Басқару ғылымыныц мазмұны мен әдісі

1. БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ӘДІСІ

1.1. Жүйенің жалпы теориясы
1.2. Өндірісті басқарудың жүйелі тәсілдемесі
1.3. Өндрістің басқару жүйесіндегі басқарудың объектісі мен субъектісінің өзара іс.әркеті

2. БАСҚАРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІ ТӘСІЛДЕМЕНІҢ НЕГІЗДЕРІ

2.1 Жүйелі тәсілдемеде өндірісті басқарудың мақсаттары
2.2 Ұйымдық құрылымның жүйелі тәсілдемесі
2.3 Басқарудың ұйымдық құрылымын жетілдірудің тиімділігін бағалау

3. ҒЫЛЫМҒА ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС

3.1 Философияның негізгі әдістері


ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Жүйенің жаліты теориясы - күрделі жүйенің іс-қимыл жасау (жүмыс істеу) заңдылықтарын зерделейтін ғылым. Ол басқару және ұйымдастыру теориясының әдістемелік негізі болып табылады. Басқару мен жүйелі талдау әдістемесі, басқару процесіндегі құралдар ретінде оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген: жүйелілік нақты өмірде орын алатын барлық күрделі объектілердің объективті ерекшелігін білдірмек.
Профессор Людвиг фон Берталанфи жүйелі тәсілдеменің әдістемесін кеңінен баяндап беруші ғалым. Ол 1937 жылдың өзінде-ақ «Жүйенің жалпы теориясын» алға шығарды.
Жүйені біріктіруші (интегральными) қасиеттерге ие, өзара ықпалдасушы компоненттердің жиынтығы деп ұғуға болады. Ал, біріктіруші қасиет жеке алғанда осы элементтердің (компоненттер) бәріне бірдей тон емес. (Берталанфи анықтамасы).
Кез келген жүйенің ерекшеліктеріне жататындар:
- тұтастық (оның элементтерін құрайтын ерекшеліктер жиынтығындағы жүйелердің ерекшеліктері);
- құрылымдығы (жүйелерді оның құрылымын белгілеу арқылы сипаттау мүмкіндігі);
- иерархиялылығы (жүйенің әр бөлігі белгілі бір дәрежеде өз сапасы болатын қосалқы жүйе ретінде көрінеді).
Жүйе, ең алдымен, тұтас білім ретінде қарастырылады.
Жүйе қандай да бір ішкі байланыстары болмайтын кездей-соқ объектілердің жиынтығы емес, ол бір-бірімен өзара байланысты және өзара ықпалдасу үстінде болатын, сыртқы әсерге жауап қататын тұтас организм секілді. Жүйе тұтастык тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке, жаңа сапалы сипаттамаларға ие болмақ.
Тұтастық нәтижесінің, бірлескен жаңа қасиеттердің көз жеткізіп иландыратын үлгісіне еңбек процесіндегі жай кооперацияны жатқызуға болады. Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай жиынтықты мүмкіндіктеріне қарағанда әлдеқайда кең.
Барлық жүйелерді шартты түрде үш түрге бөлуге болады:
- техникалық;
- биологиялық;
- әлеуметтік, оның ішінде әлеуметтік-экономикалық.
Бұл түрлердің өз заңдылықтары мен өзіндік ерекшеліктерін құрайтын жақтары бар.
Менеджмент үшін әлеуметтік жүйенің маңызы аса зор. Кез келген әлеуметтік жүйе әркелкі жүйелер болып табылады, оған белгісіздік тән.
Әсіресе, үлкен айырмашылықты әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады, оған өндірістік-шаруашылық ке-шендері (кәсіпорын, салалар, аймақтар, тұтас экономика) қатысты. Абырай болатын себебі (яғни, жүйелердің әркелкі болуы), адамның (жүйенің) ажырағысыз бөлігі болып табылады. Адам осы жүйелердің белсенді қалыптастырушысы, жүйелердегі байланыстар мен қатынастардың сипатын танытып, оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
«Басқарудагы жүйелі тәсілдеменіц негіздері» тақырыбына
1. Мескон М.Х., Алъберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента: Глава 20, 21. М.: Дело, 1992.
2. Козлова О.В., Кузнгцов И.Н. Научные основы управления ироизводством / Под общей редакцией проф. Б.З. Мильнера. Глава II. §1. Сис-темный подход к управлению производством,- М.: Экономика, 1975.
3. Мюллер Б.З. Организация программно-целевого упраыления......М.:
Наука, 1980. -376 с.
4. Семенов А.К. Методы системного анализа структуры народного хозяйства. - М.: Наука, 1974.
5. Федоренко Н.П, 0 методах социально-экономического прогнозирования. В кн. «Методология прогнозированная экономичсского развития СССР». - М: Экономика, 1970. - С. 20.
6. Франчук В.И, Основы построения организационных систем. - М.' Экономика, 1991.
        
        ЖОСПАР
1.‎ ‏БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ӘДІСІ
1.1.‎ ‏Жүйенің жалпы теориясы
1.2.‎ ‏Өндірісті басқарудың ... ... ... ... ... ... мен субъектісінің өзара іс-әркеті
2.‎ ‏БАСҚАРУДАҒЫ ЖҮЙЕЛІ ТӘСІЛДЕМЕНІҢ НЕГІЗДЕРІ
2.1‎ ‏Жүйелі тәсілдемеде өндірісті басқарудың мақсаттары
2.2‎ ‏Ұйымдық құрылымның жүйелі тәсілдемесі
.3‎ ‏Басқарудың ... ... ... ... ... ... ... негізгі әдістері
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
‎ ‏.‎ ‏БАСҚАРУ ҒЫЛЫМЫНЫЦ МАЗМҰНЫ МЕН‭ ‬ӘДІСІ

1.1‎ ‏Жүйенің жалпы теориясы
‎ ‏Жүйенің жаліты теориясы‭ ‬-‭ ‬күрделі ... ... ... ... ... ... зерделейтін ғылым.‭ ‬Ол басқару және ұйымдастыру теориясының әдістемелік негізі болып табылады.‭ ‬Басқару мен жүйелі талдау ... ... ... ... ... оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген:‭ ‬жүйелілік нақты өмірде орын алатын барлық күрделі объектілердің объективті ерекшелігін білдірмек.
‎ ‏Профессор Людвиг фон Берталанфи ... ... ... ... ... ... ғалым.‭ ‬Ол‭ ‬1937‭ ‬жылдың өзінде-ақ‭ «‬Жүйенің жалпы теориясын‭» ... ... ... (‬интегральными‭) ‬қасиеттерге ие,‭ ‬өзара ықпалдасушы компоненттердің жиынтығы деп ұғуға болады.‭ ‬Ал,‭ ‬біріктіруші қасиет жеке алғанда осы элементтердің‭ (‬компоненттер‭) ... ... тон ... ... ... ... жүйенің ерекшеліктеріне жататындар:
-‎ ‏тұтастық‭ ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері‭);
-‎ ‏құрылымдығы‭ (‬жүйелерді‭ ‬оның‭ ‬құрылымын‭ ... ... ... ... ... (‬жүйенің әр бөлігі белгілі бір дәрежеде өз сапасы болатын қосалқы жүйе ... ... ‬ең ... ... ... ... қарастырылады.
Жүйе қандай да бір ішкі байланыстары болмайтын кездей-соқ объектілердің жиынтығы ... ‬ол ... ... байланысты және өзара ықпалдасу үстінде болатын,‭ ‬сыртқы әсерге жауап қататын тұтас ... ... ... ... тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке,‭ ‬жаңа сапалы сипаттамаларға ие болмақ.
Тұтастық нәтижесінің,‭ ‬бірлескен жаңа ... көз ... ... ... ... ... жай кооперацияны жатқызуға болады.‭ ‬Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай жиынтықты мүмкіндіктеріне қарағанда әлдеқайда кең.
‎ ‏Барлық жүйелерді шартты ... үш ... ... ... ... ‏биологиялық‭;
-‎ ‏әлеуметтік,‭ ‬оның ішінде әлеуметтік-экономикалық.
Бұл түрлердің өз заңдылықтары мен өзіндік ерекшеліктерін құрайтын жақтары ... үшін ... ... ... аса ... ... келген әлеуметтік жүйе әркелкі жүйелер болып табылады,‭ ‬оған белгісіздік тән.
Әсіресе,‭ ‬үлкен айырмашылықты әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады,‭ ... ... ... (‬кәсіпорын,‭ ‬салалар,‭ ‬аймақтар,‭ ‬тұтас экономика‭) ‬қатысты.‭ ‬Абырай болатын себебі‭ (‬яғни,‭ ‬жүйелердің әркелкі болуы‭)‬,‭ ‬адамның‭ (‬жүйенің‭) ‬ажырағысыз бөлігі болып табылады.‭ ... осы ... ... ... ‬жүйелердегі байланыстар мен қатынастардың сипатын танытып,‭ ‬оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
‎ ‏Әлеуметтік-экономикалық жүйенің басты ерекшелігі‭ ‬-‭ ‬оның‭ "‬асты компоненті адам ... бүл ... ... ... ... жатады.‭ ‬Мұндай жүйе дербестікке ие элементтерден тұрады.‭ ‬Бұл оның жүйе тармақтары‭ ... ... ... ... (‬субсистема‭) ‬ретіндегі жүйе элементтерін анықтауға мүмкіндік береді.‭ ‬Осылайша,‭ ‬жүйе ... жүйе ... ... осы ... тобы болып табылады.‭ ‬Әлдеқайда жоғары иерархиялық жүйелер қатынасындағы жүйе-жүйенің тармағы бола алады.
Мәселен,‭ ‬кәсіпорын,‭ ‬бір ... ... ... білдіретін болса,‭ ‬екінші жағынан оны салалардың жүйе тармағы ретінде қарастыруға болады.‭ ‬Бұдан шығатын қорытынды:‭ ... мен жүйе ... ... ... ... түрде де,‭ ‬абсолюттік сипатта да бола береді.
‎ ‏Жүйе теориясы,‭ ‬егер сақталмаса басқару ісінің жүзеге асуы мүмкін болмайтынын ... ... ... ... де ... ‏Жүйелер арасында,‭ ‬ең алдымен,‭ ‬басқарушы және басқарылушы‭ ‬жүйелер‭ ‬арасында‭ ‬себеп-салдар‭ ‬байланысы ... ... ... мынаны білдіреді:‭ ‬басқару ісі жүйе мен басқарылатын объекті‭ ‬өзгерістерге бірдей жауап ... ... ғана ... ... ... кері ... ... ‏Жүйелердің динамикалылығы.‭ ‬Жүйе бір сапалы жағдайдан екіншісіне өте алатындай қабілетке ие болуы ... ... бір ... ... ... өту ... да,‭ ... кейін де ол жүйе ретінде қалуы керек.
3.‎ ‏Жүйеде процесс ағымына әсер ете отырып,‭ ‬оны өзгерте алатындай параметрдің бар болуы.
4.‎ ... ... ... күшейте алатындай қабілеті,‭ ‬яғни‭ ‬осы‭ ‬ықпалга‭ ‬жауап‭ ‬қатып‭ ... ... ... ... ... ие ... ... ‏Басқару ақпаратын табыстау,‭ ‬жинақтау және жаңғырту мүмкіндіктерін қамтамасыз ету.
6.‎ ‏Жүйелердің тұтастай сипаты.‭ ... ... мен ... ... ... ... барлық басқару жүйелеріне ортақ аты аталған шарттар орындалғанда ғана мүмкін ... ... ... ғылымға қатысты,‭ ‬өйткені ол өндірісті басқару және тұтас ... ... ... ... ... ... ... тіршілік етуі үшін материалдық өндіріс қажет,‭ ‬ал осы өндіріске қатысты қарым-қатынас адам-дардың қоғамдық тұрмысын‭ (‬болмысын‭) ... ... ... өндірістің ішкі шеңберінде тікелей өндіріс шешуші мәнге ие,‭ «‬Өндіріс‭ ‬-‭ ‬тұтыну үшін тек затгы ғана өндіріп ... ... ... ... ... ‬аяқталуын береді‭» (‬К.‭ ‬Маркс‭)‬.‭ ‬Онда болатын процестер мен оларды басқару осы ғылымның объектісі ... ... ... ... біріккен еңбекті басқару қажеттілігінен пайда болатын ерекше міндетті іс‭ (‬функция‭) ‬ретінде басқарудың мәні арқылы анықталады.‭ ‬Өндіріс пен барлық ... ... ... ... ететін біріккен еңбек саласы,‭ ‬жеке адамдардың кооперативі ретінде қарастыруға болады.‭ ‬К.‭ ‬Маркс басқару ісіне қатысты ... деп ... ... ... скрипкашы ешкімнің сүйемелдеуінсіз өзі-ақ ойнай алады,‭ ‬ал оркестрге дирижер керек‭»‬.
‎ ‏Басқару ғылымының мазмұны мен әдісі.‭ ‬Өндіріс пен оның ... ... ... ... ... ... бір ... жатады.‭ ‬Сондықтан да басқаруды оқып-білу‭ ‬-‭ ‬бұл ең алдымен ендіріс процесіне белгілі бір мақсатпен ... ету ... ... ... ... зерделеу,‭ ‬басқару‭ ‬қатынастарын қалытпастыратын заңдарды анықтау болып табылады.‭ ‬Осының негізінде басқару қызметінің принциптері,‭ ... ... ... формалары‭ ‬мен тәсілдері белгіленеді.
Басқару ғыльгмы әр түрлі халық шаруашылығы буындарына катысты басқару ... ... ... ... әрі ең ... ‬микродеңгей‭ ‬жатады.‭ ‬Кәсіпорынды,‭ ‬жеке ендіріс түрін,‭ ‬былайша айтқанда,‭ ‬түпкі есебінде қоғамның экономика-лық бет-бейнесін жасайтын заттай-материалдық ... ... ... ... ... қажеттілік болып табылады.‭ ‬Осыған қарай басқарудың осы деңгейі барлық басқару ... ... ... ... ... ... ... ‬басқару‭ ‬ісі‭ ‬барлық экономикалық байланыстар мен катынастардың жиынтығын толық қамти алмайды.‭ ‬Өндірісті басқарудың ғылыми сипатында кәсіпорын ... ... ... ... құрайтын қоғамдық,‭ ‬басқа да өндірістік және тұтынушы ұяшықтарымен бірге қарастырылады.‭ ‬Басқарудың бір объектісі‭ ‬-‭ ‬мезодеңгей.‭ ‬Мұнда басқару пәндеріне өндіріс ұйымының,‭ ... әр ... ... ... ... бар салалар,‭ ‬аймақтар жатады.‭ ‬Ай-мақтарға олардың экономикалық дамуының алғышарттары мен кеңістіктегі‭ ‬орналасқан‭ ... ... ... ... ... ... болатын ерекшеліктер тән.‭ ‬Аймақтардың басты құрастырушыларына‭ ‬аймақтардың‭ ‬арасындағы экономикалық байланыстар,‭ ‬аймақтьгқ жүйелер,‭ ... ... ... жатады.‭ ‬Аймакты басқару объектісі ретінде мемлекет пен ұлттық экономиканың‭ (‬аймақ мемлекет сыңайлы болады‭)‬,‭ ‬аймақ-нарық,‭ ‬аймақ-әлеумет ретіндегі оқшау-ланған қосымша ... ... ... ... ... объектісіне‭ ‬макро-деңгей‭ ‬-‭ ‬экономикалық саясаттың күллі объектісі жатады.‭ ‬Менеджменттің теориялық және ... ... ... ‬-‭ ‬бүл экономикалық теорияның бөлімі.‭ ‬Онда экономика тұтас жүйе ретінде зерттеліп,‭ ‬экономикалық саясаттың мақсаттары қалыптастырылып,‭ ... ... ... ... экономикалық құралдар аныкталады.‭ ‬Макроэкономикалық тәсілдеме ұлттық деңгейде немесе үлкен секторлар деңгейінде экономиканың ... мен ... ... үшін ... ... ... ауқымдағы экономикамен айналысатындықтан біріктірілген экономикалық көрсеткіштерімен‭ (‬жалпы улттық өнім,‭ ‬жалпы ішкі ... ... ... жэне ... ‬айналысады.
Экономиканың бұл аспектісі басқару теориясына апаратын басты аспекті болып табыладьг,‭ ‬өйткені оны ... ... ... алып ... ғана зерттеудің бастапқы сәтін анықтауға болады.‭ ‬Бүны ... ... ... ‬барлық халық шаруашылық жүйелерінің ажырамас бөлігін құрайтынымен байланыстырып түсіндіруге болады.
Қоғамдық ауқымдағы басқарудың өзіндік ерекшелігі бар объектілерге барлық әлеуметтік ... ... ... ... ‬Мұнда басқару ісі негізінен адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған ... ... ... ... ... көптеген талап-тілектері жүзеге асырылады.‭ ‬Ол қоғамның бүкіл жағдайына,‭ ‬оның ішінде әлеуметтік ақыл-ойының қалыптасуына себепші болатын барлык ... ... мен ... ... ... ... ... дамытуды басқару барлық басқару жүйелерінің ажырамас бөлігі болып табылады.‭ ‬Бүл тура-сында жалпы ұғымға айналып кеткен К.‭ ... ... ... ... ... ... ... дамитын болса...‭ ‬ол бос кеңістік қана болып қалады...‭ » ‬деген сөзі шындыққа келеді.
Басқару ғылымының объектілері туралы жалпы сөз ... ... ... кез ... ... ... ... процестері жиынтығының ажырамас бөлігін құрайтынын түйіндеп айтуға болады.‭ ... кең ... ... ... ... ... ісі барлық өндіріс тәсілдерінің қажетті сәтіне жатады‭»‬.
Басқару ісі қарым-қатынастың көптеген жағын‭ (‬саяси,‭ ‬элеу-меттік,‭ ‬экономикалық,‭ ... жэне ... ... ... процестер мен қатынастардыц мазмұны өндірісте материалдың игіліктерді тікелей өндірудіц еңбегін ... ... ... ... ... ... ... процестер мен қатынастардыц мазмүны‭ —‬бүл өндірісті басқару ... ... ... ... көрсететін байланыс.
Басқару бойынша қызмет нәтижесіне шешім жатады.
Қорытындысында адамдардың бір бөлігі материалдық ... ... ... ... ... айналысатын болса,‭ ‬басқа біреулері‭ ‬-‭ ‬басқару ісімен шұғылданады.‭ ‬Өндірісте осы екі ... ... ... ... ... қатынасы‭ ‬ретінде сипатталуы мүмкін белгілі бір қарым-қатынас орнайды.‭ ‬Бұл қарым-қатынас,‭ ‬яғни қоғамдық байланыстар мен олардың өзара ықпалдасуының жиынтығы‭ ... ... мен ... ... ... ... субъектісінің ішінде пайда болады.
Басқару қатынасы қандай түрге немесе тұрпатқа‭ ... ... ... ‬ол ең ... ... ... мен субъектілері арасындағы қатынас ретінде болады.
Барлық экономикалық жүйе екі қосалқы жүйенің‭ ‬-‭ ‬басқарушы мен басқарылушының бірлігі‭ ... ... ... ... ... ... қызметкерлерін,‭ ‬басқару органдарын‭ ‬—мемлекетті,‭ ‬үкіметті,‭ ‬министрліктерді және т.б.‭ ‬қамтитын басқару субъектілерін білдіреді.‭ ‬Ал екіншісі жалпы түрдегі халық ... ... ... ... жэне ... ‬білдіреді.
Жұмыс орнына келетін болсақ,‭ ‬мүнда басқарудың басқа түрі‭ ‬-‭ ‬Ф.‭ ... ... ... ... ... ‬еңбек қүрал-дарын басқару‭ ‬жүзеге асырылады.
Осылайша,‭ ‬өндірісті басқарудың екі түрі бөліп корсетіледі:
а‭) ‬адамдарды‭ (‬қызметкерлерді‭) ... ... ... (‬затты‭) ‬басқару.
Еңбек құралдарын жұмыскерлердің басқаруы‭ ‬қосалқы жүйемен ... ... ... ... ... ‬Басқарудың қосалқы жүйесі тек адамдарды басқару ісіне ғана ... ... ... ... басқару‭ —‬бұл өз кезегінде еңбек құралдарын басқаратын жүмыскерлерді басқару.
Қоғамдық өндіріс саласындағы басқарудың айрықша ерекшелігі мынада:‭ ‬ол қоғамдық ... ... ... айналысады.
Мұның себебі,‭ ‬адам өндірістік процесте бірлескен еңбек процесінің тек қатысушысы ғана ... ... ... ... ол бір ... әлеуметтік тұлға да.‭ ‬Ал,‭ ‬адам әлеуметгік тұлға болғандықтан оған әр қилы қажеттілік,‭ ‬талап-тілек,‭ ‬қалау және т.б.‭ ‬тән.
Адам ... ... ... ... де ... әлеуметтік құбылыс ретінде,‭ ‬яғни әлеуметтік тұрғыдан басқару ... ... ... ... ... тезисінде‭»‬:‭ ‬адам‭ ‬-‭ ‬қоғамдық қатынастардың жиынтығы,‭ ‬деп анықтама берген.
Жоғарыда айтылғандардың түйіндемесі мынадай.
Басқару қатынасы басқару ғылымының мазмұны болып табылады.‭ ... ... ... ... ... ету ... адамдардың және ұжымдардың тұрақты өзара байланыстары мен езара әрекеттерінің күрделі кешенін білдіреді.
Өндірісті басқару қатынасы сипаты мен түрлері ... ... ... бөлінеді:
-‎ ‏басқарушы‭ ‬және‭ ... ... ... ... қатынасқа‭;
-‎ ‏басқарушы жүйенің ішіндегі басқару қатынасына‭ (‬басқару сатылары және деңгейлері арасында‭);
-‎ ‏басқарудың әрбір буынындағы басқарушылар мен ... ... ... (‬субординация катынасы‭)‬.
Өндірісті‭ ‬басқару‭ ‬қатынасы сипаты‭ ... ... ... ‏тұлғалар арасында‭;
-‎ ‏жүйелер арасында‭;
-‎ ... ... ... ... ‬салалық,‭ ‬яғни бір саланың шегіндегі қатынас‭;
б‭) ‬территориялык,‭ ‬яғни бір аймақтың шегіндегі қатынас‭;
в‭) ... ... әр ... салалардағы ұйымдардың арасындағы қатынас‭;
г‭) ‬аймақаралык,‭ ‬яғни әр ... ... ... ... қатынас‭;
д‭) ‬территориялык-салалық.
Басқару қатынасын ұйымдық байланыстардың саны бойынша жай және ... деп ... ... ... ... адамдардың мақсатты қызметінің формалары мен әдістерін,‭ ‬міндетті істерін‭ (‬функцияларын‭)‬,‭ ‬принциптерін әзірлеу,‭ ‬заңдар мен заңдылықтарды ... ... ... мазмұны болып табылады.
Өндірісті баскару ғылымының міндеті‭ ‬-‭ ‬өндірісті басқару ... ... ... және ... міндетті тиімді шешудің жолдары мен амалдарын іс жүзінде ... ... ... ... ‬-‭ ‬кешенді білім жүйесі.‭ ‬Ол мына бөлімдерге бөлінеді:
‎•‏Өндірісті басқарудың әдістемелік негіздері.‭ ‬Мұнда басқарудың мәні,‭ ‬оның мазмұны,‭ ‬басқарудың заңдылықтары мен ... ашып ... ... ... ... ... ... бөлімде басқару‭ ‬жүйесінің‭ ‬ұйымдастыру‭ ... ... ... мен ... ... әр ... деңгейлерін ұштастыру сөз болады.
‎•‏Ықпал етудің тұтқалары мен ... ... ... ... ... мен ... ... ілім.‭ ‬Мұнда басқарудың әлеуметтік-психологиялық,‭ ‬ұйымдастырушылық-баскарушылық экономикалық тетіктері,‭ ... ... және ... ... ... ‬олардың ерекшеліктері,‭ ‬басқару процесінің динамикасы,‭ ‬әдістері туралы ілім‭; ‬басқару ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету және шешім.
‎•‏Басқарудың сапасы мен тиімділігі туралы ілім.‭ ‬Мұнда ... ... мен ... ... ... ... ... бағалау мен оны арттырудың жолдары сөз‭ ‬болады.
Өндірісті‭ ‬басқару‭ ‬ғылымы‭ ... ... ... ... ... талап етуі арқылы пайда болады.
Өндірісті басқару теориясының мазмұны объектілер арқылы‭ ‬анықталады.
Басқару‭ ‬-‭ ‬бұл ғылым мен ... ... ... пен‭ ‬даралық‭ (‬индивидуалыюсть‭) ‬ұштастырылады.
Тұтастай алғанда XX ғасырдағы басқару туралы ғылымның дамуын шартты түрде мына кезендерге бөлуге ... ... ... ‏-‎ ... ... ... ... ‏60-ші жылдары‎ ‏-‎ ‏фирма ішіндегі ұзақ мерзімді жоспарлау‭;
-‎ ... ... ... жоспарлау‭;
-‎ ‏80-ші жылдары‎ ‏-‎ ‏стратегиялық ... ... ... ‏-‎ ... процестерді зерттеуге көшкен басқару ғылымы дамуының жаңа кезеңі туды.
‎ ‏Кез келген ғылым секілді басқару ғылымының өз мазмұны,‭ ‬теориясы және ... ... ... ‬-‭ ... саладаұы білімнің өмір кұбылыстарын‭ (‬қолданысын,‭ ‬көрінісін‭) ‬зерделеу мен қорытындылаудың әр түрлі құралдары мен тәсілдерінің ... ... ... ... мен ... ... ... ‬қолданылады,‭ ‬оған жататындар:
-‎ ‏Диалектикалық әдістеме.‭ ‬Басқару ісінде барлық диалектикалық зандар мен категориялардың өз орындары бар.
-‎ ... ... ‬-‭ ... ... ... ғылыми тұрғыдан әзірлеуге қойылатын міндетті талап.
-‎ ‏Кешенді тәсілдеме‭ ‬-‭ ‬басқару‭ ‬бойынша ... ... ... және әзірлеу шарттарының бірі.
-‎ ‏Аспектілік тәсілдеме‭ ‬-‭ ‬басқару қатынастарының бір ... ... ... зерттеу.‭ (‬Аспектілер:‭ ‬саяси-экономикалық,‭ ‬әлеуметгік,‭ ‬философиялық және т.б.‭)‬.
-‎ ‏Жүйелі ... ... ... ... және басқарылушы жүйені өзара байланыстыруға мүмкіндік береді.‭ ‬Жүйелі тәсілдемені жүзеге асырудың шарты‭ ‬-‭ ‬жүйелі талдаудың әдістемесі болып ... ... ... басқарудың ұйымдастырушылық құрылымын жобалаудың әдістемелік негізінің бірі ретінде қызмет етеді.
-‎ ‏Үлгілеу‭ (‬моделирование‭) ‬-‭ ‬басқару ғылымының тиімді әдістемесі.‭ ‬Ол ... ... ... ... ... үлгілерін жасауға негізделген.‭ ‬Ал,‭ ‬үлгілер өз кезегінде объектілердің немесе ... ... ... ... ... ... ‬әлеуметтік әдістемелер,‭ ‬мотивация әдістемелері және т.б.
‎ ‏.2‎ ‏Өндірісті басқарудың жүйелі тәсілдемесі
Жүйелі тәсілдеме‭ ‬-‭ ... ... ... ғылыми зерттеудің ең жемісті‭ (‬нәтижелі‭) ‬әдістерінің бірі.
Өзінің алқашқы мағынасында‭ ‬-‭ ‬грек тілінен аударғанда‭ «‬жүйе‭» ‬сөзі көптеген элементтерден құралатын,‭ ‬бөліктерден тұратын бір ... ... ... білдіреді.
Жүйенің бүлайша1‭ ‬ұғындырылуы экономикалық тұтастыққа да қатысты‭; ‬өндіріс-пәндердің,‭ ... ... ... мен түпкілікті өнімдердің жиынтығы ретінде болады.
Өндіріс‭ ‬-‭ ... ... ... ‬Экономикалық деп аталу себебі,‭ ‬еңбек және материалдық ... ... ... ... ... пайда болып,‭ ‬қоғамның өндірістік күштерінің ұдайы өндірісі ұлғаяды.‭ ‬Оны басқаша былай анықтауға болады:‭ «‬Белгілі бір қоғамдық-тарихи жағдайларда калыптасатын ... ... ... ... ... жүйе деп ... болады‭»‬.
Әлеуметтік жүйе деп аталуы адамдар құратын ұйымға ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер тән.
Экономикалық жүйе әлеуметтік сипаттағы адам-машина жүйесі ... ... ... ... ... ... және рухани игіліктерді өндіретін әрі тұтынатын адам орындайды.
‎«‏Экономикалық жүйе кең мағынасындағы ұғымында қоғамдық өндірістің жүйесі ретінде,‭ ‬яғни өндіріс күштері‭ ... жэне ... ... ‬өндіріс құралдары,‭ ‬өнім‭) ‬мен өндірістік қатынастардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі‭» (‬акад.‭ ‬Н.П.‭ ... ... ... ... ... ... ... (‬техникалық прогрестің,‭ ‬өндірісті ұйымдастырудың даму заңдылықтарының жүйесі‭)‬,‭ ‬міне,‭ ‬осы ... ... жүйе ... ... ... ... ғылыми пәндердің мазмұнына алпьі теория жүйесіне кызмет етеді,‭ ‬ал басқару ісі ... ... ... ... келтіруші ретінде анықталуы мүмкін.
‎ ‏Жүйелі тәсілдеме‭ ‬XX жүз жылдықта пайда болды деуге болады,‭ ‬әйтсе де,‭ ‬XVIII ... ‬XIX ... ... әр ... ... ... деп бір ... ойлауға да болмайды.‭ ‬Әлбетте,‭ ‬астрономия күн жүйесін,‭ ‬ал математика әр түрлі санау‭ ... ... ... ... ... ... мақсаттарға‭ (‬атом бомбасын жасау‭) ‬қол жеткізу үшін АҚШ-та алғаш рет қолданылды,‭ ‬алайда жүйелі тәсілдеме одан ары азаматтық өндіріс саласындағы басқару ... ... ... ... ... қолданудың негізіндегі басқару ісі үш тізбекті кезеңді қамтиды:
-‎ ‏бірінші кезенде салалар анықталады,‭ ‬басқару субъектілері қызметінің ауқымы мен саласы ... ... ... ... баламалы‭ (‬бағдарлы‭) ‬салалары мен ауқымдары белгіленеді‭;
-‎ ‏екінші кезенде қажетті зерттеулер‭ (‬жүйелі талдау‭) ‬жүзеге асырылады‭;
-‎ ... ... ... мәселелерді шешудің баламалы нұсқалары жасалып,‭ ‬әрбір міндет бойынша оңтайлы нұска таңдап‭ ‬алынады‭ (‬сараптық‭ ... ... ... ... сараптама қолданылады‭)‬.
Жүйелі тәсілдеменің негізінде басқару ісі жүйелердің кұрылымдык және функциялық тұтастығын қамтамасыз ... әрі ... ... ... ... ... ... кедергілерді,‭ ‬кемшіліктерді анықтап,‭ ‬жою.‭ ‬Мұнда ең алдымен басқарудағы жүйелі тәсілдеменің принциптері алға шығады.‭ ‬Нақгы ... ол ... ... ... ... ... жүзеге асыруы ықтимал барлық нұсқаларын талдайды.‭ ‬Әлеуметтік жүйеде бұл принцип басқарушылық міндетті шешу процесінде саяси және мәдени мәселелерді тығыз ... ... ... ... болғалы бері жүйелі талдау кеңінен қолданылып келеді.‭ ‬Экономиканы оның ... ... ... ... ... қарым-қатынасы мен өзара байланысын қоса ескеріп,‭ ‬біртұтас ретінде кешенді зерделеуді,‭ ‬эконо-миканың жалпы жұмыс істеу процесінде ... ... ... ... ... ... ... тәсілдеме деп ұғу керек1.
А.К.‭ ‬Семенов.‭ ‬Методы системного анализа структуры народного хо-зяйстпа.‭ ‬-‭ ‬М.:‭ ‬Наука,‭ ... ‬-‭ ... ... ... тәсілдеме‭ ‬-‭ ‬басқару саласындағы ірі,‭ ‬кешенді мәселенің ғылыми негізделген шешімін әзірлеу әдісі болып табылады.
‎ ‏Жүйелі тәсілдеменің философиялық негізі оның негізгі принциптерін ... ... ... ... ‬құ-былыстардың байланысы,‭ ‬өзара ыкпалдастығы мен өзара байланысы‭; ‬басты буын принциптерінің кешенділігі,‭ ‬тұтастығы және иерархиялығы.
‎ ‏Процестер мен құбылыстардағы жүйелі тәсілдеме ... ... ... екі ... ... ... кездері‭ (‬простом случае‭) ‬қосалқы жүйелер немесе жүйе элементтерінің арасындағы өзара байланыстар қандай да бір аспектіде,‭ ‬көбінесе ... ... ... ... ... ... ... полной формой‭) ‬көп аспектілі тәсілдеме қолданылады.‭ ‬Бүл арада өзара байланыстар басқарудың саяси,‭ ‬экономикалық,‭ ‬технологиялық,‭ ‬құқыктық,‭ ‬әлеуметгік-экологиялық және психологиялық аспектілері қоса ... ... ... ... ... объектісі мен субъектісінің өзара іс-әрекеті
Өндірісті басқаруға баскарудың өз объектісі мен субъекгісі тән.‎ ‏Басқару процесі көп қырлы қоғамдық қатынастардың ке-шенін ... әрі ... және ... ... жиынтығының әрекетімен анықталады.
‎ ‏Басқару процесінде объективті мен субъективтінің арақатынасы‭ «‬анықтаушы‭» ‬және‭ «‬шешуші‭» ‬ұғымдары арқылы анықталуы мүмкін.‭ ‬Оның өзінде де,‭ ... ... ... шарты ретінде болғанда ғана анықталмақ.‭ ‬Алайда,‭ ‬мұның өзі жеткіліксіз.‭ ‬Объективті процеске субъективті фактордың кері ... ... ... ... ғана ... ... асырудың нағыз шынайы шартын тудырады.‭ ‬Басқаруда субъективті фактор болған күннің өзінде басқару ісін субъективті ете алмайды.
‎ ‏Ықпал етудің тиімділігі адамдардың ... ... ... ... ‬оның ішкі заңдылықтарға бағынатын та-биғатын қалай түсініп,‭ ‬қалай қабылдайтынын көрсететін деңгейімен анықталады.‭ ‬Объективті мен субъективтінің ... ... ... тек ... ... ... аспектімен ғана шектеліп қалмайды:‭ ‬объективті алғашқысы,‭ ‬субъективтісі оның көрінісі,‭ ‬сөйтсе де,‭ ‬оның шартын тудыратын белсенді кері әсер ... ... ... объектісінің жалпы түріне оның салалары мен аймақтарын кұрайтын барлық халык шаруашылығы,‭ ‬өндірістің негізгі буындары‭ ‬-‭ ‬кәсіпорындар мен бірлестіктер ... ... ... күш пен өндірістік қатынастардың бірлігі ретінде болатын осы объектілермен істес болады.
Қоғамдык өндірістің басқару объектісіне барлык халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... саналы ұйымдар жатады.
‎ ‏Халык шаруашылығының басқару объектісіне саналы түрде қолдау көрсетілетін халық шаруашылығының үйлесімділігі,‭ ‬экономиканың теңгерімділігі және динамикалық дамуы кіреді.
Басқару ұлғайтылған ... ... ... ... ... ... объектісі‭ ‬-‭ ‬бұл‭ ‬ел территориясына өндірістік күштерді ұтымды орналастыру әлдеқайда тиімді ... ... ... ... ... ретінде маңызды орынды бейөндірістік салалар алады‭ ‬-‭ ‬ғылым,‭ ‬білім беру,‭ ‬денсаулык сақтау және мәдениет.‭ ‬Түпкі негізінде кез келген басқару ... ... ... ... үжымы жатады.‭ ‬Осылайша,‭ ‬кең мағынасында барлык өндіріс басқару объектілері деп ... ... ... мемлекет,‭ ‬қоғамдық ұйымдар және елдің әр азаматы кіреді.
Бұл жүйенің негізгі элементіне мемлекеттік органдар жатады.‭ ‬мемлекеттік органдарды бір-бірінен ажыратып керсету‭ ... ... ... және билеуші органдар‭; ‬сот органдары‭; ‬өндірістің басқару функцияларын орындаушы‭ ‬тікелей мемлекеттік басқару‭ ... ... ... ... ... мына ... шешеді:
-‎ ‏билік органдары‭ (‬өкілдікті органдар‭);
-‎ ‏мемлекеттік басқару органдары‭ ‬-‭ ‬мемлекеттік комитеттер,‭ ‬министрліктер.‭
Басқару туралы идеялардың пайда ... ... ... тамыры теренде жатыр.‭ ‬Клод Ст.‭ ‬кіші-Джорждың‭ (‬басқару саласының американдық теоретигі‭) «‬Басқару ойларының тарихы‭» ‬атты кітабындағы‭ «‬Басқару континиумы‭» ‬тарауында біздің ... ... ... ‬ж.‭ ‬бастап ме-неджментгің дамуы суреттелген.‭ ‬Ол туралы бірқатар мәліметтер‭ (‬қысқартылып алынды‭) ‬төмендегідей.
Жылдары
Жеке түлға немесе ... ... ... қосқан‭ ‬негізгі‭ ‬үлестері
Біздің дэуірге дейінгі‭ ‬5000‭ ‬ж.
Шумерлер
Жазу‭; ‬фактілерді тіркеу
4000
Мысырлықтар
Жоспарлаудың,‭ ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру
Қытайлар
Ұйымдастырудың,‭ ‬жоспарлаудың,‭ ‬бас-шылықгың және бақылаудың қажеттілігін мойындайды
Сократ
Менеджмент әмбебаптығының‭ (‬универ-сальности‭ ‬менеджмента‭) ‬принциптерін қалыптастырады
900
Әл-Фараби
Басшылықка ... ... ... ‬тәсілдемеге‭ ‬ерекше бои береді‭; ‬мамандандырудың айрықша маңыздылығын ... ... ... ... ... мен ... ... зерттеу‭; ‬озіндік құндарды есептеу
Менеджмент теориясының одан әрі дамуы ғылыми менеджмент жасалған‎ ‏XX ғасырдың ... ... ... ... бүл ... ... ... бағыттар пайда болды.‭ ‬Бұл бағыттардьщ көрнекті өкілдері:‭ ‬Фредерик У.‭ ... ... ... ... Р.‭ ... ... Вебер,‭ ‬Норберт Винер,‭ ‬Игорь Ансофф,‭ ‬Майкл Портер және т.б.
‎ ‏Басқару ғылымының эволюциясын дәлірек әрі терең түсіну үшін басқару ойларының негізгі даму ... ... ... ... ие болу керек.
‎ «‏Классикалық‭» («‬ғылыми менеджерлеу мектебі‭») ‬кез келген ұйымды басқаруға жарайтын басқару принциптерін ... ... ... ... ең алдымен Ф.Тейлордың есімімен байланыстырылып аталады‭ (‬XX ғ.‭ ... ... ... ... ... ... фабрикой‭» (‬1903‭ ‬ж.‭); «‬Принципы научного управления‭» (‬1911‭ ‬г.‭); «‬Показания перед специальной ко-миссией конгресса‭» (‬1912‭ ‬ж.‭) ‬еңбектерінде баяндалған.
Ол еңбек сенімділігін ... ... да,‭ ... да мол өнім ... деп ұйғарған.‭ ‬Бұл үшін оның да,‭ ‬басқалардың да санасын ояту,‭ ‬яғни олардың психикаларына ... ... ... ... Тейлор‭ (‬20.03.1856‭ ‬-‭ ‬21.03.1915‭ ‬жж.‭)‬,‭ ‬көрнекті өнертапқыш,‭ ‬ол өз өмірінде‭ ‬100-ден аса патент алған.‭ ‬Ол басқару ғылымының негізін ... ... ... ‬Оның құлпытасында былай деп жазылған:‭ «‬Менеджмент ғылымының атасы‭»‬.
‎ ‏Ф.‭ ‬Тейлор түжырымдамасының негізгі ережелерін былайша бөліп көрсетуге болады:
‎•‏тәжірибеде қалыптасқан ескі,‭ ... ... ... ... ... ... ‬фундаментті‭ ‬жасау,‭ ‬оның әрбір элементін ғылыми тұрғыдан зерттеу‭;
•ғылыми критерийлердің негізінде жұмысшыларды іріктеп,‎ ‏оларды ... және ... ... ... тұрғыдан әзірленген жүйесін‎ ‏іс жүзіне енгізуде әкімшілік пен жүмысшылардың ынтымақтастығы‭;
•әкімшілік‎ ‏пен‭ ‬жұмысшыларға‭ ... ... ... тең ... беру.
‎ ‏Ф.‭ ‬Тейлор әрбір операцияны элементарлы құрамдық бөліктерге бөлшектеудің және жұмсалған уақытты есептеудің көмегімен ... ... озық ... ... ... ... ... еңбекакы жүйесінің елеулі түрде қайта құрылуына ықпал етті.‭ ‬Ол белгіленген нормалардың орындалуына карай ... ... әрі ... ... ... ... шұғылданған жекелеген жұмысшының еңбегін оңтайландыру мәселелерімен қатар еңбекті ұйымдастырудың әлдеқайда жалпы принциптерін әзірлеу қолға алынды.
‎ «‏Классикалық‭» ‬мектепке зерттеудің осы бағытының негізіл Анри ... ... ... ... ... «‬Общая и промышленная администрация‭» ‬атты негізгі еңбегінде экімшілік қызметін талдаудың жалпы тәсілдемесін жасауға талпынды.‭ ‬Оның пікірі бойынша,‭ ‬әкімшілік ... мына ... ... қамту аркылы әлдеқайда кең ауқымдағы қызметгі білдіретін басқару ... бір ... ... ‏өндірістік,
-‎ ‏коммерциялық,
-‎ ‏қаржылық,
-‎ ‏кредиттік,
-‎ ‏есептік-бухгалтерлік,
-‎ ‏әкімшілік.
А.‭ ‬Файоль кез ... ... ... ... пікірі бойынша қолдануға жарайтын приициптерді әзірледі.‭ ‬Оған жата-
тындар:‭ ‬еңбекті бөлу,‭ ... ... әрі ... ‬тәртіп,‭ ‬біртұтас басшылық,‭ ‬сыйақы,‭ ‬теңдік,‭ ‬бастама‭ (‬инициатива‭)‬,‭ ‬корпоративтік рух.
Ол,‭ ‬сонымен қатар,‭ ... ... ... ... ... пен бұйрықтың‭ (‬әміршілдіктің‭) ‬біртұтастығы.
Басқарудың‭ «‬классикалық мектебі‭» ‬одан әрі екі негізгі бағьтта дамыды‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... арада Г.‭ ‬Эмерсонның,‭ ‬Л.‭ ‬Урвиктің,‭ ‬М.‭ ‬Вебердің және Г.‭ ‬Фордтың еңбектерін бөліп айтуға болады.
Г.‭ ‬Эмерсон‭ ... ... ... ... ‬еңбегінде кәсіпорынды басқарудың мына принциптерін қарастырып,‭ ‬қалыптастырды:
-‎ ‏әрбір‭ ... ... ... ‬әр‭ ‬түрлі‭ ... ... қол ... ... нақты белгіленген мақсаттар‭;
-‎ ‏алдағы кезеңнің мақсаттарын қоса ескеретін әрбір жаңа процесті талдаудың мағынасы айқын ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ... қажеттілігі.‭ ‬Шынайы білікті кеңес тек алқалылық‭ (‬коллегиальный‭) ‬қана бола алады‭;
-‎ ‏тәртіп‭ ... ... ... ... ... ‏жылдам,‭ ‬сенімді,‭ ‬дәл және тұрақты есебі‭;
-‎ ‏диспетчерлеу‭ ‬-‭ ... ... ... және ... ... ... ‬арқылы‭ ‬қол‭ ‬жететін‭ ‬жағдайларды нормалау‭;
-‎ ‏орындалу тізбегін‭ (‬ретін‭) ‬белгілеу үшін ... ... ... ... барлық ережелерін дәл бекітуді қамтамасыз ететін жазбаша стандартты нұсқаулар‭;
-‎ ‏әрбір қызметкерді көтермелеуге бағытталған сенімділік үшін сыйақы.
‎ ‏Өндірісті ... мен ... ... ... ... ... ‬,‭ ... ‬болатын кешенді тәсілдеменің‭ ‬мақсатқа лайықты болатынын әрі оның кажеттілігін алғаш рет Г.‭ ‬Эмерсон ... ... ... ... ... ... (‬алғаш рет енгізілген ұгам‭)‬.‭ ‬Тиімділік дегенде,‭ ‬шығындар мен нәтижелер арақатынасындагы ең көп ... ... ... ... ... ... ... Василий Леонтьев‭ ‬-‭«‬шығын‭ ‬-‭ ‬шығарымым‭» ‬үлгісін жасаған Американың атақты ... де ... ... ... назарын формалды тұрғыдан ұйымдастыруды құратын принциптерді әзірлеуге ... ... ... ... да ... ... ... жоқ.‭ ‬Құрылымдағы адамдардың сәйкестігі,‭ ‬арнайы штабтың құрылуы,‭ ‬қүқық пен жауапкершіліктің салыстырмалылығы,‭ ‬бақылау диапазоны,‭ ‬мамандандыру,‭ ‬нақтылық және т.б.‭ ‬Бұлар оның ... ... ... ... ... ... әлеуметтанушысы Макс Вебер‭ (‬1864-1920‭ ‬ж.ж.‭) ‬-‭ ‬ұйымдағы биліктің құрылымы мен лидерлік мәселелерге жете назар аударды.‭ ‬Ол‭ ... ... ... ... ... ... қалаған америкалық кәсіпкер Генри Форд‭ (‬1863-1947‭ ‬ж.ж.‭) «‬Мои достижения,‭ ‬моя жизнь‭» ‬еңбегінде өз ... ... ... қалыптастырды:
‎•‏Іскерлікте әкімшілік аз болсын,‭ ‬әкімшілікте іскерлік мол болсын.
‎•‏Дайын өнімдерді алып-сату‭ (‬жалдаптық‭) ‬нақты іспен үш қайнаса сорпасы ... ... ... ... ... ... ұрлықтың әдетті түрі‭» ‬ретінде болады.
‎•‏Барлық адам тең деп санайтын қағидадан артық ... ... әрі ... ... ұғым жоқ ... ‬сірә.
‎•‏Біреудің ісіне қол сұғу‭ ‬-‭ ‬кылмыс,‭ ‬өйткені ол басқа бір адамның үстінен арам жолмен пайда табумен ... әрі қара ... ... орнатады.
‎•‏Көптің пайдасына арналған жұмысты қарақан басыңның камынан жоғары қой.‭ ‬Пайдасы болмаса ешқандай іс алға баспайды.‭ ‬Пайда ... ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
‎ ‏2.1.‎ ‏Өндірісті басқарудың мақсаттары
Барлық баскару процесінің бастапқы кезінде оның мақсаттары анықталады.
Басқару мақсаттары әрдайым саналы түрде болады әрі оны адамдар қалыптастырып,‭ ... ... ... негізінде объективті болады,‭ ‬онда қоғамның тұтастай экономикалық және әлеуметтік даму заңдылыктары көрініс табады.‭ ‬Баскару мақсат-тарын дұрыс анықтай ... ... ... ... ... зор.
‎ ‏Кезінде Ф.‭ ‬Энгельс әлемде мақсаттарсыз ештеңе істелмейді,‭ ‬деп атап кеткен.‭ ‬Ф.‭ ‬Энгельске дейін Спиноза Барух‭ (‬XVII ғ.‭)‬,‭ «‬мақсат ... ... ... ... кетіпті.
‎«‏Өмірдегі мақсат адам қадірі мен бақытының жүрек қағысы болып табылады‭» ... ... өз ... ... деңгейлері бойынша және уақыт қимасымен жіктеледі.‭ ‬Мақсаттардың мазмұны өндірісті басқару аспектілерінің күрделілігін әрі көп ... ... ... ... ... ‬мыналарга:‭ ‬экономикалық мақсат,‭ ‬әлеуметтік мақсат,‭ ‬саяси максат және ғылыми-техникалық мақсат.
‎ ‏Экономикалық мақсаттар ең алдымен елдің халық шаруашылығының ... ... ... ... күштер мен өндірістік қатынастардың дамуымен байланысты болады.
‎ ‏Әлеуметтік максаттар қоғам мүшелерінің материалдық және рухани қажеттіліктерін,‭ ‬сонымен бірге,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Әлеуметтік мақсаттарға мәдениеттің,‭ ‬білім берудің,‭ ‬денсаулық сақтаудың және тағы басқалардың даму міндетгері кіреді.
‎ ‏Саяси мақсаттар:‭ ... кез ... ... ... ... ретінде карастыруға болады.‭ ‬Идеология,‭ ‬саясат адам қызметінің барлық бағытын қамтиды.
Бұл максаттар қоғам дамуының барлық мақсаттарын бір-біріне жанама түрде қатысты етеді.‭ ... ... ‬-‭ ... ... ... өндірісті дамытудың және қоғамдық өндірістің тиімділігін арттырудың маңызды факторы болып табылады әрі ... ... ... кіреді.‭ ‬Алайда мемлекетгік органдарга,‭ ‬ғылыми-зерттеу институттарына,‭ ‬жобалау институттарына,‭ ‬конструкторлык бюроға,‭ ‬ғылыми-техникалық акпарат ұйымдарына және ... ... ... ... ... асатын ғьлым мен техниканың даму мақсаттарының сезімдік ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:‭ ‬халык шаруашылығы,‭ ‬салалар,‭ ‬территориялық кешендер,‭ ‬бірлестіктер мен кәсіпорындар мақсатгары.‭ ‬Мақсаттардың уақытша аспектілері бөліп көрсетіледі:‭ ... ... ... ... мерзімді немесе ағымдағысы.‭ ‬Нақты өмірде мақсаттар белгілі бір ережеге сәйкес бір-бірімен тоқайласады,‭ ‬мақсаттар өз ... ... ... деп айтуға келетін‭ ‬.болса,‭ ‬белгілі бір дәрежеде бір-бірімен ... ... ... ... ... ... тандауды,‭ ‬ал алдағы кезеңнің мақсаттары‭ ‬-‭ ‬ағымдарын ұйғарады.‭ ‬Жалпы мақсат бірнеше локальдық немесе жекелегеи мақсаттармен нақтыланады.
‎ ‏Мақсаттардың жіктеліміне сәйкес басқарудың тиісті ... ... ... ‬Максатты тұжырымдаудың салыстырмалы түрдегі жаңа тәсілдемелері мен әдістерін екі ... ... ... ... және ... (‬эвристика‭ (‬грек тілінен аударганда‭ ‬-‭ ‬табамын‭) ‬-‭ «‬ақиқатты таба білу енері‭» ‬-‭ ‬амалдардың логикалық жүйесі және ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарын анықтаудың экстраполяциялық тәсілдемесін‭; ‬мақсатты функцияны және ... ... ... ... ... ... қолданылатын оңтайлы тәсілдемені‭; ‬объектіні алдағы кезеңге бейімдейтін бейімдеуші тәсілдемені пайдаланады.
Білімнің үш ... ‬-‭ ... ... ... ... және ... ... ‬болашақта болуы ықтимал,‭ ‬деп болжанып отыр.
Эвристикалық әдістер‭ ‬-‭ ‬онда міндетті түрде сарапшылар қатысады.
‎«‏Дельфи‭» ‬әдісі‭ ‬-‭ ... ... ... ... әрі олар бір ... бас ... ‬бір-бірінен тәуелсіз болып,‭ ‬жүйелерді дамытудың мақсаттары туралы өз пікірлерін айтады.‭ ‬Пікірлерін ... ... ... түрінде білдіреді‭; ‬тіпті сауал қоюшылар сарапшыларға барып,‭ ‬олардан жазбаша түрде ... алып ... ... ... ... бірнеше кезеңдермен жүзеге асырылады:
-‎ ‏жеке сұрау салу‭ (‬сауалнама‭);
-‎ ‏анықтамаларды ... (‬әр қилы ... ... ... ... ... бар ... туралы сарапшылардың ақпараты.
Сараптык нұсқаларды түзету процедурасы пікірдің бір-ауызды болуына қол жеткізетін мақсаттар іріктеліп болғанша бірнеше рет ... ... ... ... белгілі бір сценарий бойынша мақсаттарды қалыптастыратын нақты тұлғаның қызметін ... ... ... ... мәжілісінде мақсаттың ең қолайлы нұсқасы таңдап алынады.
‎«‏Мақсаттар ағашы‭» ‬әдісі.‭ ‬Мақсатгарды рет-тәртіпке келтіріп ұсыну‭ «‬мақсатгар ағашы‭;» ‬атауына ие болған ... ... ... ... ‬-‭ ... ... арасындағы байланыстардың және бірқатар эвристикалық процедураларды қолданумен дедуктивті логика принципі бойынша құрылған мақсаттардың байланысына қол жеткізетін құралдардың графикалық‭ ‬бейнесі.
‎ ‏Әдіс ... ... ... ... ... ... тізбесін алуға дейін толық көрінісін‭ (‬картинасын‭) ‬көрсетуге әрі олардың салыстырмалы маңызы туралы ақпаратты алуға мүмкіндік ... ‬Ол ... ... мен ... ... арасына сәйкестік тудыру арқылы тікелей орындаушыларға дейін мақсаттарды жеткізу бойынша жұмысты қамтамасыз етеді.
‎ «‏Мақсаттар ағашы‭» ‬иерархия ... ... ... ... ... тұрады:‭ ‬басты максат‭ ‬-‭ ‬I деңгейдің‭ (‬басты мақсаттың‭) ‬қосалқы мақсаты‭ ‬-‭ ‬II ... ... ... және ... ... ... тәсілдемесі
Басқарудың ұйымдық құрылымын ғылыми негізде кұру барлық уақытта да экономиканы басқаратын жүйенің көкейтесті міндеті болып келді.
Жүйелі тәсілдеме сандардың ... және ... ... ... ... негізде анықтау шартын тудырады.‭ ‬Ол ұйымдык-басқарудың құрылымын қалыптастырушы жалпы процестің бір бөлігі ... ... ... ... ... ісін ... ... жалпы принциптеріне бағдарланған.‭ ‬Жүйелі тәсілдеме ең алдымен ұйым мақсаттарының жүйелерін бірінші кезекте анықтауды ұйғарады.‭ ‬Өйткені олар басқару ... ... ... ... әрі міндеттерінің құрылымға тудырады.‭ ‬Бүл кезеңнің маңызы өте зор.
Басқарудың үйымдық құрылымын қалыптастыратын әр түрлі әдістер біртұтас жүйеде қарастырылуы керек.
Бұрындары басқару ... ... ... ... ... төрт әдіс ... ‏Мақсаттарды құрылымдау‭;
2.‎ ‏Сараптық-талдамалык‭;
Баскарудагы жұйелі тәсілдемснің негіздері‭
3.‎ ‏¥йымдык үлгілеу‭ (‬организационного моделирования‭);
4.‎ ‏Ұқсастықтар‭ (‬аналогий‭)‬.
Бүлардың әрбіреуі әйымдық ... ... ... әр ... ... ие бола ... ұйымдық құрылымын қалыптастырушы барлық процесті үш ірі сатыға бөлуге болады:
1.‎ ... ... ... ... ... ... ... ‬сатысы‭)‬.
2.‎ ‏Негізгі бөлімшелердің құрамы мен олардың арасындағы байланысты әзірлеу‭ («‬құрылымдау‭» ‬сатысы‭)‬.
3.‎ ‏Басқару қызметінің ... мен ... ... сандық сипатын әзірлеу‭ («‬регламенттеу‭»‬,‭ ‬реттемелеу сатысы‭)‬.
Осы сатылардың әрқайсысының мазмұны басқару объектісінің ерекшеліктері мен оның жұмыс істеу шарттарына байланысты ... ... ... ... ... ұйымдық құрылымының мақсаттары мен міндеттерін қалыптастыру жатады.‭ ‬Мақсаттық тәсілдеменің ұйғаруы бойынша,‭ ‬әрбір мақсаттың ... ... ... ... ... ... ... (‬функциялық блок,‭ ‬басқару,‭ ‬бөлім,‭ ‬мақсатты бағдарлама‭) ‬көрсетіліп беріледі.
Ұйымдық кұрылымның бұл ... ... ... ... қанша екені анықталады әрі шешім қабылдауды орталықтандыру және орталықсыздандыру,‭ ‬міне,‭ ‬осы екеуінің ... ... ... ... ... ... ... сатысының‭ («‬кұрылымдау‭») ‬негізгі ерекшелігі‭ ‬-‭ ‬басқару аппараты бөлімшелерінің үйымдық шешімдерін әзірлеуді әрі ұйым ... ... ... ... басқару аппаратындағы негізгі бөлімшелердің қүрамын анықтайды.‭ ‬Басқару аппаратының‭ «‬құрылымдау‭» ‬сатысы жалпы қүрылымдағы жекелеген блоктардың‭ (‬желілік-функциялық бағдарламалы-мақсатты‭) ‬нақты сипатын анықтайды әрі ... ... ... ... да анықтайды.
‎ ‏Басқару аппаратының‭ «‬құрылымдау‭» ‬сатысы жалпы құрылымдағы жекелеген блоктардың‭ ... ... ... сипатын әрі дербес бөлімшелердің оңтайлы құрамын да анықтайды.
‎«‏Қүрылымдау‭» ‬сатысын жүзеге асырудың нәтижесінде басқару аппараты қосалқы жүйелерінің ұйымдық схемалары ... ... ... ‬-‭ ... ... ... ‬-‭ ... қызметінің процедурасы мен басқару аппаратының сандық сипат-тамасын әзірлеуді қарастырады.‭ ‬Мұнда екі негізгі реттемелеуші құжат бекітіледі‭ ‬-‭ ‬бөлімшелердің штаттық ... ... саны ... ... ... ... бөлімшелердің ішкі құрылымының схемалары.‭ ‬Олар кәсіпорындарда,‭ ‬өндірістік бірлестіктерде тікелей ... ... ... ‬-‭ ‬күрделі жүйенің іс-кимыл жасау‭ (‬жүмыс істеу‭) ‬заңдылықтарын зерделейтін ғылым.‭ ‬Ол басқару және ұйымдастыру теориясының әдістемелік негізі ... ... ... мен ... ... ... ... процесіндегі құралдар ретінде оның қолданылу мүмкіндіктері мынаған негізделген:‭ ‬жүйелілік нақты өмірде орын алатын барлық күрделі объектілердің объективті ерекшелігін білдірмек.
‎ ‏Профессор Людвиг фон ... ... ... ... ... баяндап беруші ғалым.‭ ‬Ол‭ ‬1937‭ ‬жылдың өзінде-ақ‭ «‬Жүйенің жалпы теориясын‭» ‬алға шығарды.
Жүйені біріктіруші‭ (‬интегральными‭) ... ие,‭ ... ... ... ... деп ... ... ‬Ал,‭ ‬біріктіруші қасиет жеке алғанда осы элементтердің‭ (‬компоненттер‭) ‬бәріне бірдей тон емес.‭ (‬Берталанфи ... ... ... ... ... ... ... ‬элементтерін‭ ‬құрайтын‭ ‬ерекшеліктер жиынтығындағы жүйелердің ерекшеліктері‭);
-‎ ‏құрылымдығы‭ ... ... ... ... ... ... ... ‏иерархиялылығы‭ (‬жүйенің әр бөлігі белгілі бір ... өз ... ... қосалқы жүйе ретінде көрінеді‭)‬.
‎ ‏Жүйе қандай да бір ішкі байланыстары болмайтын ... ... ... ... ‬ол ... ... ... жәнке өзара ықпалдасу үстінде болатын,‭ ‬сыртқы әсерге жауап қататын ... ... ... ... тұрғысынан жеке пайда болатын элементтердің құрамында болмайтын жаңа қасиетке,‭ ‬жаңа сапалы ... ие ... ... ... жаңа ... көз ... ... үлгісіне еңбек процесіндегі жай кооперацияны жатқызуға болады.‭ ‬Жүйенің мүмкіндіктері оның кұраушы элементтерінің жай жиынтықты мүмкіндіктеріне қарағанда ... ... ... шартты түрде үш түрге бөлуге болады:
-‎ ‏техникалық‭;
-‎ ‏биологиялық‭;
-‎ ... ... ... ... ... өз ... мен ... ерекшеліктерін құрайтын жақтары бар.
Менеджмент үшін әлеуметтік жүйенің ... аса ... ... ... ... жүйе әркелкі жүйелер болып табылады,‭ ‬оған белгісіздік ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйеден кездестіруге болады,‭ ‬оған ендірістік-шаруашылық кешендері‭ (‬кәсіпорын,‭ ‬салалар,‭ ‬аймақтар,‭ ‬тұтас экономика‭) ‬қатысты.‭ ‬Абырой‭ ‬болатын себебі‭ (‬яғни,‭ ‬жүйелердің әркелкі болуы‭)‬,‭ ... ... ... ... ... ... ... осы жүйелердің белсенді қалыптастырушысы,‭ ‬жүйелердегі байланыстар мен қатынастардың сипатын танытып,‭ ‬оларды жүмыс істетеді әрі дамытады.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ‬-‭ ... басты компоненті адам болғандықтан бүл жүйенің негізінде адамдардьщ мүддесі жатады.
‎ ‏Мұндай жүйе дербестікке ие ... ... ... оның жүйе ... ... ‬мен қосалқы жүйе‭ (‬субсистема‭) ‬ретіндегі жүйе элементгерін анықтауға мүмкіндік береді.‭ ‬Осылайша,‭ ‬жүйе ... жүйе ... ... осы ... тобы ... ... ... жоғары иерархиялық жүйелер қатынасындағы жүйе-жүйенің тармағы бола алады.
Мәселен,‭ ‬кәсіпорын,‭ ... ... ... жүйені білдіретін болса,‭ ‬екінші жағынан оны салалардың жүйе тармағы ... ... ... ... ... қорытынды:‭ ‬жүйе мен жүйе тармағы арасындағы айырмашылық ... ... де,‭ ... ... да бола ... ... ... сақталмаса басқару ісінің жүзеге асуы мүмкін болмайтынын белгілейді.
Бұл жағдай экономикалық жүйеге де қатысты:
1.‎ ... ... ‬ең ... ... және ... ... ‬арасында‭ ‬себеп-салдар‭ ‬байланысы болуы керек.‭ ‬Бұл мынаны білдіреді:‭ ‬басқару ісі жүйе мен ... ... ... ... ... ... ... ғана мүмкін болады,‭ ‬яғни кері байланыс орнайды.
2.‎ ‏Жүйелердің динамикалылығы.‭ ‬Жүйе бір сапалы жағдайдан екіншісіне өте ... ... ие ... керек,‭ ‬яғни бір сапалы жағдайдан екіншісіне өту барасында да,‭ ‬өтуден кейін де ол жүйе ... ... ... ... ... ... әсер ете ... ‬оны өзгерте алатындай параметрдің бар болуы.
4.‎ ‏Жүйенің басқару ықпалын күшейте ... ... ... ... ... ‬жауап‭ ‬қатып‭ ‬қана‭ ‬қоймай,‭ ... ... ... ие болуы керек.
5.‎ ‏Басқару ақпаратын табыстау,‭ ... және ... ... ... ... ... тұтастай сипаты.‭ ‬Онсыз бақылау мен басқару мүмкін емес.
Жүйеде басқару барлық басқару жүйелеріне ... аты ... ... ... ғана ... ... ұйымдық‭ ‬құрылымын жетілдірудің тиімділігін бағалау
Басқару жүйесі мен оның ұйымдық құрылымының тиімділігі ... ... ‬-‭ ... ұйым ... ... ... ... іс-әрекет жасау тиімділігіне,‭ ‬ұйымдық құрылымның сапасына байланысты болады.
Басқару жүйесінің тиімділік критерийлерінің‭ (‬өлшемдерінің ... ... оның ... ... екі ... ... ... қалыптасады:
1‎) ‏өндірістік-шаруашылық ұйымның белгіленген мақсаттарына қол жеткен нәтижелсрдің сәйкес келу ... ... ... ... ... ... өз мазмұнына қоятын объективті‭ ‬талабтың,‭ ... ... ... сәйкес келу деңгейі бойынша.‭ ‬¥йымдық құрылымның әр түрлі нұсқаларын салыстыруда колданылатын тиімділік өлшеміне өзінің іс-әрекетінде салыстырмалы түрде аз шығынмен басқару ... ... ... ... ... әрі ... қол жеткізу мүмкіндігі жатады.
‎ ‏Басқару процесінің тиімділігін бағалауда сандық және сапалық тұрғыдан бағаланатын көрсеткіштер пайдаланылады.‭ ‬Бұл ... ... ... ... ие болып,‭ ‬басқару аппаратының нормативтік сипатгамасы ретінде пайдаланылуы мүмкін.‭ ‬Оған мыналар жатуы мүмкін:
-‎ ‏өндірушілігі‭;
-‎ ... ... ... ... ‏сенімділігі.
‎ ‏Басқару аппаратының өндірушілігі басқару аппаратында істейтін бір қызметкерлерге шаққанда‭ (‬келетін‭) ‬ұйым өндіретін түпкілікті өнім санымен анықталады.‭ ‬Басқару аппаратының ... ‬-‭ ... ... өндірістік қызметтің нәтижелерімен өлшенетін басқару аппараты іс-әрекетінің салыстырмалы түрдегі шығыны‭ (‬басқару аппаратын ұстап тұру үшін қажетті шығынның үлес салмағы,‭ ‬басқарушы ... үлес ... және ... ... ... өзгермелі жагдайлардық белглі бір диапазонында тапсырылған функцияны тиімді орындау қабілетіне қарай аныкталады.‭ ‬Бұл ... ... ... неғұрлым кең болса,‭ ‬жүйе соғұрлым бейімді бола түседі.
Басқару құрылымының икемділігі баскару аппараты ... ... ... ... ... болған ахуалға сәйкес өзінің рөлін өзгертіп,‭ ‬бәсекелестік күрес,‭ ‬болжауға келмейтін белгісіз жағдай жиі ... ... ... ... ... болып табылатын жаңа байланыстарды орнатудағы ерекшелігін сипаттайды.‭ ‬Ол ... ... ... ... ... шағын және орташа кәсіпорындарға тән.
‎ ‏Басқарушылық шешімдерді қабылдаудың оперативтілігі басқарудағы мәселелерді уақтылы анықтауды,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬алға қойылған мақсаттарға жылдам әрі көп пайда табумен қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін шешімдерді шапшаң қабылдауды ұйғарады.
‎ ‏Басқару ... ... ... ... оның алға қойған мақсатына сәйкес толассыз іс-әрекет жасауын‭ (‬іркі-ліссіз жұмыс істеуін‭) ‬сипаттайды.‭ ... ... ... оның ... ‬яғни міндеттердің‭ (‬жоспарлы.‭ ‬бағдарламалы,‭ ‬тапсырыстың және т.б.‭) ‬орындалуын ... ете ... ... ... ... ... толық си-паттауға болады.
‎ ‏«Эмпирикалық мектеп‎» ‏өкілдерінің пікіріне сүйенсек,‭ ‬басқарушының еңбегі ... ... ... бол-майтын екі ерекшелікпен сипатталады.
Бірінші ерекшелік‭ ‬-‭ ‬басқарушы қолда бар ресурстардан тұтас бір ... ... ... ‬-‭ ‬ол ... ... мен ... ... ‬яғни ұйымды дамытудың келешегіне бағдарлануы қажет.
Бүл мектеп өкілдерінің пікіріне ден қоятын болсақ,‭ ... ... ... ... ... бір ... ... иесі болмауы керек,‭ ‬яғни тар аяда шектеліп қалуына болмайды екен.‭ ‬Ол басқарудың іс жүзінде жалпы ... ... ... (‬тексеруден‭) ‬өткен әдістері мен тәсілдерін меңгеруі қажет.
‎ ‏Олар басқарушыға нақты ұсыныстар беруге талпынады.‭ ‬Осы мектептің өкілдері басқарудағы орталықтандыру және ... ... ... және ... ‬мәселелерге көп көңіл бөледі.‭ ‬Олардың бір ұсынысы‭ ‬-‭ ‬мақсатты басқару кеңінен таралған.‭ ‬Мақсатты басқару‭ ‬-‭ ... ... ірі ... нақты мақсаттарын анықтап беретін ұдайы әрекет үстінде болатын жүйені білдіреді.
Друкер Питер‭ (‬менеджмент мәселелері жөніндегі кітаптың ... ... ... ... ... ... және т.б.‭ «‬Эмпирикалық‭» ‬мектептің әлдеқайда белгілі өкілдері.
Қорытындысы.‭ ‬Басқарушылар басқарудың әр түрлі міндетті істерін ... ... үшін ... нақты үсыныстарды әзірлеу іс-тэжірибесін талдауда‭ «‬Эмпирикалық‭» ‬мектеп қажет,‭ ‬деп саналады.‭ ‬Оларды басқаруды кәсіби деңгейге көтерудің қажеттілігін дәлелдеді.‭ ‬Сонымен қатар,‭ «‬Эмпирикалык‭» ... ... осы ... ... жаңа ... ... жете көңіл бөледі.
‎ ‏«Әлеуметгік жүйелер‎» ‏мектебі ұйымның орта жағдайына әсерін тигізетін,‭ ‬әр қилы ... ... ... бір ... ... ‬ұйымда әлеуметтік бағдарланған‭ «‬адамдық қарым-қатынастар‭» ‬мектебінің тұжырымдарын пайдаланады.‭ ‬Сонымен бірге,‭ ‬қалсеттіліктерді қалыптастыруға өз ықпалын тигізеді.
Бұл ... ... ... ... ... және ... ыкпалдасатын факторлардын күрделі кешені ретінде,‭ ‬әр ұйымдағы адамды‭ ‬-‭ ‬оның бір факторы ретінде қарастырады.
‎ ‏¥йымдағы адамды басты объекті ... ... ... ... ... ... мен ... қажеттілігі бір-бірімен сәйкес келмейтінін анықтап береді.‭ ‬«Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... зерттеуге талпынады.‭ ‬¥йымдағы жүйенің негізгі бөліктеріне,‭ ‬осы мектеп өкілдерінің пікірі бойынша,‭ ‬индивид‭ (‬жеке адам‭)‬,‭ ‬формалды және бейформалды ... ... ... қарым-қатынас,‭ ‬мәртебелердің‭ (‬статус‭) ‬тұрпаттары‭ (‬типтері‭) ‬және топтағы рөлдер ... ... ... ... және ... ... ... арналарына,‭ ‬шешім қабылдау процестеріне қатысты белгілі бір ... ... ... ... ең ... ... ‬-‭ ‬Д.‭ ‬Марч,‭ ‬Г.‭ ‬Саймон және т.б.
Қорытынды.‭ «‬Әлеуметтік жүйелер‭» ‬мектебі кәсіпорынды өзара ықпалдасатын факторлардан тұратын күрделі кешенді жүйе ... ‬ал ... ... ‬-‭ ‬факторлардың бірі ретінде қарастырады.‭ ‬Алайда ол әлеуметтік өндірістік қатынасты өндірістік процесті үйымдастырумен бірдей ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен дәл ғылымдардың аппаратын енгізуге ұмтылуымен сипатталады.
Жаңа мектептің көрнекті өкілдері‭ ‬-‭ ‬Р.‭ ‬Акофф,‭ ‬Л.‭ ‬Берталан-фи,‭ ‬С.‭ ‬Бир,‭ ‬Л.‭ ‬Клейн ... ... ... ... кибернетиканың пайда болуымен және операцияларды зерттеумен байланысты.‭ ‬Бастапқыда операцияларды зерттеу сандық талдаудын тәсілдерін әзірлеу ісіне тура келді.
Операцияларды зерттеу одан әрі ... ... ... ... ‬Ол‭ (‬осы сала‭) ‬екі негізгі бағытта дамыды.‭ ‬Оның біріншісі басқару ісінде жиі кездесетін кұбылыстардың математикалық үлгілерін жасаумен байланысты болды.‭ ‬Оның ... ... ... ... ... ‬жаппай қызмет көрсету міндеттері,‭ ‬болжауға келмейтін белгісіз жағдайда тәртіп стратегиясын таңдау сияқты ... ... ... ... ... ... бөлді.‭ ‬Бұл‭ ‬-‭ «‬жүйе техникасын‭» ‬құруға алып келді.
Одан ары‭ «‬жаңа‭» ‬мектепке дербес ғылыми пән ... ... ... ... ... ... «‬жаңа‭» ‬мектебі ғылымға басқарудың әдістері мен дәл ғылым аппараттарын енгізуге ұмтылуымен сипатталады.‭ ‬Оны басқару ... ... ... ... ... ... ... басқару теориясының негізгі даму багыттарын қысқаша айтып өтсек,‭ ‬ол жақта басқаруды оңтайландырудың жаңа ... мен ... ... іздестірілетінін байқауға
болады.
‎ ‏Бүгінгі таңда ұйымды қайта құрудың және болжам ... әр ... ... ... ... ... ... салаларда ізденіс жұмыстары кеңінен жүзеге асырылады.
‎ «‏Адамдық қарым-‭ ‬қатынастар‭» ‬мектебі
Басқару теориясындағы жаңа бағыттың негізін ... ... ... ‬-‭ ... ... ... ‬жж.‭)‬.‭ ‬Ол жұмысшылардың тобымен бірлесіп‭ ‬13‭ ‬жылдай жүргізген тәжірибенің нәтижесінде мынадай қорытыңдыға келді:‭ ‬жұмысшылардың ... ... ... ... мен ... ... ғана ... емес,‭ ‬ол,‭ ‬сондай-ак,‭ ‬жүмысшылар ортасының‭ (‬фор-малды емес шағын таптар деп аталатын‭) ‬психологиялық және әлеуметтік климатына да тәуелді болады.
Ф.‭ ‬Херцберг,‭ ‬Рл.‭ ... ... ... ‬Фоллет Мэри Паркер жэне т.б.‭ ‬осы мектептің көрнекті өкілдері.
Бұл бағыттың негізгі ережесі‭ ‬-‭ ‬бейформалды шағын таптарға қатысты ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік ерекшеліктерін анықтап,‭ ‬пайдалануға мүмкіндік беретін әдістердің ... ... ... ... басқару жүйесіндеғі қызметкерлердің еңбегін жетілдіру әдістерін іздестіруге айтарлыктай маңыз береді.‭ ‬Әрі-беріден соң оларға ұйымның ... ... ... құру ... бейформалды әлеуметтік құрылымдарды өзгертуге баса назар аударуына кеңес берілді.
‎" ‏Жауапкершілікті жүктеу біршама деңгейде ұйымдағы уәждемемен‭ (‬мотивациямен‭) ‬байланысты.‭ ‬Осы ... ... ... ... ... ... ... сендіруі бойынша,‭ ‬басқаруды ұйымдастырудың екі негізгі тәсілдемесі бар.
Біріншісі‭ ‬-‭ ‬X‭ ... ... ... мен операцияларды пайдаланатын мәжбүрлеу және көтермелеу‭ («‬Қамшы және жылы-жұмсақ‭»)‬,‭ ‬әдістерін қолдануға негізделген.‭ ‬Екіншісі‭ ‬-‭ ‬У теориясы қызметкерлерді ынталандыруға,‭ ‬септігін тигізетін ... ... ... ... мүмкіндік беретін жағдай тудыруға айрықша көңіл бөледі.
‎ ‏Д.‭ ‬Макгрегордың пікірі бойынша,‭ ‬ұйымның Х теориясынан У теориясына өту шамасына қарай ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырамақ.
Жалпы қорытындысында‭ «‬адамдық қарым-қатынастар‭» ‬мектебі адам ... ... және ... ... ... ... ... баса назар аударады.
... ‏.‎ ... ... ... ... мәлімдеуінше,‭ ‬басқару саласындағы ғалымдардың негізгі міндеті‭ ‬-‭ ‬тәжірибе материалдарын жинап алу,‭ ‬қорытындылау әрі осының негізінде басқарушының ұсыныстарын әзірлеу болып ... ... ... ... ... ... ... психикалық-ұйымдастырушылық және экономикалық тұрғыдан зерттеулер жургізу бағытында дамыды.
‎ «‏Эмпирикалық мектептегі‭» ‬негізгі зерттеу бағыттарының біріне басшылардың функцияларын және еңбектің мазмұнын зерделеуді ... ... ... ... ... ... ... жағдайға себепкер болады:‭ ‬басқару кәсібиленеді,‭ ‬яғни басқару ісі ... ... ... ... ерекшелігі бар еңбек түрінс ерекше кәсіпке айналдырады.
‎ ‏.‎ ‏ҒЫЛЫМҒА ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС‭
.1‎ ‏Философияның негізгі әдістері
Философия ... нені ... ... ‬-‭ ... дамуының қайнарынан бастау алатын ғылым.‭ ‬Ол біздің заманымызға дейінгі мыңжылдықтың басында дүниеге келді.‭ ‬Сол кезден бастап ол үнемі даму ... ... ... ... ... ... философия бәсеңдей түсті.‭ ‬Философияны дінге жақын,‭ ‬өйткені ол дін сиякты догмаға сүйенеді дейтіндер де бар.‭ ‬Бірақ ол дін ... ... ... ... қағидалар мен догмаға сүйенетіні де рас.‭ ‬Дегенмен философия нақты фактыларға да жүгінеді.‭ ‬Сондықтан ... ... ... ... ... ... факторларға сүйенеді.‭ ‬Басқа.‭ ‬ғаламшар сияқты оның заңдары мен категориялары бар.‭ ‬Философия дін мен ... ... ... ... ... ... ... ‬Әрине,‭ ‬философия‭ —‬қз алдына ғылым.‭ ‬Ол,‭ ‬ең алдымен,‭ ... ... ... ... ... ... әлемді,‭ ‬оның басты салалары:‭ ‬табиғат,‭ ‬қоғам,‭ ‬адам санасын тұтас құбылыс ретінде алып,‭ ‬оның ... ... ... ... шындық жөніндегі белгілі қағидалар жүйесін қалыптастырады.‭ ‬Сол мақсатқа жетуде ол басқа ғылымдар сияқты қоғам ... өз орны бар адам ... өмір ... ... ... ... ғылымдар заңдылықтарын жоққа шығармайды.‭ ‬Ойткені оның зандары басқа ғылым зандарын ... ... ... орны ... қасиетке ие.‭ ‬Солармен қатар және бірге өмір сүреді.‭ ‬Түрлі әдебиеттерде философия бұдан‭ ‬2500‭ ‬жыл бүрын грек жерінде дүниеге келді делінген.‭ ... ... ... ‬V ... ... ‬Ол Афины демократиясының гүлденген дәуірі.‭ ‬Бұл философияның әбден қалыптасқан,‭ ‬оң-солын ажыратқан тұсы ... ‬Ол ... ... ... және ... ‬диалектикалык,‭ ‬және антидиалектикалық бағыттардың ара жігі ашылып,‭ ‬әбден айқындала бастаған еді.‭ ... ... одан ... ... шыгыс елдерінде дүниеге келді.‭ ‬Ең алғашқы дүниетанымдық пікір ... ... ... ... ... ... екі ... қүралған:‭ ‬ші/оі‭ ‬—аңыз,‭ ‬Іо$о$-‭ ‬ілім.‭ ‬Мифологиямен бірге жазу мадениеті пайда болады.‭ ‬Мифология негізінде дін дүниеге ... ... ... ... кездесетін ертегі,‭ ‬аңыздарды пайдаланды.‭ ‬Ал дін еш нәрсенің себебін ашып керсетпеді.‭ ‬Олар тек илануды талап етті.‭ ‬Әр ... ... ... ... ... ... қанағаттанбады,‭ ‬көңілі толмады.‭ ‬Олар әр нәрсенің түбіріне үңіліп,‭ ‬сол туралы оң қилы пікір айтты.‭ ‬Ондайларды философ деп ... ... ... ... екі ... ... ... ‬(рһіііо‭ —‬сүйемін,‭ ‬юрһіа‭ —‬даналық,‭ ‬екеуі қосылып‭ "‬философия‭" ‬деген сөзді туғызады‭)‬.‭ ‬Арабтар бұл сөзді‭ ‬тіяіне жеңілдетіп‭ ... ... ... ... ... ... ‬деген сөз бұл ұғым шеңберімен шектелмейді.‭ ‬Ол сонымен бірге дүниетаным,‭ ‬өмірлік по-зиция,‭ ‬іс-әрекет.‭ ‬Фияософия ... ... ... ... ... ... және онымен бірге діни түсініктерге қарсы күресте шындалып ... ... ... ... қашанда мыналар болатын:‭ ‬дүние қалай құралган‭? ‬Рухани ... ... ... ... ... не‭? ... өмірінің мәні неде‭? ‬Дүние мәңгі ме‭? —‬деген сияқты сұраулар.‭ ‬Сұрақтарға жауал та ... ... адам ... оятуда мифологияның да рөлін жоққа шыгаруға болмайды.‭ ‬Ол зерек адамдардын даналық қиялмен ізденіс жасауына түрткі ... ... дін ... ... ... ... ... бүтіндей қоддану негізінде қаныптасқан болса,‭ ‬философия ойлау,‭ ‬зерттеу,‭ ‬сын көзбен қарау негізінде дүниеге келді.‭ ... ... ... ... ... ... келгендіктен,‭ ‬оны жындардың ғылымы деп те атаған.
Өйткені,‭ ‬ол кезде әлем туралы барлық алдыңғы қатарлы тұжырымдар мен ... өз ... ... ретінде дараланып бөлінбеген соң,‭ ‬ол туралы пікірлерді философия өз бойына жинақтаған болатын.‭ ... да ... әрі ... ... табиғатты зерттеуші,‭ ‬сынаушы,‭ ‬байқаушы ретіңдс бой көрсетті.‭ ‬Осыдан келіп,‭ ‬ол ... ... ... деп те ... ... ... ғылымдар философиядан еншісін алып,‭ ‬өз атына ғалым.‭ ‬болып бөлінген соң,‭ ‬ол бұрын натурфилософияның сипатын өзгертіп,‭ ‬тікелей өз проблемаларымен ... ... ілім ... ... ... ... ... философияның тікелей айналысатын проблемаларына жататындар:‭ ‬логика‭ (‬Іо§о$‭ ~ ‬ойлау заңдылықтары туралы ілім‭)‬,‭ ‬онтология‭ (‬гр.‭ ‬оп(о$‭—‬мен туралы ілім‭)‬,‭ ‬гносеология‭ ... ... ... ... ... ... (‬гр.‭ ‬ахт‭ ~ ‬құндылық туралы ілім‭) ‬еді.
Адамзат дамуымен қатар философия да өз алдына дүниеге көзқарас‭ ‬тіиі‭ ‬ретіндс қалыптаса ... ... ... ... ол ... ... ... жол сілтейтін әдістемелік рөл де атқаруда.‭ ‬Көзқарас‭ —‬білімнің толықтырылған,‭ ‬қорытылган ... ‬Ол ... ... ... ... ... ‬келешекті болжаудан туындайды.‭ ‬Бір заманда ондай міндетті абыздар ... ... ... ... ... ... ‬Ол жай ... ‬ғылыми,‭ ‬діни,‭ ‬прогресшіл не кертартпа,‭ ‬нәсілшілдік,‭ ‬ұлтшылдық нс интернационалистік сипатта кездеседі.‭ ‬Дүниеге көзкарас‭ —‬дүниені түсіндірудің,‭ ‬оны‭ ‬бағалаудың принциптері мен ... ... ... ... ... ‬нанымнан тұрады.‭ ‬Объективтік шындық адамға түрлі әсер туғызады:‭ ‬сезіну,‭ ‬күдіктену,‭ ‬уайымдау,‭ ‬қайғыру.‭ ‬мазасыздану Қорқу,‭ ‬ренжу,‭ ‬шаттану,‭ ‬куану,‭ ... ... бәрі ... интеллекті мен эмоциясына тікелей байланысты.‭ ‬Эмоция‭ (‬сезіну,‭ ‬шырай,‭ ‬әуестік,‭ ‬көиіл-күй‭) ‬әрдайым ... ... ... ‬Ғалым,‭ ‬ақын,‭ ‬артиег болу үшін де оның алдымен эмоциясы‭ (‬ішкі дүниесі,‭ ‬сезімі‭) ‬бай болуы қажет.‭ ... ... ... ... ... қызып тұрған адам әр нәрсеге таңдана да,‭ ... ... да ... ... ‬бұл барлық ізденістің бастамасы.‭ "‬Көз‭ ‬-‭ ‬адамның ішкі дүниесінің айнасы‭" ‬дейді.‭ ‬Бүл дұрыс айтылған пікір.‭ ‬Эмоциясы бай адамның жанарында терең ой ... ... ... ... ... ... бұлармен бітпейді.‭ ‬Олар тек бастама ғана.‭ ‬Дүниеге кезқарастың түбірі,‭ ‬негізі теорияда.‭ ‬Ол үшін ұғыну,‭ ‬түсіну,‭ ‬нану қажет.‭ ‬Наным‭ ‬-‭ ... ... ... ... да ... ... ‬Діни көзқарас та нанымға негізделген.‭ ‬Адам бір нәрсеге иланбайынша,‭ ‬нанбайынша,‭ ‬оның ісі тұрақты,‭ ‬тұрғылықты,‭ ‬нәтижелі болмайды.‭ ‬Мәссле ... ... ... ... үшін адам отқа да,‭ ... да түседі.‭ ‬Оған мысалдар көп.‭ ‬Бірақ,‭ ‬өмірде құбылмалы адамдарды да кездестіруге болады.‭ ‬Дүниеге ... ... ... ... те ... ‬кеше былай,‭ ‬бүгін тіпті басқаша айтатындар да кездеседі.‭ ‬Бірак,‭ ‬нанымы терең адамдарда ондай құбылу болмайды.‭ ‬Адам болған соң,‭ ‬оның ... ... ... ... ... ‬Халық екі жүзді сайқал адамды ұнатпайды.‭ ‬Көркем шығармаларда ондай адам ... тип ... ... ‬-‭ ... адамзаттың даналық ой-пікірі,‭ ‬толғамы,‭ ‬дүниетанымы,‭ ‬көзқарасы.‭ ‬Философия ғыдымдарының жетістіктерімен қарулану,‭ ‬онымен ... білу ... ... мақсатымыз,‭ ‬даму бағытымыз болуға тиіс.‭ ‬Осы әрбір саналы адамзатгың түсінгені жөн.‭ ‬Соңғы кездерде институт,‭ ‬университеттерде қазақ.‭ ‬философиясын оқыту ... ... ... жиі ... ... ... ... ой-пікірлерін,‭ ‬философиялык ой-толғамдарын,‭ ‬оның өкілдерін білген абзал.‭ ‬Олар туралы арнаулы курстар да окыған жөн.‭ ‬Оқулықтар да ... ... ... ... ... ... ... ажырататын,‭ ‬ұлтгық шеңбермен тұйықтаудың қажеті жоқ.‭ ‬Өйткені ол оның ... ... ... саналады.
‎ ‏Философия жалпыадамзаттық ілім.‭ ‬Философия адамзаттың рухани табысы.‭ ‬Ол ғасырдан ғасырға бір халықтан бір халык үйреніп,‭ ‬біліп,‭ ‬ұғу арқылы ойдан ... ... ... дами ... ‬Сондықтан халқының философиялық.‭ ‬пікірін ұлттық томаға-тұйықтықпен шектемей,‭ ‬қайта оны‭ ‬кәзіргі адамзат ой-санасының жетістіктер.‭ ‬Тек сол арқылы.‭ ‬біз халкымыздың рухани мәзамая ... сай ... ... ... ... ... ... ‬Философтар матиматиктер,‭ ‬физиктер сияқты бір бағытта емес‭? ‬Неге‭ ‬V.‭ ‬материалист,‭ ‬екіншілері идеалист,‭ ‬енді біреулері диалектик,‭ ‬одан басқалары антидиалектик,‭ ‬метафизик болып ... ... етіп бөлу ... туындаған әрекет ие,‭ ‬жоқ..‭ ‬оның объективтік негізі бар ма‭? ‬Бүл неге байланысты‭? ‬Ол сана мен материя,‭ ... пен ... ... ... ... шешуден туындайды.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬бұл философияның негізгі мәселесіне жатады.‭ ‬Оны мойындамауға ... ... ... ... көзқарастық ілім дедік.‭ ‬Сол көзқарас философтарды бәрібір екі лагерые беледі.‭ ‬Ол оны мойындамай-ак,‭ ‬қойсын,‭ ... де ... ... іс жүзінде ойлау жүйесі сол мәселенің төңірегінде болады.‭ ‬Басқа ғылымдарда ондай жетілу,‭ ‬топқа бөліну жоқ,‭ ‬ал философияда бар.‭ ‬Ол ... әлде сана ... ма ... ... ... айтқанда.‭ ‬дүниенің негізіне нені жатқызуға болады деген пікір.‭ ‬Материяны алғашқы деп танитындар материалистерге,‭ ‬ал сананы алғашқы ... ... ... ... ... ... дүниеден‭ ‬-‭ ‬Демокрит,‭ ‬Эпикур,‭ ‬Лукре-ций Кар‭; ‬орта ғасырдан‭ ‬-‭ ... ... ... ‬-Ф.‭ ‬Бэкон,‭ ‬Р.‭ ‬Декарт,‭ ‬Б.‭ ‬Спиноза,‭ ‬Т.‭ ‬Гоббс,‭ ‬Дж.‭ ‬Локх,‭ ‬Д.‭ ‬Дидро,‭ ‬К.‭ ‬Гельвсідий,‭ ‬Л.‭ ‬Фейербах,‭ ‬К.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬б.‭ ‬Идеалистерге жататындар:‭ ‬ертедегі дүниеден‭ ‬-‭ ‬Сократ,‭ ‬Платон,‭ ‬Аристотель‭; ‬орта ғасырдан‭ —‬реалистер,‭ ‬жаңа дөуірден‭ ‬-‭ ‬Дж.‭ ‬Берклк,‭ ‬Д.‭ ‬Юм,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Р.‭ ‬Авснариус,‭ ‬Ф.‭ ‬Ниц-ше,‭ ‬В.‭ ‬Соловьев,‭ ‬Н.‭ ‬Бердяев т.‭ ... ... ... ... ... де біз емес,‭ ‬тарихтың өзі.‭ ‬Ал енді сол материалистер мен идеалистер де біркелкі емес.‭ ‬Олар да ... ... ... ... ... ‬Олар жөнінде әңгіме арнайы тарауларда айтылады.‭ ‬Философияның негізгі ... ... ... ‬-‭ ... дүниеге қатынасымыз.‭ ‬танып-білуге бола ма,‭ ‬әлде жоқ па ... ... ... ... де философтар екі бағытқа бөлінеді.‭ ‬Біреулері дүниені тануға,‭ ‬білуге болады десе,‭ ‬екіншілері дүниені танып.‭ ... ... ... ... ... ... (‬гр.‭ ‬позіз‭ —‬таным,‭ ‬а‭ ‬жоқка шығару,‭ ‬кереғарлык ой ... ... ... ... ... ұғым ... ... жататындар:‭ ‬И.‭ ‬Кант,‭ ‬Д.‭ ‬Юм,‭ ‬Э.‭ ‬Мах,‭ ‬Р.‭ ‬Авеиариус,‭ ‬т.‭ ‬б.‭ ‬Мәселен,‭ ‬И.‭ ‬Кант дүниені тануға болмайтындығын ... ... ‬су ... ... ... салсаң,‭ ‬ойыншық‭ ‬сиякты болып көрінеді.‭ ‬Өмірде де солай,‭ ‬біздін ... ... ... ... ... ... көрсетеді.‭ ‬Сондықтан біз дүниенің шын мәнін біле алмаймыз дейді.‭ ‬Д.‭ ‬Юм агностицизмік ... ... ... су ... тас ... ... ... ‬шеңбер пайда болады.‭ ‬Деңгелек іші біздің білетініміз болса,‭ ‬оның ... ... ... ... су бетіне үлкен тас тастасақ,‭ ‬үлкен дөңгелек пайда болады.‭ ‬Дөңгелек шеңбері бұрынғыдан да ұлғаяды,‭ ‬яғни әлгі тәртіптен,‭ ... ... ... ... сырты да кеңейеді.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬тануға талпыныс күшейген сайын білгеннен білмегеніміз арта түспек.‭ ‬Олай ... ... ... білмсйтініміз көп,‭ ‬дүниені танып-білуге болмайды.‭ ‬Қанша білуге тырыссақ та,‭ ‬білмейтінің басым бола береді дейді.‭ ... ... ... ‬Юмның мақсаты адам танымының қашанда дәрменсіз екенін дәлелдеу болып табылады.‭ ... ... ... ... ... ... болды деуге болмайды.‭ ‬Г.‭ ‬Гегель‭ —‬идеалист,‭ ‬бірақ ол агностик болған жоқ.‭ ‬Қайта ол И.‭ ... ... ... ... ... ... ... деген пікірін сынайды.‭ ‬Бірақ агностик атаулының барлығы идеалистерге жатады.‭ ‬Философияның негізгі мәселесінің екінші жағы дегеніміз осы.
Философияның негізгі мәселесі ойдан ... ... ... ... ... ... бері философтардың бірқатары материалист,‭ ‬енді бірқатары идеалисг атанған.‭ ‬Ол ... ... ... алып ... ‬адамзат ой-санасының дүниетанымдық деңгейі
Философияның яегіда щйстері.‭ ‬Философиада екі түрлі стандарт танылады‭ ‬ диалегоаралық әдіс.‭ ‬Ол ... ... ... деп ... ... ... ... ‬теіа,‭ ‬рһузіка‭ ‬деген екі сөзінен құралған‭) ... ... ... ... ... өзгермейтін,‭ ‬қозғалмайтын,‭ ‬дамымайтын құбылыс деп түсінетін ұғым.‭ ‬Диалектикалық әдісті ... ... ... пен Аристотель қолдаса,‭ ‬жаңа дәуірден‭ ‬-‭ ‬Г.‭ ‬Гегель‭ ‬қолдал,‭ ‬ілгері дамытып.‭ ‬Бірақ,‭ ‬Гегель идеалистік диалектик болды.‭ ... ... ... ... ... объективтік шындық емес,‭ ‬тек идея,‭ ‬қиял,‭ ‬ой.‭ ‬Онын түйіндеуінше,‭ ‬объектифтік шындық дамымайды.‭ ‬Бұл ... ... ... пікір болатын.‭ ‬К.‭ ‬Маркс те диалектик болды.‭ ‬Бірақ,‭ ... ... ... диалектикасына карама-қарсы материалистік диалектика еді К.‭ ‬Маркс бұл туралы пікірін өзінің ... ... ... ... ... ... соңғы сөзінде сипаттап берді,‭ ‬К.‭ ‬Маркстің пікірінше,‭ ‬табиғат да,‭ ... да,‭ ... да ... ... ... ... болады.
Метафизиктерге К.‭ ‬Маркске дейіші материалистердің басым көбі жатты.‭ ‬Ертедегі дүниеде‭ ‬ егоистерді жатқызатын.‭ ‬Метафизиктер өздігінен дамудың көзін алып бере ... ... бұл ... олар ... ‬механизм шеңберінен шыға алмады,‭ ‬Диалектикалық материалистер дамудың көзі қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күресі деп түсіңдіреді,‭ ‬Бұл диалектиканың басты заңдарының бірі тек осы ... ... ғана ... сенуге,‭ ‬қозғалыс сыртқы күш әсеріне байланысты деуге орын қалдырмайды.‭ ‬Сейтіп материалистер екі түрлі болып келеді.‭ ‬Ал идеалистер де іштей екі ... ... ... ‬-‭ ... ... Олар ... ... күш бар,‭ ‬ол бізден тыс өмір сүреді.‭ ‬Ол күшке идеяны жатқызыл,‭ ‬осы жаратушы күш‭ "‬құдірет‭" —‬деп түсінген.‭ ... ... ... ... ‬-‭ ... ... дәуірден‭ ‬-‭ ‬Г,‭ ‬Гегель.‭ ‬Ф.‭ ‬Шеллинг‭; ‬қазіргі заманнан неотомистер.‭ ‬Бұлардың пікірі діни көзқарасқа өте жақын келеді.‭ ‬Әлемді билеуші‭ —‬идея,‭ ‬не ... ... ... сана ... ... ... ‬ал діншілдер ол күшті құдірет,‭ ‬жаратушы Құдай деп атайды.‭ ‬Сонда бұл екеуінің арасында елеулі айырмашылықта жоқ.‭ ... ... ... ... ... ‬дүниенің діңгегі‭ "‬мен‭"‬,‭ "‬менің санам‭"‬,‭ "‬менің сезімім‭" ‬дейді.‭ ‬Мен бар жерде,‭ ‬дейді субъективті идеалистер,‭ ‬дүние бар,‭ ‬мен жоқ ... ... де жоқ ... ... ... ... ... ‬Беркли,‭ ‬Д.‭ ‬Юм,‭ ‬И.‭ ‬Фихтс,‭ ‬махистер,‭ ‬неопо-зитивистер ме нәкзистені идеалистер филсофияның ... ... ... ... соң ... ... ‬Кез келгсн адамның өмірдегі,‭ ‬қоғамдағы оқиғаларға белгілі бір көзқарасы болатынын айттық.‭ ‬Бірақ көзқарас алуан түрлі.‭ ‬Мәселен,‭ ‬жай,‭ ‬қарапайым.‭ ‬күнделікті өмірден,‭ ... ... ... ... қасы ... көзқарас.‭ ‬Ол көзқарас‭ —‬негізінен дұрыс,‭ ‬ақылға сыйымды,‭ ‬өмірден,‭ ‬күнделікті байқаудан туған,‭ ‬практикада анықталған көзқарас.‭ ‬Ондай,‭ ‬өмірден ... ... ... ... ... сыйлаған,‭ ‬дәріптеген,‭ ‬дана адамдар қатарына қосқан.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬көзқарастың бәрі ғылыми бола бермейді.‭ ‬Діни,‭ ‬идеалистік көзқарас та бар.‭ ‬Ал ... ... ... ... ‬ол белгілі объективті заддылыққа негізделген.‭ ‬Ол заңдылықты біліп,‭ ‬өмірде ... адам ... ... ... ... Ол әр ... тегін,‭ ‬даму заңдылықтарын,‭ ‬бағдарын біледі,‭ ‬келешегін болжайды.‭ ‬Соған сәйкес әрекет жасайды.‭ ‬Халық санасына ғылыми сенімді қалыптастыруға ... ... ... ... да екі ... ... және ғылыми емес жақтары бар.‭ ‬Ғылыми илануға сенген адам әр нәрсенің обьективтік негізіне,-‭ ‬заңдылығына уңіледі,‭ ‬босқарудан өзін ... ... ... ... өз ... ... өзгерте бермейді дедік.‭ ‬Мұндай адамдар құбылыстың.‭ ‬әбден негізіне түсінген соң ұана бірте-бірте түсуі мүмкін.‭ ... мен ... ... ... ... ... ... ‬Олар бірінсіз бірі өмір сүрмейді.‭ ‬Өйткені философия‭ ‬-‭ ‬жағдайы теориялық ... ‬Ол ... ... ... ... зерттеп,‭ ‬теориялық қорытыңды жасайды.‭ ‬Әрине,‭ ‬ол үшін нақты ғылымдардьщ жетістіктерімен ұдайы қаруланып отыру қажет.‭ ‬Нақты ... ... ... ... ... өмірден қол үзіп,‭ ‬алшақтап,‭ ‬схоласгикалық ілімге айналады.‭ ‬Ондай ғылымнан‭ ‬практикалык нәтиже күту ... ... ... ... ... ... нәрді өмірдің өзінен алуында.‭ ‬Ол нәрді тудыратын практика,‭ ‬нақты фактыларға негізделген ғылымдар.‭ ‬Сондай-ақ,‭ ... ... үшін ... ... ... ... қажет.‭ ‬Нақты ғылымдар объекгивті шындықтың тек бір бөлігін алып зерттейді.‭ ... ... ... оның жоғарыда айтылғандай зерттейтін шеңбері тарылып,‭ ‬мазмұны тереңдей бермек.‭ ... ... ... ... ... өз орнын тауып,‭ ‬дами беруі үшін жалпы теориялық ғылымдардан қолдау іздейді,‭ ‬өзінің ... ... ... ... ... дами да ... ‬Сондықтан нақты ғылым өкілдері жаллы теориялық ғылымдардан методологиялық негіз іздейді.‭ ‬Мәселен,‭ ‬ондай негіз ... ... ... алынады.‭ ‬Әрине,‭ ‬бұлардың арасындағы одақ баянды болу үшін философияның ... ... ... ... ... ... дүниеде ол проблема туындамаган болатын.‭ ‬Өйткені,‭ ‬философия ... ... ... ғалымдарды өз бойына сақтай білді.‭ ‬Сокдықтан да оны ол ... ... деп ... ... ... философиядан түрлі ғылымдар бөлініп шыға бастаған соң.‭ ‬философия мен жеке ғылымдар арасында байланыс болуы кажеттілікке ... ... ... де ... ... ... кезде де мұндай шыдамдық одақтың қажеттілігін ешкім жоққа шығара алмайды.‭ ‬Бір жағынан,‭ ‬ғылымдар ... ... ... ... ... ... жағынан,‭ ‬ғылымдар бірігіп,‭ ‬интеграцияланып жатыр.‭ ‬Мәселен,‭ ‬биохимия,‭ ‬астрофизика т.‭ ‬б.‭ ‬Бұлардың әркайсысы әлгі одақты қажет етеді.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬философия тек өз ... ... ... ғана ... ‬ол ... ... баска ғылымдардың да дамуына қолайлы жағдай.‭ ‬Ғылымдардың даму тарихы мұны ... ... ... ... ... ... ... адам болғандықтан ол жеке,‭ ‬нақты ғылымдарға методологиялық,‭ ‬жетекшілік рөл атқарды.‭ ... ... ... ... ... оған оның ... ... кіреді.‭ ‬Жеке өзінің анықтамасын жалпыдан алады.‭ ‬Жалпы жекеден бөлек өмір сүрмейді.‭ ‬Жалпы жекелердің кейбір ортақ касиеттерінен тұрады.‭ ‬Сөйтіп бұл ... ... ... ... ... ... ... та жалпыға жеке қажетті қасиеттер беретін болса,‭ ... ... ... мән ... Сол ... арқылы жекенің қай топқа жататынын аңғаруга болады.‭ ‬Философия да осындай адамдардағы жалпыға жатады.‭ ‬Осыдан ... оның ... рөлі ... ... ... ... тарихи кезендерде жеке-жеке емес,‭ ‬топ болып,‭ ‬кездейсоқ емес,‭ ‬белгілі қоғамдық заңдылықтарға сай дүниеге келген.‭ ... ... өмір ... күн тәртібіне қойған сүрауларға жауап іздеуден туындаған.
Сонымен,‭ ‬философня дегеніміз материя мен сала,‭ ‬таным мен болмыс,‭ ... мен ... жалы ... ... ... ... жинақталған,‭ ‬жүйеленген ғылыми ой-пікірдің теориялык,‭ ‬жалпыға.‭ ‬Ол философияның негізгі мәселесін әр қилы түсіндіретін түрлі ... ... мен ... ... ... осы ... көне ... қалыптасқан қарапайым философиялык.‭ ‬түсініктерден бастап,‭ ‬осы заманға философиялық ... ... ... жасап,‭ ‬оларды табиғат пен қоғамның түрлі құбылыстарын ... ... ... ... ашып ... ... еттік.‭ ‬Өйткені философияның негізгі міндеті де осы.
‎ ‏Әдебиеттер:
‎«‏Басқарудагы жүйелі тәсілдеменіц ... ... ... М.Х.,‭ ‬Алъберт М.,‭ ‬Хедоури Ф.‭ ‬Основы менеджмента:‭ ‬Глава‭ ... ... ... ... ... ... О.В.,‭ ‬Кузнгцов И.Н.‭ ‬Научные основы управления ироизводством‭ ‬/‭ ‬Под общей редакцией проф.‭ ‬Б.З.‭ ‬Мильнера.‭ ‬Глава‭ ‬II.‭ ... ... ... к‭ ... ... ... ‬Экономика,‭ ‬1975.
3.‎ ‏Мюллер Б.З.‭ ‬Организация программно-целевого упраыления......М.:
Наука,‭ ‬1980.‭ ‬-376‭ ‬с.
4.‎ ... ... ... ... анализа структуры народного хозяйства.‭ ‬-‭ ‬М.:‭ ‬Наука,‭ ‬1974.
5.‎ ‏Федоренко Н.П,‭ ‬0‭ ... ... ... ‬В‭ ... ... ‬прогнозированная‭ ‬экономичсского развития СССР‭»‬.‭ ‬-‭ ‬М:‭ ‬Экономика,‭ ‬1970.‭ ‬-‭ ‬С.‭ ‬20.
6.‎ ... ... ... построения организационных систем.‭ ‬-‭ ‬М.‭' ‬Экономика,‭ ‬1991.
35

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басқарудың әлеуметтік-психологиялық негіздері.25 бет
Әлеуметтік психологиялық әдістер34 бет
Басқару ғылымының мазмұны мен әдістері12 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Ташкент қаласындағы алғашқы мәдени-ғылыми ұйымдардың жұмысы37 бет
Хан шыңғыс флорасы және экологиялық сипаттамасы45 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь