы қаруы
- 2%, сондай-ақ, балта, ашқыш, тас, таяқ, галстук, шалбар ... ... ... пайдаланылады. Осы оқиғалардың жартысынан көбісінде айыпты
қолындағы кез-келген ... ... ... ... ... 13% - ... ... тартып алған, қалған жағдайларда
қылмыс кез-келген, қолына түскен нәрсемен ... ... ... ... ... сипаты мен әрекеті басқа да объективті әрекеттермен
қатар айыптының психикалық халін және аффект ... ... ... ... көрсетіледі.
2.3. Қылмыстың субъективті жағы
Зерттеліп отырған қылмыстың объективті жағымен ... ... ... ... да әсер ... ... отырған жағдайларда аффект
қылмыстың субъективтік жағының жалпы маңызын, сипатын және ... ... оның ... ... және ... ... құрамдас
бөліктерін анықтайды.
ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабымен көзделген қылмыстық кінәнің маңызы
мен деңгейі ... ... ... ... ... ... ... айыптының барлық іс-әрекетіне ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен шартталады
және оның қылмыстық ниетін, сипатын, ерекшеліктерін іске асырғанаға дейінгі
орын алған ... ... ... байланысты болады. өлтірудің
нысаналау аффект халімен тығыз байланысты, бұл ... ... ... ... деп ... негіз болды. Соңғы әрекет аффект
ахуалында орын алады, демек, кездейсоқ жасалады. Аффект ... ... ... ... та ... ... және дереу жасалады – «лезде»
немесе «сол сәтте» болмаса да, ... ... сол ... ... аылғанша
жүзеге асырылады. Осылайша, аффект халі қылмыстық ниеттің қалыптасуын және
оның жүзеге асуын ... ... ... ... мен ... әрдайым кездейсоқ, жылдам, денені лезде билеп алатын ... ... ... ... ... да, міндетті ... ... және ... жат ... іле бере ... ... ... әрекеті (мотивациясы, мақсатты таңдау
әрекеті, шешім қабылдауы) мұндай жағдайда ешқандай ... ... ... дайындықтың салдарынан» болмайды. Я. Костарчук-Грушкова
айтатынындай «ниетті әрекет» сақынқанды ниеттің ... ... ал, ... ... ... ... толқудың салдарынан болады8. Алдын-ала
ойластырылған өлімнің
артында болжамды аффект жасырынып жататын болса, мұндай ... ... ... 98 ... біліктелмейді. Аффект ниетінің
айрықшалықты ерекшелігі, ол үздіксіз, шарықтаған шегіне жеткен сезімге ... ... ... және ... сипатқа ие. Сананы ... және ... ... ... күрт ... ... ... сыртқы
себептердің ықпалына және даулы жағдайға өзіндік қарсы сезім ретінде пайда
болып, оны ... және оған ... ... ... ... жағдайында жасаған қылмыстық әрекеттің жауапкершілігін
_____________________
Қар.: Сидоров В.В. Жұм. ... ... ... ... ... ... шектелуінен туған
аффект жағдайы негіз болады. Бұл ретте, аффект ... ... ... өз бетінше емес, «ақталатын» аффект ахуалында
ойластырылып, орындалған қылмыстың субъективті ... ... ... ... ... бұл ... аффектілік сипаты және оған әкеліп
соқтырған мән-жайлар шешуші маңызға ие.
Қылмыстық құқық ... ... ... ықпалында туындаған ниеттің
айрықша табиғаты туралы түрлі деректер мен бағыттар жоқ. Қарастырылып
отырған адам ... ... ... ... ... ережелер әдебиетте
жалпылама танылған. Алайда, аффект жағдайында жасалатын өлімге қандай ниет
тән деген ... ... ... әлі ... ... ... жоқ,
себебі, бұл жайында ғалымдардың ... ... және ... ... ... ... ... деңгейде дәлелденген.
Аффект ахуалында жасалатын өлім ... ... ... ... туралы пікілер әрқалай болғанымен, осы ... ... ... негізгі 4 бағытқа жатқызуға болады.
Бірінші пікірді ұстанатын ... ... ... өлім тікелей
аффект ниетінде жүзеге асырылады ... Бұл ... ... ... ... ... Оның пікірі бойынша «айыпты ... ... ... ... ... ... ... белгілі
бір әрекетке бару үшін ол ерік-күшін жұмсап, жәбірленушіге тигізетін зиянын
түсініп қана ... ... оған бар ... зиян ... Олай ... ... халінде қылмыс жасаушы тұлғаның қылығын
түсіндіре қою қиын. Алайда, бұл зиян ... ... ... ... ... бағытталған түпкілікті нәтижеге қатысты нақты
берілмейді». Сидоров мұндай жағдайда аффект ниеті тікелей, беймәлім немесе
нақтыланбаған ниет ... ие деп ... ... Б.В. Жұм. ... 78-79 ... ... жүгінуші авторлар бірінші пікірге түбегейлі қарсы,
қарастыылып отырған адам өлімін тікелей де, ... ... да ... болады деп санайды. Мұндай пікірді В.И.Ткаченко10, Т.Ткаченко11
ұстанады. Мысалы, В.И.Ткаченко «мақсат ... оны ... оны ... ерік ... ... ... бөлігі болып табылады.
Егер әрекет жасағанда адам ойында мақсатты ... ... ... ... ... Сонымен бірге, аффект жағдайында сана шектеледі. Адам өз
әрекетіне нашар жауап ... Егер ол өз ... әзер ... ... ал, ... ... туатын салдарына жауап беретін халі тіпті
шамалы. Әрине, әрекетінің салдарын әзер ... ... ... ... жөн. ... ... 98 ... көзделген қылмыс тек жанама
ниетте ғана жасалады деп есептеген жөн».
Үшінші бағытты аффект жағдайында өлім ... және ... ... ... ... ... ... құрайды. Бұл пікір аса кең
таралған пікір болып саналады. Бұл пікірді ... ... Құқы ... ... жазылған жаңа оқулықтың авторлары ұстанады12.
Қарастырылып ... ... ... бір ... сай ... ... ҚР Қылмыстық Кодексінің Комментарийінде (1993 ж.)13 айтылған.
С.В.Бородин14 де ... ... Осы ... бойынша мұндай көзқарас,
жалпы ресми болып табылады.
Аффект халіндегі адам өліміне апаратын әрекет туралы ... ... ... ие. Айыптының өзінің әрекетіне ... ... дене ... алып ... мақсаттағы тікелей ниетіне
байланысты жүзеге асады. Бұл, аффекті ахуалындағы айыпты «өзін ренжітушіні»
_____________________
10Қар.: В.И.Ткаченко. қатты ... ... адам ... және ... ... ... Криминалистика мәселелері, 1964.-№12.-49 Б.
11Қар.: Т.Ткаченко. Аффект жағдайында жасалған адам өмірі мен оның
денсаулығына қарсы ... ... ... ... ... ... ... Құқы. Ерекше бөлім: Проф. А.И.Рагордың мәтін.
Оқулығы- М., Триада Лтд,- 1996.-30 Б.
13Қар.: ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... С.В. Адам ... жауапкершілік ҚР құқы бойынша біліктілік
және жазалау.-М., Заңгер.-1994ж.-19 Б.
қайткен күнде де жазалау нниетінде ... ... ... ... айыпты
өзінің
мақсатын орындау үшін айтарлықтай кедергілерді жеңуі тиіс – ол ... ... зиян ... одан ... алуы ... Қатты толқу
үстінде аффект жағдайындағы айыпты белгілі күрт «әрекетпен ... ... осы ... айыпты жәбірленушіге қандай зиян келтіретіні туралы анық
ойламайды, ал оның соңы не ... ... ... ... ... Оның
әрекеті «аффектілік серпілісте», айыпты ойына алған ... іске ... ... өзін ренжіткен адамды соққылып, оған қарсы әрекетпен жауап
қайтарып, ләззат ... ... ... ... ... ... ... арқылы айыпты аффект халінде өзін ренжіткен адамнан ... ... жай ... қалайды, ол сол сәтте бойын билеп ... ... ... ... тек кек ... ғана ... ... жағдай
айыптының жаны залымдық пен ашу-ызаға толы болады.
Алайда, айыпты өзінің ... соңы неге ... еш ... ... ... сипатына, ашу-ыза үстінде өзін ренжіткен адамға қатысты
қандай ... ... ... бере ... ал, бұл ... ... апарып соқтыратыны туралы тіпті ойлайтын жағдайда емес. Аффект
жағдайында ... ... не ... еш ... ол ең ... ... ... қарсы соққы беруді, одан кегін алуды, оған ... ... ғана ... ... ... ... етіп тұту мүмкіндігі
туралы айту дұрыс бола
қоймас еді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... деп ... жөн болар еді. Бұл мәселе туралы Н.В.Лысак та ... Ол ... ... ... оның ... жасалатын іс-әрекет,
айыпты көбінесе өзінің іс-әрекетіне салдарын көру қабілетінен ... Оның ... тек ... ... ал сол ... ... оған бәрібір. Айыптының бар ойы өзін ренжіткен адамды
өлтіріп, нәтижеге жету емес одан кек алу, оған қарсы ... ... ... Н.В. Жұм. жарғысы 11 Б.
Айыптының жәбірленушіні өлтіру мақсатын ... ... ... жағдайынан арылған кездегі ахуалы куәландырады. ... ... ... ... ... ... өртеніп, жаны қиналып, терең уайым-
қайғыға батады. Мысалы, кейбір деректер бойынша айыпты ҚР ҚК 98 ... ... ... кейін болған оқиғаның жәбірленушіні ... ... (30%), оған ... ... ... ... (26%),
болған оқиға туралы милиция органына хабарлайтынын (29%) немесе ... үрей ... не ... есеп бермей, оқиға болған жерден тұра
қашқанын (50% ... т.б.16 ... егер ... ... ... келсе, осы мақсатқа,
аффект халінде ұмтылса, ол ... ... ... ... соң жәбірленушіні құтқаруға тырыспас еді, болған нәрсеге
өкінбес еді.
Осылайша, аффект ... адам ... ... ... ие, себебі, нақ осы
ниет түрі айыптының жәбірленушінің лімі түріндегі салдарына оның қатынасын
анықтайды: айыпты ... ... ... ... ... ... психикалық ахуалы қылмыс жасалу кезіндегі ниетіне ғана әсер
етіп қоймайды, сонымен бірге, аффект ... ... мен ... ... ... ... ... кездейсоқ, тұрақсыз, шапшаң
сипатқа ие. Айыптының оны ... ... ... даулы жағдайды
бейнелейтін, оның сұранысымен шектеулі. Мұндай жағдайдағы ... ... ... сол сәтте оның қарқыны мен іске асуына ... ... ниет ... ... адам ... ... мотиві «өзін жәбірлеген,
ренжіткен, қорлаған ... ... ... жасау» болып табылады17.
_____________________
16Қар.: Сидоров В.В. Жұм. Жарғысы 84 Б.
17Қар.: Орыс тілінің сөздігі. Д.Н.Ушаковтың мәтіні.-2Т. – М., ... ... алу ... айыпты мен жәбірленушінің арасында орын алған даулы
жағдайдан өршиді, ол дауды дұрыс шеше алмаудың нәтижесінен ... Бұл ... ... ... ... ... бұл ... адамның әрекетінің
мотві болып табылмайды. Алайда, кек алу ... ... ... ... ... ол ... сипатқа ие, себебі ... ... ... оның ... ... ... жағдайымен
түсіндіріледі.
Мұндай жағдайда айыптының ахуалының құқықтық және психологиялық маңызы
айрықша. Оның ... ... ... және ... ... ... «физиологиялық аффекті» деп атаймыз. Қылмыстық
істердің қарастырылып отырған санатындағы аффекті ... ... ұғым ... ... нақ осы эмоциялық ахуал айыптының интеллектуалдық және
ерік-күштік сезімдік ... ... ... сонымен қатар, соңғысының
қылмыс жасау үстіндегі мотивін, мақсатын, ниетін айшықтайды. Сол ... ... ... ... ... жағдайын анықтау осы санаттағы істер
бойынша шешуші маңызға ие.
Адамның басқа да ... ... ... ... ... толқу
үстіндегі аффект ахуалы адамның сыртқы іс-әрекетіне де тән. ... ... ... ... де ... бір ... тән, психологтар
бұл жадайды жеткілікті деңгейде зерттей білген. Дәл осы ... ... адам ... ... ... ... ... мамандардың атап айтқанда, психологтарың көмегіне жүгінеміз. Аффект –
психологиялық санат, оның күрделі жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... ғылым
өкілдерінің ғана қолынан келеді. Аффектінің ықпалынан ... ... ... ... оның ... алып ... айрықша себептері мен
шарттарына ие (оларға: аффектогендік жағдай, айыптының жеке ... оның ... ... ... ... Осы
қасиеттердің барлығының негізінде білікті баға беру арнайы психологиялық
ілімді қолдануды талап етеді, ... да, ... ... ғылыми
негізделген түрде талдау сот-психологиялық сараптаманың міндеті. Осы
себепті, қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... жүргізген дұрыс, себебі, психиатриядан
айырмашылығы, психология – ... сау ... ... ... ... ... сотта айыптының психикасына байланысты қандай да ... бар ... ... немесе айыптының психикасында қандай да бір
ауытқушылықтар болған ... бұл ... іс ... ... жеке
тұлғасына қатысты кешендік психолого-психиатриялық сараптама жүргізген
дұрыс.
2.4. Аффект жағдайында жасалған қылмыс ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
жауапкершілікке тартылатын тұлға кез келген қылмыстың, сонымен бірге,
аффект халінде адам өлтіудің субъектісі ... ... ... ... ... ие ... тиіс:
1) тек жеке тұлға ғана, яғни, адам ғана субъекті болады;
2) жүйкесі сау ... ... ... ... ... тұлға. Қылмыстың барлық
субъектілерінің бұл анағұрлым маңызды және ... ... ... субъектісінің ғылыми ұғымын құрайды.субъектінің мұндай жалпы
сипаттары қылмыстың барлық құрамдас ... ... және кез ... ... іс-әрекетін біліктеуге қажетті болып табылады.
ҚР Қылмыстық Коддексінің 98 бабымен көзделген ... ... ... ие ... ... ... қылмыс жасау жауапкершілігі ... 16 жас ... ... ... ... Кодексі бойынша мұндай
_____________________
18Қар.: ҚР Қылмыстық Кодексі
қылмысқа 14 жастан ... ... ... ... қылмыстың анағұрлым маңызды сипаты айыптының есті
болу санаты. ҚР қылмыстық құқы бойынша ақыл-есті адам ғана жауапкершілікке
тартылады және жазаланады.
Есті адам ... ітеу ... ... ... түйсініп, әрекетіне
жетекшілік ете алады.
Ақыл-есіне нұқсан келген ... ... ... ... ... ... сипатына баға бере алмайды және әректінің (әрекетсіздігінің) қоғамға
қауіптілігіне бағалай алмайды, психикалық халінің ... ... ... ... ... ... уақытша жұқауы немесе психикалық
дертінің кесірінен ол өзінің әрекетіне жетекшілік ете ... ... ... ... ... ... ... .
Жеке тұлға физиологиялық аффектінің әсерінен қылмыс жасайтындықтан,
аффект ... ... ... ... табылмайды, афект ахуалы қалыпты
психикалық барыстың психологиялық даму ... сай ... және ... ... ... ... механизміне сай жүеді; ол
тұлғаның ақыл-естілігін де жоққа шығармайды. Сондықтан да, ... ... ... ... міндетті түрде ақыл есінен айрылған тұлға деп таныған
дұрыс емес, ол қылмыстық іс-әрекетіне қарай ... ... ... ... ... адам ... ақыл-есі орнында деп тану
үшін аффектінің табиғатын терең зерттеу ... ... ... және
басты сипаттамаларының бірі оның адамның өзінің іс-әрекетін түйсініп,
жетекшілік ету ... ... ... ... ... ... ... сана шектеліп, ол аффект сезіміне бой алдырады. Аффектілік халде
жасалатын іс-әрекет сипаты туралы да ... ... ... ... ... ... ... сезімнің әсерінен жүзеге асады, бейтәртіпте,
_____________________
19Қар.: ҚР Қылмыстық Кодексі
ретсіз «адам бұл ... ... ... аласұра орындайды»,
«адамның санасынан емес, сезімінен шығады» жүреді»20. Адам бұл ... ... ... ... ... ... тыс, ... орындайды. Аффект халіндегі ... ... ... тым қызу сезіммен жүзеге асырылады.
Мұнан көретініміз, аффект жағдайында адам өлтіруші тұлға ... ... есеп ... іс-әрекетіне жетекшілік етпестен қимылдайды.
Айыптының осындай қылмыс жасау ... ... ... ... нақ осы ... іс-қимылының қоғамға қаншалықты қауіпті екенін
пайымдамайды. Аффект ... ... ... айыптының ойлау қабілеті
тежеліп, керісінше, теріс әрекетінің қарқыны үдей түседі. Мұндай күйде ол
қалыпты, сергек ... еш ... ... ... ... күшейіп,
осындай аффект күйінде қылмысты оңай жасайды.
Осы мән-жайлардың негізінде, ... ... ... ... ... заң талап ететіндей, саналы тұлға деп айтатындай дәрежеде
болмайды.
Айрықша аралық психикалық халдегі аффект ... ... ... жасау үстіндегі өзінің іс-әрекеті есеп бере ... ... ... ... ... іс-әрекеттің салдарына жетекшілік ету
ахуалы тым нашарлайтын аралық психикалық ... ... ... Заңи ... ... адам психикасының мұндай ахуалын ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Осындай күйде, ақыл-есі ... ... ... ие ... ... да, ... 16 жасында барған жеткіншек тұлға да, адам
өлтіру қылмысының субъекті ... ... ... ... ... ... ... зерттелетін қылмыс құрамына қарай заңды деңгейде қолданған
жөн болар еді.
_____________________
20Қар.: Ситковская О.Д. Аффектіні сот-психологиялық ... ... ... ... ... ... барлық құрамдарына тән қылмыс
субъектісінің сипаттарын ғана емес, жазалануы тиіс ... ... ... ... ... жеке тұлғасының ерекшеліктерін де зерттейді.
Қылмыскердің жеке тұлғасын зерттеу нақты ... ... ... ... ... көмектеседі.
Аффект халіндегі адамның мінез-қылығы оған тән бола ... ... оның ... ... оның жеке ... ... тән ерекшеліктері көрініп жатады.
Даулы жағдай, оның әсерінен орын алған аффекті орасан күшті эмоциялық
қуаттың ғана емес, оның соқыр «күшінің» ерік ... ... ... ... кері ... мен жеке тұлғасының ерекшеліктерінің бақылаудан
тыс, адамилық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... етеді.
Әдетте, аффект жағдайында адам өлтіру іс-әрекетіне ... ... оның ... кездегі мінезінен аса байқала бермейтін қасиетке ие.
Алайда, аффект қысымының әсерінен оның бұл ... ... ... ... ... ... ... жатқызамыз: кекшілдік,
қаталдық, менменшілдік, өзімшілдік, дау-дамайды күш ... ... ... ... алмау, қызбалық т.б.
Психологиялық әдебиетте адамның даулы жағдайдағы мынадай ... ... ... бұл тип аса ... ... ... сипатталады;
2) «қорқақ», ол оқиғаның барысынан өзін алып қашуға ұмтылумен
бейнеленеді;
3) ... ... ... ... ... ... тыс, ... сезімі тұрақсыз, іс-әрекеті
аласұрған күйде, санасыз, бақылаудан тыс, озбыр әрекетке
бейім. ... тип ... өзі ... жасай алмайтын, көпшілік
адамдар бейтарап қатынаста болатын, айналасындағы оқиғаларға
озбыр қатынас жасаумен айрықшаланады. Мұндай тұлғалар өзін-
өзі ... ... ... ... ... ... өзін
бақылау қабілетінің тұрақсыз, төмендеу болуы себепті, ... ... ... ... ...... тыс мінезге аффектілік адам ... ... ... ... ... ... жеке ... аталып өткен кері
қасиеттері аффект жағдайында адам өлтірген ... ... ... ... ... ... ... істерді зерттеуден
көретініміздей, негізінен – бұл ... ... ... ... келеді.
Қылмыскердің жеке тұлғасын ... ... ... ... деп ... ... түрі айрықша
қарастырылады. Ғалымдар мұндай қылмыстық санаттағы тұлғалардың болмысын
әрқалай анықтайды. ... бұл ... ... ... ... В.Д.
тереңірек айналысып, кездейсоқ қылмыскер – «бұл өзінің ... жат, ... ... ... ... ... ықпалынан, немесе мән-
жайлардың кездейсоқ өзгеруінің ... ... күрт ... ... ұзақ ... орын алуының әсерінен қылмысқа барған
тұлғалар»21 деп атап өтеді.
Кездейсоқ ... ... ... ... да ... ... А.Г. ... әрекеттің ықпал етіп, жұғуы деңгейін
негізге ала отыра, үш ... ... атап ... ... парциалдық,
криминалдық қылмыс алды. Бұл ретте, ол ... ... ... осы ... топтарға кіре бермейтінін атап өтеді. Қылмыс мән-
жайлардың салдарынан жасалып жатады. Мұндай қылмыс
_____________________
21Қар.: Филимонов В.Д. ... ... ... ... және оның қылмыстық-құқықтық маңызы.-Томск., ТМУ.-1973.-97 Б.
түрлері «әлеуметтік қауіпті және жазаланатын болғанымен, мұндай қылмысқа
барған жандарды қылмысты ... ... аса ... ... ... кездейсоқ қылмыскерді дұрыс анықтауда адамның санасын емес,
объективті жағдайда және осы жағдайдың кінәлінің мінез-қылығына әсер ... етіп ... ... ... ... ... ... еді. Мұндай
анықтауларды Лейкин Н.С., Дагель П.С. өз ... ... Олар ... ... ... орын алуынан және тым даулы жағдайда жасалатын
іс-әрекетке бару арқылы қылмыс ... ... ... ... ... ... ... мән-жайлардың негізі, аффект жағдайында адам өлтіруге
барған ... ... ... ... ... ... кезегінде, кездейсоқ қылмыскерлер озбыр және намысқой болып
бөлінеді.
Кездейсоқ озбыр ... ... ... ... ... ... ие ... келеңсіз жағдайдың нәтижесінде әрекет
етуші қылмыскерлерді жатқызамыз.
Кездейсоқ ... ... ... жағдайында қылмыс жасайтын
кездейсоқ қылмыскерлер айрықшаланады. Қылмыскерлердің бұл санаты өзін-өзі
ұстай алмайтын, ... ... тым ... ... ... ... қарайтын қылмыскерлер. Өзінің сезіміне бой алдырып
алатын, бұл адамдар кейін өздері ... ... ... барып жатады.
Аффекті жағдайында жасалатын көптеген қылмыстар осы ... ... емес ... де өздерін өздері ұстау қасиетіне ие
болмай жатады. Алайда, олардың соңғылары өзін ұстағылары ... ... А.Г. ... ... ... ... негіздері.-
М., 1968.-51 Б.
23Қар.: Дагель П.С. Кеңес Қылмыстық Кодексіндегі қылмыскердің жеке тұлғасы
туралы ілім.-Владивосток, 1970.-35 Б.
24Қар.: Голик Ю.В. Кездейсоқ ... ТМУ, 1984.-27 ... ... ... Ал, өзін-өзі ұстай алмайтын кездейсоқ қылмыскер
көп жағдайларда, ішкі себептермен емес, өмірдің сыртқы мән-жайларынан морт
сынып жатады.
Кездейсоқ емес ... ... ... ... жеке ... кері бағытынан көрінетін болса, ал, кездейсоқ
қылмыскер көбіне жеке тұлғаның сезімдік, ерік-күш ерекшеліктеріне ... ... ғана тән. ... бір ... ... өзін ... ... адамдарын сыйламау, қорлау секілді көрінеді.
«Ақтаулы» аффект жағдайының ... ... ... айыпты
тұлғаның міне-қылығының мотивіне тән болмайтыны мәлім. ... ... жеке басы оның ... ... ... ие, бір басында
қарама-қайшы қасиеттердің жеткілікті екенін ... ... ... ... жеке ... ... ... жеке басының қасиеті
оның қылмысқы жетелейтін мінез-қылығын кескіндеуде маңызы зор.
Қлмыстық істерді ... ... ... ... адам ... ... өмір сүрмейтіні, олардың интеллектуалды, білім
деңгейлерінің төмен болатыны, өмірге ... ... ... ... ... шектеулі болып келетіні, яғни, әлеуметтік-
психологиялық жақтан алып қарағанда нашар, жұпыны өмір сүретін топ ... ... ... жүргізген әртүрлі зерттеулердің нәтижелері бойынша,
аффекті халінде адам ... ... ер ... ... саны ... ... ... болып келеді. ... ... ... ... ... 89,3% азаматтар тартылған, осы қылмыстың 10,7% әйелдердің
еншісінде. Сидоров бұл ... ер ... ... ... аффект
халінде тым қызба, өздеріне қарсы көрсетілген ренішке
_____________________
25Қар.: Сидоров В.В. Жұм. Жарғысы 110 Б.
төтеп бере алмайтын, ар-намысын таптауға аса ... ... ... ... шешуге әуес болып келетінін дәлелдеген.
Айыптылардың үштен бірі – осы ... ... ... ер
азаматтардың жүйелі түрде ішімдікке әуес болып кеетіні, ал 63% - ... ... ... ... ... қылмысқа көбіне, ... ... ... ұзақ ... ... әсерінен
баратыны анықталған. Мұндай жағдайда жасалатын қылмыс түрінің ... өз ... ал, (17 %) ... ... ... болып
табылады.
Ер азаматтар жасаған қылмыс түрлеріне олардың (ер ... ұзақ ... ... ... ... тән ... ... іс-әрекетінің маңызы
Аффекті ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабымен көзделген ... ... ... жәбірленушінің заңға қарсы, адамгершілікке жат әрекетіне
байланысты: күш көрсету, қорлау, ... ... да ... қарсы әрекеттер
(әрекетсіздік), сондай-ақ, жәбірленушінің жүйелі ... ... ... жат ... ... ұғым ... жәбірленушінің әрекеті (әрекетсіздігі):
1) тітіркендіргіш мән-жайлар аффект жағдайын туғызатындай өте күшті
болады;
2) орын алған аффект ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің заңға тым қайшылықты, адамгершілікке
жат болады;
3) тікелей аффекті жағдайына ... осы ... адам ... ... ... ... ... әрекеті (әрекетсіздігі) айыптының
организміне, миына, жеке басына, адамгершілік, психикалық және оның ... ... ... ... ... да ерекшелігіне
байланысты болатын – онң өзін-өзі басқару, бақылау жүйесіне ... ... ... ... болып табылады. Әрбір адам өзінің жеке басының
мінез-қылығына қарай сыртқы объективтік ... ... ... ... ... ету ... қорытынды жәбірленушінің нақты кері
әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) және ... ... ... ... ... адамды өтіру сәтіндегі көрсеткен залымдығына
қарсы әрекетін кешенді зерттеулердің нәтижесінде ғана ... ... ... ... ... ... түрлері
жоғарыда қарастырылды.
Алайда, қарастырылып отырған қылмыстың тікелей ... ... ... кездейсоқ, айыптының психикасына өте күшті әсер ететін теріс
әрекеттері (әрекетсіздігі емес) ... ... атап ... ... ... мен ... ... қарама-қайшылық аса күшті сезімнің ... ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабы бойынша аффект жағдайындағы адам
өлтіру қылмысын біліктеуде осы ... ... ... ... ... кім бастады деген мәселенің маңызы зор. ... бұл ... ... ... мен ... ... орын ... ұрыс-
керістен туған болса аса маңызды болып табылады. Бұл ... ... ... адам ... ... алып келген сұмдық дауды бастаған адамды анықтау
керек. Егер дау-дамай кінәлінің бастамасымен өршісе, ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің әрекеті теріс
болып табылмайды және аффект ... ... ... ... ... ... ... қасақана жасаған іс-әрекеттерінен көрінетін
болса, мұндай дауды бастаған айыпты өзінің ... ... ... ... ... әсер еткенін ұғынып, енді ... ... ... ... іс-әрекетті тосады. Мұндай ... оған ... ... ... ... «ақтайтын» аффект
жағдайын тудырмайды, сондықтан да, мұндай күйде әдейі жасалған қылмыс ... ... 98 ... ... айыптыны жәбірленушінің
өлтіруге жетелеген, оны тікелей ... ... ... ... ... ... керек.
Жүргізілген талдаулардың барысында ... ... ролі ... айта ... оның ... ... өршуіне бірден-бір
себеп болған виктимді әрекеттеріне көрінетін ... ... атап ... жөн. ... ... нашарлығы, ішімдік
ішуге әуестігі, қоғамдық әлеуметтік өмір салтына ... ... ... ... ... ... ... соттар қарастырған қылмыстық істерді талдау барысында
қылмыстық іс ... ... 86% ... қызмет орындарынан,
тұрмыстық ортасынан теріс мінездеме берілгені анықталған. ... ... Адам ... ... ... 88% мас ... ал, 21% - бұрын ... ... ... жауапкершілікке
тартылғаны да анықталған.
Жәбірленушілердің жалпы санаының 28% жуық мөлшері ... ... ... ... ... ... қылмысқа сол
әйелдердің өзінің осы қылмысқа жетелейтін ... ... ... ... (жұбайының көзіне шөп салу, ... ... ... ... ... айтып өткеніміздей, аффект жағдайындағы адам өлтірудің
көбі дерлік ... ... ... ... ... ... ... отырған қылмыстың 96% жанұялық-тұрмыстық ұрыс-керістің
кесірінен жасалған. Бұл қылмыс бойынша ... ... ... (85% ... оның ішінде, 49,7% - жұбайы және некелесі; 30,3%-
туысы; 15% ... ... мен ... жеке тұлғаларын салыстырып қарайтын
болсақ, жәбірленушіге қарағанда кінәлі көбіне ... ... ... ... тарау. Физиологиялық аффект жағдайында жасалған қылмыстардың шектес
қылмыстар құрамынан айырмашылығы
3.1. Физиологиялық аффект жағдайының патологиялық аффект ... ... ... ... осы ... ... ... адам
өлімінің болмысын терең зеттеп, түсіну үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар қарастырған
жөн.
Аффект психологияда және психиатрияда ... және ... ... ... бұлай бөлу осы аффект ахуалының кімде пайда болуынан
емес, аффект сипаттарының қаншалықты ... ... ... ... ... жайында ма, немесе ауытқыған ба, қылмысқа барған ... ... ба, т.б. ... ... ... ... аффект
ахуалынан айыратын белгілеріне байланысты. Аффект жағдайының бұл екі түрі е
негізгі үш кезеңмен ... ... ... ... әрекетінің белсенді
(қатты қозып, жарылу) кезең және қорытында ... ... ... бұл ... ... ... толы ... аффект ахуалының тууын және
оның ары қарай дамуын бейнелейтін тылсым механизм түрлері жеткілікті.
Сонымен, алғашқы кезең – ... ... ... ... ... ... тітіркендіргішке жауап ретінде туады, ал, кейбір
жағдайларда – себепсіз пайда болып жатады. Ал, ... ... ... ... ретінде немесе ... ... ... ғана ... ... ... аффект жағжайының өршіп,
шегінен шыққан, жарылысты кезеңі ретінде сананың тым ... кек ... ... ... ... өне-бойын жәбірленушіге деген өкпе, реніш,
ашу-ыза, кек билеген кезін айтамыз. Бандиттерді, шпиондарды, түрлі ... ... адам ... ... ... ... оларды аңдап, бақылауды
жоққа шығармайтын үлкен қорқыныш-үреймен, алаңдаушылыққа байланысты. Ал,
физмологиялық аффект ... ... ... ... көз ... ... ой-қиялға еркіндік беру тән ... ... ... болған оқиғадан туған сезімге шоғырланып, шектеле түседі.
Қорытынды кезеңіне келетін болсақ, бұл кезеңде патологиялық аффект
жағдайы адамның жүйке ... ... яғни ішкі ... күш-қуатының
жұмсалуына байланысты болады. Физиологиялық аффект ... ... ... ... ... күйі тән емес. Физиологиялық аффект
жағдайына жеңілдеу, уайымдап, қайғыру, баяулық тән.
Сонымен, патологиялық аффект ... ... ... ... ... ... ... әдетте адамның өз өмірін ішінара немесе тлық ... ... ... ... халі тән26 ... ... ... психиканың уақытша ... ... оның ... психикалық дертке байланысты емес, бұл жағдайдың
етек алуы қалпты психикалық үрдістің ... даму ... ... ретте, сананың таралуына патологиялық емес, физиологиялық механизм
жатады27.
Тұлғаның физиологиялық аффект жағдайында жасаған заңға ... ... ... осы ... қылмыс жасаған сәттегі оның ерік-
күшінің белгілі бір әрекетті ... ... ... ... ... ... ... жағдайындағы мінез-құлық ерік-күшке бағынудың
барлық негізгі сипаттарын ... оның ... ... шектеледі.
Аффект жағдайындағы ерік-күш тұлғаның осы жасаған әрекетіне, оның ерік-
күшінің қаншалықты сипатта іске ... ... ... ... ... ... ... етеді.
_____________________
26Қар.: Ситковская О.Д. Жұм. Жарғысы. 27 Б.
27Қар.: Психиатрия. М.В. Корнинаның., ... ... ... ... ... ... Б.
Физиологиялық аффект жағдайы, сонымен бірге, өзінің ... ... баға ... оны ... және дені сау ... ... ... қалыпты ағысы шегінде жетекшілік ете алатындай дәрежесн
сақтайды. Сырт қарағанда қазба, автоматты түрде ... ... ... ... ... жасалатын әрекет өзінің саналы, ерік-күшке
ие негізін сақтай береді және ... ие ... ... іс-әрекет
актілеріне жататын негізге ие»28.
Сондықтан да, физиологиялық аффект жағдайында қылмыс жасаған тұлға,
ақыл-есі орнында деп ... ... ... ... ... сана ... маңызы
Жоғары аталып кеткендей, сананың ... ... ... қоғамға
қауіпті әрекет істеуші тұлғаның, мұндай әрекет істеу үстінде өз әрекетінің
іс жүзіндегі сипатын және оның қоғамға ... ... ... өзінің
іс-әрекетіне жетекшілік ете алуы29. Заң ҚР ... ... 98 ... ... ... ... қылмыстың субъектісін саналы тұлға деп
табады.
Адамның аффект жағдайында жасайтын әрекетінің басты ерекшелігі, ... ... ... ... ... Бұл өте ... ... өршитін, көзді ашып-жұмғанша жүзеге асатын, саналы ойлау, ерік-күшке
бой ұсыну секілді қабілетті тұмшалап ... ... ... ... тану
және құбылыстарды объективті пайымдау сынды қасиеттердің күрт доғарылуына
әкелетін ауыр жағдай. Аффект жағдайында эмоциялық қысым ... ... ... үлкен өзгерістерге ұшыратады.
Аффект жағдайының негізгі сипаты ретінде психологтар ... ... В.В. ... 37 ... ҚР ... ... ... бөлімі. Оқулық. 2002.- 20 Б.
өзгеріске ұшырауын, түйсік аясының тарылуын атайды.
Аффект «санасының ойлау қабілетін ... ... ... ... іс-
әрекетінен асып кетеді»30.
Аффект жағдайында сананың қызметінің ... оның ... ... келеді. Субъекті мұндай күйде эмоциялық сезімге ерік беріп, шынайы
өмірді түйсіну қабілетінен айрылады. ... ... сана ... ... нашарлатып, адам өз іс-әрекетіне толық есеп беру ... ... ... ... Аффект жағдайындағы іс-әрекеттің
тағы бір ерекшелігі адамның өзінің меншікті санасын ... ... И.П. ... жағдайын адамның инстинктивті немесе сөзсіз рефлекторлы
іс-әрекетке байланысты психикалық жағдайы деп ... ... ... ... ... аффект жағдайына
тап болған адамды қылмыстық құқық талап ететіндей, ... адам деп ... ма? Жоқ, ... ... ... мұндай адамды саналы адам деп
ойлаймын. Санасы бұзылмаған қалыпты адам ... ... ... ... алады, іс-әрекетіне жетекшілік етеді, ал, ... ... ... адам, мұндай қалыпты адамға қадір-қасиеттерден айырылады.
Әдебиетте шектелуі сана санатын аффект жағдайындағы қылмысқа ... ... ... де, нақ осы ... шектелуі тұлғаның аффекті
жағдайында болуын толық сипаттайды. Кінәлі ... ... ... іс-
әрекет жасау үстінде өзінің іс-әрекетінің маңызын түсінбейді, ал, ... ... ... ... ... аса ... бұзылмаған, психикалық аномалияның табиғаты және
аффект жағдайындағы психологиялық болмыстың ... ... бар ... ұмытпаған жөн. Осы себепті де, психикалық
аномалиясы бар адамдарға жаза ретінде медициналық шаралар
_____________________
30Қар.: Рубинштейн С.Л. жалпы психология негіздері.- М.: ... ... ... ... В.В. Жұм. ... 26 Б.
қолданылмайды, себебі, аффект психикалық дертке шалдығуды білдірмейді, бұл
дені сау адамның қалыпты ... ... ... ... және ... ... мәселелері
ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабымен көзделген қылмысты саралау белгілі
бір қиындықтарға ұшырап жатады, қылмыстық статистикадан қылмыстық ... ... ... ... ... дәлелдейді. Осы мәліметтерге сәйкес,
аффект жағдайында адам ... ... ... оқиғаның 26,2%
ҚазақССР Қылмыстық Кодексінің 89 бабы бойынша айып ... (ҚР ҚК ... ал, ... қате ... 62,2% халық сотының ... ал, 11,6% ... ... жол ... ... ... сот ... түзетуіне тура келген32.
Аффект жағдайында жасалған адам өлтіру қылмысын саралау мәселесі ... ... ... ... ... бөлуге, атап айтқанда, ҚР
Қылмыстық Кодекстің 96 бабын, 98 ... ... бөле ... ... ... ... ... 98 бабы бойынша саралау үшін,
аффект жағдайы жәбірленушінің нақты заңсыз ... ... ... әрекетсіздігінен тууы қажет; яғни, ҚР ҚК 98 ... ... ... ... ... оның ... шын мәнінде күш көрсетуі,
қорлауы, мазақтауы немесе заңға қайшы ... ... ... Жәбірленушінің
тарапынан жасалған әрекет (әрекетсіздік) ... ... ... ... жеке ... қорлай қоятындай дәрежеде болмаса, кінәлінің ... ... ... 98 ... ... ... болып табылмайды.
Кінәлінің жәбірленушіге қатысты ісәрекеті, тіпті аффект жағдайында бірінші
жасалған болса да, ҚР ... ... 96 ... 1 ... ... ... мән-жайларсыз адам өлтіру қылмысы болып сараланады (егер
кінәлінің ... ... ... ... ҚР ... статистика мәліметі. А-2004
оның кінәсін ауырлататын белгілері ... ... ... басын
айыпты бастаған болса да, ал, ... ... ... ... ... және ... жағдайының тууына жеткілікті негізгі ие деп
есептеледі. Жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... және ҚР ... Кодексінің 98 бабымен көрсетілген себеп
ретінде қарастырылмайды. Мысалы, қорғануға мұқтаждықты ... ... өте ... ... ... ... барысында бұйрық орындау
қажеттілігінен қолданылға кш көрсету шарасы бұған жатпайды.
Қажетті қорғаныс жағдайында басталған (немесе оны ... ... ... ... ... ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабымен
саралауды талап етеді. Сондай-ақ, тәжірибеде дауды ... ... ... ... ... басқа тұлғаның денсаулығы мен
өміріне қауіп төндіріп, аффект жағдайының тууна бейімделіп, расында ... ... ... ... қажетті қорғаныс әрекетінің шектен шығып
кетуіне әкеледі.
Бұл мән-жайлардың ... ... ... бөлідің күрделілігін
көрсетеді, сондықтан да, заңи әдебиетінде бұл мәселеге аса ... ... және ... кезде бұл мәселені ғалымдар жеткілікті деңгейде
зерттеген.
Ең ... ҚР ... ... 98 ... 1 бөлімін және 99 бабын
осы қылмыстың жасалу ... ... ... ... ... ... қажетті қорғаныс әрекетіне байланысты
қылмыста ол міндетті шарт ретінде ... ... да, ал, ... ... өктемдік – аффект жағдайында болатын адам өлімінің ең кең
тараған ... ... да, ... ... ... ... ... мақсатын дұрыс анықтауда негізгі роль ойнамаса да, бұл қылмысқа
тиянақты және терең баға беруде аса ... Күш ... өзі ... ... ... ... және қорғаныс күйін туғызатын ... ... ... ... қарқынымен айрықшаланады. Егер,
бірінші жағдайда жәбірленуші күш қолдану ... ... ... ... ... соққыға жығу, шапалақпен ұруға ұмтылатын болса, екінші жағдайда
сипаты және қарқындылық деңгейі жағынан бұл ... ... ... ... айыптының аффект жағдайындағы жәбірленушіге қарсы
жасаған жауап ретіндегі ... ... ... оған ... ... сипатталады. Мұндай жағдайларда кінәлінің жәбірленушіге
жауап ретіндегі әрекеті мәжбүрлі сипатқа ие, бірақ, осы әрекет ... ... жол ... ... ... ... туған іс-
әрекетті жүзеге асырушы айыпты өзінің жеке басының ... өзге ... ... ... әрекет етеді, ал, мұндай күрделі жағдайдың
тууына себеп болған күш көрсетушіге ... ... ... ... ... құрал болып табылады.
Қылмыстық әрекетті саралауда туатын мәселелер көбіне белгілі бір
қылмыстық құқықтың аса сауатты талқыланбауынан, ... ... ... ... орын алып ... Сол себепті, заңгерлер Қылмыстық
Заңды жазуда бұл нормаларды аса жетік, іс ... ... ... ... ... Алайда, заңгерлердің заңды практикада жүргізетін
қызметкерлердің, сот және тергеудің қолдануына ыңғайлы ... ... ... кең аялы ортада тиімді тілде ... ... ... ... осы ... ... және ... қолданылуын қиындата түседі.
Қылмыстық-құқықтық норманы осылайша оңайлатуға ұмтылу белгілі психологиялық
ұғым-тәжірибелік қызметкерлердің ... ... ... ... ... Осыған байланысты, физиологиялық аффект осы психикалық жағдайға тән
типтік сипаттарға тән қасиеттерге ие болғанымен, ... ... ... ... құқық пен сот тәжірибесі теориясында физиологиялық
аффект ұғымын біркелкі бермейді. Физиологялық аффект ұғымы психологияда осы
саланың атақты ... ... ... ... қылмыстық құқықтың теориясы мен тәжірибесінде осы кезге
дейін «аффект», «қатты күйзеліс», «қатты қайғыру», «кездейсоқ туған жан
күйзелісі» ... ... ... болады. В.В.Сидоров «Мұндай
терминологиялық тәртіпсіздік – сот және тергеу қызметкерлерінің ... ... ғана ... ... ... ... қылмыстық құқықта аффект
жағдайының ролін жетік білмеуі»33 дейді.
Сонымен бірге, көптеген криминалистер «жан күйзелісі», «аффект» деген
ұғымдарды бірдей ... бұл ... ... ұқсас болғанымен, бірдей емес деп атап
өтеді. Адамның жан толқынысы, күйзелісінің деңгейі жарқын, ... ... ол дара ... ... ... ... ең негізгі белгісі емес.
Аффект жағдайының негізгі айрықшалық сипаты оның ... ... ... ... ... ... нормадан аффект жағдайында
жасалған адам өліміне қатысты қылмысты білдіретін термин «кездейсоқ ... жан ... оған ... (нұсқа: «физиологиялық аффект») деген
сөздерін қоса қалдру қажет. Бұл терминологиялық ... ... ... ... ... ... алып ... Сидоров В.В. Жұм. Жарғысы. 40 Б.
34Қар.: Ткаченко В.И. Қатты жан кйзелісі ... және ... ... ... Казан Университеті, 1978.-40 Б.
Қорытынды
Қазақстана 1997 жылы қабылданған, 1998 жылғы 1 қаңтардағы заңды күшіне
енген ҚР Жаңа ... ... ... ... ... адам ... ... айрықшалайды. Аффект жағдайында жасалған адам
өлтіру қылмысы солардың бірі болып табылады.
Осы қылмыстың әлеуметтік-психологиялық болмысы ... ... мен ... көрінеді. Аффект жағдайында адам өлтірудің себебі
нақты өмірлік жағдайдың, дәлірек айтқанда, ... мен ... орын ... ... ... ... дау ... созылып, белгілі бір
жағдайларда ұзақ уақыт айыптының психикасын қорлау ... ... ... ... ... ... ... оның жақындарына
адамгершілікке жат, заңға қайшы бір ... ... ... ... да ... ... күш көрсету, мазақтау, ар-намысына тию, т.б.). Басқа сөзбен
айтар болсақ, қылмыстық іс-әрекетке даулы жағдайдың механизмі ... ... ... ... ... кейіпке ие,себебі, бұл қылмыс жалпы
тек теріс сана-сезімінің теріс әсерінен ғана жасалады. Айыпты қылмыс ... ... бой ... тек ... күшімен ғана шешім қабылдап, әрекет
етеді. Оның бойын бұл ... ... ... ... ... өзін ... қорлағанға шыдай алмай, жәбірленушіден «кек»
алуды ғана ойлайды (кек алу ... ... ... ... ... емес шешім қабылдайды, себебі, адам өлтіру туралы шешім қабылдау
кездейсоқ пайда болатын, ауыр ... ... бұл ... ... ... ... субъективтік мүмкіндік жоқ. Аффект халін тудыратын
тітіркендіргіштерге тәуелді аффект ... ... ... ... ретінде
адамның санасына тек теріс ықпал етеді. Сананың бұлай өзгеруі жеке ... ... ... ... төмендеуінен, сыртқы жағжайды дәл
бағалау қабілетінің жойылуынан көрінеді, ... ... ... адам ... ... есеп беру қабілетінен жұрдай болады,
рационалды, тәртіпті әрекет ету қабілетінен ұшты-күйлі ... ... ... ... іс-әрекетіне мән беріп, өзін-өзі бақылау, іс-әрекетін
басқару секілді қадір-қасиетінен жұрдай етеді.
Қарастырылып отырған қылмыстық-құқықтық ... ... ... ретінде аффект (ҚР Қылмыстық Кодексінің 98 бабы) осы қылмыс
құрамының ... ... ... басқа да барлық элементтерін анықтаушы
негізгі буын ... ... ... ... ... ... ... жағынан көрінеді, аффект ... ... ... ... анықтайды. Сондықтан да, адам өлтіру кезінде айыптының
аффект жағдайында болуы осы санаттағы ... үшін ... ... ие. ... ... ... ... аффект жағдайында жасалғанын
немесе қылмыстық істе аффект мән-жайларының жоқтығын ... ... ... емес (сот ... ... сот-
психологиялық сараптаманың міндеті.
Өзінің заңға қайшы теріс ... жеке ... ... айыпты
адамды аффект жағдайында адам өлтіруге жетелеген жәбірленуші аффект
жағайында адам өлтіру ... ... ... ... Мұндай жағдайда,
жәбірленуші өзінің теріс қылығының құрбаны болып ... ... ... осы ... өзі ... оның ... ... әрекеті
(әрекетсіздігі) аффект жағдайында адам өлтірудің тікелей себебі.
Қарастырылып отырған қылмыстың ... ... тағы да сол ... етеді. Осы қылмыстың объективті жағының ерекшелігі оның тек ... ... ғана ... ... бір ... туатын және
жылдам өршитін бұл аффект халіне ... ... ... ... ... осы серпілісті өз іс-әрекетімен іс жүзіне асырады.
Аффект ... ... бір түрі ... ... ... ... аулақ.
Аффект жағдайында жасалған әрекеттерінің көбіне аса қаталдығы да ... ... ... ... ... соққыға
жығу, оны жақындарының немесе туған-туыстарының алдына толассыз ұрып-соғу,
ауыр жарақаттау, денесін ... ... ... ... ... әрекетінің аса қаталдығын дәлелейді. Егер кінәлі мұндай аса қатал,
жауыздық әрекетті аффект күйінде жасаған ... оның ... ҚР ... 98 ... ... ... ... жағдайында адам өлтіру іс-әрекетін жүзеге асыруға
шешім қабылдауы оның тұла ... ... ... ... сезімдермен
күрделілене түскен, сана-сезімі мен ерік-күшін толық билеп алған, ... ... ... іске ... ... ... жасалған
адам өлтіру қылмысының ерекшелігі ол негізінен жанама нақты емес мақсатта
жасалады. Мұнда тікелей ... ... қол ... ... сол ... де, ... ... көзделмейді. Айыптыға мұндай
жағдайда іс-әрекетінің нәтижесі бәрібір болады, бойын «аффект» билеп алған
ол өз әрекетімен ... ... ... қан ... ... Айыптының басты мақсаты өзін қатты ренжіткен жәбірленушіні
өлтіру емес, оны ... ... ... жағдайларда салдарлардың емес,
іс-әрекеттің мақсаты басым болады («аффект серпілісі»). Сананы ... ... ... ... халінің әрекеті субъектінің көбіне өзінің
іс-әрекетінің нәтижесін алдын-ала көріп білмеуіне алып келеді. Оның ... ... ... ... оның ... бұл ... әрекетінің
соңы неге апаратыны туралы ол еш ойламайды, оған бұл іс-әрекетінің ... бұл ... ... ниетке тән.
Қарастырылып отырған қылмыстың субъекті туралы айта отыра, айыптының
адам өлтіруді еш қаламайтыны, осы себепті де ол ... ... оның ... мәжбүрлі, сыртқы келеңсіз мән-жайларға тәуелді
болатыны да қоса атап көрсетіп кеткен артық ... еді. ... ... ... тұтпауын, жәбірленушіні өлтіруді тіпті қаламауын анықтайтын
сол айыптының аффект халінен арылған кездегі ... ... ... ... ... ... Талдап отырған ... ... ролі ... айта ... оның ... ... ... бейімдігін, айыптыны қылмысқа ... ... ... жат ... жасайтын, теріс мінездерін атап айтуға болады.
Жәбірленушінің мінезінің нашар болуы, ішімдікке ... ... жат ... ... ... себеп болуы, айыптыны өзіне қарсы жасалатын
қылмыстық актіге итермелейді.
Қылмыстық істерді ... ... ... ... ... ... нәтижесінде адам өлтіру оқиғаларының көбі дерлік айыптымен
тұрмыстық-жанұялық ... ... ... ... ... ... ... арасында болады.
Автор қазіргі кезде әрекет етуші қылмыстық-құқықтық нормаға бірнеше
өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... ҚР ... 98 бабын «кездейсоқ ... ... ... деген ұғымды алып
тастауды, ал, «аффект» ұғымын ... ... ... бірінші ұғым
аффект халінің тек бір ғана жағын ... ... ... басты
айрықшалық сипаты оның адам санасына ... әсер ... ... ҚР
Қылмыстық Кодексінің 98 бабына жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Үшіншіден,
айыптының қоғамға қауіптілік деңгейін ескере отыра, ҚР Қылмыстық ... ... ... тағайындалатын жазаны 3 түрге бөлуді ұсынады:
а) психиканы ұзақ уақыт бойы зақымдаудан ... ... ... адам ... ... ... ... көрсетілген қорлықтың, ауыр жан, тән
жарасын салудың нәтижесінде оған қарсы ... ... ... ... адам ... аффект жағдайында жасалатын қылмыстық іс-әрекеттердің нәтижесінде
екі немесе одан көп адам ... ... ... әрекет етуші Қылмыстық Кодексінің
қарастырылып отырған қылмысқа сай «шектеулі ... ... ... дұрыс
деп табылады.
Ресми құжаттар
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. А.-1995 ж.
2. ҚР Қылмыстық ... 1997 ... ... ... ... 1959 ж.
4. ҚР Қылмыстық Кодексіне түсіндірме. А.-2004 ж.
Арнайы әдебиеттер
1. Курс советского ... ... ... / Под ред. ... – Т.5. – М., 1971. – ... Лунц Д.Р. Проблема невменяемости. Судебная психиатрия. Учебник /
Под ред. Морозова Т.В. – М.: ... – 1965. – ... ... психология. Учебник / Под ред. Петровского А.В. – ... 1976. – ... ... Учебник / Под ред. Коркина М., Лакосина Н.Д. – ... 1995. – ... ... ... / Под ред. ... Г.С. – ... 1968. – ... Таганцев Н.С. Русское уголовное право. Лекция в 2-х т. – М., ... ... ... право России. Общая часть. Учебник. / Под ред.
Здравомыслова В.В. – М.: ... 1996. – ... ... ... ... ... ... Учебник. / Под ред. Рарога
А.И. – М.: Триада Лтд, 1996. – ... ... ... Особенная часть. / Под ред. ... Каз ... ... әдебиеттер
1. Антонян Ю.М. Роль конкретной ... ... в ... ... пособие. – М., 1973. – 145с.
2. Антонян Ю.М., Бородин С.В. Преступность и психические аномалии. –
М., 1987. – ... ... Ю.М., ... В.В. ... ...... 1991. – ... Бородин С.В. Квалификация преступлении против жизни. – М.: 1977. –
289с.
5. Бородин С.В. Ответственность за убийство: квалификация и наказание
по ... ... – М.: ... 1994. – ... Голик Ю.В. Случайый преступник. – Томск, 1984. – 243с.
7. Дагель П.С. ... о ... ... в ... ...... 1970. – 328с.
8. Дагель П.С., Котов Д.П. Субъективная сторона ... и ...... 1974. – 175с.
9. Загородников Н.И., Игнатов А.Н. Преступления против личности – М.,
1962. – 168с.
10. Зелинский А.Ф. Осознанное и ... в ... ...
Харьков, 1986. – 96с.
11. Карпец И.И. О понятиях вменяемости и невменяемости в ... с ... ... научных трудов. / Под ред. Морозова
Т.В. – 1984. – ... ... Н.И. ... ...... 1988. – ... Кудрявцев В.Н. О структуре индивидуального преступного поведения. –
М.: Юридическая литература, 1968. – ... ... В.Н. ... ... преступления. – М.: Юридическая
литература, 1969. – 23с.
15. Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. – М.: 1968. – ... ... И.А. ... ... / Государство и право. –
1995. - №5. – ... ... Н.В. ... за ... ... в ... ... волнения. Автореф. дис. д-ра юрид. наук. – М.,
1995. – ... ... О. Роль и ... ...... ... 1968. ... Побегайло Э.Ф. Умышленное убийство и борьба с ними. – Воронеж,
1965. – 97с.
20. Потерпевший от преступлении. ... ... / Под ред. ... ... 1974. – ... Рарог А.И. Вина в советском уголовном праве. Учебное пособие. / Под
ред. Здравомыслова В.В. – ... ... 1987. – ... ... Л.А. ... и преступления. М., 1976. – 74с.
23. Сидоров Б.В. Аффект . Его уголовно-правовое и криминологическое
значение. – ... ... 1978. – ... ... О.Д. ... ... ... пособие / Под ред. Ратинова А.Р. – М., 1983. – 84с.
25. Ткаченко В.И. ... ... и ... повреждении в
состояний сильного душевного волнения. / Вопросы криминалистики.
1964. - № 12. – ... ... В.И. Для ... сильного душевного волнения
необходимо проведения экспертизы. / ... ... 1971 - №5. ... ... В.И. ... ... при ... пределов
необходимой обороны от преступления, совершенного в ... / ... ... 1973. - №9. – ... ... В.И. Ответственность за преступления против жизни и
здоровья, совершенные в состоянии ... / ... 1996. ... – с.14-17
29. Ткаченко В.И. Уголовно-правовое значение ... / ... - №10. – ... Тарарухин С.В. Преступное поведение: социальные и ... – М.: ... ... 1974. – ... ... И.Г. ... отношение субъекта к
преступлению. – Ленинградский Университет, 1970. – ... ... В.Д. ... ... ... категорий
преступников и ее уголовно-правовое значение. – Томск, 1973. ... ... В.В. ... ... ... ... в ... – Тбилиси, 1964. – 310с.
34. Шавгулидзе Т.Г. Аффект и ... ...... Шаргородский М.Д. Ответственность за преступления против личности.
– Л., 1953. – ... ... С.Н., ... Ф.С. ... ... ... на
способность быть субъектом уголовной ответственности и субъектом
отбывания наказания. / Государство и право, 1994. - №2.- ... А.Н. ... ... ... ... ... / Жеті ... 2007ж.
38. А.Н. Агыбаев Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім / Жеті Жарғы. 2007ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайсызда кісі өлтіру57 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану31 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану туралы ақпарат59 бет
Адам өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы59 бет
Айнымалы сыйымдылықты конденсаторлар: ауа және сегнеторэлектрикті керамикадан жасалған конденсаторлар14 бет
Аналитикалық тәсіл арқылы жасалған етістіктер22 бет
Ауырлатылған жағдайда кісі өлтіру63 бет
Ауырлатылған мән-жайлары бар кісі өлтіруді саралау76 бет
Аффект жағдайында жасалған адам өлтіру қылмысының құрамы және тергеу63 бет
Бағдарламалау тілдері пәнінен жасалған электронды курсқа интерактивтілік кіргізу27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь