Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері

Қысқартулар тізімі
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
I. Мәтін туралы түсінік және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Техникалық мәтіндерге сипаттама және техникалық мәтіндердің функционалды стилдік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2 Техникалық аудармаға қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
1.3 Техникалық мәтіндердің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
Түйін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
II. Мұнай.газ саласындағы техникалық мәтіндердің аудару ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.1 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын лексикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын лексико.грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.4 Мұнай.газ саласындағы мәтіндерді аудару үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.5 Жасалған аудармаға қатысты шығарылған статистикалық көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Түйін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56
Қазыргі таңда Қазақстан Республикасының жалпы өнеркәсіп өнімдер көлемінің 40 пайызға жуығын мұнай-газ саласы құрап отыр. Мұнай-газ саласы еліміздің экономикасын дамытуда, оның тұрақты қалыптасуына өз зор ықпалын тигізіп отыр. Осыған орай бүгінгі таңда қоғамда болып жатқан саяси әлеуметтік және экономикалық өзгерістер мұнай-газ саласына жаңаша қарауды, оның бағыттарында қол жеткен жаңа табыстарымызды сын көзбен саралай отырып бағалауды, білім беру жүйесінде ғылым мен тәжірибеде жинақталған бай психологиялық, әдістемелік мұраны зерттеп, талдауды және ғылым мен техниканың жетістіктерін кеңінен енгізуді талап етеді.
Сонымен қатар мәдениетаралық қарым-қатынаста технологияның дамуы, тілдегі лексикалық қордың өзгеруіне себеп болуы, жаңа терминдердің пайда болуы және олардың басқа шетел тілдерінен мемлекеттік тілімізге аудару мәселесі лингвистер мен аудармашылардың назарын аудармай қоймайды. Осылайша өзім секілді болашақ аудармашыларға маңызды болған арнайы мәтіндер тек ақпарат беру көзі ғана емес, тілдегі сөздік қорын жаңа сөздермен кеңейту болып табылады.
Сол себепті дипломдық жұмысымның өзектілігі мынада: қазыргі таңда, ғылыми-техниканың дамыған шағында, тәуелсіз мемлекетімізде дамушы салалардың бірі техникалық сала, оның ішінде біздің еліміздің экономикасының дамуына көп үлес қосып отырған мұнай және газ саласы. Сол саланың тілдік ерекшеліктерін терең де жан-жақты зерттеу, және де осы салаға қатысты арнайы ақпараттарды түсіну, техника саласының дамып жетілуіне тікелей әсер етеді. Осыған байланысты елімізде техникалық саланың тек теориялық білімі бар ғана емес, осы салада тәжірибесі бар мамандар қажет. Оның үстіне мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілін зерттеу, және аудару барысында аудармалық шеберлікке, білімге ие болу және оларды қолдана білу өте маңызды. Ал біздің бұл дипломдық жұмыста қарастыратынымыз мұнай және газ саласындағы техникалық мәтіндердің аудару ерекшеліктерін анықтап осы өндірістік саланың дамуына үлесімізді қосу болып отыр.
1. Гальперин И.Р. «Текст как объект лингвистического исследования», М:1981
2. Тураева З.Я. «Лингвистика текста», учебное пособие для пед.инс., М., «Просвещение», 1986
3. Гак.В.Г./Проблемы лексико-грамматической организации предложения/(Док.дис.) – М., 1968
4. Ахманова О.С. «Словарь лингвистических терминов», М., Советская энциклопедия, 1966
5. Танабаева З.К. «Языковые средства выражения смысловой структуры текста», дис.на соиск.учеб.степ. д.ф.н., М., 1979
6. Петрова О. В./ Введение в теорию и практику перевода – М., 2006.
7. И.С.Алексеева/Профессиональный тренинг переводчика/Уч.пособие – Санкт-Петербург, Союз, 2003
8. В.Н.Комиссаров/Теория перевода/Москва: Высшая школа,1990
9. Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе (оқу құралы) – Астана, 2005.
10. Сулейменова Э.Д. «Тіл білімі сөздігі», А. «Ғылым», 1998
11. Мұсабаев Ғ. Тағы да термин туралы// Қазақ әдебиеті, 1956.
12. Гальперин И.Р. «Текст как объект лингвистического исследования», М:1981
13. Қалиұлы Б. Қазақтың төл терминологиясы қашан жасалады?// Ана тілі, 17.09.92
14. Құлмұхаммед М. Термин жайында // Егемен Қазақстан. 2006.№10
15. Комиссаров В.Н., Коралова А.Л./ Практикум по переводу с английского на русский., М., 1990
16. Ю.В.Ванников, Кудряшов М.М, Марчук Ю.Н/Научно-технический перевод/Москва: Всесоюзный Центр Переводов,1987
17. И.П.Смирнов/Основы научно-технического перевода/ - Москва, ВЦП, 1989.
18. В.Н.Комиссаров/Слово о переводе/М., 1973
19. Р.К.Миньяр-Белоручев/Как стать переводчиком/ - Москва, «Готика», 1999
20. «Аль-Пари» журналы, №2 басылым «Нефтяной сектор Казахстана», 1998 жыл.
21. Н.Комиссаров/Теория перевода/Москва: Высшая школа,1990
22. Л.Н.Ерохина, Р.З.Загидуллин, Р.Ш.Амраев, А.А.Байсекеева/Практикум п информативному переводу/Алматы, 2003.
23. “Russian Petroleum Investor” журналы, 1997-1998.
24. “Oil Watch” журналы, 1999 жыл, №23 басылымы.
25.
26. 27. Кеңесбаев І./ Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі – А., 2007.
28. Ахметова С.Г., Тұрсынбаева Ж.Б., Ысқақова Ж.Ы., Ярова Е.Ф./ Ағылшынша - қазақша сөздік: 20000 сөз – Алматы, 2006.
29. Ахметов С.Г. / Ағылшынша-қазақша сөздік, Алматы, 2004.
30. Қазақша-орысша, орысша-қазақша оқушыларға, студенттерге арналған сөздік, Алматы, Аруна, 2002.
31. Қазақ ССР ҒА-ң Тіл білімі институты «Орысша-қазақша сөздік: 2 том» 65000 сөз – Алматы, 1978.
32. Қалдыбай Бектайұлы «Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік», Алтын қазына, 2006.
33. www.sozdik.kz қазақша-орысша, орысша-қазақша онлайн сөздік.
34. www.tilmash.kz қазақша-орысша, орысша-қазақша онлайн сөздік.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
АБЫЛАЙ ХАТ атындағы ҚАЗАҚ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖӘНЕ ӘЛЕМ ТІЛДЕР
УНИВЕРСИТЕТІ
Аударма Факультеті
ШЕТЕЛ ТІЛІНІҢ ТЕОРИЯ ЖӘНЕ ПРАКТИКА КАФЕДРАСЫ
Губайдулла ... ... ... ... ТЕХНИКАЛЫҚ МӘТІНДЕРДІ АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ»
«050207-Аударма ісі»
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
Ермағамбетова А.С
__________ Дипломдық жұмыс жетекшісі: Тойшыманова Ж.Р
Алматы ... ... ... туралы ... және ... ... ... ... және ... мәтіндердің
функционалды ... ... ... ... ... ... ... саласындағы техникалық ... ... ... ... ... ... ... Техникалық мәтіндерді аударуда ... ... ... ... аударуда қолданылатын лексико-грамматикалық
трансформациялар.....................................................3
4
4. Мұнай-газ ... ... ... Жасалған аудармаға ... ... ... ... ... - түпнұсқа мәтіні
АМ – аударма мәтіні
ТС – ... ...... ... ... ... Республикасының жалпы өнеркәсіп өнімдер
көлемінің 40 пайызға жуығын мұнай-газ саласы ... ... ... ... ... ... оның тұрақты қалыптасуына өз зор ықпалын
тигізіп отыр. Осыған орай ... ... ... ... ... ... және ... өзгерістер мұнай-газ саласына жаңаша қарауды,
оның бағыттарында қол жеткен жаңа табыстарымызды сын көзбен саралай отырып
бағалауды, білім беру ... ... мен ... ... бай
психологиялық, әдістемелік мұраны зерттеп, талдауды және ... ... ... кеңінен енгізуді талап етеді.
Сонымен қатар мәдениетаралық ... ... ... ... қордың өзгеруіне себеп болуы, жаңа терминдердің пайда
болуы және олардың басқа ... ... ... тілімізге аудару
мәселесі лингвистер мен аудармашылардың назарын аудармай қоймайды. Осылайша
өзім секілді болашақ аудармашыларға ... ... ... ... ... беру көзі ғана ... ... сөздік қорын жаңа сөздермен кеңейту
болып табылады.
Сол себепті ... ... ... ... ... ... дамыған шағында, тәуелсіз мемлекетімізде дамушы
салалардың бірі ... ... оның ... ... ... дамуына көп үлес қосып отырған мұнай және газ саласы. Сол
саланың тілдік ерекшеліктерін ... де ... ... және де осы
салаға қатысты ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді. Осыған байланысты елімізде техникалық саланың
тек ... ... бар ғана ... осы ... ... бар мамандар
қажет. Оның үстіне мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілін зерттеу, және ... ... ... білімге ие болу және оларды қолдана білу
өте маңызды. Ал біздің бұл дипломдық жұмыста қарастыратынымыз ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін анықтап осы
өндірістік саланың дамуына үлесімізді қосу болып отыр.
Зерттеу ... Бұл ... біз ең ... ... ... ... ... тіліне аудару барысында қарастырылатын келелі
мәселелерді қолға алып, олардың ... және ... ... ... ... аз зерттелгендігін көрсету болды.
Аударманың нәтижелілігін кітап, ... және ... ... аудармаға қатысты оқу-әдістемелік мағлұмат мен деректер арқылы
көрсетуге тырыстық.
Зерттеу мақсаты: Мемлекеттік тілдегі өндірістік салада, ... ... ... техникалық мәтіндерді аудару барысындағы ерекшеліктерін
анықтау.
Міндеті: Мұнай-газ саласындағы мәтіндерді ... ... ... ... ... ... ... жасау; мұнай-газ
саласындағы техникалық мәтіндерді ағылшын тілінен қазақ ... ... ... мазмұндық құрылымдардың ерекшеліктерін айқындау;
техникалық мәтіндерді аудару кезінде кездесетін қиыншылықтарды көрсету ... ... ... ... ... ... ұсыну.
Зерттеу құралдары: Дипломдық жұмыстың ... ... ... және ... ... ... еңбектері, әртүрлі
электронды сөздіктер мен әдебиеттер енді.
Зерттеу ... ... ... ... мәтін түсінігінің сипаттамасы
мен түрлері, одан келе техникалық мәтіндердің ... ... ... ... ... ... мен ондағы қолданылатын
трансформациялар қарастырылды. Жұмыстың ... көзі ... ... ... ... ... ... отандық баспада
нақты зерттеліп бекітілген ... ... ... тіліндегі
сөздіктер мен әдебиеттердің сирек кездесуі айқын. Осыған орай біз зерттеу
жұмыс барысында техникалық мәтіндердің ... ... ... ... ... термин мәселесін назардан тыс қалдырмауға ... ... ... және ... мемлекеттік тілге адекватты ... ... ... жұмыста сөз қылғанды жөн көрдік.
Теориялық мәні: Қазақ терминологиясымен техникалық аударманың
қалыптасуы ... ... және ... ... ... ... ... дамытуды қажет ететін бүгіннің талабы екендігін рас. Сол
себепті, біз дипломдық жұмыста мұнай-газ, кен өндірісіне ... әр ... ... барысын сатылап мысалдар арқылы ерекшеліктерін көрсетуге
және ... ... ... Жұмыстың нәтижелері мен тұжырымдары техникалық
аударма ісі саласын тану бағытындағы зерттеулерге, жоғары оқу орны ... ... ... және басқа да ізденушілерге айқын бағдар
болмақ. Зерттеу нәтижелері мен жасалған ... ... ... жаңа
мәліметтермен толықтырады. Оның ішінде нақты мұнай-газ саласына тиесілі
мәтіндер мен ... ... ... ... анықтау
шеңберін кеңейтіп, айқындай түсуге септігін тигізеді. Сондай-ақ, аударма
табиғаты, оның тілдегі, ғылымдағы, ұлт ... орны мен ... ... ... ... ... талаптар туралы түсініктерді ... ... ... ... ... бүгінде санаға сіңіп қалған
бірқатар келелі мәселелерді қайта қарауға түрткі және ... ... ... баламасын тауып, сөздік қорымызды байытуға негіз
болмақ.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: Дипломдық ... ... ... ... ... екі ... ал олар ... тараушалардан,
түйіннен, қорытынды мен қолданылған әдебиеттер тізімінен құралған. Негізгі
бөлімде жалпы мәтін түсінігі мен түрлері, оның ішінде ... ... ... ... ... және нақты мұнай-газ
саласындағы мәтіндердің аудару барысы қарастырылды.
I. Мәтін туралы түсінік
Мәтін дегеніміз – ... ... ... қызмет
атқаратын күрделі біртұтастық. И.Р.Гальпериннен кейін мәтін – ... ... ... түсінікті жоққа шығарып, аяқталған ойды ... ... ... ... әдеби жағынан сәйкестендірілген, өзіне тиесілі
тақырыптан және әртүрлі лексикалық, грамматикалық, ... ... ... ... ерекше бірліктер қатарынан тұратын шығарма
ретінде ... ... ... ... ... ...... құрылым, байланыс.
Семантикада кез келген таңбаның ... ... ... ... түрі соның ішінде салт, би және сол сияқты. Тіл білімінде мәтін
ретінде төмендегілер ұсынылады. Мәтін ... ... өмір ... ... ... ... жүйелі, байланысты, тұтас, тиянақты, қалыптасқан мағыналық жағынан
өзара байланысқан сөйлемдердің бірізділігі;
3) коммуникацияға қатысушыға тән сөйлемелік бірізділігі;
4) жазу ... ... ... ... ... немесе жазбаша ауызекі сөйлеу шығармалары. [ 2,453]
Лингвистика тұрғысынан, мәтін – ... ... ... ... Ал, кейбір жаңа зерттеу бағыттарының сипаты мәтінді шығарма
тұрғысынан қарастыруды жөн санайды. Мәтінді ... ... ... тән ... [3, 608] Осы ... ... отырып, мәтінді
сөйлемдер жиынтығы немесе бір сөйлем, сөз тіркесі немесе бір сөз деп алу
тиімді.
Мәтін – ... ... ... ... ... кейбір құрылымдары
қарым-қатынас кезінде қалыптасқан, өз ... ... ... ... «мәтін» атауын элементтер ... ... ... ... ... ... ... мәтін дегеніміз -
әртүрлі байланыстар түрімен ... жеке дара ... ғана ... де ірі ... ... ... бірліктер құрылымын айтады. [ 4,8]
Кейде мәтінді «тұйықталған құрылым» деп түсінеді.
Мәтін мәнін осылайша түсіндіретін бұл ... бір ... ... ... болып отыр. Бұл ... бірі ... ... ... мәтін – парадигматикалық
және синтагматикалық екі өлшемді үздіксіз ... ... ... ... бөлшектердің (бірліктердің) жалғаспалылығын айтады.
Алайда, Харвегтің берген анықтамасы мәтінді ... ... ... ...... ... және прагматикалық бағдарға ие шығарма.
Егер сөйлесімді ... ... ие ... ... ... графикалық
қасиетке ие. Егер сөйлесімді оның бірілділігі оқшаулап тұрса, мәтінді оның
көпөлшемділігі оқшаулайды. Сөйлесімді ... ... ол ... ие ... (графикалық не магнитті лента) оның саласын өзгертеді.
Осылайша ауызекі тіл қайтымсыз – дыбысталды және қандай да бір ... ... ... ... ... ... оның кез келген бөлшегіне
көптеген оралу ... бар. Егер ... ... ... ... ... ... қасиетке ие, яғни тыныштық қалпында болу және қозғалыста
болу. Егер ... ... тек ... ... кезінде дыбысталу уақытымен
шектелсе, мәтін ештеңемен шектелмейді. Мәтін шындықты ... ... ... ... ... [6,12]
Мәтіннің семантикасы номинативтік және коммуникативтік компоненттерден
тұрады. Мәтінде коммуникативтік, когнитивтік және эмотивтік ... ... ... ... ... ретінде мәтін –
ашық және тұйық жүйе болып табылады. Мәтіннің тұйықтылығы оның ... ... ... Ал, ... ашық ... оның ... байланысты.
Мәтін дегеніміз – жүйелік пен жекеліктің бірлігі. Мәтіннің жүйелілігі
тілдік кодтармен берілген мәтінді моделдеп, ... ... ... ... ... ... ... бейнені өзімен алып жүрген
заттық форманың шексіз вариациялық нәтижесімен сипатталады.
Р. Барттың мәтін жайында ... ... ... делінген: «байланысқан
мәтін мазмұны жағынан біртұтастықты ... ... ... ... ... арналған аяқталған тілдік ілеспелілік» [7,18]
Сонымен, мәтін дегеніміз – жоғарғы ... ... ... және ... ... ... ... ие жазба түрінде берілген шығарма. Сондай-ақ, мәтін – өз ... ... ... пен ... ... табылатын, мағыналық
жағынан біріккен таңба бірліктерінің бірізділігі. Ол ... ... ... ... бір ... ... ие, ... бірліктердің формальды және мағыналық заңдылықтарын ... ... ... ... мәтіндерге сипаттама
Техникалық мәтіндердің функционалды-стильдік ерекшеліктері
Бөлек функционалды стильдер ... ... ... даму ... пайда
болады; олар бір-бірінен тілдік қатынастың мақсаты мен ... ... ... ... ажыратылады. Әдеби тіл мен функционалды
стильдің арасында жалпы және ... ... бар; ... функционалды стильде
әдеби тіл нормасының дамуының ... ... ... ... ... тілдің
функционалды стилі әдеби тілдің дамуының әрбір ... ... ... ... ... процесінде болады.
20 ғ. бағытталған ғылыми техникалық ... ... ... алмасуы мен басты қызметі когнитивті ақпарат болып табылатын
ғылыми ... ... ... ... ... ... нысаны болып табылатын көркем әдебиет тілінен өзгеше, 20 ғ.
Лингвистердің назарларын аударатын ғылыми техникалық басылымдардың қарқынды
дамуы ... ... ... ... ... ... техникалық
әдебиеттің барлық түрлерінің тілдік қарым-қатынас ... ... ... ие ... өзіне қатысты ерекшеліктері мен белгілі тілдік
құрылымдық стилі бар екенін көрсетеді.
Техникалық ... ... тән ... оның ... және ... белгілеріне де қатысты. Бұл жерде ең
маңызды мәселе, техникалық әдебиет барлық ... тән ... де, ... ... ... сол ... берілмейді, әр тілде өзінше
аударылады. Бұл ... ... және ... ... ие. ... ... әр
тілдегі белгілі қатынас немесе ерекшеліктері ... ... ... арқылы
емес, лексикалық құрал грамматикалыққа ауыстырылып берілуіне, ал сандық
ерекшелік лексикалық, ... ... ... құралдардың
әртүрлі жиілікте қолдануында көрінеді.
Сонымен қатар, техникалық әдебиет аудармасымен жұмыс істей отырып,
жүйелі-адекватты аударма алу үшін ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктеріне көңіл бөлу керек. Жалпы әр
функционалды стильде аударма барысы мен ... ... әсер ... ... ... ... көрсетуге болады. Мысалыға Комиссаров
В.Н. [8,56] бойынша ... ... ... ... ... ... ... бірінші орында
терминология және арнайы лексика болып табылады. Техникалық ... ... – оның ... ... ... (қатаң жүйелік,
басқы ой мен бөліктерінің арасындағы байланыс), дәлдік және дұрыстық ... ... ... айқындық пен түсініктілік.
Осы стильге қатысты мәтіндер аз немесе көп ... ... ... ие ... ... ... та осы сияқты мәтіндерде, осы ... ... ... ... ... ие құралдар бар.
Лексика саласында барлығынан бұрын техникалық терминология және ... ... аясы ... ... ... ... да ... ғылым саласымен байланысты ұғымдар жүйесі – термин
проблемасына тоқталатын болсақ: «Тілдің ілгері басып өсуі үшін оның ... ... ... ... ... ... ... себебі: өркендеп алға
барған тілдің тарауының бәрі де сол емле, терминологиямен сабақтаса ... - ... ... тіл ... ... негізін қалаушылардың
бірі, профессор Қ.Жұбанов. Оның терминге ... ... ... ... ... ... сөздер болады, ол сөздерді әлгіндей
ұғымдарға – ғылым жолы ... ... ... міне ... теліп отырады,
сонымен қатар термин сөзінің ... ... мен ... ... жай ... ... ... болуы мүмкін».
Жалпы «термин» сөзін латыннан аударғанда «шек», «шекара» деген
мағынаны білдіреді. «Термин» атауының өзі ... ... ... ... ... ... ... термин сөзін «атау», «аталым», «атауыш» деген
қазақша балама сөзбен ауыстырып қолдану кездеседі».[9,357]
«Терминді тұрақтандыру, жаңа терминдерді ... ... ... – термин деген ұғымды ғылыми негізде түсінбей, оған ... ... ... жатыр. Сол үшін ең алдымен термин ... ... ... қажет. Онсыз жерде, ... ... ... ... құтылу мүмкін емес» - деп 1956 жылы ... ... ... ... жарық көрген филология ғылымдарының кандидаты
Ғ. Мұсабаев жазған пікірі болатын.[10,178] Содан бері ... ... өтсе ... ... ... ... ... терминологиясы әлі де ақсап
келеді.
Мәтіннің ... ... ... түсініктемесі негізі
толығымен қалыптаспаған. Мәтіннің әртүрлі ... ... как ... ... ... атты ... және ... авторлардың еңбектерінде кездеседі.[11,139]
Ендігі, термин дегеніміз – ғылым немесе техникалық белгілі ... ... ... ... мен мағынаны білдіретін сөздер мен сөз
тіркестерін ... ... ... тек осы ... ... ... ... мағынаға ие жалпы ... ... де ... smelter, ... ... die-casting,
mining, non-ferrous секілді ... ... ... лексикалық
бірліктерді техникалық материалдан тыс кездестіру өте ... ... ... ... ... ... ... таныс, жалпы қолданыста болатын
industry, market, metal, design ... ... ... ... ... нақты объектілер мен құбылыстарға нақты және дәл
нұсқау көрсетуді қамтамасыз ету, мамандардың ... ... бір ... ... ... ... да осы ... қатысты сөздерге ерекше
талап қойылады. Барлығынан ... ... дәл ... ... яғни ... және ... ... терминнің орнын табатын, қисынды анықтау
арқылы мағынасын ашатын қатаң белгілі бір мағынаға ие ... ... ... ... ... ... грамматикалық
ерекшеліктер кездеседі. Әрине «техникалық грамматика» жоқ. ... ... ... ... ... ... формалар техникалық мәтіндерде де қолданылады. Дегенмен бұл
стильде басқаларға қарағанда грамматикалық өзгерістер көп қолданысқа ие.
Басқа авторларға қарағанда Комиссаров В.Н. ... ... ... ... ... жазады: «... бұл ... ... ... ... көрсете отырып суреттеу және
мағынасын анықтайтын сипатқа ие». [13,38] Бұл ... ... «А ... Б» ... кең ... яғни ... ... предикативтен құралатын бағыныңқылы етістігі бар құрмалас ... is by a foot switch – ... аяқ ... іске ... ... are nontoxic and ... – Тоңазытқыштардың еш зияны
жоқ.
2) жасырынулы анықтауыштар болып табылатын көптеген атрибутивті ... ... ... ... белгілерін көрсетуге мүмкіндік береді. Мысалы:
A differential pressure type specific gravity measuring instrument ... ... ... ... салмақ өлшейтін құрал.
3) техникалық стильдегі дәйектілік және зат есімдік құрылымының басым болуы
нақты заттарға негізделуден ... ... ... ... үрдістің сипатталуы да іс әрекет
те қалыптасады.
Мысалы:
«to dean after the ... ... ... ... «to do post ... деп ... жөн көреді – желімдуден кейін тазарту жүргізу.
4) техникалық мәтіндерде оператор етістіктердің кең қолдануы байқалады. ... ... ... ... ... ... ... берілумен
байланысты. Ал баяндауыш сөйлемде тек іс ... ... ... болып табылады. Төмендегі етістіктер оператор қызметін атқарады:
to effect, to assure, to perform, to obtain, to provide, to give, ... to entail, to imply, to result in, to lead to, etc., ... мен ... ... ... ... ... ие зат есімге
тәуелді.
5) үстеуді сөйлемнің ... сөз ... ... ... салдары
болып табылады.
Мысалыға:
accurately сөзін with accuracy very easy – with greatest ease немесе easy
way түрінде ... ... ... ... ... ... қатысы жоқ,
олар техникалық мәтіндерде негізгі модальды экспрессивті әдісс ретінде
қолданылады. Атап ... ... мына ... clearly, completely,
perfectly, positively, markedly, essentially, etc.
Мысалы:
the energy loss is markedly reduced – ... ... ... ... ... бар етістіктен туған сын есімдердің ... ... ... ... ... үрдісінің бірден бір
көрінісі болып табылады.
Мысалы:
to attendant on – қызмет көрсетуші, to be ... to – бір ... ... to be ... of – бір ... ... to be ... to –
әсер етуші, to be responsive to – бір нәрсеге ... ... system is ... to high ... efficiency – Бұл жүйе көлемді
нәтиже береді.
7) етістікті қолданудың ерекшелігі техникалық ... ... ... саны ... ... ... қарағанда екі есе аз.
Ырықсыз форма мен нақ осы шақ формасының басымдылығы байқалады. Аудармашы
арнайы ... ... ... мағыналы ауыспалы емес формасында
ауыспалы етістіктің қолдануына ерекше көңіл бөлуі керек.
Мысалы:
The steel forges well – ... ... ... ағылшын тіліндегі техникалық стильдің маңызды ... ... ... ... ... табылады, ал эллиптикалық құрылымның айтарлықтай ... ... ... remote crane немесе a liquid rocket сөз тіркесін аудару ... сөз ... ... формасын тани білуі тиіс.
A remote operated crane – қашықтықтан басқарылатын кран,
A liquid fuelled rocket – сұйық ... ... ... ... түрде беру үрдісі айқындауышты бағыныңқылы сөйлемді жанама
сын есіммен ауыстыруға (әсіресе –able, -ive және т.б. суффикстері) және ... ... ... ... функциясында қолануына себеп
болады.
Мысалы:
The materials available – қол жетерлік матермалдар, problems ... ... ... – арнайы құрал жабдықты қажет ететін күрделі жағдай, the
properties to be expected – күтілетін қасиеттер, the product to be cooled ... ... ... ... ... ... ... әсіресе белгілі артикльді, түсіру
жағдайының жиі кездесуін атап көрсетуге болады, басқа типті мәтіндерде де.
Мысалы, ... сан есім және ... ... ... ... First ... in the region was - ... Осы ... тұңғыш уран шахтасы...
10) ағылшын тіліндегі ... ... жиі ... ... өлшенбейтін зат есімдердің көпше түрінің кең қолданылуы
жатады: (fat – май, oil - ... greases - май, steel - ... rare earth ... ... жер үсті ... sand - құм, wool - жүн, gasoline ... бұл ... атауларының көпше түрі (clippers - ... - ... dwiders - ... ... ... сөз тіркестерін
type, design, pattern, grade сөздерімен ... chemical type fire ...... от ... ... беру үшін of демеулігін қолдану: the fuel of kerosene –
жанармайлы керосин.
11) ... ... ... мен ... байланысты қарқынды
түрде қолданылуы байқалады.
Мысалы:
since – содан бері, therefore - сондықтан, thus - осылайша, it involves ... ... it results in – бұл әкеп ... ... ... мәтін басқаларын көмекші белгілік жүйенің көптігімен
өзгешеленеді (мәтіндердегі схема мен сызбаларды қоса санағанда). Көптеген
төл тілде сөйлеушілерге бұл ... ... ... ... осы білім
саласындағы мамандарға арналған. өз ... емес ... ... ... ... ретінде шығады». [14,76]
Техникалық мәтін когнитивті ақпарат тарату үшін ... ... ... тілдік әдістеріне мыналарды жатқызуға болады:
1) бастауыштың дәйекті семантикасы. Бастауыш ретінде осы білім ... ... зат ... ... ... ... жіктеу есімдігі
сирек қолданылады;
2) бастауыш формасына қатысты ... ... ... ... ... ... осы шақтың жиі қолданылуы әсіресе нақ осы шақты білдіруі, ол жеткізіп
отырған ақпаратты нағыз дәйекті уақытқа ... ... ... мүмкіндік
береді;
4) күрделі сөздер мен абстрактілі мағынаның басымдылығы. Бұл тілдегі
мағлұматтардың жалпылылығының, ... ... ... деңгейін
көрсетеді;
5) мәтіннің нақты дәйектілігі зат есімнің басымдылығы іс-әрекеттің етістік
арқылы емес, етістіктен туған зат есім ... ... бұл ... және ... деңгейін жоғарылатады.
Аталып кеткен ерекшеліктерден басқа техникалық мәтінге тән белгілерді атап
көрсетуге болады. Мысалы: ... және ... ... ... қысқартулар,
сандар, формулалар. Сызба нұсқалардың көптігі, логикалық құрылымның
графикалық әдісі.»[15,87]
Техникалық мәтіннің комуникативті ... – осы ... ... жаңа
мағлұматты хабарлау. Ол тек түпнұсқа мен аудармаға жалпы болып ... ... ... деңгейінде ғана жүзеге асырылады. Сол себепті
техникалық мәтін бұл саладан ... ... ... ... ... ... ... мәтінге қойылатын басты талап адекваттылық, яғни түпнұсқа
мәтінге аударма тура келуі. Адекватты аударма деп түпнұсқа ... ... ... ... ... атқара алатын аударманы
айтамыз.
Ақпаратты аударманың түрлері секілді техникалық аударманың ... де ... ... бар. Көркемәдеби аудармада образдық
ұқсастық болу ... ... яғни ... ... аудармада басқа тілдегі техникалық ақпаратты дәлме-дәл берілуін
қамтамасыз етуі керек. Стильдік ерекшеліктерді аудару қосымша ... ... ... немесе нормалық қолданбалы терминология болуы тиіс, ал
оның стилі аударылып жатқан тілдегі ... ... ... ... ... ... сай болуы керек. Техникалық аударманың
адекваттылығы негізгі 3 критерийлер бойынша бағаланады: 1) лексика, ... 3) ... ... ... [16,102] бойынша аударманың эквиваленттілігі және
түпнұсқа мәтінге әртүрлі дәрежеде ... көп ... ... ... ... ... қойылатын талаптар құқық
техникасына қатысты бәрінен бұрын ресми және ... ... ... (өмірден алынған) дегеніміз тек қана тлық ... ... ... ... ... документ ретінде қолдануға болатын дұрыс
аударма. ... жоба ... ... аудармасы, аудару көлемі
мен уақытына ... қол ... ... ... ... ... ... терең лингвистикалық негіз болуы, TM мен AM жетік білу,
ғылыми білімі болу, алдын ала ... ... ... ... ... ... аударма процесін дұрыс ұйымдастыра білуі қажет.
Жазбаша ... ... ... ... аударманың өзі және
аударманы қайта ... шығу ... ... ... ... бірге аударатын мәтінді басынан аяғына дейін алдын-ала оқу
кіреді. Осы кезде түсініксіз мәселелермен ... ... ... ... маманмен консультация өткізуге және анықтама әдебиет
тізімін белгілеуге мүмкіндік береді.
Жалпы аударма ... ... ... ... және ... ... ... арқылы ондағы ақпаратты қайта қарап шығу және ... шығу ... ... ... ... Аудармашының болжамы
мен интуициясы (сезімі) техникалық аударманың мағынасын ... ... ... ... аударма барысында ақпарат мазмұны өзгертілмей,
мағынасы толық көлемде сақталып берілуі тиіс.
Қандай да ... ... не ... аударма ісімен айналысатын
аудармашының өз жұмысына деген көзқарасы, ... ... ... өте ... рөл ... Сондай-ақ аудармашының өз ісін
қаншалықты білуі, аударма саласында қолданатын әдістері мен ... ... ... ... ... ... жалпы аударма ісі шетел
тілін білетін әрбір адамның қолынан келе ... ... Ал, ... ... ... үшін ... ... дамыту оңайға
соқпауы мүмкін. Сол себепті біздің қарастырып отырған мәселеміз техникалық
аударма. Және біз, ... осы ... ... ... ... ... ... мен мағлұматтарды зерттеу жұмысымыздың барысында
көрсетуді және ... ... ... ... аударма үлгілерін
беруді жөн көрдік.
1.3 Техникалық мәтіндердің жіктелуі
Аударманың дұрыс процесін ұйымдастыру үшін бәрінен бұрын аударылатын
мәтіннің жанрын анықтау ... ... ... ... жіктелуі
оның аудармасын зерттеудегі алғашқы нысан болып табылады.
Утробина А.А. бойынша техникалық мәтіндер мынадай түрлерге ... ... ... ... диалектика);
• табиғи, техникалық ғылымдар (физика, ... ... ... ... ... ... ... cancer is a disease in which cells change and
produce more cells without control or order. All tissues and organs of ... are made of cells. Normally cells divide to produce more cells ... the body needs them. This process makes us feel healthy. ... when the body’s complex chemical system becomes damaged and ... ... or dividing without control. About one half of all ... now survive for at least five years after medical ... қоғамдық ғылым (тарих, археология, этнография, география);
• қондырма және базалық ғылымдар (политикалық экономия, мемлекет және
құқық, өнертану, тіл біліміне ... ... ... ... ... ... Indictable, Summary and Hybrid Offences. From the point of view
of procedure, criminal offences may be divided into ... summary ... ... ... offences are those which may be tried ... i.e. by jury; this is the only category known to the common
law, and it includes all the most serious ... И.П. [17, 97] ... ... ... жіктейді:
• ғылыми әдебиет, бәрінен бұрын ғылым мен ... ... ... ... ... (ғылыми-техникалық журналдар мен конференция
материалдары);
• өнімді техникалық әдебиет;
• белгілі ғылыми әдебиет (ғылыми және техникалық ... ... ... ... техникалық мәтіндердің функционалды классификациясын
Ю.В. Ванниковтың [18,46] зерттеуі бойынша схема түрінде келтіреміз. ... ...... және ... ... ... классификацияснының ерекшелігі оған тек және техникалық
мәтіндер ғана емес осы саладағы ресми-іскерлік және аралас стильді ... ... да ... жатуы болып табылады.
Техникалық мәтіндер – техникалық және ... ... ... ... ...... (техникалық құралдардың,
өндіріс және технологияның ... ... ... мен
эксплуатация тәжірибесін сипаттау) мәтіндері жатады.
Ресми іскерлік мәтіндер заңдық, басқару және ... ... ... Аралас стильді мәтіндер дегеніміз – іскерлік құжат пен
публицистикалық әдебиет. Іскерлік құжат техникалық пен ... ... ... ... ... Ал ... әдебиет
болса публицистикалық стильдердің белгілерін қамтиды.
Бұл классификацияның кемшілігі – техникалық әдебиеттен хабарсыз болу
және техникалық ... ... ... болып табылатын жобалық құжаттарды
іскерлік құжаттардың қатарына жатқызу болып табылады.
Ю.В. Ваниковтың классификациясының артықшылығы - ... ... ... ... ... болу ... ... бұл осы құжаттарды аудару
кезінде аудармашыға көмек көрсетеді. [19,67]
Ю.В.Ванников бойынша техникалық мәтіндердің классификациясы
Ғылыми техникалық саланың функциональдық стилі
I. ... ... ... ... ... ... ... энциклопедиялық
мәтіндер):
I. Техникалық мәтіндер
• Өндірістік техникалық мәтіндер (техникалық құралдардың сипаттамасы,
технология және өндіріс тәсілдері, ... ... ... ... ... ... ... бойынша басқарма); анықтама
әдебиеті (анықтама, техникалық каталог);
II. Информациялық мәтіндер
(реферат, аннотация, ... ... ... ... ... ... Заң саласындағы мәтіндер (акт, келісім шарт, рекламация)
1) Басқару мәтіндер (шешім);
2) Іскерлік ... ... ... хат, хат, ... Аралық мәтіндер
• Іскерлік мәтіндер (техникалық құжаттардың стандарттық ... ... ... ... норматив,
фирмалық каталог); сипаттау (патент, авторлық құқық);)
• Публицистикалық мәтіндер (ғылыми танымал мәтіндер, өзіндік ... ... ... ... I-ші ... айтылған мағлұматтарды
түйіндей келе, техникалық әдебиет аудармасымен жұмыс істей отырып, ... ... алу ... ... жалпы жазбаша аударманың құрамдас
бөлігі болып табылатын мәтін түсінігін – ... ... ... ... және ... ... ... қызметке ие жазба түрінде берілген шығарма деп алдық. Берілген
тілдің техникалық ... ... және ... ... кез ... ... басқаларын көмекші белгілік жүйенің ... ... ... лексико-грамматикалық
ерекшеліктеріне, оның ... ... мен ... ... берілген
мәліметтің ақпараттылығы (мазмұндылығы), қисындылығы (қатаң жүйелілік,
басқы ой мен ... ... ... дәлдік және дұрыстық және
осы ерекшеліктерден шығатын айқындық пен түсініктілігіне ... ... ... ...... немесе техникалық белгілі саласында мамандар
пайдаланатын арнайы объекті мен ... ... ... мен ... ... ... Және терминдер арқылы нақты объектілер ... ... және дәл ... ... ... ету, ... ... бір мағыналы түсініктеме орнатуға болатындығына ... көз ... ... да осы ... ... ... ерекше талап қойылатындығын, барлығынан бұрын термин дәл болуы
керектігін, яғни ... ... және ... ... ... ... ... анықтау арқылы мағынасын ашатын қатаң белгілі бір мағынаға
ие болатынын ашып көрсеттік. Техникалық ... ... ... келе ... ... ... мақсаты – осы білім ... ... ... және ол тек ... мен аудармаға жалпы болып
табылатын базалық биіктіліктің жоғары деңгейінде ғана жүзеге асырыладындығы
анықталды. Сол ... ... ... бұл ... ... ... ... айқын талданып көрсетілді.
Техникалық мәтінге қойылатын басты талап адекваттылық. Адекватты
аударма - ... ... ... ... ... ... ... атқара алатын аударма деген тұжырымдамаға тоқталған
болатынбыз. Ақпаратты ... ... ... ... аударманың
адекватты мәселесінің де өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... болу керек болса, яғни семантика-стилистикалық
адекваттық, техникалық аудармада басқа тілдегі техникалық ақпаратты ... ... ... ету ... ондағы стильдік ерекшеліктерді
аудару қосымша мағынаға иелендіретіні айқын көрінді. Және аударма процесіне
сәйкес, техникалық аудармада ... ... ... ... ... ... ал оның ... аударылып жатқан тілдегі техникалық
әдебиеттің нормасы және түпнұсқаның стильдік ерекшеліктеріне сай ... ... ... ... ... ... техникалық
аударманың адекватты мәселесінің де өзіндік ерекшеліктері, сондай-ақ
адекваттылығы негізгі 3 ... ... ... ... 1) ... 2) грамматика, 3) баяндау тәсілдері. Ал, аударманың
дұрыс процесін ұйымдастыру үшін бәрінен бұрын аударылатын мәтіннің ... ... Сол ... техникалық мәтіндердің жіктелуі оның аудармасын
зерттеудегі алғашқы нысан ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі оған тек және
техникалық мәтіндер ғана емес, осы ... ... және ... мәтіндер сияқты басқа да мәтіндердің жататындығы көрсетілді.
Нәтижесінде мыналар ... ... ...... ... болып бөлінеді. Техникалық мәтіндерге өндірістік – техникалық
(техникалық құралдардың, өндіріс және ... ... ... мен ... ... ... ... жатады. Ал,
ресми іскерлік мәтіндер ... ... және ... ... тұрады. Сондай-ақ, аралас стильді мәтіндер – іскерлік ... ... ... ... ... ... саласындағы техникалық мәтіндердің
аудармалық трансформациялары
Аудармалық трансформация дегеніміз - түпнұсқадағы бірліктердің
аударма бірліктеріне ... ... ... ... ... мазмұндық және мәнерлік жоспары бар тілдік бірліктер арқылы
жүзеге ... олар ... ... мағынасы мен құрылымын өзгерте
отырып формальды – семантикалық сипатқа ие болады.
Аударма барысында аудармалық ... ТМ ... мен ... арасындағы талдау жасау құралы ретіндегі статикалық жоспарда
емес, аударма ... ... ... жоспарда, аудармашы аудару
барысында әртүрлі ... ... ... жоқ ... ... шарттары бойынша тура келмегенде қолданады. Өзгерту барысындағы
түпнұсқа ретінде қаралатын, ТМ ... ... ... ... ... және грамматикалық болып бөлінеді. Сонымен қатар,
бір ... ... ... лексикалық және грамматикалық жағынан
өзгертетін немесе лексикалық бірліктерін ... ... ... ... ... ... ... бар.
Комиссаров В.Н. [20,77] бойынша жалпы трансформациялар 3 топқа ... ... ... ... (grammatical);
III. лексико-грамматикалық (lexica-grammatical);
Аударма барысында әртүрлі ТМ және АМ көмегімен ... ... ... ... ... ... жатады:
1. транскрибтеу (translational transcription);
2. транслитерациялау (transliteration) ;
3. нақтылау (specification);
4. жалпылау (generalization);
5. модуляция (modulation);
Кең таралған грамматикалық трансформацияларға мына тәсілдер жатады:
1. сөзбе-сөз ... ... ... сөйлемдерді бөлу (partitioning of sentences);
3. сөйлемдерді біріктіру ... of ... ... ... ... substitution), (сөз құрылымы, сөз
таптары, сөйлем мүшесі).
Лексико-грамматикалық трансформацияларға мынадай тәсілдер жатады:
1. антонимдік аударма (antonymous translation);
2. экспликация (суреттік ... ... ... қоса ... ... принциптерінің стратегиясын толықтыратын
түпнұсқа аударманың ... ... ... ... ... ... ... жетуді қамтамасыз ететін техникалық тәсілдер бар. Жалпы
және кең таралған мұндай тәсілдер қатарына ... ... ... ... ... ... (Transposition);
2. Қосу (Addition);
3. Алып тастау (Omission).
Аудармалы трансформациялар
Translation transformations
Лексикалық (Lexical transformation)
• формальды өзгерту (транскриптеу (translational transcription);
• транслитерациялау (transliteration), ... (loan ... ... ... (нақтылау (specification), жалпылау
(generalization);
• модуляция-мағыналық даму ... ... ... ... ... (word-for-word translation);
• Сөйлемдерді біріктіру (Integrating of sentences);
• Сөйлемдердің бөлінуі (Partitioning of sentences);
• Грамматикалық орын ауыстыру (Grammatical substitutions).
Лексико-грамматикалық (Lexica-grammatical transformations)
• Антонимдік ... ... ... ... ... ... translation);
• Компенсациялау (compensational technique).
2.1. Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын
лексикалық трансформациялар
Лексикалық трансформациялар – ... ... ... ... ... сөйлемдер құрылымдарының әртүрлілігі немесе сөздердің
баламасын немесе сәйкестікті табудағы мүмкінсіздікті шешудің бір ... ... және ... ... and
transcription) дегеніміз – түпнұсқаның лексикалық бірліктерінің АТ ... оның ... ... ... ... ... ... шетел сөзінің дыбыстық құрылымы берілсе, транслитерациялауда
графикалық (әріптік) құрылымы беріледі.
Жалпы бұл лексикалық трансформация аудармада ... ... ... ... ... топонимдер (географиялық атаулар),
компания аттарын ... ... ... ... тілі латын әрпіне
жатқызылса, қазақ тілі кириллицаға жатқызылады, және де ... ... ... кейбір дыбыстардың [Ө], [W] жоқ болуы себебінен аудармада
транслитерациялау мен транскрибтеу тәсілін қолдануға мәжбүр боламыз.
Мысал 1:
Two historic tests frame the ... of nuclear power and ... of its ... events ... by forty-four years.
One test, the earlier, conducted in Chicago in 1942, marked the beginning
of a new age – a “new ... a ... called it, and it ... ... ... ядролық күштің дамуын құрайды, және оның тірілу
мүмкіндіктерін 44 жылға бөлген жағдайларын жасайды. 1942 жылы ... ... ... жаңа ... ... атап ... қатысушылар
оны «жаңа әлем» деп атады.
Берілген сөйлемде Chicago сөзі географиялық атауларға жататын ... ... ... ... ... ... the October 1990 ... Lead and Zink Study Group meeting in
Geneva, a representative of Mercedes Benz made the point that car ... not design cars using the ... which are easy to ... жылы қазан айында Женевада өткен Халықаралық Қорғасын және ... ... ... ... Бенс ... уәкілі, машина
шығаратын компаниялар машина үлгісін жасауда қайта ... оңай ... ... ... ... тиек етті.
Жоғарыда берілген ТС Geneva және Mercedes Benz ... АС ... ... ... ... отыр.
Мысал 3:
It may be cheaper for Russia’s Gazprom to supply ... ... with imported gas and ... exports with gas produced in its
own Nadym-Pur-Taz area than to further develop the Yamal ... ... ... үшін Ямал ... ары ... дамытқаннан гөрі,
өспелі ішкі қажеттіліктері сырттан келген газбен, ал ... ... ... ... шығарылған газбен қамтамасыз ету арзаныраққа
түседі.
Берілген ТС Gazprom және Nadym-Pur-Taz сөздері АС транслитерациялау тәсілін
қолдану арқылы беріліп ... ... ... showcase is the ... International Operating
Company (AIOC). Unlike many joint ventures in the developing world, SOCAR
holds a modest 10 percent of IOC’s ... ... ... АМУК атты ... ... ... ... отыр. Дамушы замандағы ... ... ... ... ... не бары 10 пайыздық үлесі ғана бар.
Мысал 5:
Munaigas, the state-owned holding company for ... oil ... ... was disbanded. Most shares in its subsidiaries ... to the new state oil company, ... ... ... ... ... және газ
компаниясы ... Оның ... ... үлес ... жаңа
ұлттық мұнай компаниясы «Қазақойл»-ға көшірілді.
Нақтылау дегеніміз (concretization) – аударма ... ... ... ең тар ... ... 1:
Existing oil and gas pipeline systems were designed for the USSR as ... ... және газ ... ... бүкіл КСРОға арналып жасалған.
Мұндағы ТМ берілген existing сөзі бар ... ... болу ... ... ... ... қазыргі болып табылады.
Жалпылау (generalization) – аударма барысында ... ... кең ... ... 1:
As an example, in the late 1980’s mines in Australia cut the workforce
in half and produced more ore.
Мысалыға 1980 ... ... ... ... орындары жұмыс
күшінің жартысын тоқтатып, көп кен өндіре бастады.
Жалпылау ТМ сөздің АМ кең мағынасын беретіндіктен ore – кен деп ... ... next ... energy ... say many experts, flows with ... fossil and an expanded Russian fuel strike in history after the
Persian Gulf. The purest in quality. The most ... ... ... ... ғасырдың энергетикалық ағымы
Балтық бұғазынан кейінгі тарихтағы ең ... таза және ... ... ... ... ... даму дегеніміз (modulation) – ТМ өз ... ... АM ... яғни ТM бірліктердің мағынасы АM логикалық
тұрғыдан ... ... ... are General Electric were eager to compete in a ... ... in Western Europe and Japan where nuclear power ... to be ... with coal and oil. But the Atomic Energy Act
barred private nuclear power.
Вестенхаустағы ... ... ... жарты әлем нарығында бәсекеге
түспек болды, әсіресе Батыс Еуропа мен Жапония ... ... ... болды. Бірақ Атом Электр Акті ядролық күштің жиі ... ... Electric сөз ... ... ... ... түсінікті болу
үшін аудармада осындай нұсқасы беріледі. Ал Atomic Energy Act ... ... еш ... ... ... three years of healthy prices the world zinc industry in 1991 ... facing low prices, ... in Europe.
Әлемдік мырыш өнеркәсібі үш жыл бойындағы жоғары бағалардың ... ... ... ... ... бағаға бетпе-бет келді.
Жоғарыда берілген ТС healthy сөзі АM сау, таза ... ... ... сөйлемнің контексті, мағынасы бойынша жоғары болып аударылады.
Калькілеу дегеніміз (loan translation) – ... ... ... ... ... яғни тұрақты сөз тіркесі
жағдайында АМ лексикалық сәйкестігіне ауыстыру тәсілі.[21,247]
Калькілеудің маңыздылығы АМда ТМ лексикалық ... ... ... жаңа сөз ... ... тіркес жасау болып табылады.
Мысал 1:
0nly at the end of the decade, when the Federal ... ... to uranium ... for high-quality finds, did the extensive
resources of the Colorado Plateau come to ... қана ... ... ... ... уран ... сапалы уранды табу үшін қосымша ақша ұсынған. Осылай Колорадодағы
Плато ... ... бола ... ... Federal ... ... ... аудармасы
барысында оның морфемасын не сөзін ауыстыру арқылы аударма ... ... Ал Plateau сөзі ... транскрипция тәсілі арқылы беріліп отыр.
mass culture – бұқаралық мәдениет. Кейде аудару ... ... ... орны ... ... қатар калькілеу кезінде транскриптеу ... ... ...... ... 1949 nuclear ... and ... had studied a number of
different reactor configurations: cores of natural uranium, of ... and of ... in the form of metal and oxides as well as ... жылы ... ... мен ... әр ... реакторлардың
кескінін зерттеді: табиғи уран ядросын, плутонийдің металл ... ... ... ... ... oil demand is ... to increase by around 2.2% annually to
reach about 97.1 Mb/d by ... ... ... 2010 ... ... жыл ... 2.2% өсіп ... құрайды деп күтілуде.
Мұндағы сөйлемде калькілеу тәсілі қолданылып, берілген сөздік бірліктер еш
өзгеріссіз аударма мәтініне көшірілді.
2.2. Техникалық ... ... ... ... ағылшынша мәтіннің адекватты аудармасын алу үшін ағылшынша
сөйлем құрылымының ... ... ... алуы ... ... тілі
грамматикасының формасы мәтіннің мағынасының бұрмалануына әкеліп соғады.
Аударма тәжірибесінде бір ... ... ... мен лексика
мағыналарын есепке алып отыру керек.
Барлық уақытта ағылшын тіліндегі сөйлемдер ... ... ... ... ... ... аудару барысында көбінесе
сөйлем құрылымын өзгертуге (сөз тәртібін, екі жай сөйлемді біріктіру немесе
күрделі сөйлемнен жай ... ... тура ... ... ... ... тіліндегі ұқсас грамматикалық құрылымның жоқтығы, сонымен
қатар қазақ және ағылшын ... сөз ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің ұқсас болмауы.
Мұндай жағдайда, аударма барысында мынадай ... ... ... ... ... ... ... ТМ синтаксистік құрылымның аударма трансформациясы АM ұқсас синтаксистік
құрылымына аудару тәсілі.[21,248]
Жалпы техникалық мәтіндерді зерттей ... ... ... тілінен
қазақ тіліне сөзбе-сөз аудару тәсілі аз қолданылатынына көз жеткіздік.
Өйткені екі ... ... ... екі ... қазақ тіліне
аударғанда, сөйлем әрқашан соңынан басына аударылады немесе сөйлемдегі сөз
реті өзгеріп отырады.
Мысал 1:
Burning or ... is a process of uniting a fuel or ... the oxygen in the ... ... ... ... жанармай не жанатын заттың ауаның
құрамындағы оттегімен біріктіру процесі.
Сөйлемдердің бөлінуі (reshuffle of ... – ішкі және ... деп ... ... Ішкі ... – ағылшын тіліндегі жай сөйлемнің
қазақ ... ... ... сабақтас құрмалас сөйлемге айналуы. Сыртқы
бөліну – бір сөйлемнің аудармада екі сөйлемге айналуы болып табылады. Мысал
1:
A new source of energy ... in its ... to oil or gas ... a ... measured not in ... but in decades, a deployment
with fateful consequences for national security as well as ... газ және ... ... ... ... ... орам ... бойына емес, он жыл сайын өлшеніп тұрады,
коммерциялық даму сияқты ... ... үшін ... ... ... addition considerable amounts of secondary zinc are ... into products such as zinc dust and zinc oxide and ... ... pass through the refined stage.
Оған қоса екінші дәрежелі мырыштың көп мөлшерінен тікелей мырыш ұнтағы
және мырыш тотығы секілді өнімдер шығарылады, яғни ... ... ... ... 1 was an utter ruin and the disaster ... ... the
development of a commercial breeder reactor in the United States for ... thirty ... отыз жыл ... ... 1 ... ... және де бұл апат ... ядролық жанармай өндіретін аппаратының дамуына әсерін тигізді.
Мысалға сәйкес сөйлемдегі сөздер тәртібі аударма барысында орын ... ... АМ ... барысында ішкі бөлінуді қолдандық. Қазақ тілінің
грамматикасына сәйкес жалғаулық шылаусыз бөліну қолданылады.
Сөйлемдерді біріктіру (integrating of ... –АМ ... ... ... ... ... ... бастапқы сөйлеммен тығыз байланысты,
грамматика жағынан толымсыз сөйлемдер кездесуі мүмкін;
б) ... ... ... екі ... ... ... бір-бірімен тығыз
байланыста болуы мүмкін.
Мысал 1:
At today’s prices about one third of Western World Zinc ... ... a less ... ... of zinc above all want a long term stable
supply of zinc metal at fair ... ... ... мырыш өндірісінің шамамен үштен бір бөлігі ... ... және ... ... ... ... тұрақты төмен
бағамен қамсыздандырылғанын қалайды.
Грамматикалық орын ауыстыру (grammatical substitution) – аударма
барысында бірдей грамматикалық ... ... бас ... ... ... ... яғни сөз таптары, сөйлем
мүшелері, немесе белгілі типтегі сөйлемдердің орны ауыстырылуы мүмкін. ... ... ... әдетте АМ қандай да бір конструкцияның жоқ
болуынан немесе ... ... ... тура ... болады». Мысал 1:
Estimates of natural gas reserves are around 4 trillion cubic meters,
of which 1.5-2.4 trillion are ... ... ... ... газ қоры 4 триллион текше метр шамасында, ал оның
1.5-2.4 триллионы ... ... ... ... ... тұр, қазақ тілінің грамматикасына сәйкес,
қазіргі жағдайда есеп деп жекеше түрде аударылады.
2.3. Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын лексико-грамматикалық
трансформациялар
Қосу (addition) – ... ... ... ... аудару барысында
қосымша сөздің қосылуы, яғни тар мағынада ... ... ... ... ... барысында ойдың кең мағынада берілуін талап етуі мүмкін.
Мысал 1:
Privatization of the Atyrau refinery was halted during the ... ... in early 1997, and the plant was given to the ... oil company, ... ... ... энергия секторының қайта құрылуы кезінде, Атырау
мұнай өңдеу зауытын жекешелендіру тоқтатылып, зауыт жаңа ... ... - ... ... бірліктердің орнын ауыстыру (transposition of words) – ТС
лексикалық бірліктерінің аудару барысында орындарының ауысуы.[21,247]
Бұл ... ... ... жиі ... ие. ... тілінің грамматикасына сәйкес, ағылшын тілінен сөйлемді қазақ тіліне
аудару барысында лексикалық бірліктердің орны міндетті түрде ауысады. ... ... sodium came into the bottom of the reactor ... the core, and flowed up and through and around the fuel ... ... ... түбіне ағып келіп құйылды, ортасынан төмен,
жанармайдың үстінен, айналасынан өтіп ... ... ... ... ... аудармасы адекватты түрде болуы үшін
сөйлемдегі ... ... ... ... тәсілі қолданылды.
Мысал 2:
Overall lead and zinc metal demand will depend very much on ... of ... ... ... пен ... ... ... өнеркәсіптік өндірістің
дамуына түгелдей тәуелді.
Алу (omission) – ... бір ... ... сөз ... кейде
сөйлемнің мазмұндық мағынасы жағынан сәйкес келмеуі себебінен алынып
тасталуы.
Мысалы:
Rising abruptly from the ... sands of ... Kara ... on the desolate ... of Iran and ... a slender pipe
twists through a coil of valves and arrows off toward the setting ... ... - ... ... шөлді өңірінен көтеріліп,
Иран мен Ауғаныстанның жерімен, ... мен ... ... ... ... ... қарай созыла орналасқан.
Мұндағы АМге 140-degree мәліметінің берілмеуі, оның ТМ сөйлемдегі ойдың
дұрыс берілуіне еш әсер ... ... ... ... – ТМ ... ... АМ ... формаға
немесе керісінше аударылуы.[21,246]
Экспликация немесе сипаттау тәсілі (explicatory ... ... ... ТМ ... бірлігі АМ мағынасын сипаттайтын сөз
тіркес арқылы берілуі.[21,251]
Мысал:
The first of hundreds of new offshore fields to begin pumping, a ... between ... and 11 foreign energy firms, “is ... a ... 60000 barrels of crude per day from just ... marveled ... John Connor, project manager in Baku for ... Chevron Overseas Petroleum, Inc. “Seven years from now,
their production level could be a million barrels per ... ... және 11 ... ... ... ... ... ашылған жүздеген мұнай табылған жерлерден алғаш мұнай
өнімі алынып жатыр. Штаб-пәтері ... ... ... ... ... Бакудағы жобаның басшысы геолог Джон Коннор аң-
таң: «Біз тек ... бес қана ... ... ... 60000 ... ... алып отырмыз!»
Мұндағы ТМдегі сөзді біз АМде түсінікті қылу мақсатымен сипаттама ... ... ... ... – ТМ ... ... АМ ... басқа жолмен берілуі.[21,247]
Сонымен қатар аударылатын сөз ... ТМ қай ... ... АМ сол
құрылымда тұруы міндетті емес.
Мысал:
With many of the world’s current principal oil sources drying up, ... reserves are vital to the ... ... of the West, ... ... of the ... world.
Қазыргі таңда әлі де жұмыс істеп жатқан әлемдік мұнай ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ дамушы
әлемнің алға басуы үшін ауадай қажет болып отыр.
2.4 Мұнай-газ ... ... ... ... | | ... ... ... мәтін |Талдау |
| | | ... oil reserves ... ... ... ... of ... the Persian ... отырған алып |sentences¹ – ... ring Central ... ... ... |қабылдаушының ТМнің ... Sea, a ... ... ... ... ... ... bristling with |жайылған. Бұл жер² алып |үшін қолданылып отыр. |
|warfare, superpower |үстемдер мен ... | ... and sudden |бақ ... ... ... ерілген ойды |
|riches¹. |аймақ ... ... ... ... оны |
| | ... үшін |
| | ... |
| | | ... a month-long journey |Бір ай үш мың миль ... ... 3000 miles, 100 ... ... ... ... олар ... and 4000 |саяхат нәтижесінде 100 |аударылмай дыбыстық |
|photographs, a ... мен 4000 ... ... ... беріліп |
|team documented the |түсірілген болатын. |отыр. ... – and the ... ... | ... conditions on |Кроникл»¹ журналының |reshuffle of sentences² |
|which America’s energy ... бұл ... ... |- ... ... ... rests². |мен ... тұнып |тәсілі қолданылған. |
| ... ... | |
| ... ... - |
| ... ... bonanza сөзі |
| ... ... ... ... ... ... түсіндірме түрде |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | | ... abruptly from the|Жіңішке құбыр¹ - |transposition of ... sands of ... ... ... сөйлемдегі сөз |
|Turkmenistan’s Kara Kum |шөлді өңірінен ... ... ... on the desolate ... Иран мен |ауыстыру тәсілі арқылы |
|frontiers of Iran and |Ауғаныстанның жерімен, ... ... a slender ... мен | ... twists through a ... арасымен атып|omission²- АМге |
|coil of valves and ... ... ... ... |берілмеуі оның ТМ |
|arrows off toward the ... ... ... ... ... sun. | ... еш әсер |
| | ... алынып |
| | ... |
| | | ... is the lifeline of |Бұл 21 ... ... ... 21st ... – the ...... ... ТМ ... that will |және Еуропаның көлік ... дым ... ... an immense ... мен ... ... ... |
|of natural gas and oil |және үйлеріне табиғи | ... the homes, ... ... мен ... ... of ... transportation |тасымалдайтын құбыр |аударма барысында ... of America and ... ... орын ... | ... ... |
| | | |
| | | ... future of the ... ... |concretization¹- ойды |
|Industrialized world |болашағы алдағы ... үшін қосу ... depend on it, and ... және ... |тәсілі қолданып отыр. |
|on a group of small, ... ... | ... nations that ... ... жас² ... ... |
|most Americans have ... ... ... ... |
|never heard of. ... ... ... ... ... | ... тұрғыдан |
| | ... ... жас² |
| | ... ... |
| | ... |
| | | ... through |Бұл ... Өзбекстан |transposition of words¹-|
|Uzbekistan and |мен Қазақстаннан өтіп ... ... ... ... the ... ... теңізінде |АСде орын ауыстыру |
|exits Central Asia at ... ... тыс ... ... |
|the Caspian Sea. Swollen|шығады. Ол жағалаудағы | ... the pulse of ... ... ... ... |
|offshore oil rigs¹, it |ісініп батысқа - ... ... ... westward across ... Кавказдың |Кавказ деген ойды біз |
|fragmented map – ... ... |сөз ... ... ... and Georgia, ... ... мен |отырмыз. ... Chechnya and ... ... ... ... the shattered |бет алады. | ... of the | | ... | | |
| | | ... are two branches ... таңда аталмыш |transliteration¹- шетел |
|of the lifeline now, |құбырдың екі бұтағы бар,|өлшем бірлігін ... ... along two ... ... 16000 |тіліндегі өлшем ... ... ... ... ... ... ... |
|separated by the |бөлініп ... ... ... ... peaks of the |солтүстік-батыстан Ресей|арқылы беріліп отыр. ... ... a ... ... | ... that curves ... дейін және |omission²- мұндағы сөз |
|northwest across Russia ... ... ... жол |тіркес АСде өте маңызды |
|toward the port of |арқылы Грузияның батыс |болмағандықтан, алып ... and a ... ... ... ... from Baku to | | ... coast of Georgia. | | |
| | | ... the next year, there |Келер жылы, Азербайжан |word-for-word ... be a third branch, |мен ... ... ... |translation¹- ТСдегі сөз|
|the 500-mile-long¹ ... ... ... АС ... ... Pipeline ... ... |транформация арқылы ... and Georgia, ... ... ... ... отыр. ... nearly a ... ... | ... barrels of oil ... құбыржол – |omission²- мұндағы сөз |
|per day to a fleet ... ... ... АСде ... ... on the Black ... ... болады. |деп жай ғана көпше түрі |
|Sea. | ... |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... 600 миллион |word-for-word |
|will already be ... ... ... аударма |
|the day it opens, |өзінің ашылу уақытына ... сөз ... ... by an ... ... кететін |өзгеріссіз ... to grow by a ... ... ... ... ... times in the next ... жыл ішінде өндіріс |қолданылып отыр. ... years¹. |он есе ... деп | |
| ... | |
| | | ... of the ... ... |loan ... ... untapped energy ... ... сөз тіркесте |
|resources¹ range up to |энергетикалық ... ... ... billion barrels of ... ... 300 |қолданылды. ... or its ... ... ... ... | ... natural gas – 50 |немесе табиғи ... ... ... more than the ... ал ол ... ... |сөзі қазақ тіліндегі |
|combined total of all |Еуропа, екі ... ... ... ... reserves in ... Африка мен |ауыстырылды. ... Europe, the ... ... ... | ... Africa and ... анықталған | ... ... 50 ... | |
| ... | |
| | | ... ... wells will ... скважиналары |partitioning of ... ... ... ... ... АСде барлық |
|wealth on people whose |елестетпес байлыққа |ой түсінікті болу үшін ... per capita GDP ... ... ... ... ... |
|today hovers between ... ... адам ... ... ... and $600, building ... шаққандағы жылдық| |
|a new El Dorado² in ... 400 және 600 ... ... where camels ... құрап отыр. |сөз реалия болғандықтан,|
|still out number ... ... 1998 жылы |осы ... ... ... in 1998¹. |ел ішінде автокөлікке | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... жаңа | |
| ... ... | |
| | | ... oil ... ... ... өте |explicatory |
|a terse breed, who are ... ... ... ТМдегі сөз|
|wary of superlatives, |Каспийдегі шеру жайында |АМде беру үшін ... barely contain |сөз ... ... ... ... ... when |әрең ұстайды. Әлден, |қолданылды. ... the Caspian ... және 11 ... ... The first of ... ... | ... of new ... ... | ... to begin ... ... | ... a joint ... мұнай табылған | ... ... and ... ... ... |transcription²- |
|11 foreign energy ... ... ... ... ... ... already yielding a ... ... ... ... 60000 ... ... ... of crude per ... «Шеврон | ... just five ... ... ... | ... geologist John |компаниясының Бакудағы | ... project manager ... ... ... | ... Baku for San ... ... ... ... ... ... бастапқы бес қана | ... ... ... ... ... |
|Inc.³ “Seven years from |күніне 60000 баррель ... ... ... their ... |өңделмеген мұнай алып ... ... ... could be a ... Жеті жылдан |транскрипция тәсілімен ... per day. That’s ... бұл ... ... ... – the ... деңгейі | ... level of ... ... | ... ever achieved|баррельге жетуі ықтимал.| ... one ... |Бір ғана ... алынып | |
| ... ... ең | |
| ... ... - | |
| ... ... ... |
| ... | |
| | | ... many of the ... ... әлі де |omission¹- аударма ... ... oil ... ... жатқан |барысында түпнұсқа ойдың|
|sources drying up, the |әлемдік мұнай ... ... еш ... |
|Caspian reserves are |таусыла бастағандықтан, ... алып ... to the ... қорлары Батыстың |тасталды. ... of the West, ... ... | ... the ... of |сондай-ақ дамушы әлемнің|compensational ... ... world. ... ... үшін ауадай |technique²- ТСдегі сөз |
| ... ... ... ... ... ол ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | | ... every major ... ... ... ... берілген|
|international oil and |халықаралық мұнай және |сөз ... ... firm has ... ... жаңа |осы ... ... ... a foothold in the|Эльдорадодан¹ өз | ... El ... led by ... ... ал ... атаулар |
|California giants such |Калифорнияның алда келе |дыбыстық транскрипция ... Chevron, Unocal and ... ... ... ... ... ... In ... ... ... және | ... that now exceeds ... компаниялары | ... billion in ... ... таңда, |modulation³ - ТМдегі сөз|
|Kazakhstan and ... ... ... АМге аударма |
|Azerbaijan alone, they |жалғыз Азербайжан мен ... ... ... constructed forests|Қазақстанның өзіне ғана |беру арқылы жасалды. |
|of offshore cigs and |120 ... ... | ... at ... ... отыр. Оның | ... ... олар | |
| ... ... мен| |
| ... ... | |
| ... ормандай | |
| ... | |
| | | ... combined annual ... ... ... of ... of the Western |атты Ұлттық Мұнай ... ... ... pipeline is 550 ... ең ... орын ... barrels of oil”,|уәкілі Али Джафарли¹ |ауыстыру қолданылды. ... Ali Jafarli, a top ... ... «Батыстық | ... at SOCAR, the ... ... ... ... Oil Company of |көрсеткіші 550 ... | ... “By 2005, ... ... Ал 2005| ... could be looking at ... қарай біз 7 | ... annual ... of ... ... қол | ... to 7 billion ... әбден | ... ... | |
| | | ... next ... ... ... ... |addition¹ - мұндағы |
|energy lifeline, say ... ... ... сөз ... ... experts, flows with|- Парсы шығанағынан |АСде қажет деп ... largest fossil and ... ... ... ... |
|an expanded Russian fuel|жанармайды ең көп | ... in history after ... деп ... of ... Persian Gulf. The |- ... сарапшылардың |sentences² – екі |
|purest in quality. The ... ... ... ... ... ... ... lucrative². |ең тазасы, ең ... ... ... |
| ... ... етіп ... |
| | | |
|A major internal oil ... ... ... ... in the planning|негізгі ішкі мұнай |translation¹- АСде нақты|
|stages would connect the|құбыржолы Павлодар |бір ... ... ... and ... ... ... ... оны |
|Kumkol oil fields in the|Кенкияк, Жаңажол мен |біз ... ... ... with the Pavlodar |Құмкөл мұнайлы ... ... ... ... Shimkent oil ... сондай-ақ | ... in the ... ... ... ... and ... ... ... - ... |
|southeastern parts of |зауыттарды¹ еліміздің ... ... ... country. This |солтүстік-шығыс және ... яғни еш ... has been ... ... ... ... as ... |бөліктерімен | ... a number of ... ... | ... |сарапшылар аталмыш | |
| ... ... | |
| ... жоба деп | |
| ... | |
| | | ... its goal of |Дегенмен, олардың елдің |omission¹ - мұндағы сөз |
|providing a ... ... және ... |АСде алынып тасталды, |
|between the western and |өңірлерін қосу ... ... ол ... ... parts of the ... Ұлттық Мұнай |бірнеше рет қайталанып ... may be met by ... ... ... export pipeline |экспорттық құбыржол | ... planned by China ... ... ... - мұндағы|
|National Petroleum |Қазақстанда жасалып, |абревиатура АСге ... (CNPC²) to ... ... ... арқылы |
|connect Chinese¹ ... ... ... ... ол ... in western ... асуы мүмкін. |компания қазақшадағы |
|Kazakhstan with markets | ... ... ... ... China. | ... ... |
| | ... танымал. |
| | | ... ... of ... ... - мұндағы |
|Kazakhstan is |Республикасының¹ ... ... ... ... the adoption|Басшылығы жаңа сервис |Республикасының¹ сөзімен|
|of a new ... ... ... ... pipeline tariff ... ... |loan ... - ... ... ... қабылдануын |сөз тіркес АМге ... is based on ... ... ... ... ... ... |жүйе - халықаралық ... ... ... ... is intended to meet ... ... |transliteration³ - ТМгі |
|the needs of customers, |жасалған және де ол |сөз АМге ... ... funding ... ... ... ... and ... ... ... ... ... ... |
| |мен ... | |
| ... сәйкес | |
| ... ... | |
| | | ... of the ... ... ... - ТМгі сөз ... methodology |жүйенің орташа тариф ... ... ... 15% rate of ... сәйкес |мағынасымен ұқсас, бір ... for ... ... ... ... жататы сөзбен|
|purposes¹) yields an |үшін 15 пайыздық ... ... tariff of about ... ... мың| ... 6.75 per tone, |км.ге шаққанда 6.75 АҚШ | ... to an average ... ... | ... about US$ 4.50 under ... ... ... ... existing tariff ... ... жүйе | ... ... ол 4.50 АҚШ | |
| ... ... отыр. | |
| | | |
|A major issue for the ... ... - ТМде ... oil and gas ... - ... ... сөз АМге |
|development projects is |және газды дамыту ... ... ... to export |жобаларының басты ... ... ... ... |мәселесі айналды. Ендігі| ... oil exported by ... ... ... ... - ... must pass |құбыржолдар арқылы |мұндағы шетел компаниясы|
|through ... ... ... ... |атауы аударылмай, |
|Transneft² system. As of|«Транснефть»² ... ... ... ... |
|mid-1997 the export |өтуі тиіс. 1997 жылдың |берілді. ... of the Kazakh ... ... ... | ... system via |құбыржол жүйесінің |loan translation³ - ... was via the ... ... ... ... |Ресейге Атыраудан ... ... ... ... ... and |(Ресей) арқылы, ал |АМге ... ... ... other via the ... ... Орск| ... ... ... ... of words ... ... ... тасымалданған |жалпы екі сөйлемнің |
| ... ... ... АМге көшу |
| | ... орын |
| | ... |
| | | ... import ... ... ... |loan ... - ТМ |
|capacity¹ is 24% per |Сибирьден Орталық Азияға|бірліктері АМгі ... of Russian oil via ... ... ... ... ... |
|the East Siberia to ... | ... Asia trunk² ... ... |modulation² - мұндағы |
|pipeline. However, ... ... 24 ... trunk² сөзі ... has limited ... ... отыр. |мағынасы жоғалтылмас |
|Kazakh net exports, ... ... ... АМге ... сөзі ... due to |компаниясы қазақ экспорт|арқылы ... ... ... ... ... ... ... by the export |Ресейдің өз компаниялары|omission³ - мұндағы сөз ... of ... own |мен ... ... ... мағынасына |
|companies and joint |мекемелердің экспорт ... ... ... ... ... ... алып ... |
| |ете ... | |
| | | ... export quota¹ for |Осы ... экспорттық |loan translation¹ - ТМ |
|the year is ... ... ... ... АМгі ... an annual protocol |мен ... |бірліктерге көшті. ... the Russian and ... | ... ... of ... ... - |
|energy, while Russia’s ... Ал бұл ... ... ... decides ... ... ... аударылмай, |
|actual monthly amounts |«Транснефть»² ... ... ... |
|according to fixing ... ... ... export quotas |«Қазтрансойлға» көшкен | ... ... to ... мұнайдың³ |concretization³ - ... ... ... |берілген ТМгі сөздің |
| ... ай ... ... бір ... |
| ... шығарумен |берілетін аудармасы |
| ... ... АМде |
| | ... ... ... | ... тұр. |
| | | ... creation of an ... ... |loan ... - ... export ... ашу |ТМдегі сөз тіркес аса ... is a ... ... ... ... ... |
|Current² plans call for |табылады. ... ... ... |
|construction of a |жоспарлардың ... ... ... ... line³ to a ... Новороссийск | ... near the Russian ... Қара ... ... - мұндағы |
|Black Sea port of |порты ... ... |сөз ... ... ... Although |құбыр³ өткізу болып |контекстке ... келу ... pipeline will pass ... ... ... ... Ағымдық² үлгісінде |
|through Russian |Ресей ... ... ... it will not |өтсе де, ол Ресейдің | ... under the control of ... ... |
|Russia’s Transneft. |компаниясының ... - ... |
| ... ... |сөз ... тікелей |
| | ... ... |
| | ... ол ... | ... ... |
| | ... |
| | | ... ... exports ... ... ... - мұндағы |
|historically have been |компаниясының¹ жалпы ... сөзі ... higher ... ... ... ... |
|than net exports. This |экспортқа қарағанда |қосылып отыр. ... due to the legacy of ... ... Бұл,| ... Soviet pipeline ... ... ең ... translation²|
|system, which connects a|басты мұнайлы жерлерін² |- аталмыш сөз АМге көшу |
|number of important ... ... ... ... ... |
|Kazakh fields² to ... ... ... ... and|байланыстырып отырған, | ... versa. ... ... ... ... translation³|
| ... ... |- ... сөз ... |
| ... болып отыр. |тіліндегі аудармасында |
| | |бір ... |
| | ... ол |
| | ... сәйкес АМге |
| | ... ... ... | ... |
| | | ... National ... Ұлттық Мұнай |partitioning of ... (CNPC), ... ... ...... ТМ ... plans to build a ... - |АМге адекватты түрде ... to China from ... ... |көшуі үшін, сөйлемдерге |
|its Aktobemunai² |«Ақтөбемұнай»² (Ақтөбе) |бөлінді. ... and Uzen ... Өзен ... | ... in ... |жерлерінен Қытайға |transliteration & ... also sent some of ... ... ... - ... ... crude ... болып отыр. |компания атауы аударма |
|China by rail¹. ... ... ол ... ... ... ... шикі ... АМге ... |
| ... ... жол ... |
| ... ... | |
| ... | |
| | | ... by ... ... |addition¹² - мұндағы |
|number of producers ... ... ... ... oil by rail as ... бірнеше |атауларды толықтыру үшін|
|a way to get round ... ... ... quotas. ... | |
| ... кету | |
| ... ... теміржол| |
| ... ... | |
| ... | |
| | | ... ... ... Құмкөл |loan translation¹ - ... which ... ... ... ... ... атауы |
|the Kumkol field, also |атқарып жатқан «Ураган |калька тәсілі арқылы ... to ship oil to ... ... ... ... |
|China by rail. It has ... да ... | ... up a joint venture ... ... ... ... |
|called Hurricane-Dostyk |тасымалдамақшы. Ол ... - ... build a rail ... ... сөз ... ... terminal² |шекарасындағы |нөлдік трансформация ... Druzhba on the ... ... ... беріліп отыр. |
|Kazakh-Chinese border. |теміржол арқылы | |
| ... ... | |
| |ашу үшін ... |
| ... ... ... | |
| ... | |
| | | ... its call on ... ... ... |loan ... - |
|neighboring countries |теңізінің гидрокарбон |мұндағы сөз тіркес ТМнен|
|not to develop the ... оның ... ... калька тәсілі |
|Caspian Sea’s ... ... ... |
|hydrocarbon reserves¹ |дамытуын тоқтатуға | ... the sea’s legal ... ... ... ... is defined, |Ресей жағалауға салған |translation²³ - берілген|
|Russia is holding its |ақшасын кері ... |ТМ ... ... tender for deposits ... жүргізіп отыр. |АМге көшу барысында |
|off² its shore, and ... де оның ... ... ... to announce the ... бірінші |беріліп отыр, себебі ... of the ... ... ... ... ... қазақ |
|which closed on November|бағаны анықтауда³ ... бір ... ... ... ... ... ... аудармасы |
| | ... |
| | | ... LUKOIL and ... ... ... - ... together with ... компаниялары |компания атауы шетел |
|Amoco and other US ... және ... да ... болғандықтан |
|companies, as well as |АҚШ компанияларымен |аударылмай, ... ... Elf ... ... ... ... ... арқылы ғана |
|and Germany’s Deminex², |Аквитайн»¹ және ... ... ... interested in the |Германияның «Дэминекс»² | ... ... ... ... - |
| ... ... ... сөздер еш |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... отыр. |
| | | ... ... ... ... ... - ... |
|occurred at roughly the |жаңалықтары шамамен |areas¹ сөзі ... ... time that the ... мен ... алынып |
|allure of areas¹ |Қазақстанның қызықтырып |тасталды. ... offshore ... ... | ... and ... бастағандағы | ... had begun to ... ... ... | ... | | |
| | | ... nine months of |1997 жылдың ... ай ... of words¹ ... ... signed ... ... жаңа |- аударма барысында |
|six new offshore ... ... ... орын ... |
|contracts, thereby ... қол ... | ... reducing ... ... ... |
|the number of ... ... ... - ... ... offshore ... блоктардың² |сөз тіркестер нөлдік |
|blocks² ... for ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... of these factors |Осы ... барлығы|modulation¹ - мұндағы |
|have altered the ... ... ... сөздер АМге қазақ |
|northern Caspian’s image|Каспийдің көзқарасын |тіліндегі эквивалентіне |
|to the point where ... ... ... ... projects ... Баку мен |отыр. ... less¹ ... ... ... | ... still available |жобаларынан аз да копті | ... Baku and Almaty. ... да¹ ... | |
| ... ... | ... ... аудармаға қатысты шығарылған статистикалық көрсеткіш
Ал, қалған 1%-дың ... ... ... ең аз қолданылған
трансформациялар кіреді. ... ... ... ... ... ... анықталды.
Түйін
Зерттеу жұмысымыздың II тарауын түйіндей келе, біз ... ... ... ... ... - ... аударма бірліктеріне көрсетілген мағына көмегімен өзгертуі.
Аудармалық трансформация мазмұндық және ... ... бар ... арқылы жүзеге асатындықтан, олар түпнұсқа бірліктің мағынасы мен
құрылымын өзгерте отырып формальды – ... ... ие ... ... ... трансформация ТМ бірліктері мен сөздік
сәйкестілік арасындағы талдау жасау ... ... ... жоспарда
емес, аударма тәсілі ретіндегі динамикалық жоспарда, аудармашы аудару
барысында ... ... ... ... жоқ болғанда немесе
контекст шарттары бойынша тура келмегенде қолданылады. Өзгерту барысындағы
түпнұсқа ... ... ТМ ... сипатына байланысты
аудармалық трансформация: лексикалық және ... ... ... ... бір ... ... ... лексикалық және
грамматикалық жағынан өзгертетін немесе ... ... ... және ... ... ... лексико-
грамматикалық трансформация бар.
Комиссаров В.Н. бойынша жалпы трансформациялар 3 топқа бөлінетіндігі
көрсетілді: лексикалық (lexical); грамматикалық ... ... ... Және де ... ... әртүрлі ТМ
және АМ көмегімен қолданылатын ... ... ... ... ... транскрибтеу (translational transcription);
транслитерациялау (transliteration) ; нақтылау (specification); ... ... ... кең ... грамматикалық трансформацияларға мына тәсілдерге: сөзбе-сөз
аудару (word-for-word translation); сөйлемдерді бөлу ... ... ... ... ... of ... грамматикалық
ауыстыру (grammatical substitution), (сөз құрылымы, сөз ... ... ... сондай-ақ лексико-грамматикалық трансформацияларға:
антонимдік аударма (antonymous ... ... ... ... ... тәсілдері кіретіндігі көрсетілді.
Аудармашы ағылшынша мәтіннің адекватты аудармасын алу үшін ... ... ... ... ... алуы ... ... тілі
грамматикасының формасы мен құрылымының мағынасы дұрыс аударылмаса,
түпнұсқа мәтіннің ... ... ... ... ... бір ... ... ерекшеліктері мен лексика мағыналарын
есепке алып отыру керек.
Барлық уақытта ағылшын ... ... ... ... ... Мәтінді ағылшын тілінен аудару барысында ... ... ... (сөз ... екі жай сөйлемді біріктіру немесе
күрделі сөйлемнен жай сөйлем жасау) тура ... ... ... ... ... тілінен қазақ тіліне
аудару барысында лексикалық және грамматикалық трансформациялардың жиі
қолданылатынына көз ... ... ... транскрибтеу,
транслитерациялау, нақтылау, жалпылау, ... ... ... ... сөйлемдерді біріктіру, грамматикалық ауыстыру (сөз
құрылымы, сөз таптары, ... ... ... ... ... ... лингвистер мен
аудармашыларымыздың әрбір салаға қатысты аударманың адекватты жүргізілуін
тырысып ... ... ... ... ... бұл ... ... қоятын, аз уақыттың еншісіндегі процесс емес екендігі анық.
Сондықтан ... ... ... алға бастырып келе
жатқан өндірістік саласының дамуы, ондағы көрсетілетін қызметтер ... ... ... не ауызша болсын аударманың барлығы ... ... ... ... ... ... техника, автоматтандыру
салалары секілді аударма ісі де ... ... ... Сол ... бұл
салада әлі де көп іс тындыру қажет. Ал біздің алып отырған мұнай және газ
саласындағы ... ... ... ... ... аудару
ерекшеліктері зерттеу жұмысымызда біз ағылшын ... ... ... ... ... ... ... отырмыз.
Зерттеу жұмысымыздың тақырыбы: «Мұнай-газ саласындағы мәтіндердің
аудару ерекшеліктері» болғандықтан, біз алдымен ... ... не, ... классификациясы, оның ішінде нақты алып отырғанымыз ... ... және ... ... ... ... толық және
сатыланған мағлұмат беруге ... Оның ... ... ... ... істей отырып, жүйелі-адекватты аударма алу ... ... ... ... ... ... болып табылатын мәтін
түсінігін – жоғарғы тәртіптелген бірлік, ақпараттық, құрылымдық ... ... ... ... ... ие жазба
түрінде берілген шығарма деп алдық. Берілген тілдің техникалық әдебиетінің
жалпы және ... ... кез ... ... ... ... белгілік жүйенің көптігімен өзгешеленетіндігіне, техникалық
материалдардың лексико-грамматикалық ерекшеліктеріне, оның ішінде ... ... ... ... мәліметтің ақпараттылығы (мазмұндылығы),
қисындылығы (қатаң жүйелілік, басқы ой мен ... ... ... және ... және осы ерекшеліктерден шығатын айқындық
пен түсініктілігіне көңіл бөлдік. Оның ... ...... ... ... саласында мамандар пайдаланатын арнайы объекті мен
мағынаны білдіретін сөздер мен сөз ... ... ... ... ... нақты объектілер мен құбылыстарға нақты және дәл ... ... ету, ... ... ... бір ... орнатуға болатындығына мысалдар арқылы көз жеткіздік. ... осы ... ... ... ... ерекше талап қойылатындығын,
барлығынан бұрын термин дәл болуы керектігін, яғни берілген ғылым ... ... ... ... ... ... анықтау арқылы
мағынасын ашатын қатаң белгілі бір мағынаға ие ... ашып ... ... жайында сараптай келе, біз техникалық мәтіннің
комуникативті мақсаты – осы ... ... жаңа ... ... ... тек ... мен ... жалпы болып табылатын базалық биіктіліктің
жоғары деңгейінде ғана жүзеге асырыладындығы ... Сол ... ... бұл ... ... ... ... болуы айқын
талданып көрсетілді. техникалық аудармада басқа тілдегі ... ... ... ... ету ... ... ... аудару қосымша мағынаға иелендіретіні айқын көрінді. Және
аударма процесіне сәйкес, техникалық аудармада ... ... ... ... ... тиіс, ал оның стилі аударылып жатқан тілдегі
техникалық әдебиеттің нормасы және түпнұсқаның ... ... ... ... ... Адекваттылық негізгі 3 критерийлер бойынша
бағаланатындығын ашып көрсеттік: 1) лексика, 2) ... 3) ... Ал, ... ... процесін ұйымдастыру үшін бәрінен ... ... ... ... ... ... ... оның
аудармасын зерттеу оның алғашқы нысаны болып ... ... ... келетін болсақ, олардың ерекшелігі оған тек ... ... ғана ... осы ... ... және аралас
стильді мәтіндер сияқты басқа да ... ... ... ... ...... және ... болып
бөлінеді. Техникалық мәтіндерге өндірістік – техникалық ... ... және ... ... өндірісті ұйымдастыру
мен эксплуатация тәжірибесін сипаттау) мәтіндері кіретіндігі анықталды. ... ... ... заңдық, басқару және іскерлік корреспонденция
мәтіндерінен тұрады. ... ... ... мәтіндер – іскерлік құжат
пен публицистикалық ... ... ... Ал ... ... ... ... барысында аудармалық
трансформация ТМ бірліктері мен сөздік сәйкестілік арасындағы ... ... ... ... ... емес, аударма тәсілі ретіндегі
динамикалық жоспарда, аудармашы аудару барысында ... ... ... жоқ ... ... ... шарттары бойынша тура
келмегенде қолданылатындығы мысалдарымызда айқын көрінді. Осылайша, мен
техникалық мәтіндердің аудару ... ... ... оны ... ... ... ... қай сала болмасын, оның ішінде мұнай-газ саласы еліміздің
экономикасын дамытуда, оның ... ... өз зор ... ... орай ... ... қоғамда болып жатқан саяси әлеуметтік ... ... ... ... жаңаша қарауды, оның
бағыттарында қол жеткен жаңа табыстарымызды сын ... ... ... ... беру ... ғылым мен тәжірибеде жинақталған бай
психологиялық, әдістемелік мұраны ... ... және ... ... жетістіктерін кеңінен енгізуді талап ... ... ... ... дамуы, тілдегі лексикалық
қордың өзгеруіне себеп болуы, жаңа ... ... ... және ... ... тілдерінен мемлекеттік тілімізге аудару мәселесі лингвистер мен
аудармашылардың назарын аудармай қоймайды. Осылайша өзім секілді ... ... ... ... мәтіндер тек ақпарат беру көзі ғана
емес, тілдегі сөздік қорын жаңа сөздермен кеңейту, ... ... ... ары ... бұл ... тәжірибе жинау секілді
жоспарларымызды жүзеге асыруға көмектеседі деп нық ... ... ... ... И.Р. ... как ... ... исследования»,
М:1981
2. Тураева З.Я. «Лингвистика текста», учебное пособие для пед.инс., М.,
«Просвещение», ... ... ... ... – М., ... ... О.С. «Словарь лингвистических терминов», М., Советская
энциклопедия, 1966
5. Танабаева З.К. ... ... ... ... ... ... соиск.учеб.степ. д.ф.н., М., 1979
6. Петрова О. В./ Введение в теорию и практику перевода – М., ... ... ... переводчика/Уч.пособие – Санкт-
Петербург, Союз, 2003
8. В.Н.Комиссаров/Теория перевода/Москва: Высшая школа,1990
9. Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және ... (оқу ... ... ... ... Э.Д. «Тіл ... ... А. «Ғылым», 1998
11. Мұсабаев Ғ. Тағы да термин туралы// Қазақ әдебиеті, 1956.
12. ... И.Р. ... как ... ... ... ... Б. ... төл терминологиясы қашан жасалады?// Ана тілі,
17.09.92
14. Құлмұхаммед М. Термин жайында // Егемен Қазақстан. 2006.№10
15. ... В.Н., ... А.Л./ ... по переводу с английского
на русский., М., 1990
16. ... ... М.М, ... ... Всесоюзный Центр Переводов,1987
17. И.П.Смирнов/Основы научно-технического перевода/ - ... ВЦП, ... ... о ... ... ... ... переводчиком/ - Москва, «Готика», 1999
20. «Аль-Пари» журналы, №2 басылым «Нефтяной сектор Казахстана», 1998
жыл.
21. Н.Комиссаров/Теория ... ... ... ... Р.З.Загидуллин, Р.Ш.Амраев, А.А.Байсекеева/Практикум п
информативному переводу/Алматы, 2003.
23. “Russian Petroleum ... ... ... “Oil Watch” ... 1999 жыл, №23 басылымы.
25.
26.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Газет тілі және прецедентті мәтін81 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Қазақстан Республикасында мұнай газ кешенін мемлекеттік реттеу81 бет
Авторлық стиль және мұхтар әуезовтың көркем аудармалары41 бет
Аударма24 бет
Аударма барысындығы сөйлем мүшелерін өзгерту21 бет
Аударма кезіндегі сөз құрылымын өзгерту19 бет
Аударма модельдері20 бет
Аударма сапасының бағалау мәселелері39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь