Қазақстанның экономикалық дамуының аймақтық аспектілері

Кіріспе
1. Қазақстанның экономикалық дамуының аймақтық аспектілері
1.1 Аймақ, аймақтық экономиканың мәні, мақсаты
1.2 Аймақтардағы экономикалық және құқықтық қатынастардың мемлекеттік реттеліну мәселесі
1.3 ҚР аймақтарының әлеуметтік.экономикалық дамуының инфрақұрылымы
2. Тұрақты экономикалық өсу жағдайындағы ҚР аймақтық бюджеттің басқарылуы мен қалыптасуын талдау
2.1 ҚР аймақтық бюджетін қалыптастырудың экономикалық негізін талдау
2.2 ҚР өлкелердiң қазiргi әлеуметтiк.экономикалық жағдайын сараптау
2.3 Қазақстандық экономикалық аймақтарында шағын бизнестің экономикалық даму ерекшеліктері
3. ҚР аймақтарының экономикалық.құқықтық қатынастарының даму келешегі
3.1. Өлкелердiң ары қарай әлеуметтiк.экономикалық дамуы
3.2 Қазақстан Республикасы және жергiлiктi аймақ деңгейлерінiң арасындағы қатынастардың жетілдірілуі
3.3 Аймақтық қаржылай.экономикалық ұйымдардағы Қазақстан қатысуының болашақтық мәселелерi
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың өзектілігі. Әлемнің барлық елдерінде – географиялық айырмашылыққа байланысты, табиғи-климаттық шарттар, демографиялық жағдай, тағы басқа факторларға байланысты өлкелердің даму тарихтары, әлеуметтiк-экономикалық дамытулары әртүрлi деңгейде болады. Бұл бiраз маңызды әлеуметтiк-экономикалық мәселелердi тудырады. Демек, мешеу өлкелердегi тұрмыс дәрежесi әр түрлі, сондықтан әрбiр мемлекет олардың даму деңгейiн жоғарылатуға бағытталған аймақтық саясат жүргiзуге ұмтылады.
Қазақстан да ерекшелiк болып табылмайды: Қазақстанның 14 облысында әр түрлi табиғи-климаттық аймақтарда орналасқан. Олардың даму тарихы, экологиялары әртүрлi болады. Сондықтан олардың әлеуметтiк-экономикалық даму деңгейлерiнде айтарлықтай айырмашылығы болады. Бұрынғы кеңес республикасында, содан соң егемендi Қазақстанда нақтылы аймақтық саясат жүргiзiлдi.
Әлеуметтiк-экономикалық дамытуды теңестiру үшiн кеңес үкіметі заттық өндiрiстiң салалары (немесе ) және өнiмсiз саланың негiзiнде мәселелi өлкелерге мемлекеттік дотация қолданылды. Құралдар бай өлкелер қорларын есебiнен жиналып, тиiстi бюджет арқылы, әрбiр деңгейлерде шоғырланды.
Өлкелердегi барлық өзгерiстер, сонымен бiрге өлке аралық экономикалық қатынастар сәйкесiнше мемлекеттiң аймақтық саясатының нәтижелерiне жатады.
Осындай аймақтық саясат және тұжырымдамадағы түсiнуi, 1996 жылдың 9 қыркүйегiндегi Қазақстан республикасының үкiметiнiң мақұлдалған қаулысы болып табылады, жаңа аймақтық саясаттағы табанды қажеттiлiк осыған байланысты пайда болды.
Жұмыстың практикалық және методологиялық негізі. Қазақстанда қоғамдық-саяси және экономикалық жүйенің өзгеруі елімізде жергілікті деңгейдегі басқару жүйесінің қалыптасуы мен дамуына тікелей байланысты. Соңғы он жылда елімізде мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру, жергілікті басқаруды қалыптастыру және оны дамыту бойынша зерттелген ғылыми жұмыстар баршылық. Соның ішінде аймақтық экономиканың дамуын басқару, мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру, бюджетаралық қатынастарды жетілдіру, жергілікті бюджеттердің табыстары мен шығындарының қалыптасуы, өндіріс орындарының алатын рөлі бағыттарында жазылған ғылыми еңбектер жеткілікті. Осы аталған бағыттарда қазақстандық ғалымдар Я.А, Әубәкіров, М.Б. Кенжегузин, Н.Ж. Бримбетова, К.Б. Бердалиев, Г.Н. Дугалова, Р.Е. Елемесов, Ж. Елубаева, Е.Б. Жатқанбаев, Ж.И. Ихданов К.Е. Кубаев, Г.Ж. Қарағұсова, К.С. Мұхтарова, Б.М. Мұхамедиев С.С. Оспанов, С.М. Өмірзақов, К.А. Сагадиев, Г.Н. Сансызбаева, А.Н. Тулембаева, Ө.К. Шеденов, Ж.Я.Әубәкірова және басқа да отандық, шет елдік экономист ғалымдар еңбектерінде жан-жақтылы баяндалған. Олардың ғылыми еңбектерінде аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу, аймақтардың дамуын баскарудағы қаржы ресурстарының алатын орны жүйелендіріліп, олардың теориялық және тәжірибелік жақтары зерделенген. Дегенмен, жергілікті бюджетті басқаруды жетілдіру мәселесі арнайы ғылыми зерттеу объектісі ретінде әлі де болса зерттеуді талап етеді.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқына «Болашақтың іргесін бірге қалайық» атты Жолдауы. Астана. 2011ж
2. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев « Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстан жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылы халыққа Жолдауы. www. Akorda.kz.
3. “Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін” атты Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 2004 жылғы 19 наурыз// Егемен Қазақстан. 2004 ж. 20 – наурыз
4. ҚР статистика агентігі / Қ.Р-ның әлеуметтік-экономикалық дамуы №02 2008 жыл 11-бет.
5. Бибатырова І.А., Кекілов Б.Ж. Ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу. Оқу құралы. Алматы – 2006. – 100 бет.
6. Ихданов,Ж.О. Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері : оқу құралы / Жамел Омарович Ихданов; Ж. О. Ихданов, Ә. О. Орманбеков; ҚР білім және ғылым м-гі, Т. Рысқұлов атын. ҚазЭУ.- Алматы: Экономика, 2002.- 218, [1] б.
7. Р.Алшанов, Ә.Әшімбаева Жаһандық экономика және Қазақстан/ Егемен Қазақстан. №51-54, 28 ақпан, 2007
8. Бримбетова,Н.Ж. Социально-экономическая дифференциация регионов Казахстана и стратегические приоритеты их развития / Н. Ж. Бримбетова; М-во образования и науки РК, Ин-т экономики; под ред. О. С. Сабдена.- Алматы: Ин-т экономики МОН РК, 2006.- 26 с
9. Смағұлова, Г.С. Аймақтық экономиканы басқару мәселелері : оқу құралы
/ Гүлжиһан Советбекқызы Смағұлова; ҚР білім және ғылым м-гі, Т.Рысқұлов атын. ҚазЭУ.- Алматы: Экономика, 2005. – 90c
10. Аубакиров Я.А., Бибатырова И.А. О соотношении понятий "устойчивое развитие", "экономическая стабилизация", "экономический рост". Весник КазНУ. Серия экономическая.2004
11. Международное экономические отношения. Учебное пособи/ под редакции Елемесова.-Алматы: Қазақ университеті, 2001.-С.71
12. Бегманов А.С. Таможенная политика Казахстана и проблемы ее разви¬тия в условиях глобализации: автореф. ... канд. эконом, наук: 08.00.05. - Алматы: Университет «Туран», 2002. - 25 с.
13. Нурманов А.О. Социальные факторы развития национальной экономики//автореферат диссертации на соиcкание ученой степени к.э.н., Алматы, 2004.-С.26
14. Шаромова,В.В. Бюджетная политика в рыночной экономике / Виктория Викторовна Шаромова; АН РК, Центр внешней экономики.- Алма-Ата: 1993.-132с.
15. Сартаев,С.С. Бюджеттік құқық : жалпы және ерекше бөлімдері: [оқу құралы] / Сұлтан Сартайұлы Сартаев, Серік Мұсанұлы Найманбаев.- Алматы: Жеті жарғы, 2006.- 358, [2] б.- (Оқу құралы).
16. Омаров, Б.Р.. Организация и методология регионального планирования социально-экономического развития.- Алматы, 2000
17. Чигаркин,А.В. Региональная геоэкология Казахстана : Учеб. пособие / Анатолий Васильевич Чигаркин; КазГНУ им. аль-Фараби.- Алматы: Қазақ ун-ті, 2000.- 223, [2] с
18. Мамыров,Н.К. Микроэкономика : Учеб. пособие / Нургали Кулшиманович и др Мамыров; Н.К.Мамыров, Ж.А.Кулекеев, Г.К.Султанбекова; Каз.Гос.Академия управления.- Алматы: Экономика, 1997г.-245,[3]с.
19. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары = Стратегический план развития Республики Казахстан до 2010 года.- Астана: Елорда, 2002.- 540 б.
20. Оңалтаев,Д.О. Нарықтық экономиканың дамуы жағдайында бюджет аралық қатынастарды жетілдіру (Алматы облысының мәліметтері бойынша) : экон. ғылымд. канд....дис. автореф.: қорғалған 31.10.06 / Дархан Оңалтайұлы Оңалтаев; ғылыми жетекшісі А. А. Абишев.- Алматы: [Б. ж.], 2006.- 25, [5] б.
21. Аубакиров Я.А. Экономическая теория в условиях рыночных преобразовании.-Алматы.-Қазақ университеті.-2003.-162с.
22. А.Күрішбаев. Ауыл шаруашылығындағы өнім өндірудің бәсекеге қабілеттілігі // Егемен Қазақстан, 2008ж
23. КосолаповГ. Финансовые рынки и финансовые институты//РЦБ, № 2, 2005.
24. Есиркепов Т.А. Право крестьянина на выбор. Казахстан: экономика и жизнь.-1993, №11.-С.5
25. Сирополис Н.К. управление малым бизнесом М., 1997.-с.140
26. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. – Алматы, 2002ж.
27. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003. – 131 бет.
28. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі : [ҚР 2008 ж. 4 желтоқсан. №95-IV жаңа бюджет кодексі].- Алматы: ЮРИСТ, 2009.- 136 б.
29. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет
30. Баяндин Б.К. Мировой опыт обеспечения экономической безопасности. Вестник КазНУ. Серия экономическая.-N6.-2004.-С.121
31. Финансы Республики Казахстан. Статистический ежегодник. Алматы, 2004г.
32. Салықтарды есептеу тәртібі туралы: Инструкция №39, ҚР Ұлттық салық қызметі, Алматы, 2003
33. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
34. Волкова Н.О. Салық жеңілдіктері туралы. Экономика и жизнь, 2003ж
35. Е.Андреева. Организационные предпосылки конкурентоспособности предприятия.-2005.-№5
36. Джумагельдиева Т.А. «Конкуренция: теория и механизмы развития».-Алматы:2003.-130с.
37. Купешова С.Т. Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике РК/ диссертация на соискание к.э.н., Алматы, 2002
38. З.Д.Салимбаев. Проблемы устойчивого развития рынка аграрной продукции Казахстана// Вестник КазНУ, серия экономическая.-№4.-2006
39. Р.Алшанов. Экономика Казахстана: новые рубежи // Казахтанская правда.-09.06.2006
40. Региональная экономика: Учебник для вузов/ Т.Г. Морозова, М.Г.Морозова, М.П. Победина, Г.Б. Поляк и др.; Под
ред. проф. Т.Г. Морозовой. -2-е изд., перераб. и доп. – М.: ЮНИТИ, 2001. – 472 с.
41. Региональная экономика: Учебник под ред. В.И. Видяпина и М.В. Степанова. –М.: ИНФРА-М, 2007.-666с.
        
        Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі. Әлемнің барлық ...... ... ... шарттар, демографиялық жағдай,
тағы басқа факторларға байланысты өлкелердің даму тарихтары, әлеуметтiк-
экономикалық дамытулары ... ... ... Бұл ... ... ... тудырады. Демек, мешеу өлкелердегi
тұрмыс дәрежесi әр түрлі, сондықтан әрбiр ... ... даму ... ... ... саясат жүргiзуге ұмтылады.
Қазақстан да ерекшелiк болып табылмайды: Қазақстанның 14 облысында әр
түрлi табиғи-климаттық аймақтарда ... ... даму ... ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық
даму деңгейлерiнде айтарлықтай айырмашылығы болады. Бұрынғы кеңес
республикасында, содан соң ... ... ... аймақтық саясат
жүргiзiлдi.
Әлеуметтiк-экономикалық дамытуды теңестiру үшiн кеңес үкіметі заттық
өндiрiстiң салалары (немесе ) және ... ... ... ... ... дотация қолданылды. Құралдар бай өлкелер қорларын
есебiнен жиналып, тиiстi бюджет арқылы, әрбiр деңгейлерде шоғырланды.
Өлкелердегi барлық өзгерiстер, ... ... өлке ... ... ... ... аймақтық саясатының нәтижелерiне жатады.
Осындай аймақтық саясат және тұжырымдамадағы түсiнуi, 1996 ... ... ... республикасының үкiметiнiң мақұлдалған қаулысы
болып табылады, жаңа аймақтық саясаттағы ... ... ... пайда болды.
Жұмыстың практикалық және методологиялық негізі. Қазақстанда қоғамдық-
саяси және экономикалық ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуына тікелей байланысты. Соңғы он жылда
елімізде мемлекеттік ... ... ... ... ... және оны дамыту бойынша зерттелген ғылыми жұмыстар баршылық.
Соның ішінде аймақтық экономиканың дамуын ... ... ... ... ... жетілдіру, жергілікті
бюджеттердің табыстары мен шығындарының ... ... ... рөлі ... жазылған ғылыми еңбектер жеткілікті. Осы аталған
бағыттарда қазақстандық ғалымдар Я.А, Әубәкіров, М.Б. ... ... К.Б. ... Г.Н. Дугалова, Р.Е. Елемесов, Ж. Елубаева, Е.Б.
Жатқанбаев, Ж.И. Ихданов К.Е. Кубаев, Г.Ж. ... К.С. ... ... С.С. ... С.М. ... К.А. ... Г.Н. ... Тулембаева, Ө.К. Шеденов, Ж.Я.Әубәкірова және басқа да отандық, шет
елдік ... ... ... жан-жақтылы баяндалған. Олардың
ғылыми еңбектерінде аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу, аймақтардың
дамуын баскарудағы қаржы ... ... орны ... ... және ... ... ... Дегенмен, жергілікті
бюджетті басқаруды жетілдіру мәселесі арнайы ғылыми зерттеу ... әлі де ... ... ... ... ... ... бюджетаралық қатынастарды жетілдіруге
арналған ғылыми еңбектер басқару деңгейлерінің алдында тұрған ... ... ... біз өз ... жергілікті бюджетті калыптастыру
мен басқарудың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... функцияларын талдауды, мемлекеттік саясаттың
негізгі мақсаттарына жетудегі жергілікті бюджеттің ... ... ... алдық. Осы мақсатта Ақтөбе және ... ... ... ... ... ... және оның тиімділігін арттыру жөнінде
ұсыныстар жасау үшін дипломдық жұмыс негізге алынды.
Зерттеу жұмысының мақсаты. ... ... ... ... ... ... өсу жағдайындағы қазақстандық аймақтардың экономикалық-
құқықтық дамуын зерттеу ... ... ... жету үшін келесідей міндеттерді шешу қажеттілігі алдыға
қойылған:
- мемлекеттің аймақтық саясатының ... ... ... ... ... ... ... өсу жағдайындағы аймақ бюджетінің қалыптасуы мен
басқарылуын зерттеу;
Зерттеу жұмысының пәні мен ... ... пәні ... ... ... ... мен оны басқару барысында қалыптасатын қатынастар
жиынтығы табылады.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен айырмашылықтары алынды.
Зерттеу жұмысында ақпараттық база ретінде Қазақстан Республикасының
статистика жөніндегі ... ... ... ... көзі ... ҚР ... ... жарлықтары, аймақтық
бюджетті жоспарлау мәселелеріне қатысты Қазақстан Республикасының
нормативті және заң ... ... ... да мемлекеттік бағдарламалық
құжаттар, әдістемелік, анықтамалық ... ... және ... ... ... мәліметтер негізге алынды.
Жұмыс құрылымы жағынан кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қорытынды
тұрады.
1. ... ... ... аймақтық аспектілері
1. Аймақ, аймақтық экономиканың мәні, мақсаты
Нарықтық қатынастарының дамуы мен ... ... ... ... ... негізделуіне - аймақтық экономика маңызды
роль атқарады. Аймақтық экономика - аймақтардағы өндіргіш ... ... және ... дамуды зерттейтін ғылым.
Академик Н.Н.Некрасовтың анықтамасы бойынша "экономикалық ғылымның
саласы ретінде аймақтық экономика ... ... ... және әрбір
аймақта өндіргіш күштердің дамуы мен әлеуметтік процестердің қалыптасуын
анықтайтын ... ... ... мен ... ... Аймақтық экономика өндіргіш күштерді аймақтық дамуының
стратегиялық позицияларын өңдейді. ... ... ... ... экономиканың негізгі бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... бірақ оған қарағанда
қолданбалы практикалық ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып
табылады. Сонымен қатар, ... ... мен ... ... ... ... тағы да басқа әлеуметтік ... ... ... ... Аймақтық экономика экономикалық
мәселелермен бірге ... ... ... ... этнографияны тағы да басқа ғылымдарды қарастырады. Аймақтың
экономикалық және әлеуметтік даму аспектілерін зерттеу Ресейде ХІХ ... ... ХХ ... ... ... ... дами ... Батыста
аймақтық экономика "аймақтық ғылым" деп анықталады. ... ... ... ... ... біртекті табиғат шарттарын
және өндірістік қатынастардың маңыздылығына бағытталған бір елдің ... ... ... - ... зерттеулер жасаған
ғалымдар Альфред Вебер, Аугуст Леш, ... ... ... Тюнен,
Энтони Куклинский, орыс ғалымдары Н.Барановский, Н.Комосовский және тағы да
басқа АҚШ , Германия, ... ... үлес ... ... аймақтық экономиканың дамуын ... ... ... бюджетаралық қатынастарды жетілдіру,
жергілікті бюджеттердің табыстары мен ... ... ... ... рөлі ... ... ғылыми еңбектер жеткілікті.
Осы аталған бағыттарда қазақстандық ғалымдар, ... ... Я.А, ... ... Н.Ж. ... К.Б. ... Г.Н. ... Р.Е.
Елемесов, Ж. Елубаева, Е.Б. Жатқанбаев, Ж.И. Ихданов К.Е. Кубаев, Г.Ж.
Қарағұсова, К.С. ... Б.М. ... С.С. ... С.М. ... ... Г.Н. Сансызбаева, А.Н. ... Ө.К. ... және ... мен ... ... ... ... қатынастарды қайта құру бойынша іс-шаралар жүйесінде маңызды
орын алады. Мемлекеттің ... ... мен ... билік органдарының
ролін арттыру әлемдік ... ... ... ... қойылатын
негізгі міндеттерге:
- Республика мен ТМД елдерінде кәсіпорындардың дамуы мен жұмыс
істеуінде ... ... мен ... - ... жоспардың арақатынасы;
- өзін-өзі басқару механизміндегі экономикалық және ұйымдастырушылық -
әкімшілік әдістері мен экономикалық арақатынасы;
- ... ... ... ... және ... басқару шешімдерінің арақатынасы.
Басқарудың экономикалық механизмінің маңызды элементіне ақша айналымын
үздіксіз ... ... ... ... ... ету ... ... жергілікті шаруашылықтың аймақтық жүйесінің дамуы мен ... ... ...... дамуға қызмет ететін механизм қажет, ... ... ... тиіс:
- аймақтық экономикалық мүмкіндігінің материалдық өндірістік саласының
тиімді қызмет етуіне байланысты болуы;
- ... ... ... ... тепе – тең ... ... ... – экономикалық дамуының кешенді жоспарын қаржылай
және материалды – ... ... ... ... ... ... нәтижелілігі мен аймақтың шаруашылық
қызметінің тиімділігін есепке ала отырып бюджеттік жоспарлауды қайта ... ... ... ... ... ... ... шешуге
байланысты болады.
Аймақтық басқарудың методтары аймақтың өндірістік және өндірістік емес
сфералар жиынтығы мен ... мен ... ... ... пайда
болуын қамтамасыз етуі тиіс. Соның ішінде:
- республикалық стратегиялық ... ...... ... ... ... ... жергілікті өзін - өзі басқару органдарының ... және ... ... ... ...... , құрылыс – инвестициялық және табиғатты
қорғау саясатының жылдық жоспарын жан-жақты және ... ... ... ... мен ... ... және керсінше иерархиялық
жүйе бөліміне біртұтас бюджеттік және ... - ... ... ... ... ... басқару органдарының экономикалық компетенциясын кеңейту
барлық сұрақ территорияның әлеуметтік – экономикалық дамуымен ... ... ... ... ... бірлесе отырып шешімін
табуы қажет, өйткені жергілікті ... ... ... экономикалық
мүмкіндіктермен сәйкестенуі тиіс.Аймақтық саясат механизмдерін жүзеге
асыру, соның ішінде ... ... ... ... қоршаған
ортамен тепе-теңдігінің бұзылуына байланысты, экологиялық қауіпті
аймақтарға ... ... ... ... ... аймақтардың
дамуының өзекті проблемалары шешімін табуы қажет [8,90б].
Шағын және орта ... ... екі – үш ... ... ... болады. Жалпы жағдайдың экономикалық
тоқырауы, инфляцияның күшеюі, ... ... ... ... пен ... түрлерінің сұранысының төмендеуі кәсіпорындардың
жұмысын тоқтатуына алып келді. Бұның әсерінен қала және ... ... ... ... ... кадрларымыздың басқа елге кетіп
қалуына, ... ... ... ... алып ... ... болашақтағы әлеуметтік-экономикалық өсуі,
оның аймақтарының дамуымен байланысты. ... ... ... ... ... ... - ... экономикасын тікелей және жанама ресурстары, ғылыми-
техникалық, қаржы- несиелік, несие және әлеуметтік ... ... ... ... тиіс;
- бұл жерде ұдайы өндіріс пен еңбек ресурстары, қаржылай айналыммен
ұлттық байлықтың жартысы, үйлестіру, айырбастау, тұтынушылар ... ... ;
- ... ... біріккен әрекеті, территориялық өндірістің
дамуына орындаушы органдардың бірігуіне әкеледі ;
- ... ... ... ... ... ... ақшалай
айналыммен еңбек ресурстарын жетілдіру жатады.
Экономикалық механизмге деген қажеттілік ұдайы өндіріс циклінде
әлеуметтік- экономикалық ... ... ... қажет етеді.
Сондықтан, экономиканы дамыту саласында қандай да бір ... ... ... ... ... және мәдени тұрмысын қамтамасыз
етуімен бағалануы тиіс. Әлеуметтік даму ... ... үй ... ... ... қажеттілігін қамтамассыз ету арқылы еңбек етуіне
әсер етеді. Сондықтан, экономикалық- әлеуметтік шаруашылық салаларының ... ... ... ... ... Ол ... пен ... ұдайы
өндіріс арасындағы кәсіпорынмен жергілікті өзін - өзі басқару органдарының
экономикалық ... ... ... әлеуметтік әділеттілікті тудыруы
қажет. Дәл осы ... ... ... ... ... толық
көрсетілуі қажет . Бұл ... ... ... ... ... ... демеу жасайды және көп ... ... ...... ... дамуына жол ашады. Сонымен
бірге әлеуметтік бағдарламалар екі ... ... ... ... ...... жүйесі және жергілікті бюджет.
Әлеуметтік тұрмыс инфрақұрылымның дамуына кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың барлық экономикалық жүйе ... ... ... жүйенің экономикалық механизмде талап етуі
болады. Экономикалық жүйелерді ... ... ... мен ... ... жүргізіледі:
- кәсіпорын – аймақтың басты ... көзі ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі. Осыдан келіп
территориялық басқарудың ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындардың әлеуметтік- экономикалық
кешенді дамуын ынталандырады;
- облыс, қала, аудандардағы шаруашылық ... есеп ... ... есептертің эквивалентті негізін басқару органдары мен жалпы
қатынас;
- жергілікті бюджеттің қалыптасуы кәсіпорын мен ... ... ... ... ... - ... өзін -өзі ... жаңа әдістеріне,
ғылыми- техникалық прогресске сәйкес жүргізілуі керек.
Аймақтық жоспар алдындағы ... ... ... мақсаты
әлеуметтік – экономикалық дамудың комплексті ... ... ... жатады. Жоспар алдындағы зерттеулер маңызды әлеуметтік-экономикалық
және аймақтың дамуының ғылыми-техникалық мәселелерді анықтады.
1.2 ... ... және ... ... ... ... белгілері бойынша аумақтардың әркелкілігі немесе зерттеудің
белгілі бір мақсаттары тұрғысынан немесе ... ... ... тыс ... аумақтарды бөлімдерге- аймақтарға бөлуді қажет етеді.
Аймақ - басқа аумақтардан бірқатар белгілері бойынша ... ... ... ... байланыстылығы мен тұтастығына ие белгілі бір
аумақ.
Аймақтар белгілі бір мақсаттары мен ... ... ... Бұл ... мен ... аймақтарға бөлуге негіз бола алады,
әкімшілік-аумақтық шекаралары сәйкес келетін, мысалы, дәстүрлі облыстар
немесе ... ... ... ... ... және ... ... ҚР-дағы Оңтүстік Қазақстан, РФ-дағы Солтүстік- Батыс ... ... ... Азия ... ... ... ... бөлу үшін белгілі бір аумақтарды мүшелеудің әртүрлі
қағидалары қолданылады. Экономикада аймақтарға бөлудің аса маңыздылары-
әкімшілік және ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер рыноктарының қызмет етуіне,
әлеуметтік- экономикалық мәселелердің ұқсастығына және т.б. ... ... ... ... аймақтардың бір-бірінен өзгешеліктері
айқын көрініп тұрады. Бұл өзгешеліктер объективті және ... ... ... факторларға: табиғи- шикізаттық және
еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілуі, географиялық орналасуы, ауа райының
жағдайлары, ... ... ... ... ... мәдени және
экономикалық байланыстар және т.б. жатады. ... ... ... ... ... ... ... жөнінде басқару органдарының
шешімдері: инвестициялау, нақты аумақтарды ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды,
көлік және инженерлік желілерді және т.б. құру ... ... ... бұл ... ... аймақтың әртүрлі даму деңгейі мен әртүрлі
әлеуметтік - экономикалық жағдайын анықтайды. Сондықтан ... ... ... бір ... ... де ... ... дамуының
объективті негізі бар және олар өмір сүрудің маңызды ... ... ... ... бір ... ... ... шамадан тыс жіктелуі
теріс салдарлы құбылыс болғандықтан, бұл әлеуметтік ... ... ... ішкі ... және ... ... ... қиындатады, ұлттық бюджетке түсетін салмақты арттырады және ... ... ... ... ... мен аумақтық тұтастығына қауіп
төнуі мүмкін. Сондықтан елдің шаруашылығын ... ... ... жасау кез келген мемлекеттің өзін-өзі сақтау түріндегі міндетті
қызметі болып табылады.
Әртүрлі елдердегі аймақтық дамуды ... ... ... 1930
жылдардағы әлемдік дағдарыстан кейін қалыптаса бастады (әсіресе АҚШ-та);
екінші дүниежүзілік соғыстан кейін (әсіресе Батыс ... бұл ... ... ... ... он ... көптеген реформалауға ұшырады. ... ... ... мақсаттарға: толық жұмысбастылық, тұрақты
экономикалық өсу, табыстарды ... бөлу және т.б., ... ... ... еместігін түсінгендіктен, бұл сферадағы мемлекеттің белсенді іс-
әрекеті күннен-күнге өсуде [6]
Бұл экономиканы ... ... ... аймақтың саясат деп
аталатын арнайы аймақтарға бағытталған ... ... мән ... ... ... ... ... аймақтанушы Э.Б. ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік
және саяси дамуын кеңістікте, аймақ деңгейінде, яғни ... мен ... ... басқару бойынша іс-әрекет сферасы. ... ... ... ... ... ... объектілер мен субъектілер
және оны жүзеге асыру қаражаттары мен құралдары табылады.
Жалпы алғанда, аймақтық ... ... ... әр ... ... қарамастан экономикалық тиімділік пен әлеуметтік
әділеттілік арасындағы үйлесімділікті ... ... ... ... ... ... аймақтардың өндірісін жандандырудан, еркін
экономикалық аймақтар мен өсу нүктесін қалыптастырудан, аймақтық өндірістің
бәсекеге қабілеттілігін арттырудан, аймақаралық ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең бастылары-
жұмысбастылықты өсіру, табыстарды арттыру, ... ... ... ... жақсарту, қоғамдық игіліктерге қол ... ... және т.б. ... ... әлеуметтік
әділеттілік қағидасы бір елдің азаматтары мен әлеуметтік топтары тұрғылықты
мекен-жайына қарамастан ... ... мен ... ... ... ие ... жүзеге асады. Бұл қағиданы жүзеге асыру
жұмысбастылық, табыс, өмір сүру ... даму ... ... жою үшін ... ... ... аймақтарға қаржылық
ресурстарды қайта бөлуді қажет ... ... ... саясаттың мәні елдің тұтас әлеуметтік-
экономикалық дамуына кедергі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Шетелдік аймақтанушылардың еңбектерінде ... ... ... ... өмір ... және ... ... ахуал жағдайларындағы
шамадан тыс алшақтық;
- аймақтардың өнімділігін анықтайтын табиғи ресурстардың көлемі, сапасы
және пайдалану бағыттары;
- аймақтардың қашық ... ... ... көлік шығындары өседі
және өткізу рыногы тарылады;
- өндіріс құрылымының ескіруі, инновацияны енгізудегі кешігулер;
- ... ... ... ... ... тоғысында орналасуы және дамыған инфрақұрылымның болуы)
нәтижесінің кемшіліктері;
- халықтың шамадан тыс тығыз ... ... бір ... және ... ... ... ... технологиялық даму сатысы;
- демографиялық айрымашылықтар (халықтың құрылымы, ұдайы өсу қарқыны,
ұлттың діни сенімдеріндегі өзгешеліктер);
- кәсіпкерлік ... ... ... ... ... деңгейі);
- саяси және институционалдық факторлар (дербестік деңгейі);
- әлеуметтік-мәдени факторлар (қалалардың өсу ... ... ... және ... ... ... және т.б.).
Әр ел өзінің аймақтарына тән аймақтық саясатын ... ... сол ... және оның аймақтарының әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... осы
теңсіздіктердің аймақтық экономикалық саясатта қаншалықты ескерілгендігіне
байланысты.
Федеративтік және унитарлық ... ... ... ... ... ... үшін ең ... қажет:
а) аймақтардың экономикалық қабілетін бағалау; б) ... ... ... ... және ... экономикадағы оның рөлін анықтау; в) әртүрлі
факторлардың әсерінен туындайтын ... ... ... талдау; г) жалпы елдің және нақты аймақтың дамуының нақты әрі
ғылыми тұжырымдалған ... ... д) ... ... ... және ... ... анықату; е)
ұлттық деңгейде жүзеге асырылатын саяси, әлеуметтік және экономикалық қайта
құруларға нақты аймақтардың ... ... ... Аймақтық
саясаттың барлық айтылған элементтері бір-бірімен өзара байланысты. ... ... ... ... ... экономикадағы оның рөлінің
жоғары екендігін сипаттайды және жалпы ұлттық мүдделері жүзеге асыруды
қамтамасыз ... ... ... ... мүдделері де ескерілуі тиіс.
Қалыптасқан аймақтық теңсіздік ... ... ... ... талап етеді және оларды ... ... ... ... ... түсініктегі кез келген елдің аймақтық экономикалық саясаты- бұл
мемлекеттің аймақтық процестерге әсер ... ... ... ... ... және бұл ... жалпы ұлттық, өзіндік аймақтық ... ... ... ... ... елдің белгілі бір
әлеуметтік-экономикалық тепе-теңдігіне жету мен ... үшін ... Бұл ... ... ... көп ... ... және кем дегенде үш деңгейде: ұлттық, аймақтық және жергілікті
деңгейде қалыптасып, жүзеге асады. Әрбір ... өз ... ... ... мен ... қалыптастырылады. Олар жалпы және бір
бағыттылығының арқасында ғана нақты ел азаматтарының еркін дамуы мен ... ... үшін ... ... ... алады.
Аймақтық экономикалық саясатты макроэкономикалық деңгейде мемлекет пен
оның басқарушы органдары, заң шығарушы және ... ... ... асырады. Жалпы ұлттық экономиканың және әрбір аймақтың дамуы ... ... ... ... ... мүдделерге сай қабылданады. Мұндай
жағдайда ұлттық экономика аумақтарының көлемі мен сапалық ... ... ... ... ... ғана ... көптеген белгілері
бойынша бір-бірінен өзгешеліктері бар өзара әрекет ... ... ... ... маңызды. Бұл жүйеде нақты аймақтарда аумақтық ... ... ... ... ... ... оның ... кеңістіктегі орнын, ұлттық және экономикалық қауіпсізідігі мен
тұрақтылығын анықтайтын объектілер қызмет етеді. Олар: әскери ... ... ... ғылымды қажетсінетін және жоғары технологиялы
салалар мен сфералар, аса маңызды әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу аймақтық
экономикалық саясатының жоғары деңгейлі негізгі қызметі болып ... ... ... жоқ ... ... бай ... игеру және
дамыту, жоғары технологиялы ... ... етуі мен ... ... ... ... қорғаныс сферасындағы кәсіпорындардың іс-әрекеттерін
шешу, сыртқы экономикалық және аймақаралық байланыстарды ұйымдастыру ... да ... ірі ... ... ... ... ... жүзеге асыру арқылы мемлекеттік органдармен ... ... ... ... барлық әкімшілік және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің реттеуші күштері мына
бағытта тоғысады: ұйымдастырушы- ... ... ... ... - ... ... ... аймақтық экономикалық
саясатты дайындау мен жүзеге асыру жауапкершілігі жүктелген аймақтың дамуды
реттеу институттары мен органдары қалыптастырылады, ... ... ... ұйымдық құрылымның рөлі мен өкілеттігі (қабылданған ... ... Бұл ... басты міндеттер:
- меншік нысандарына қарамастан, сол ... ... ... мақсатқа сай бағытталған және біріккен іс-әрекеттері
арқылы аймақтың дамуына мемлекеттің ықпалын ... ... ... жетілдіру жобаларын жүзеге асыру, әлеуметтік
және экологиялық ортаны сауықтыру;
- инвесторларды тарту, ... ... ... ... ... қайта құрылымдау және жаңаларын құру, инновациялық іс-әрекетті
ынталандыру үшін жеке кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... ұлғайған қалалар мен аудандарда әрекет етуші кәсіпорындарды
ұлғайту және жаңаларын орналастыру бойынша әкімшілік іс - ... ... және ... ... ... орналасқан аймақтарға олардың орын
ауыстыруын қолдау (тіркеуді жеңілдету, өнеркәсіптік жерлер беру, ... ... ... ... ірі бірігулерге тежеу шараларын қолдану).
Аймақтық дамуды заңдық- құқықтық реттеу елдің ... ... мен ... да ... ... заңдармен бекітілген. Оларда ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару араларындағы
өкілеттіліктер, ерекше экономикалық аймақтардың ... ... ... алғанда аймақтық реттеудің құқықтық негіздері теңгерілген ұлттық
дамуға жетуді қамтамасыз етуге, ... ... пен ... ... ... ... қарамастан өзін-өзі дамыту үшін барлық
азаматтарға бірдей мүмкіншіліктер беруге арналған.
Аймақтық дамуды қаржы - экономикалық реттеу ... ... ... және кең ... ... ... мен нысандарын пайдалануды
сипаттайды. Олар: жоспарлау және болжау, қаржы- несиелік және ... ... ... ... әмбебаптылығы мен әсер ету арқылы бойынша
оларды екі топқа ... ... ... ... ... немесе макроқұралдар, олар
белгілі бір ... ... ... ... әсер ... әсер етуші реттегіштер немесе микроқұралдар.
Аймақтық экономикалық саясаттың макроқұралдары аймақтар бойынша
жіктелген ... ... ... және т.б.) мен ... ... ... ... әлеуметтік саясатының
шарттарын білдіреді.
Сөзімізді нақтылайтын болсақ, мәселелік ... ... ... ... ... ... несиелік
қойылым, жеңілдетілген көлік тарифтері. Жекелеген аймақтарға ... ... және ... ... ... үшін мемлекет
табыс салы-ғын төмендетуі мүмкін немесе жалақыға қосымша төлемдер енгізуі
мүмкін.
Оларды пайдаланудағы мақсат - ұлттық және ... ... ... ... ... сол аймақта орналасқан ресурстарды
шаруашылық айналымға қосу үшін ... ... және ... ... ... ... ... және сонда тұратын халықтың өмір сүруінің
әлеуметтік- экономикалық жағдайларын жақсарту.
Аймақтарда әртүрлі макроқұралдарды пайдалану бойынша ... ... ... көрсеткіштері мемлекеттің макроэкономикалық
саясаты мен қаржылық мүмкіншіліктеріндегі өзгерістермен ... ... ... Экономикада либерализм қағидаларын ұстану салықтық және
басқа да жеңілдіктердің қысқаруына ... ал ... ... ... ... белсенді пайдалануға жағдай жасайды.
Сурет 1. Аймақтық макросаясаттың құралдары [5].
Соңғы жылдары реттеудің ... ... ... ... ... байқалады. Бұл бірнеше ішкі және срытқы ... ... ... ... ... қайта бөлу
нәтижесінде ұлттық бюджет табыстарының төмендеуіне және ... ... ... жою ... ЕО-ң ... сын ... ... себептер нақты аумақтардың даму ерекшеліктерімен анықталады. Көптеген
жағдайда аймақтық органдар өз аумақтарының ... ... ... мамандану мүмкіншіліктері және мәселелері мен даму ... ... ... ... ... ... ақпараттарға ие
болады. Сонымен қатар, аймақты дамытуда әртүрлі мақсатты ... ... ... қаржыландырудың негізгі көзі ретінде ... ... ... ... ... ... ... жоғары. Сондықтан аймақтық органдар аумақтардың кешенді
даму көрсеткіштеріне, халықтың өмір сүру ... ... және ... әсер ... ... дамудың барлық факторларын болжау мен бақылауды
әрбір кезең бойынша максималды қамтамасыз етуге ұмтылады.
Сонымен қатар, ТМД ... оның ... ... ... ... мен ... жағдайларға нақты және кең көлемде әсер
етуге қабілетсіздік танытуы ... ... ... ... ... ... екендігінің тағы бір дәлелі болып табылады.
Өз аумақтарын дамытуда аймақтық ... ... ... ... ... фактор, мысалы, шикізаттық және ... ... ... ... түсімдерінің елеулі бөлігін
құрайтындықтан, аймақтық органдар бұл ... ... ... ақпарат алып қоймай, осы бөлу процесіне қатысуы, сонымен бірге
алынған табыстардың бөлінуін бақылауы тиіс, ... ... бөлу ... орын ... кейде қылмыстық сипатта болуы мүмкін.
Сурет 2. Аймақтық микросаясаттың құралдары [5].
Аймақтық ... ... ... аймақтық экономика
субъектілерінің іс-әрекетіне тікелей әсер ету үшін ... ... екі ... бар: ... және ... әсер ету.
Аймақта толық және тиімді жұмысбастылыққа жету мақсатында ... ... ... ... жұмыс орындарын құру үшін субсидиялар
мен мақсатты несиелер ... ... ... ... ... ... Жұмыссыздықты аймақ аралық тарату арқылы төмендету
үшін оның қозғалысын ... ... ... (көшіп-қону
шығындарының бір бөлігін өтеу, жаңа тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... жақсарту және т.б.).
Капиталға әсер етудің негізгі микроқұралдары болып әртүрлі бағыттағы
инвестициялық ... ... ... ... Олар ... ... мүмкіндік жасайтын нақты объектілерге инвестиция
болып саналады (ҒТП-ны дамытуға, жаңа технологияны ... және ... ... және ... мақсаттарға жету үшін қаржылық қолдаудың қарқыны, біріншіден,
ұлттық және аймақтық бюджеттің ... ... ... ... бәсекенің талаптарымен шектеледі.
Макро және микроқұралдар орталық үкіметпен де, аймақтық ... ... ... ... ... ... ... жиі
пайдаланылады. Бірақ мұндай бағыт орталықтың нақты ... ... ... ... ... ... ... әсер ету
тетіктерін қолдана ... ... ... реттеудің тиімділігі, көп ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
ынталандыру құралдарын мақсатқа сай пайдалануды бақылауға ... ... ... ... ... өршуі мүмкін.
Әлеуметтік- экономикалық дамуды ынталандыру және дағдарыстың алдын ... ... ... ... ... ... ерекше
әдістері мен механизмдерін қолданады. Олар: еркін экономикалық аймақтар,
кәсіпкерлік аймақтарын құру және ... ҚР ... ... ... ... ... дамуының ұзақ мерзімге арналған
стратегиясы табиғи, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... барлық бағыттарында
нақтылағанда ғана ғылыми тұрғыдан негізделген және жүзеге асу мүмкіндігі
жоғары болады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... болмауы мемелекет тарапынан жүргізілетін аймақтық
саясат ерекшеліктерін анықтайды. Соған орай ... ... ... мен ... оларды жүзеге асыру механизімдері
анықталады.
Мемелекет нарықтық ... ... ... ... ... бере ... олардың шаруашылық қызыметіне тікелей
араласпағанымен де, жанама түрде (салықтар, экологиялық, монополияға қарсы
шектеулер т.б,) ... Бұл ... ... ... тиімді
қызымет етуінің бір шарты деуге болады. Ал егер мемелекет аймақтармен ... ... ... ... ... ... өмір ... ететін ортасы болып табылатын мемелекеттің барлық аумақтарының
дамуы үшін ... бас ... ... онда ... жатқан
реформалардың оң нәтижеге жеткізбейтіндігі анық. Демек, аймақтардың ... ... ... ... ... ... мемелекеттік реттеудің ... ... ... ... саясаттың қазіргі ерекшеліктерін қарастыру оның
тимді жүзеге асуына ықпалын тигізетін негізгі ... бірі ... ... да ... ... қазіргі қалыптасып отырған
жағдайды саралау және соған орай аймақтық ... ... ... ... ... ... қазіргі экономикалық кеңістігі әлеуметтік, экономикалық,
экологиялық ерекше мәселелермен сипатталатын әр түрлі аумақтарды қамтиды.
Осы ... ... және ... ... ... сәйкес
республика аймақтарын төрт топқа бөлуге болады. (Сурет 3)
Сурет 3. ҚР аймақтарының әлеуметтік, экономикалық, экологиялық
ерекшеліктеріне ... ... [12, ... ... ... топ – стратегиялық сипаттағы ... ... ... ... және ... қарқынды дамуына жеткілікті мүмкіндігі бар, бірақ ... ... - ... артта қалуымен, экологиялық
жағдайларының нашар болуымен ерекшеленетін ... Бұл ... ... ... ... және тұрақтандырудың рөлі
беріледі. Осы аймақ топтары үшін төмендегідей мәселелер кешенін шешу ... атап ... ... ... ... және ... ... кешенді өндірумен
өңдеудің жаңа технологияларын енгізу негізінде ... ... бай ... ... ... ... және ... инвесторлар үшін қолайлы инвестициялық климатты
анықтайтын және әлемдік стандартқа жауап беретін жоғары ... ... және ... ... ... ... аумақтарының дамуындағы «жинақталған» күрделі мәселелерді
(әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, т.б.) шешу.
Екінші топқа- ауыр ... ... ... ... ... ... ... қажетсінетін өнріс құру үшн ... ... және ... ... әлеуеті бар, негізінен
қаржылық ресурыстармен өзін-өзі қамтамасыз ете алатын аймақтар жатады.
Бұл ... ... ... ... ететін мәселелер қатарына
төмендегілерді жатқызуға болады:
- шетел инвестицияларын тарту жолымен экспорттық әлеуетті қалыптастыру;
- жаңа ... ... ... ... ... ... негізінде құрал-жабдықтар мен ... ... ... ... жаңа материялдар, лазер технологиясын дамыту;
- нарықтық инфрақұрлымды дамытуды жеделдету.
Үшінші топ - ауыл шаруашылығына маманданған агроөнеркәсіптік кешенді
аймақтар. Бұл ... ... үшін ... ... ... ... жаңа ... орындарын ашу мақсатында ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... және орта ... ... қажет.
Олардың әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақтандыру үшін келесідей
мәселелер өз шешімін табуы тиіс:
- ауыл шаруашылық ... ... үшін ... мамандандыруды жүзеге
асыру;
- ауыл шаруашылық өнімінің ... ... және ... ... ... ... ... үрдістерге жаңа технология
мен техникаларды енгізу және пайдалану,
- тұтыну нарығын тепе-тең түрде дамыту ... ... ... ауыл ... және ... ... материялдық-
техникалық базасын нығайту, міндетті түрде өндірістік және әлеуметтік
инфрақұрылымдарды құру.
Төртінші топқа - ... ... ... ... ... және техника - технологиялық жағдайдағы, шаруашылықтың салалық
құрлымы ұтымды емес дағдарыстық ... ... ... ... ... ... ... Бұл аймақтарда жинақталған
мәселелерден «арылу» үшін мемелекеттік реттеудің ... ... ... ... осы ... ... ... үшін шешілуі тиіс мәселелер
келесідей:
- ... ... ... ... ... алу;
- осы аймақтарда тұратын халықтардың өмір сүру сапасын және деңгейін
көтеру үшін материялдық негіз құру жөнінде ... ... ... ... ... ... адамдардың денсаулығына өте қауіпті ауылдық
аймақтардан, кіші және ... ... және ... ... ... басқа аймақтарына орын ауыстырғысы келетін халықтар үшін
қажет жағдайлар жасау;
- шетелдік ... және ... ... ... және ... ... дағдарыстың нақты белгілері:
- өндіріс қарқынының төмендеуі;
- халықтың өмір сүру ... ... (жан ... ... ... жұмысбастылыққа қатысты жағымсыз ... етек ... ... ... демографиялық, экологиялық, әлеуметтік қызыметтер көрсету саласындағы
мәселелердің күшеюі және ... ... ... ... ... мен ... әрбір аймақ өзімен- өзі жеке дами алмайды, өйткені ... ... ... ... үшін оның ... де ескерілуі
керек. Сондықтан да экономиканы ... ... ... ... ... ... ... әрбір аймақ үшін бағдарлама дайындап, сол
бойынша әрбір аймақ өзінің даму бағытын жүзеге асырады. Мемлекет ... ... үшін ... ... ... ... қажет. Оларға төмендегілерді жатқызуға болады:
- еліміз аймақтарының табиғи - климаттық жағдайының айырмашылығы;
- аймақтың өнімділігін ... ... ... ... ... және ауқымы. Бұл тек ауылшаруашылық, пайдалы қазбаларды ... ... ... ... ... жағдайына және халықтың өмір сүру
жағдайын ұйымдастыруға да әсер ... ... ... ... жағдайы, соның әсерінен шығындар
артып, бағаның өсіуі байқалады. Бұл ... ... және ... ... ... оның ... ... ықпал етеді;
- инновация енгізу жағынан артта қалуы, өндірістің ескі ... ... ... даму ... ... ... әсер ... технологиялық даму сатысы;
- институционалдық факторлар: жалпы және аймақтық саясаттың нысандары,
саяси жағдайды, аймақтың даму тарихы т.б;
- орналастырудың ... ... ... ... ... алаңдардың бар болуы немесе жоқ ... ... ... ... өндірістік инфроқұрылым;
- әлеуметтік мәдени факторлар. Урбанизация деңгейі, халықтың ... ... ... бар болуы және т.б.;
- орталықпен жүргізілетін макроэкономикалық саясатта ... ... ... ... пен ... ... ... мен міндеттерді жіктеу
үрдісінің толықтай аяқталмауы.
Аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу - ... және ... ... ... ... қамтамасыз етуге қойлған
мақсаттарға жетуді көздейтін мәселелерді шешуге ... ... ... ... мәні - ... ұлттық мақсаттарға жету үшін ... ... ... болып табылады.
Қазақстан үшін аймақтық даму мақсаттары ретінде төмендегілерді атауға
болады:
1.Әрбір аймақтағы халықтың ... ... ... ... ... ... ... Бірінші мақсаттан
айырмашылығы теңестіру ... ... ... ... ... ерекшелінеді. Дағдарыстық аймақтарды құрлымдық ... тек ірі, ... ... бағдарлама көмегімен жүзеге асырылады,
кейбір аймақтарда аталмыш міндетті орындау үшін ... ... ... ... ... функциясы, артта қалған
аумақтарды - даму ... ... ... ... ... ... ... халыққа өз зардабын тигізбеуі тиіс.
3. Аймақтардың кешенді дамуын жеке аймақтық мақсаттармен ұштастыру.
4. Тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету.
Мемлекеттің ... ... - ... әлеуметтік- экономикалық өмір
сүру жағдайыын реттеудің бір бағыты. Ол елдегі жалпы ... ... ... және екі ... қызмет атқарады. Бір жағынан, әлеуметтік
саясатта тікелей және ... ... ... дамудың мақсаттары көрініс
алады, өйткені эканомикалық іс- ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Екінші шағынан, әлеуметтік саясат
экономикалық өсудің факторы болып ... Егер ... даму ... ... ... онда ... ... төмендеп, жұмыс
күшінің сапасы кемиді; қоғамда әлеуметтік ... пен ... ... ... әр елде әр ... ... қалыптасады. Әлеуметтік
саясат қоғамның әрбір мүшесіне заңды түрде анықталып бекітілетін жұмыс
деңгейін қамтамасыз ететін ... ... алу ... кепілдік береді. Нарық
жағдайында мемлекет қоғамның әрбір мүшесіне өз ... іске ... ... ... ... міндетті болады. Әлеуметтік саясатта халықты
әлеуметтік ... ... орны ... ... кезеңде экономика
дағдарысқа ұшырап, қоғамда жұмысыздық пен кедейшілік қалыптасқан кезде
халықты мемлекет ... ... ... мүмкіншілігі қысқарады.
Дамыған елдердің әлеуметтік саясат жүргізу тәжрибесінде бірнеше бағыттар
қалыптасқан: ... ... ... ... ... ... еңбек нарығындағы әлеуметтік шаралар; тұрғын үй саясаты
т.б.
Әлеуметтік сақтандыру – мемлекеттің әлеуметтік ... ең ... ... ... ... ... ... өндірісте жарақат
алған, жұмыскер жұмыс істеуге жарамсыз болып қалдуы мүмкін. Бұл жағдайда ол
табыс табу ... ... ... ... ... ... жолмен шешуге болады. Біріншісі- жұмыкер денсаулығынан келтірілген
зақымға қарай ... ... ... көрсетеледі. Бірақ бір жолғы жәрдем ұзақ
уақытқа жеткіліксіз. Демек, екінші ...... ... ... ... ... қамсыздандыру құқығы- еңбекке қабілетсіз
азаматтарға материялдық және ... ... ... ... сондай-ақ олармен тығыз байланысты заңдық фатілерін анықтау
және дауларды шешу жөніндегі іс жүргізу ... ... ... ... ... және ... түрлі қызметтер
көрсету мен бағып күтудің нақты түрлері болып ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру құқығын
мемлекеттік бюджеттен тікелей қаржы бөлу есебінен мемлекеттік ... мен ... ... ... ету ... ғана ... Кең ... әлеуметтік қамсыздандыру азаматтарды қартайғанша
және еңбекке қабілетсіз болған жағдайда қамсыздандыру мен, ... ... ... ... мен, ... ... ... және олардың еңбек қабілеттілігін қалпына келтірудің маңызды
құралдаы ... ... ... ... және ... ... жүргізіп және қолдап отырғаны белгілі бір әлеуметтік ... ... ... ... ... дегеніміз – барлық байлығын, ішкі ... ... ... және ... ... ел ... ... қоршаған ортаны қорғауға, білім алуға керек ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға жұмсап
отырған мемлекет. Адам баласының сонау Аристотельден бастап ұрпақтан-
ұрпаққа жалғасқан ... ... ... мемлекеттік дамудың
әлеуметтік басымдылығы өткен ғасырдың алпысыншы және жетпісінші ... ... ... ... ... Кейін бұл алдыңғы қатарлы елдердің
экономикалық дамуының ... ... ... ... болды. Соның
арқасында тұрмыс дәрежелері қатты өсті. Адам капиталы, адам ... ... ... әлем елдерінде, мемлекетаралық салыстырғанда кеңінен
қолданыла бастады.
Қазақстан республикасының реформасының негізгі ... бірі ... ... құру. Бірақ мұның мәнін кез-келген қарапайым адамның
түсіндіріп беруі мүмкін емес. ... ... идея ... ... ... ... ... өте төменгі деңгейде тараған. Қалай
дегенде де бұқара халық белгілі бір дәрежеде, әлеуметтік мемлекет дегеніміз
не, оның ... ... ... тән ... ... ... ... қажет. Сондықтан, әлеуметтік мемлекет ... ... де ... бірі ... атап көрсетеміз.
Кесте 1
ҚР аймақтар бөлігіндегі сандық және сапалық ... ... ... ... ... |Қалалар |Ауылдар |
|(облыстар) |орталығы ... ... ... ... ... |
| | | ... | | | ... |Астана ... ... |17 |10 |712 ... |Ақтөбе |670 000 |301 000 |12 |8 |441 ... ... ... |16 |3 |0 ... қ. ... |- |- |0 |0 |0 ... қ. |Астана |- |- |0 |0 |0 ... ... ... ... |7 |2 |189 ... ... ... |15 |10 |857 ... ... ... ... |10 |4 |367 ... ... ... ... |12 |2 |512 ... ... ... |9 |11 |557 ... ... ... ... |16 |5 |769 ... |Қызылорда |607 000 |226 000 |7 |3 |269 ... ... ... ... |4 |3 |49 ... ... ... |125 000 |10 |3 |504 ... ... ... |98 000 |13 |5 |744 ... ... ... |12 |8 |932 ... |- |13 224 00|0 |160 |154 |6 902 |
| | |0 | | | | ... ... ... ҚР ... ... ... 2009 ... | ... ... ... ... ... - өте ... пайда
болған әлеуметтік саясатқа келіп тіреледі. ... ... ... Рим ... ... өте ... адамдарға нан тарату мен ойын-
сауықтар ... ... ... ... XIX ... ... «әлеуметтік мемлекет» ұғымын алғаш рет ұсынған неміс ғалымы
Лоренц Фон ... ... Ол ... ... өз ... және қоғамдық дамуға дағдыландырып, үйретуге міндетті, себебі,
бірінің дамуы – екіншісінің дамуына шарт ... ... ... ... мәні де осы ... табылады» деп көрсеткен. «Әлеуметтік
мемлекет» деген ұғымның пайда болуы «полициялық» мемлекеттен, «қоғамдық
келісім ... және ... ... ең ... ... ... әлеуметтік функцияларды жүзеге асырушы мемлекетке
өтуін ... ... 60 ... ... ... ... мемлекеттер,
мысалы, Францияда, Германияда, Швецарияда және Англияда, т.б. ... ... ... негізгі өмір сүру шарты – қоғамдағы жағдайы нашар
топты қолдау үшін халықтық ... ... бір ... бөле ... ... ең ... ... болып табылады. Әлеуметтік
мемлекеттің қалыптасуы өте ... және ... толы – ... ... және ... ... билік пен жеке тұлғаның арасындағы ... ... ... әлеуметтік мемлекетке өтуін жылдамдатты. ... ... ... басты принциптер дүниежүзі ... мен ... ... құжаттарда көрсетілген. Әлеуметтік мемлекеттің басты идеясы
– гуманизм принциптері негізінде қоғам өмірін саяси саяси және ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам дамуына
жағдай жасау, бүгінгі таңда әлеуметтік мемлекеттің мәні туралы ... ... ... ... ... туралы берген анықтамаларында бұл - ... ... өмір ... ... ... ... әлеуметтік
жағынан қорғауға ұмтылған мемлекет. Әлеуметтік мемлекет - әр азаматтың
жақсы ... ... ... ... ... ... таланттары мен
шеберліктерін толық дамыту үшін барлық азаматтарға мүмкіндік жасайтын
мемлекеттік биліктің ... ... ... Мұндай мемлекет адам мен
қоғамға қызмет етеді және әлеуметтік әділеттілік, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... арасында жаңа типті
байланыстарды қалыптастырады. Әлеуметтік мемлекеттің ... ... ... оның ... ... білу ... ... белгісіне - әлеуметтік
саясатты жүзеге асырудағы құқықтық табиғаты, ... ... ... және ... ... жатады, екінші - әлеуметтік
сақтандыру жүйесінің жасақталуын айтуға ... ...... ... ... - ... ... жұмыспен және
мемлекеттік қорғауды қамтамасыз ететін мемлекеттк жүйенің ... ...... әрбір мүшесіне мемлекеттің әлеуметтік қолдау көрсетуіне
жатады, алтыншы - өз азаматтарының ... ... ... ... арттырумен сабақтасқан.
Әлеуметтік мемлекеттің пайда болуы – құқықтық мемлекет ... ... ... ... жоқ. Жеке тұлғаның азаматтық
құқығы мен бостандығының басымдылығы – ... ... ... ... де өмір ... ... болып қала береді. Дегенмен,
әлеуметтік мемлекет өзінің өркендеу жолында, қоғамның әрбәр мүшесінің
тіршілік етуіне ... ... ... үшін ... ... ... ... пен бостандық мазмұнының шынайы кеңеюіне ұмтылады.
Ерекше айтатын жағдай, ... ... ету ... жоғары болуы -
әлеуметтік жағынан қамтамасыз ... ... адам ... ... ... ... ... саяси белсенділігі төмендейді,
мемлекетке сенімсіздік пайда болады, саясатқа селқостығы ұлғаяды, құқық ... ... ... ... ... емес ... ұғым қалыптасады.
Әлеуметтік мемлекеттің өмір сүруі құқықтың мемлекетпен бірлікте екенін атап
көрсету қажет. Өйткені, әрі құқықтық, әрі ... ... те ... дамуы мен игілігі үшін тиімді жағдайлар жасауға тырысады. Сонымен
құқықтық мемлекеттің тұжырымдамасы негізгі ... ... ... ... мейлінше азайтып, мемлекеттің жеке тұлға өміріне қол сұғуына
заңды түрде шектеу ... ... ... ... қажет. Әлеуметтік
мемлекет болса, бәрінен ... ... ... ... адам ... қажетті материалдық жағдаймен, ұлттық табыстың
әділ және ұтымды бөлінуін қалыптастырумен қамтамасыз етуге ұмтылады. Нақты
айтқанда, тұлғаның жеке ... ... және ... ... - ... ... принциптердің тұтастығының негізін құрайды. Солай десекте,
құқықтық мемлекет тұжырымдамасы мемлекеттік органдардың ұлттық ... ... ... және ... да игіліктерді бөлу процесіне
қатыспауын да мойындайды. Бірақ әлеуметтік мемлекет әр ... ... ... ... ... ... ұлттық табысты бөлумен айналысуға
міндетті, осы процесті ұтымды түрде ... ... ... қоғамда пайда
болатынтеңсіздіктерді болдырмауға тырысады. Әлеуметтік мемлекет өзінің
қызметін азаматтардың қоғамдық белсенділігімен ... ... ... аулақ болуға, жеке бастың мәртебесін қорғауға, ... ... ... ... ... ... ... кезеңде демократиялық мемлекет бәсекелестікті шектеу мен оны
қайта қалпына келтіру арасындағы ... ... өз ... және ... принциптердің тиімді мөлшерін табуға ұмтылуда. Кез
келген қоғам тіршілік құрылымының ... ... ... ... ... ... ... отырып, дами алады.
Қазақстан Республикасының конституциясында біздің еліміздің әлеуметтік
мемлекет ... ... ... ... ... әлеуметтік құқықтық
мемлекеттің идеясын конституциялық бекітуден оны шын мәнінде жүзеге ... ... ұзақ та қиын жол ... Сол үшін де ... ... қажетті әлеуметтік-саяси базаны құру, мәдениетті өркендету ... да алғы ... ... ... алдында сапасы мен саны әлемдік нарыққа сай келетін жалдамалы
еңбекке ... ... ... ... тұр. ... ғана ... ... туралы сөз қозғауға болады. Мемлекеттік биліктің қандай
түрі болғанына қарамастан, жуық ... ... ... ... ... ... сондықтан да таяу арада бізде әлеуметтік
мемлекет құрылуы өте қиын. Әлеуметтік мемлекеттің жемісті өмір ... ... ... ... ... қызмет ететін, дамыған ... ғана ... ... белгілі сипаттамсы бар әлеуметтік мемлекет туралы
ереже ... ... ... көрсетілуге тиіс, ол өкімет
билігіндегі және қарапайым азаматтардың өз ... ... ... ... Ол ... ... функциясы мүқият қарастыруды қажет
ететін маңызды мәселе болып табылады. ... ... ... ... қалыптасу тарихын саралап талдау, әлеуметтік қамсыздандыру функциясының
кезек күттірмейтін проблема екендігін дәлелдеді. Ол – ... ... ... болғандықтан және әлеуметтік сапаға жетуге
жасаған қадамы болғандықтан, ... және ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру өндірістегі
материалдық игілік – жасына, жынысына, денсаулық, т.б. жағдайына қарамастан
қоғамның барлық мүшесіне ... ... ... ... ... ... құқықтың негіздің пайда ... мен ... ... ... ... мемлекеттің өз міндетіне алуымен
тікелей байланысты. Одан әрі бұл ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік құрылымын
құру барысында жүзеге асырылады.
Осындай мемлекеттің басқа да атрибуттары - әлеуметтік сақтандыру, әл-
ауқат ... үшін ... ... ... ... алуы - ... ... Әлеуметтік мемлекеттің екінші
функциясы – білім және денсаулық сақтау ... ... ету. ... функция тек әлеуметтік мемлекетке ғана тән еместігін айта кеткен жөн.
Адамдардың физикалық және экономикалық ... ... алғы ... олар кез ... ... типіне қарамастан жүзеге
асырылады. Ал әлеуметтік мемлекетке келетін болсақ, онда олар ... ... ... ... да, сол ... қамтамасыз ету –
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... құру) айналады. Әлеуметтік мемлекеттің үшінші
функциясы - әлеуметтік ... Оның ... ... ең ... ... ... ... жауапкершілігінің қалыптасуына байланысты
еді. Әлеуметтік мемлекеттің төртінші функциясы - ... ... Оны ... ... – барлық адамдардың бірдей әлеуметтік қолдау
табу атрибутының пайда болғанынан бастап ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің ертеректе қалыптасқан механизмі ... ... ... ... принциптерін жүзеге асыру – теңсіздікті
толығымен ... ... ... ... ... ...... қамтамасыз ету.
Германияда Веймар Республикасы кезінде мемлекеттік функция ... ... және Ф. ... «Жаңа курс» саясатында маңызды рөл атқарған бұл
функция тек қана ... ... ... ... шын ... ... қызмет бөлігіне айналған.
Әлеуметтік мемлекеттің барлық жиынтығы – негізінде әлеуметтік
мемлекеттің алтыншы ... ... ... ол - ... қызмет
көрсету. Бұл ХХ ғасырдың соңғы он жылдығында ... ... ... ретінде көрінеді және оның дамуының ең жоғары деңгейдегі қозғалысын
білдіреді. Іс жүзіне келсек, бұл ... ... ... мемлекеттің
индивидті жаппай басып-жаншу күйінен, әрбір адамның мүддесіне бағындырылған
және қоғамға қызмет көрсететін мемлекетке өту деп қарастыру жөн болады. ... ... ... ... ... ... ... отырып,
азаматтық қоғам механизмі арқылы тікелей іске асырылады. Ал азаматтық
қоғам, сайып ... ... ... ... функциясы болып
табылады.
Әлеуметтік мемлекеттің жетінші функциясы – мемлекеттік саясат жүргізу.
Бұл функция әлеуметтік мемлекет дамуындағы жаңа құбылыс. Ол ... ... ... ... ... ... асады. Мемлекеттік
саясатты жүргізу құрылымдағы өзгерістерге, олардың материалдық және рухани
қажеттіліктерінің қанағаттандырылуына байланысты ... ... ... оның ... ... арақатынасына қатысты мемлекеттің жалпы
саясатының ажырамас бөлігі болып табылады. Сонымен, ... ...... принциптерін жеке жауапкершілік принциптерімен
толықтыруды, оларды ... ... ... және ... билік
органдары өзара көмек көрсету мен ... ... ... ... құруға қабілетті әлеуметтік топтарды қолдауға өз ... ... ... ... кәсіби құрылымдарды, жергілікті
қауымдарды, коопертивтерді, аймақтық ұйымдарды, қоғамдық бірлестіктерді
т.б. ... ... ... мемлекет, ең алдымен, жеке
жауапкершілікті қалыптастыруға ықпал етуге тиісті. Жеке ... ... ... ... адамдардың іскерлік белсенділігін арттыруға
қажетті жағдай жасау қажет.
Әкімшілік белгілеген облыс шекараларында ... ... ... даму ... өзгешеліктері бірден көзге
түседі. Аса маңызды ... ... және ... өмір ... мен ... ... дерліктей барлығында өте үлкен
алшақтық бар.
Халықтың жан басына шаққандағы ЖІӨ ... ... ... ... ... (581,7 мың ... мен ... облысындағы ең төменгі
көрсеткіші (50,2 мың теңге) араларындағы алшақтық 2000 ж. 11,6 есе ... ... ... ... ... ... ... Атырау облысындағы ең
жоғары шама мен Алматы ... ең ... шама ... 3,1 ... бар, ... қылмыс саны бойынша (бұл инвестициялық тәуекелдің
құраушысы болып табылады) ауытқу- 5,4%. Маңғыстау ... ... ... ... ... ... ... 134,6%-н, Оңтүстік
Қазақстанда - 72,0%-ды құрайды.
Өндірістік және өндірістік емес бағыттағы өнеркәсіп, ауыл ... ... ... ... ... ... ... өндірістік
және рыноктық инфрақұрылым және т.б. секілді маңызды салалар ... ... ... ... елеулі мөлшерге жеткен.
Облыстардың ішінде үлкен, орта, шағын ... ... ... ... ... ... сәйкессіздігі бұл ауытқуларды одан
сайын тереңдете ... ... ... ... және ... ... Объективті себептерге облыстарда қалыптасқан экономикалық
әлеуетті, олардың ... ... және ... ... дейін
өнім шығару сатылары бойынша негізгі салалардың технологиялық ... ... пен ... ... ... шаруашылық
байланыстары, экологиялық жағдайлары, реформаларға дейінгі ... ... және т.б. ... ... Ал субъективті себептер
ретінде экономистер аймақ экономикасын ... ... ... ... жекешелендіру, институциналдық өзгертулер
саласында ... ... ... жасанды рынок құрылымын құру және
т.б. деп санайды.
Қазіргі кезде ҚР ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2002-2006 жылдарға арналған
аймақтық саясат Тұжырымдамасында Жалпы аймақтық өнім (ЖАӨ) және жан ... ... ... көрсеткіштері бойынша Қазақстан аймақтары 6 топқа
бөлінеді [4, 11б].
Бірінші топқа ЖАӨ мен жан ... ... ... көрсеткіштері
жоғарылау аймақтар кіреді. Бұл ... ... ... секторы бар, ғылыми-техникалық көрсеткіштері жоғары ... ... ... ... ... ... ... бай облыстар:
Маңғыстау, Атырау жатады. Бұл облыстарда Қазақстан халқының 5,2%-ы ... жан ... ... орташа табыс ең жоғары болып табылады. Олар елдің
өнеркәсіп өнімдерінің 1/3- 33,4%-н өндіреді.
Үшінші топ- ... ... ... ... бай өнеркәсіптік
облыстар: Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қарағанды. Оларда жергілікті шикізатты
пайдаланатын ірі ... және ... ... ... ... етеді. Жан
басына келетін орташа табыс жеткілікті түрде ... және ... ... ... табиғи ресурстарға да, ауыл шаруашылығы үшін
пайдаланатын жерлерге де бай ... ... ... ... ... ... ... облыстары. Алғашқы екі облыстың жан басына
келетін ... ... ... ... көрсеткішпен сәйкес келеді,
ал қалған екеуінің көрсеткіштері бірталай төмен. Олар ЖАӨ-ң 17,2%-н, оның
ішінде ауыл ... ... 35,2%-н ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан облыстарында
машина жасау, оның ... ... ... өндіріс жақсы дамыған
және ауыл ... үшін ... ... де ... ... ... орташа деңгейден төмен. Республикалық ЖАӨ-дегі үлес- 8,3%,
ауыл шаруашылық өнімдерінде- 16,6%, өнеркәсіптік ... ... топ - ауыл ... ... Ақмола, Алматы, Қызылорда.
Халықтың табыстары төмен, республикалық ЖАӨ-дегі үлесі- 10,8%, ... ... ... ҰҒА ... институтының ғалымдары Қазақстан аймақтарын табиғи-
ресурстық әлеуеті мен өндірістік мамандану сипатымен байланысты ... даму ... ... төрт ірі ... ... ... [33.
40-46б.].
Бірінші топтың қатарында ғылыми- өндірістік әлеуеті жоғары, ауыр
өнеркәсіп ... ... ... жоғары технологиялық өндірісті құру
үшін қолайлы жағдайлары жеткілікті аймақтар бар. Олар: Шығыс ... ... ... ... ... ... қатарына стратегиялық маңызды, өте ... ... ... ... ие және ... ... ... бірігуге
қабілетті, ғылыми- техникалық әлеуетті ... ... ... облыстар: Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Батыс ... ... ... ҚР ... ... қалыптастыруда жетекші аймақтар:
Ақмола, Жамбыл, Қостанай, Оңтүстік Қазақстан, Алматы облыстары.
Төртінші топ - бұл ауа райы, топырағы, әлеуметтік- ... ... ... ... нашар, экономиканың тиімсіз құрылымын
қолайлы ету мүмкіншіліктерін қатаң шектейтін және өмір сүру ортасы ... ... ... ... ... Семей, Қызылорда, Атырау,
Маңғыстау, Оңтүстік ... ... ... белгілеріне байланысты топтастыру аймақтарды дамыту
бағыттарын анықтауға, олардың деңгейін ... ... ... ... береді. Айтар болсақ, бірқатар аймақтарды ... ... ... ... қайта құру, өндірістік аппаратты
жаңарту, ғылымды қажетсінетін өнім ... ... ... ... ... ... мен құрал-жабдықтар өндіру жатады.
Көмірсутек пен басқа да шикізат ... бай кен ... ... ... ... жаңа технологиялар енгізу және ... ... ... ... ... ... кешенді қайта өңдеу
қажеттілігін туындатады.
Ауыл шаруашылық- шикізаттық аймақтар үшін жаңа ... ... ... ... және т.б. ... ... отырып,
ауыл шаруашылық өнімдерін қайта ... және ... ... ... ... ... мамандануды тереңдету саясатын жүргізу
керек.
Тоқырауға ұшыраған аймақтарды дамыту үшін ... ... ... ... ... ... жан-жақты қарастырылған мақсатты, кешенді
бағдарламалар қажет.
Бұл мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... артта қалған аймақтарды қолдау мен
ынталандырудың дәстүрлі механизмдерін қолданады. ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға, жеңілдетілген несие
беру мен бюджеттен тікелей қаржыландыруға басты орын беріледі. ... ... ... ... ... мақсатты бағдарламалары арқылы
шешімін табуы тиіс.
2. ... ... өсу ... ҚР ... бюджеттің басқарылуы
мен қалыптасуын талдау
2.1 ҚР аймақтық бюджетін қалыптастырудың экономикалық негізін талдау
Мемлекеттiң құрамы ... ... ... бiрi осы ... ... субъектілерiнiң аймақтық бюджеттер және қаражаттарын
қамтитын (аймақтық ) аймақтық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк саясат
жүргiзедi, құрылыс және тұрғынның бiлiм, ... ... ... ... ... ... аймақтық өкiметтерге iлiге
жолдардың мазмұнды, құқылық тәртiп, айналадағы ортаны қорғауды және ... ... ... аумақтардың экономикалық және әлеуметтiк
дамытуын деңгейлердi теңестiру iске асады.
Аймақтық қаражаттардың негiзгi ... ... ... ... ... пайдалана, өкiметтiң аймақтық органдары ... ... ... және аумақтардағы өнiмсiз салаларының
пропорционал ... ... ... ... және ... аймақтық тұжырымдамаларының өндiрудi
маңыздылығының өсуi, мақсатты бағдарламалар, кеңейту және ... ... ... ... және ... ... ресурстарын қолданудың
әдiстерiнiң әбден жетiлдiруi.
Аймақтық қаражаттардың басқа көзi ... ... ... ... коммуналдық кәсiпорындар, кәсiпорындар, фирмалар,
ұйымдардың әлеуметтiк-мәдениеттi және тұрғын-үй мұқтаждық бағытталатын
қорлары және үшiншi көз - ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен тыс қорлары. Олар мақсаттық
тағайындауларды жиi алады.
Аймақтық органдардың қаржы ... ... ... ... ... және бұл ... берiлген мүлiк құқықтары, өз бюджеттерiн қарап,
бекiтiп орындап, тапсырған ... ... ... ... ... ... ... алуға құрауға мүмкiншiлiк бередi.
Аймақтық бюджеттер аймақтық экономиканың бас тиiмдiлiк көрсеткiшi болып
табылады, олардың көпшiлiгiнде қамтамасыз ... және ... ... ... өйткенi олардың iшiнен жергiлiктi және тамақ өнеркәсiбi,
коммуналдық шаруашылықты салалардың дамытуын қаржыландырады.
Аймақтық бюджеттердiң ... мәні ... ... Бұл бюджеттер келесi функцияларды орындайды: өкiметтiң
аймақтық органдарының қаржыны қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... арасындағы үйлестiрiлу
және қолдану. Бұл қорлар; кәсiпорындар, ұйымдар, мекемелер, ... бұл ... ... ... ... ... бақылау.
Маңызды мән қоғамның әлеуметтiк инфрақұрылымының мазмұн және дамытуына
мемлекеттiк құралдардың үйлестiрiлулерiнде ... ... ... ... ... ... айналадағы ортаны қорғауға мемлекет
аралық шығындарының қаржыландыруында өйткенi олардан кейiн болады.
Қазақстандық бюджет ... ... ... ... ... сызығында мұра еттi. Әсiресе көрiнетiн өкiметтiң
әртүрлi ... ... ... ... ... дәстүрлерi. Отандық бюджет жүйесi ... ... ... салықтар тұрақтанады.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесi әр түрлi ... ... ... және ... ... нормаға негiзделген
жиынтық, сонымен бiрге олардың өңдеуi, қарастыру, бекiту, орындау және
бақылаудың процессi ... ... ... ... ... экономикалық
аймақтарды бюджеттердi қоса) жергiлiктi бюджеттер және мемлекеттiң
мерзiмiнен ұзартылған ... ... ... ... ... тыс ... ... жұмыс iстейдi.
Қаржы жылына республикалық бюджеттi Қазақстан республикасының заңымен
бекидi, жергiлiктi бюджеттер - ... ... ... ... ... жылына бюджеттен тыс ... және ... және ... - ... ... қорларының бюджеттерi
бұл қорлар туралы заңмен сәйкес бекидi [14, 2б].
Қазақстан республикасының бюджеттiк ... ... ... ... және ... ... жүйе кiретiн ... ... ... тұрақтанады.
Бюджет жүйесiнiң бiрлiгi бiртұтас заңға сүйенген базасы, бiртұтас
бюджеттiк классификацияның қолдануы, бюджеттiк ... ... ... ... формасының бюджеттi бiр ... ... ... ақша жүйенi бiрлiкпен қамтамасыз етiледi. Мақсаттық
бюджеттiк ... ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуде негiзделген ол табысты қайта бөлiсу, жасау
арқылы.
1 ) ... ... ... ... Қазақстан республикасының салық және кеден заң қойылған салық және
кеден түсулерiнiң мемлекет ... ... және ... ... ... табысқа сомалар, жататын алуларын шегермеге,
мемлекет аралық ... ... ... бұл ... және ... республикалық дәрежедегi қалалар бойынша ... ... ... ... ... ... анықталады;
- өкiлеттiктердiң ол көрсетiлген заңдар үкiмет анықталатын Қазақстан
республикаларының салық емес түсулерi шеңберiнде;
- капиталы бар операциялардың мемлекеттерi ... ... ... заң қарама-қайшы емес басқа түсулер;
2) алған тұратын (гранттар ) ресми трансферттер:
- iшкi ресми ... ... ... ... ... ... және шет мемлекет алынатын сыртқы ресми
трансферттер;
3) ... ... ... ... ... өтеу ... iшкi және сыртқы көз қажеттi тұратын үкiмет қарызға алулары;
4) мiндеттемелердiң орнын толтыруы үшiн ... ... ... ... ... ... өтеуiненгi түсулерi, сонымен бiрге
мемлекеттiк меншiктiң мемлекеттiк акциялардың пакетiнiң сатуынан ... ... [27, ... ... ... ... бюджеттен мемлекеттiк
бағдарламалар және қосатын шаралардың қаржыландыруы қамтамасыз етiледi:
1) Жалпы сипаттың мемлекеттiк қызметтерi және ... және ... ... ... қамтамасыз ету бойынша ... және ... ... тағы ... ... ... ... қорғаудағы мемлекет аралық шығындары, шығындар:
- бiлiмнiң төңiрегiдегi және ... ... ... ... және қолданбалы ғылыми зерттеулер;
- қорғаныстың төңiрегiдегi, қоғамдық рет және ... сот ... - ... ... ... және ... ... төтенше
жағдайларының ескертудiң төңiрегiндегi;
- туризм, спорттың ұйымдары және мәдениеттiң саласында бойынша орталық
атқарушы орган атқарылатын шаралар бойынша;
- ... ... ... ... ... ... ... ретiнде және зейнетақы төлемдер үшiн Зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... республикасының үкiметтерi, мемлекеттiк алашақтың қызмет
көрсету шығындарын қоса бағдарламалармен сәйкес басқа мемлекет аралық басты
шаралар бойынша;
2) Әдеттегiдей қысқа ... ... және ұзақ ... ... ... үшiн ... ... бюджеттен мемлекеттiк
банк арқылы ерекшеленетiн бюджеттiк құралдар.
Мемлекеттiк алашақтың негiзгi сомасының ... ... ... ... ... бағдарламалар және шаралардың қаржыландыруы
қамтамасыз етiледi. Мемлекет аралық бағдарламалар және шаралардың бөлiгiнiң
iске асыруына жергiлiктi бюджет арқылы рұқсат етiледi.
Жергiлiктi ... ... ... ... ... ... жұмыс жасаудың есепке алуы бар тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық
бiрлiктерiнiң бюджеттерiн өз алдына өндеп ... ... ... өткен қаржы жылына тиiстi жергiлiктi бюджеттi орындау туралы
алдағы қаржы жылы және ... ... ... ... ... экономикалық аймақтарды бюджеттер арнайы ... ... ... ... ... ... ... ретте және арнайы экономикалық аймақтардың
Қазақстан республикасында туралы заңмен және арнайы экономикалық аймақтар
туралы ... ... ... ... ... бекiп жүзеге асады.
Облыстық бюджетпен және облыстық мәннiң аудандар және қалаларының
бюджеттерiнiң арасындағы мемлекет аралық салықтар, ... және ... ... ... ... ... ... және
бекiтiлген тиiстi өкiлеттi.
Жергiлiктi бюджеттерде түсулер қосады:
1) тұратын бюджеттердi жергiлiктi табыстар:
- ... ... және ... ... салық заң қойылған
жиындар;
- бөлiп шығарулардың ... ... ... ... ... ... ... салықтарынан, өлкенiң әлеуметтiк-экономикалық
дамытуын деңгейдiң есепке ... ... заң акт ... ... емес ... ... алған тұратын ресми трансферттер:
- мақсаты бар атқарушы органдардың жоғарғы жергiлiктi бюджеттерiнiң
олардың бюджеттерiн ... ... ету ... iшкi ... халықаралық ұйымдар және шет ... ... ... ... ... ... ... үзiлудiң жамылғысы үшiн төменде тұрған
бюджеттермен жоғарғы бюджет сезiмiмен құралдардың түсулерi;
4) бұрын берiлген ... ... ... ... ... ... қосады:
1) басқарудың жергiлiктi мемлекеттiк құрылымдарын мазмұнға шығындар
және бойынша бағдарламалардың жергiлiктi атқарушы ... ... ... ... атқарушы орган өткiзiлетiн қоғамдық құқылық тәртiптердiң
қамтамасыз етуi және қауiпсiздiктер;
- бiлiмге және денсаулық сақтауға;
- тұрғынның жеке дәрежелерi үшiн ... ... және ... заң ... белгiленген жеңiлдiк
- шаруашылыққа, сәулеттендiруге, сумен жабдықтауға және ... ... ... ... ... ... мәдениетке, туризмға,
спортқа, мазмұны және бос ... ... ... ... жер ... ... ... ауылшаруашылық
тауар өндiрушiлердiң қолдауы, ... ... ... зиян
келтiрушiлерi бар күресi және малдардың аурулары және басқа мақсаттарға;
- экологиялар және тиiмдi табиғатты пайдалануды ұйым;
- шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... және техногендi сипаттың төтенше жағдайларының ескертуiне;
2) әдеттегiдей қайтарымды ... ... ... жедел және ұзақ
мерзiмдi мемлекеттiк және аймақтық ... ... ... банк арқылы ерекшеленетiн бюджеттiк құралдар;
3) алған қарыздардың ... ... ... ... ... ... ... туралы заңдағы (республикалық
дәрежедегi қалалар) облыстық бюджеттердiң өткiзуден тыс ... ... ... ... ... ... мемлекет аралық
салықтар және жиындардың облыстар және республикалық дәрежедегi қалаларды
бюджеттерiнде, сонымен бiрге ... ... ... ... ... ескерiледi.
Резервтiк қорлар ойда болмаған шығындардың ... ... және ... ... ... құрастырады.
Құралдардың тиiстi жылға бюджеттердiң шығындарының құрам бекiтiлген
өлшемдердiң резервтiк қордан шекке үйлестiрiлу және қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... деңгейге
байланысты өндiрiп алады және сәйкесiнше қай соңында ағымдағы қаржы жылының
күштерiн жоғалтады жергiлiктi атқарушы органдар.
Республикалық және ... ... ... ... ... рет ... ... республикасының үкiметi және
жергiлiктi атқарушы органдармен сәйкесiнше бекiтiледi.
Резервтiк қордың өлшемi тиiстi бюджеттi көлемнiң екi пайызынан ... ... ... қаржы балансы арнайы экономикалық
аймақтардың бюджеттерiн ... ... ... тыс қорлар ... және ... ... ... ... ... ... Алдағы жылға және мерзiмiн ұзартылған мемлекеттiң ... ... ... ... ... бюджет саясаттың негiзгi
бағыттарының ... ... ... рет ... қаулы бюджет
жобасының құрастыруының мерзiмдерi ... ... ... ... ... болатын арқасында, және оның Қазақстан
Республикасының қаражат министрлiгiне ұсынады.
Республикалық және жергiлiктi бюджеттердi ... ... ... рет ... заңмен негiзде анықталады.
Республикалық және жергiлiктi бюджеттердi құрастыру және қолданудың
ережелерi ... ... ... ... ... және
Қазақстан республикасының үкiметтерiмен бекидi.
Мемлекеттiк бюджет бағдарламалар бойынша қызметтердiң жұмыс ... ... ... ... ... ... ... өндiрiп
алады, конкурстық негiзде.
Кесте 2
ҚР дамуының негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері*
|Көрсеткіштер ... ... |16 455 ... мың адам | ... саны |5,8 ... % | ... ... жалақы |77 464 ... 2011ж., ... | ... |8,4 ... қаңтар-ақпаны 2010ж | ... ... | ... |107,0 ... % | ... мерзімді экономикалық индикатор|106,7 ... ... 2010ж | ... қатысты) | ... ... ... ҚР ... ... жедел ақпараттарынан, 2011
| | ... ... ... ... ... өсім бар, яғни ... өсу бар деген сөз, ал инфляция деңгейін өткен ... ... ... ұстап тұру үкіметтің басты назарында және де
ол ҚР Ұлттық банкінің жұмысының ... ... Ал енді ... ... уақыттағы өсуін көрейік. (Кесте 3)
Кесте 3
ҚР экономика ... өсу ... ... ... ... 2011ж
қаңтар-ақпаны 2010ж қаңтар-ақпанына қатысты, %-бен)*
|Көрсеткіштер ... ... |105,6 ... ... |101,9 ... |103,8 ... |113,6 ... |106,9 ... |112,5 ... ... кесте ҚР Статистика агенттігінің жедел ақпараттарынан, 2011
| | |
| | ... ... ... және ... ... ... сәйкесiнше республикалық және жергiлiктi бюджеттер ... ... ... ... ... ... ... мерзiмiн ұзартылған қаржы
балансының жобасы Қазақстан Республикасының мақұлдалған үкiметiмен алдағы
қаржы жылына ... ... ... ... Республикасы және
республикалық бюджетi бар шамаланған арақатынастар тағы басқалар ... ... және ... ... ... ... ... нормативтарының шамасының анықтау ... ... ... ... ... ... өңдеудiң мұрындық болады.
Республикалық бюджеттi жоба ... ... ... ... ... классификациямен сәйкес өндейдi.
Республикалық бюджет туралы заңның жобасында түсулердiң ... ... ... ... ... салықтардың үлестiрiлуiнiң нормативтары
сонымен бiрге шығындардың шектi өлшемдерi ... ... ... ... ... төменгi функцияларға және мекемелерi,
бюджеттi (профицит ) дефициттiң өлшемiнiң нұсқауымен, сонымен ... ... және ... ... бюджеттi бекiту
және енгiзуi Мәжiлiсте басында олардың ... ... ... бiрлескен мәжiлiстерiнде болады, содан соң Сенатта.
Талқылау қарастырылатын ... ... ... ... ... ... және ... республикасының экономикасының
министры, Қазақстан республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республиканың
Парламентiнiң ... ... ... жылына республикалық бюджет есеп беру жылының кешiктiрмей
15 желтоқсанының Қазақстан Республиканың ... ... ... ... ... Республиканың Парламентiмен кезектi қаржы ... ... ... ... 15 ... дейiн қабылданбаса,
Қазақстан республикасының президентi республикалық бюджеттi парламенттi
бекiтуге дейiн ... ... ... ... ... I ... республикалық
бiртұтас қаржы жоспар туралы жарлық шығарады.
Бiртұтас қаржы ... ... ... ... үшiн ... iске ... ... құрастыру, бекiту және орындау Қазақстан
республикасының қаражат ... ... ... классификациямен
сәйкес iске асады.
Облыстық мәннiң қалалары және ... ... ... ... ... салықтар және табыстардың үлестiрiлуi қаржы
жылына (қалалық) облыстық бюджет туралы олардың ... ... ... ... ... алады.
Жергiлiктi өкiлеттi және атқарушы органдар ... ... ... тыс табыстар мен шығындары ... ... ... және ... жағы бюджеттерiн орындауды процесске
жоғарғы мемлекеттiк құрылымдар және жергiлiктi атқарушы органдарын кiрiсуге
рұқсат ... ... iске ... үшiн ... ... бюджеттерге
республикалық бюджеттен субвенцияның түрiнде ... ... ... берiлетiн ресми трансферттердiң көлемi республикалық
бюджет туралы заңмен анықталады.
Жергiлiктi бюджеттердегi өтiмдiктi басқару үшiн ... ... ... жыл ... ... ... ... жылының
басына жергiлiктi бюджеттердiң құралдары ақшаның сырт ... ... ... ... сырт ... өлшемi тиiстi жергiлiктi
бюджеттердi бекiтуде анықталады.
Кезектi қаржы жылына республикалық бюджет ... ... ... ... облыс әкiм және республикалық дәрежедегi қалалары заңның
күшке енуiнен кейiн ... ... ... ... ... ... және оның бекiтуi бойынша шешiмдi екi апта ... ... ... қалалар ) облыстық және қалалық бюджеттi аяқтап
iстелген жобаның вариантының тиiстi маслихатының қарастыруына кiргiзедi.
Екi жетiлiк мерзiмге аудандар және ... мән) ... ... ... ... ұқсас мерзiм бюджеттi бекiту ... ... ... ... ... бюджет жобасы облыстық бюджеттi
бекiтуден кейiн кiргiзедi. Мерзiмдер бұл арнайы экономикалық аймақтарды
бюджеттердi бекидi.
I-тоқсанның ... ... ... ... ... ... маслихаттардың
жергiлiктi бюджетiнiң бекiтулерiне дейiн алдағы ... ... ... ... 1/4 ... ... iске ... берiлетiн Қазақстан Республикаларының қарыздары. Қазақстан
Республикасының Қазақстан республикасының қаражат ... ... ... ... және әдеттегiдей республикалық бюджетте
мемлекеттiк банк арқылы ... ... ... ... анықталады.
Облыс әкiмi және республикалық дәрежедегi қалаларды ... ... ... қаражат министрлiгiн уақытша Кассалық ... үшiн ... ... ... ... ... қарыздары дүрдие алады.
Олардың беруiнiң реті және ... ... және ... ... ... ... жергiлiктi бюджеттердiң
құрастыру және орындау ережелерiндегiмен анықталады.
Республикалық бюджеттi орындауды рет. Республикалық бюджеттi орындау
Қазақстан республикасының ... ... ... ... ... ... ... қаржы мекеме көрсетушi қаражат министрлiгi шешу негiзiндедегi
шығындары өндiрiп алады. ... ... ... ... ... ... ... қаржы жылына және ... ... емес ... ... қолдануының шығындар сметасының
елестете алмауын жағдайдағы олардың жұмсауы керi қайтарып тыюға құқықты.
Барлық мемлекеттiк құрылымдары республикалық бюджеттi ... ... ... әзiрлеуi үшiн қажеттi мәлiметтi мерзiмдердi қойылған
оларда Қазақстан республикасының ... ... ... ... орындауды процесстегi Қазақстан ... ... ... ... ... ... және бюджеттiк ұйымдардың
функциялары және республикалық бюджеттi тапшылықты өтеудiң ... ... ... қатысты өзгерiстер (бюджеттiк классификацияға
сәйкес) мекемелер бойынша ... ... ... ... ... (№125-1-шi 1997 жылдың 16 маусымындағын ҚР заңы.).
Егер Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттiк құрылымдарын бюджет
орындау барысында сәйкес шығындар үлкеетiн немесе облыстың ... ... ... қалаларды табыстарды азаятын нормативтiк актiлер
оларға қаржысының арқасында республикалық бюджеттi жоғалтуларды ақталады
қабылданса және ... ... ... ... ... үлкеюiнiң шығындарның жанында субвенциялардың кiшiрейтуi
өндiрiп алады, облыстарға субвенциялы емес ... - ... ... ... ... ... қосымша шығындардың
қаржыландыруға Қазақстан республикасының үкiметiмен бағыттала алуға осы жыл
өткен ... ... ... қайта орындауының сомаларының бюджеттiк
құралдарының табыстар қаржы жылы қайта орындаудың нәтижесiнде ... ... ... ... ... орындау барысында.
Республикалық бюджетте өтiмдiктi басқару үшiн қаржы жыл iшiнде
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бюджет бойынша құралдар ақшаның сырт резервi қалдықтар
есебiнен құрастырады.
Жергiлiктi атқарушы органдар ... ... ... ... бiрлiктердiң бюджетiн ... ... ... ... ұйымдастырады. Жергiлiктi бюджеттердi орындау облыстық
бюджеттiң шығындарының нтiң ... ... ... бөлу ... ... ), республикалық және облыстық мәннiң қалаларының бюджеттерi және
бекiтiлген бюджеттердiң сомаларының ... ... ... ... жағы ... ... (республикалық дәрежедегi қалалар )
облыстық және қалалық бюджеттердi ... ... ... ... және
республикалық дәрежедегi қалаларды сызық орналасқан ... ... ... ... та ... ... ... экономикалық аймақты ... ... ... ... ... ... арнайы
экономикалық аймақ туралы жағдайда кезектi жылға тиiстi жергiлiктi ... ... ... ... ... ... жиынтықтарынан ұзақ уақыттық
тұрақты норматив арқылы анықталады.
Арнайы экономикалық аймақты ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда бекiтiледi және кезектi жылға тиiстi
жергiлiктi бюджеттерде есепке ... ... ... ... ... ... түсулер мемлекет аралық және жергiлiктi салықтар,
республикалық бюджетке ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақтар орналастырған тиiстi әкiмшiлiк-
аумақтық бiрлiктердiң жергiлiктi бюджеттерi үшiн ... тағы ... ... контингентiнен шығарылады.
Қоғамдық және шығармашылық бiрлестiктерге және субъекттерге мемлекеттiк
қатысу еншi шаруашылық ұйымдарға арқасында республикалық ... ... ... туралы заң ... ... ... ... тыс қор ... ұйымдарға жергiлiктi бюджеттерiн
қаражат бөлуiне рұқсат етiлмейдi.
Бюджеттiк құралдардың бюджетi өткен тиiстi бюджеттi орындауды процесс
пайда ... ... ... қаржыландыруына әкiмдердi шешiм бойынша
бағыттала алуға осы жыл ... ... ... ... ... ... қаржы жылының басына қайта орындаудың нәтижесiнде
орындау барысында алған еркiн қалдықтары, және ... ... ... ... 4 ... ... ... 80% табыстан астам мерзiмiн
ұзартылған бюджеттерге құрайды және қатысу әртүрлi деңгейдiң ... ... ... ... ұзартылған бюджетiнiң ... ... ... ... және республикалық бюджеттердiң арасында жiктеледi.
Меншiктi табыстар аймақтық бюджеттердi құрастырулар ... ... ... саналмайды.
Қалалар, аудандар, поселкелерiнiң реттейтiн ... ... ... үшiн ... аймақтық жоғарғы аймақтық
органдарымен аймақтық бюджет және ... ... ... ... ... ... ... бюджеттердiң табыстарындағы бастаушы жағдай ... ... мән ... реттейтiн табыстардан бөлiп шығаруларда
орналасады. Өлкелер қаржы ресурстермен қамтамасыз етедiғана ... ... ... ... ... ... да олар.
Аймақтық бюджет жасауды жүйе жеткiлiксiз ... және ... ... ... теңестiруге мүмкiндiк туғызады.
Кемшiлiктердiң басы - өкiметтiң жоғары тұрған органдарынан ... ... ... ... ... ... құрастыруында -
реттейтiн салықтардан бөлiп шығарулардың нормативтарының шамасының анықтауы
және олардың құрамының таңдауы.
Аймақтық бюджеттердiң шығындарының өсу ... ... ... ... өсу ... өлкелердiң көпшiлiгiнде асып
дотациялардағы қажеттiлiк пайда болатындығы.
Мемлекетаралық мүдделер және өлкенiң ... ... ... бір ... ... ... ... мүдделердің iс жүзiнде
жүзеге асырылуының 4 мәселесi болады:
1. Жергiлiктi өкiметтер салық ... және ... ... ... ... ... Басқа өлкелердiң
көпшiлiгi, бюджеттiк табыстардың ... ... ... ... ... ... ... қарағанда тәуелсiз салық түсiмдерiнiң
құрастыруы үшiн ең үлкен потенциалмен ие ... ... тiптi ... ... Әлсiз және кiлегейлен салық инспекцияларының аппараты екi есе ... ... ... ... бола тұра ... ... орталықтармен және өлкелердiң ... ... ... ... ... ... ... жергiлiктi
қажеттiктер және жергiлiктi табыстарды бастапқы шамаға байланысты өлкелер
нәтижеде қиындықтарда алыпсатуға тырысқан ... ... ... ... ... ... ... сайып келгенде дотация алу, салықтар бойынша ... ... ... ... және жамылады.
4. Кiрiс көздерiндегi жергiлiктi бюджеттерiн еншi өседi - жергiлiктi
бюджеттермен мысалы табыс бiрлескен ... ... ... және ... ... болады. Басқа жағынан, мұндай ... ... ... ... ... ... ерекше салықтардың мәнi аз.
Көп шығын мiндеттемелерi, кепiлдiк есепке алынбайтындығы және бұдан
басқа, бюджеттен тыс ... ... ... есепке алынбайды және
олардың екi есе ... ... тағы да ... ... және ... органдарымен сондықтан нашар тексередi, қаражаттардың санағы
толық емес.
Сайып келгенде, ... ... ... ... ... ... шарттар ... ... ... мемлекеттiк секторды тиiмдi мiнез-құлықтарға
мүмкiндiк туғызбайды. Өлке ... ... ... ... күрделiлiктерi бар болады.
Трансферт құқығы тек қана есептi көлемде табыстар шығындардың ... ... ... ... Егер олардың табыстарының көлемi
көрcетiлген ... ... ... ... ... ... құқық
1- мәртебе өлкелер аз орташа жан басына түсетiн ... ... ... жан ... ... ... ... топтан өлкелер алады.
Құқық 2 - мәртебе ағымдағы шығындардың (1 - мәртебе) ... ... ... шаққандағы түсетiн бюджеттiк табысқа дейiн оның жетiспеушiлiктен
сомасына үлкеюi бар табыстарының ... ... ... ... ... ... бар өлкелерi алады.
Өлкелердiң олары шығындардың түзету коэффициентiнiң есептеулерi үшiн
орташа есепке ... ... ... және орташа жан басына түсетiн
бюджеттiк ... ... ... топтан 0, 92-шi төмендететiн
коэффициенттерге түзетедi. Осы коэффициент осы топ ... ... ... ... ... табысқа (түзетiлген 0, 92-шi төмендететiн
коэффициентке) өлкелердiң тобы орташа ... ... ... ... шығынның бөлінуі сияқты есеп айырысады. Шығындарының коэффициентi
төмендететiн бола алады.
Аймақтық бюджеттерге ... ... бөлу ... (қалалық, аудан)
жергiлiктi бюджеттерге де жайыла алады.
Мемлекеттiк шығыстардың үлестiрiлуiнде басымдылықтың ... ... рөл ... ең ... ... ... және ... және қаржы нормаларының олардың негiзiнде әзiрлеу
ойнай алады. Олар халықты ... ... ең ... ... ... база ... жергiлiктi бюджеттердi өлшем анықтай
алады, ақырында - бюджеттiк қорлардың үлестiрiлуiн басымдылық болады.
Сайып ... ... ... ... ... барлық бюджет
жүйесiнiң өзгертiлуi, кеңейту қаржылай - ... ... ... ... ... ... күшейтудiң аймақтық органдары дұрыс айтады.
Аймақтық шаралардың әлеуметтiк инфрақұрылымның дамытуына кәсiпорындар
және жергiлiктi бюджеттердiң ... ... және ... ... және ... ... ... бюджеттен тыс
қорларын қолданылады.
Қалалық бюджеттен тыс қор ... ... көз ... ... ерiктi жарналар және қайыр-садақа берулер заң және ... ... ... ... саудаларынан;
- айыппұлдардың табиғи ортаны қорғау заңының бұл залалда келтiрiлген
тағы басқа бұзушылықтары, санитарлық ... және ... ... ... қорлардың рационал емес қолдануының ластануларында, сонымен
бiрге келтiрiлген орнын толтыратын төлемдер;
- ... және ... ... бұзуына айыппұлдары,
қалалық меншiкте болды, бұл объекттердiң қорғауы ... ... ... заңының негiзiнде жергiлiктi басқарудың органдары және
олардың лауазымды тұлға ... ... тағы ... құқық бұзушылықтарға
айыппұлдары.
Қорлар өкiметтiң жергiлiктi өкiлеттi ... ... ... ... ... мына құралдары қолдана алады:
- әлеуметтiк-тұрмыстықтың шығындар, құрылысқа ... ... ... ... ... бюджеттiң ағымдағы шығындары, сонымен бiрге ... ... үшiн ... ... ... өлшемдерге
жетпейдi;
- басқа әлеуметтiк шығындар, аймақтық тағайындаудың әлеуметтiк мағыналы
объекттерiнiң мазмұнымен тағы басқалар сабақтас шығындар.
Қалалық және облыстық ... тыс ... ... инфрақұрылымның
әлеуметтiк-тұрмыстығы дамытуға кәсiпорындардың қорларының шоғырландыруына
көмектеседi; нәтижеде өз шаруашылық жұмысының ... ... ... мүдделiлiгiн күшейтедi; өкiметтiң жергiлiктi
органдарының қаржы базасын марқаланады; тиiмдi ... ... ... ... ресурстердiң мүмкiндiк туғызады; олардың ... ... бар ... органдардың экономикалық ... ... үшiн ең ... мемлекеттiк әлеуметтiк стандарт
жасауға керек. Қажеттi қызметтердiң жиынының үлестiрiлудi бiр ... ... ... емес iстейтiндiгiнен, қызметтердiң бiртұтас
жиынының берулерi үшiн белгiлер бүгiн жоқ. ... ... ... 1 ... ... ... және ... әлденеше өзгешеленедi.
Өлкелердiң iс жүзiнде салыстырылмайтын әлеуметтiк инфрақұрылымы, әлеуметтiк
объекттердiң мазмұнына өлкелердiң бюджеттерiн ... да әр ... ... ... ... ... түзетуге керек, ол демек
стандарт болуға тоқтайды. Стандарттар республикалық бюджетпен қамтамасыз
ете ... ... ... және такомалардың стандартындағы қажеттiк
шартты және де жоқ.
Ең алдымен бюджеттiк - салық қатынастарының әбден ... ... ... ... ... жасап, трансферттердiң
есептеулерiнiң әдiстемесiн iстеп шығарып, мәртебенiң сатуларымен ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық ахуалдың жақсартуына ... ... ... өкiлеттiктердiң онына беруi бар шеңберiнде бiр мекеменiң
республикалық деңгейiнде өндiруге және ... ... iске ... ... ... ... бытыраңқылықтары жеңу
бойынша және ерекшелеумен қорлар қажеттi;
- экономиканы және ... ... ... ... және
мемлекеттiк әсердiң әдiстерiнiң спектрiн ... ... ... ... бiр уақыттағы кеңейтуде дұрыс айтады;
- басқарудың ... ... ... ... дағдарыстардың сақтап қалуының мақсаттарына қайта бағдарлау;
- өлкелердiң рөлiнiң аймақтық басымдылықтардың рөлi және ... ... және ... саясаттың өткiзуiнде.
Өздерi орталыққа салықтар ауыстыратын облыстық және қалалық атқарушы
өкiметтер барлық салықтардың ... ... ... ... және ... бюджетi орталықпен белгiленетiндiгiнен,
өкiнiшке орай, өзi биiк ... ... ... ... сұрақ, деген неге бiртұтас мемлекетте ... ... ... ... жоқ ... және ... пiкiр ... болады.
Қашыр қасында құралдар зейнет жоқ ... ... - ... облыс
зейнеткерлер көп болуға ... ... ... еңбек жағдайы артынан
жеңiлдiктi пайдаланушыларды көп.
Қажеттiлiктi бюджет жүйесiнiң орталықтандырғандығы өте шара ... тек қана ... ... ... етуге оғаш ұғындыру.
Аймақтық дербестiк шешiмге және әлеуметтiк ... ... ... ... ең алдымен алады. ... ... ... орталықтандырылған қайта таратушы бюджет жүйесiнiң
сақтауының адепттерiмен ... ... ... ... ... ... салық арақатынастары және
өлкелердегi ретi төркiндеу керек. Бiзше, ҚҚС-тың өлкелерiне толық ... ... ... ... сол, ... мұндай
жекешелендiрудiң пайдасына келесi пiкiрлермен негiзге алды:
- мемлекет қомақты сектормен басқару қабiлеттi емес;
- артықшылықтар соғыстардың жоқтығы ... ... ... ... ... ... сектор жоқ;
- iрi тнктердiң интернационализацияның өсуi және ... ... ... ... ... тұруларын жасады;
- үкiметке халықаралық қарыз және фондылық нарықтарға рұқсат және тiптi
мемкәсiпорындардың дамытуы үшiн құралдарды жетiспейдi халықаралық ... ... ... ... ... ... кедергi
келтiретiндiгi;
- қазынаның толықтыруының құралдарының жекешелендiруi, ... ... ... батып кеткен қосымша көз болады.
Қалалардың бюджеттiк жалтақтаушылығы шарттарындағы олардың ... ... ... қалыптасатындығынан, салық - бюджеттiк қатынастарға
коммуналдық кәсiпорындардың сатуларын жағдай жасайды. Мысалы, Алматы қаласы
бойынша коммунальдық ... ... ... бiрге ол бойынша жергiлiктi
басқару органдары, салықтар барлық тапсырды ... ... ... ... ... ... және ҚҚС, және тiптi кәсiпорын
анығында, ... ... ... ... ... ... ... Көп кәсiпорындар жекешелендiрдi, бiрақ акциялардың мемпакеттерi
коммунальдық меншiкке осыған дейiн тапсырылмаған.
2.2 ҚР өлкелердiң қазiргi әлеуметтiк-экономикалық жағдайын сараптау
Демографиялық өзгерiстер. Тұрақты тұрғынының өсуi тек қана осы ... ... атап ... ... ... Қызылорда, Атырау,
Маңғыстау және Астана қаласында. Солтүстiк және орталық облыстардағы халық
саны әсiресе ... ... ... ... ... ... ... себеппен механикалық кему болып халықтардың
республиканың ... ... ... ... орын ... ... қалалардың еңбегi және оларда қылмыс туғызар ... ... ... ... ... ... ... миграциясы басым
болады. Қоныс аударушылар, үстiрт, iс жүзiнде әлеуметтiк салаға, өндiрiстiк
және мәдени ... қала ... ... ала ... ... ... Тәуелсiздiктермен батыл экономикалық
реформалары ... ... ... ... тек қана ... даму ... өзгердi. Бұл
жерде ең үлкен ықпал ... ... ... ... ... нарығының конъюнктурасында болады.
Түбегейлi дамытуды Атырау және Маңғыстау облысы алды. Негiзгi экономика
салалары нефтехимиялық өнеркәсiп мұнай өңдейтiн мұнай-газ ... ... Оның ... ... ... ... өнiмi 90 % құрады.
Ақтөбе облысында хром кенi, ... және газ ... ... ... ... үшiн ... бар. Қызылорда облысының өнеркәсiптiк
негiзі мұнай өндіру болып табылады.
Негiзгi экономика салалары Шығыс - Қазақстан және Қарағанды облыстары
болып ... Олар ... ... және қара ...... ... Бұл облыстардың аумақтарына түрлi түстi және ... ... ... ... ... ... көпшiлiгi
орналастырған. Бiрiншi орындардан тiзiмге бiрi минералды - ... ... ... ... ... облысы туған жерлерiндегiнде
болатын мыс орналасады.
Биiк ғылыми-техникалық, зияткерлiк потенциал, адамгершiлiктi ... ескi емес ... ... көбiнесе, батыс қазақстан және
солтүстiк қазақстан облыстарының қорғаныстық кәсiпорындарына, ... ... ... және ... елдiң орталары мамандандыруындағы екпiндерi
қаржы орталығының тараптарына бiртiндеп ауыстырылатын ... ... ... Iскер және елдiң жаңа ... ... ... ... - ... ... ... дақыл өндiрiсi солтүстiк облыстарында жұмылдырған -
бидайдың тауар өндiрiсiне ... ... ... ... ... және жем ... өндiрiстегi мамандандыру, көкөнiстер және жемiстер,
техникалық дақылдарды өсiруде көбiнесе, республиканың аграрлық ... ... өнiм. ... ... ... және ... ... аймақтық өнiмнiң (ЖАӨ) көлемiмен өте толық бейнеленедi. Ел
облыстардың ... ... ... әр ... ... түбегейлi
айырмашылықтар бар. Осылай, (атырау облысы - 581, 7 мың теңге) максимал
және ... ... - 50, 2 мың ... ең төменгi шаманың аралығында
айырмашылықты 2000 жылда 11, 6 реттi әр ... ... ... ... Соңғы жылдары аймақтық Қазақстан инвестициялық
саясаты, табушы өнеркәсiпке ... ең ... ... Осылай,
инвестицияларының ең үлкен еншiсi ... өлке ... ... ... ... ... Қызылорда облысы) мұнай газ
өндiрулердiң бес ... ... ... ... Қарағанды,
Павлодарлық, шығыс - Қазақстандық, Қостанай ... 57 % ... ... ... соңғы екi жылда Қазақстан экономикасына
барлық инвестицияларды үштен бiрі кем салған. Мұндай инвестициялық ... ... ... ... ... және ... ... дамытудың өлке аралық диспропорцияларына маңызды өзгерiстерге
ендi.
Орташа халықтың ... ... ... ... ... айырмашылық 3,2 есе жетедi. Максимал ақшалай табысы ... ... қала ... ... ең ... - ... Алматы облысы,
мерзiмге - 2001 жылдың тамызы, ... ... және ... ... Өлкелердiң арасындағығана емес, олардың iшi ... ... ... сақталынады. Максимал және ең төменгi табыстар
деңгейлерiнiң арасындағы үзiлудiң ... ... 3, 4 ... ... - 2, 1, ... - 1, ... ... айырмашылықтары мен типологиясы. Өлкелердiң
деңгейге ... ... ... ... ... табиғи-климаттық шарттар, ... ... ... ... ... ұзақ ... ... жеке факторлар
орын алды. Өлкелердiң топтарының әлеуметтiк-экономикалық жағдай сипаттайтын
көрсеткiштер кестеде ... ... ... ... ... яғни өлкелердiң
ұқсас мәселелер және экономикалық көрсеткiштер бар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленген;
кестедегi олардың орналастырылуын тiзбек жалпы өнім ... ... ... ... ... ... анықталады және тұрғынның
өмiр деңгейi.
Орташа табыстардың өте биiк деңгейi бiрiншi топқа - 163,1 және 187,9 %
орташа ... ... - ... ... ... ... ... құнсызданатын (машина жасауға) ... ... ... және биiк ғылыми-техникалықтарды ие болатын Алматы жатады.
Екiншi топты, көмiрсутек минералды қорлармен бай: ... ... ... топ - ... ... бай табиғи минералды - базасында
құрастырылған және ... ... ... iрi ... және ... ... жұмыс iстейтiн болатын шикiзат қорлармен бай өңірлер.
Сонымен бiрге бұл облыстар өңделетiн (машина ... ... және ... ... ... ... нақтылы дамытуларды алды. Бұл -
Шығыс - Қазақстандық, Қарағанды және павлодар облысы.
Төртiншi топ ... ... бай, ... бiрге түбегейлi
ауылшаруашылық қоныстармен де орналастырады. Бұл - Ақтөбе, ... ... ... ... ... Орташа душқа түсетiн халық табылар Ақтөбе
және ... ... ... ... среднереспубликанның деңгейлерiн
азын-аулақ асады, Жамбыл және оңтүстiк қазақстан ... - ... ... Барлық оларда құрылым бағытталған шамамен
бiрдей экономикалық базаларды ... ... ... көрсетiлетiн
қызметтер сала, шекаралық сауда да, өнеркәсiптiк те Жамбыл және оңтүстiк
қазақстаны облысы ... ... ... ... ... ... ... есебiнен жеткiлiктi резервтерi болады.
Бесiншi топқа Батыс Қазақстан және солтүстiк қазақстан облыстары, олар
машина жасау басымды ... ... ... ... қорғаныстық бағыт, және
аграрлық бағытталғандықтың олар өнеркәсiптiк анықтаған ауылшаруашылық
жайылымдарының түбегейлi өлшемдерi. ... ... ... ... облысында
өнеркәсiптiк өндiрiстiң құрылымында 80 пайызы ... ... топ - ... ... облыстар Ақмола, Алматы және Қызыорда,
егер Қызылорда облысындағы Құмкөлiндегi мұнай шығаруды қоспаса.
Аймақтық ... ... ... шаруашылық жұмысының күшейтуi
және мәселенiң өлкелерiнiң саясатпен қатар сайлау қолдауын ... ... ... ... болатын маңызды инвестициялық жобаларды жүзеге
асыру деңгейге әлеуметтiк-экономикалық дамытудың айырмашылықтары ... ... ... жолы ... ... [6].
Аймақтық саясаттың негiзгi қағидалары болып табылатындар:
- республикалық мүдделерiнiң басымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерiнiң есепке алуы бар
өлкелерiнiң тиiмдi қолдану жаратылыс байлықтары;
- осы аумақтағы ... ... ... мемлекеттiк
ынталандыруының тетiктерi мәселенiң өлкелерiнiң экономикасының сайлау
қолдауы жасау ... ... үшiн ... маңызды стратегиялық мән болатын өлкелердiң
басты дамытуы.
Аймақтық саясаттың есептерiне жататындар:
- iлгерлемелi және ... ... ... ... дамытуын қамтамасыз ету;
- мәселенiң аз қалалары және жабығу түкпiр ... ... ... ... шекараға шектес аудандардың экономикалық әлуетiн күшейту бойынша
өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... етуi үшiн;
- орталық және жергiлiктi басқару органдарының арасындағы қатынастардың
ары қарай әбден жетiлдiруi;
- Қазақстан аумағындағы тұрғынының ... ... ... ... басымдылықтары. Сәйкес мәселенiң өлкелерiнде
қолдауды құрал және ынталандыруларды бағытталатын ... ... ... ... ... және ... экономикалық дамуды таңдаулы стратегиямен
сәйкес мәселенiң өлке өткiзiлетiн құрылымдық өрнектеулер;
- өлке жаңа ... ... ... бос ... ... ... дамытуы, бастаушы өнiмнiң өндiру және өткiзуiн өсулерге
iшiнде және тыс;
- сақтау, өндiрiстiк, ... және ... ... ... және ... ... ... аумағындағы қызметтiң барлық түрлерiн
экологиялық қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету;
- кедейлiк және ... ... ... экономикалық аймақтарында шағын бизнестің экономикалық
даму ерекшеліктері
Бүгін Шығыс Қазақстан облысындағы шағын ... ... сала ... ... ... ... халықтың айтарлықтай
бөлігін жұмыспен қамтып, ... мен ... кең ... ... салықтық түсімдердің бірталай үлесін қамтамасыз
етіп отыр. ... ... ... ... көрсеткіштерінің
экономиканың осы секторын дамытудағы оң ... ... ... ... бар. Өнеркәсібі дамыған өңір ретінде облыстың
экономикалық дамуының ерекшелігін ... ... ... ... машина
жасау, электроэнергетика, орман және ағаш ... ... ... және
тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарын, құрылыс материалдары өндірісін одан әрі
дамыту көзделіп отыр. Бұл өз ... ... ... ... ... ... оның ... басымдықтарын айқындайды.
Шағын және орта бизнес үшін перспективалы қызмет салаларының бірі ... ... ... және ... ... ... ... Тарбағатай ауданында бентонит саз топырақтары кеніші
әзірленуде, соның негізінде бірқатар дайын өнім ... ... саз ... пайдаланудың перспективалы бағыттары - медицина
препараттарын, парфюмерия өнімдерін, сорбенттер ... ... ... ... ... шығаруды жолға қойды. Кәсіпорынның
қызметін кеңейту ... ... ... кен емес шикізат кеніштері
өте көп – цеолиттер, кірпіш суглинкалар, керамикалық және отқа ... ... ... және ... ... ... ... және т.б.Бұл
–құрылыс материалдары: кірпіш, бетон шығарудағы, автомобиль жолдарын салу
үшін, ... ... ... ... ... үшін ... ... ұйымдастыру мүмкіндігі.
Қазірдің өзінде жергілікті кеніштердің табиғи тасын өңдеу саласында
мына кәсіпорындар қызметтерін жүзеге асыруда: ... ... ... ... дайын бұйымдар шығаратын «Санита» өндірістік кооперативі,
«ШҚ Трэйд» ЖШС, «УК Трансвзрывпром» ЖШС.Құрылыс материалдарын өндіру ... үшін ... сала ... ... ... үй құрылысы
бағдарламасын іске асыру ... ... ... ... қалыптастырды [21].
Мысалы, облыстың шағын бизнесі игерді:
- түсті қаптаушы кірпіш өндіру – «Бост компани» ЖШС;
- қабырғалық, қаптаушы, ... ... ... ... плитка,
шлакоблоктар өндіру – «Алтайстрой» ЖШС;
- құрылыс қоспаларын өндіру – «Лик» компаниялар тобы, «Семмикс» ЖШС;
- едендік және ... ... ... ... өндіру – дара
кәсіпкер Брыксин;
- полимерқұмдық черепица өндіру – «Корунд» ... ... ... ... ең ... талғамға сай келетін қаптаушы
және тротуар плиткаларын, фактураланған кірпіш, басқа да қазіргі ... ... ... ... дамыту өз кезегінде құрылысты, шағын
және орта бизнестің құрылыс компанияларын дамытуға қосымша серпін береді.
Облыстың шағын бизнесінің ... ... ... ... ... ... ... ЖШС халықаралық сапа стандарттары
негізінде, техникалықты қосқанда ... ... ... ... ... кәсіпорынды қайта жарақтауды жүргізуде. «Казруноның»
Семей кәсіпорны жүн мата өндіру жөніндегі ... ... ... ... ... ... кәсіпорын жуылған жүн, жүн ... ... ... ... ... өнеркәсібін дамытуды
қамтамасыз етуі тиіс. Дайын тігін өнімдеріне деген өте үлкен сұранысқа
байланысты ... ... ... шағын бизнес жұмыс істейді.
«Мұрагер» кәсіпорны төсек-орын жабдықтары мен арнаулы киімнен матрацтар
мен ... ... ... ... ... тігін өнімдерін шығарады.
«ӨК Юнис» ЖШС шұлық-носки бұйымдарын өндіреді;«Корунд» ӨК дубленкалар,
жылы арнаулы киімдер шығарады.Облыстың көптеген аудандарының ... ... ауыл ... болып табылатындықтан аграрлық ... ... ... одан әрі ... ... ... жоғары
қосылған құнды дайын өнімдер алу үшін ауыл ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге негізгі акцент жасалады.
Мәселен, «Восток-Молоко», «Эмиль», «Исток» корпорациясы жоғары сапалы
дайын өнім шығара ... сүт ... ... ... ... кәсіпорны балқытылған және тұздалған ... сары ... ... өз күшімен ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге ... ... ... «Кседа-Эталон» кәсіпорны нан пештері, қамыр илегіштер, қақтау
камералары, басқа да ... ... ... ... ... ... емес ... өндірісін жолға қойған.Первомай механикалық
зауыты ауыл ... ... үшін ... ... ... ішкі су қоймаларының әлеуеті тұқым өсіру, бақтақ өсіру, албырт
тұқымдас балықтарды, шаян тәрізділерді өсіру, кешенді балық өсіру ... ... ... ... үшін ... жасайды.Қазіргі кезде «Шығыс
балық өнімі», «Исмаилов и К» ... ... ... ... ... Бұл ... ... игеру үшін басылған алғашқы
қадам.
Облыстың түрлі және бай ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқан
тұрғын үй құрылысы бағдарламасы, құрылыс материалдарына ... ... ... ресурстар, туристер үшін нақты тартымды ... мен ... ... Шығыс Қазақстан облысының шағын және ... одан әрі ... және ... ... бола алады.
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015
жылдарға ... ... ... ... 2005 ... одан әрі дамыту мақсатында Оңтүстік Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... аймақтық
бағдарламасы әзірленіп, қабылданды.
Бағдарламада көрсетілген іс-шараларды жүзеге асыру облыстың әлеуметтік-
экономикалық ... ... оң ... ... ... ала ... бойынша
облыста тіркелген кәсіпкерлік субъектілерінің саны 142,2 мың бірлікті
құрады, оның ішінде жеке тұлғалардың саны 127,7 мың ... ... ... адам жұмыспен қамтылған. Заңды тұлға ретінде тіркелген кәсіпорындардың
саны 16,6 бірлікке жетіп, оның 13,0 мың бірлігі ... ... Онда ... адам ... ... ... жылдың осы мерзімімен салыстырғанда
тіркелген кәсіпкерлік ... саны 11,3 ... ... ... ... ... ... 338,2 адам жұмыспен ... ... ... ... халықтың 31,1 пайызын құрайды.
Облыста заңды тұлға ретінде 2008 жылдың 1 қаңтарына 1228 ... 3547 жаңа ... орны ... ... ... ... ... құралдарының
бірі кәсіпкерлікті шағын кәсіпкерлік құрылымдарын қаржылай көмек көрсету
болып табылады. ... ... ... қаржылай қолдау 3 деңгейде
- екінші дәрежелі ... ... ... мен ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік құрылымдарына жалпы-74107,9млн.теңге,
оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... қоры” АҚ Аймақтық филиалы –475,8 млн. теңге , “Несие
беру Қазақстандық қоры” – 4601,5 млн. ... және ... ... ... ... қоғамдық қорымен – 117,4 млн ... ... ... мен ... ... ... ... қаржылық институттардан шағын және орта ... ... ... қаражаттардың көлемі өткен жылдың осы
мерзімімен салыстырғанда 45,3 ... ... ... және ... ... жоюдың
тиімді механизмдерін әзірлеу мақсатында шағын кәсіпкерлікті ... ... және ... да ... ... ... ... актілердің жобаларына ұсыныстар әзірленді
Қазақстан Республикасы Үкіметіне «Мемлекеттік-жеке серіктестік
негізінде 100 ... пен ... ... ... ... жүзеге
асыру бойынша бірінші кезектегі іс-шаралар жоспарына бірқатар ұсыныстар
енгізілді ... ... және ... ... ... кеңейтуге қатысты жобаларды шұғыл түрде несиелендіру
мәселесі бойынша «Шағын кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ... ... құрылыс индустриясының өнімдерін ... ... ... ... ... ету ... және тағы
басқа.
Кәсіпкерлік қызметті жүргізуде қолайлы жағдай ... ... және ... ... әкімшілік тосқауылдарды төмендету
бойынша бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асырушы ... ... ... ... ... ... ... енгізу туралы ұсыныс берілді.
Кәсіпкерлік қызметті жүргізуге қолайлы жағдай жасау үшін әкімшілік
кедергілерді жою, кәсіпкерлік ... ... және ... ... қол жеткізуін жеңілдету мәселелері бойынша ... ... ... шешу ... ұсыныс жасалынды.
“Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры” АҚ-ның өңірлік филиалы ... ... ... 57 ... айналысатын
кәсіпкерлерге кеңес берді.2006 жылғы наурыздан Солтүстiк Қазақстан
облысының ... және ... ... ... шағын кәсiпкерлiк
субъектiлерiне ақпараттық көмек көрсету мақсатында 2006-2008 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... қолдау және
дамыту жөнiндегi өңiрлiк бағдарламаның iс-шаралар жоспарына ... ... ... iстейдi. Облыстық департаменттер, басқармалар,
қоғамдық бiрлестiктер және қорлардың мамандары ... ... ... қызметтi реттейтiн заңнама, салық салу, кедендiк iс, техникалық
реттеу, жер ... ... ... қызмет, қоршаған ортаны қорғау,
мемлекеттiк-өртке қарсы қадағалау, бақылау-қадағалау органдарының қызметi,
маркетингтiк зерттеу жүргiзу, ... ... ... ... ... ... ... кеңес бередi. Бiр мезетте Кәсiпкерлiк
саладағы мәселелердi шешу және ... ... жою ... жұмыс
тобының қарауына енгiзу мақсатында кәсiпкерлер үшiн проблемалық болып
табылатын ... ... 2009 ... ... ... салық және басқа да мiндеттi төлемдердiң түскен көлемi 3961,7 млн.
теңгенi ... ... 2429,6 млн. ...... ... бизнес
субъектiлерi және жеке кәсiпкерлер — жеке тұлғалардан немесе жалпы көлемнен
61,3% (соның iшiнде ... ... — 1289,4 ... ... ... ... бизнес субъектiлерi және жеке кәсiпкерлер — заңды тұлғалардан
мемлекеттiк бюджетке түсiм көлемi 2008 жылғы сәйкес мерзiммен салыстырғанда
1099,2 ... ... ... ... ... 2009 ... 01.03.-те 23,5 мың шағын кәсiпкерлiк субъектiсi
тiркелдi.17,7 мың ... ... ... әрекет етедi, олардың 2,5 мыңы —
заңды тұлғалар, 3,2 мыңы — ... ... 12,0 мыңы — ... ... ... саны 39,9 мың ... ... бұл
келесiдегiдей бөлiндi:
- шағын бизнес кәсiпорындарында — 13,9 мың адам;
- жеке кәсiпкерлiкте — 18,2 мың ... ... ... 7,8 мың адам ... ... ... 1 наурызда шағын ... ... ... ... ... ... 6982 млн. ... құрады.
2009 жылғы қаңтар-ақпанда облыстың барлық қаржы ұйымдарымен шағын
кәсiпкерлiк субъектiлерiне 2687,8 мың теңгеден астам сомаға ... ... ... 1 ... жаңа өндiрiс ұйымдастыру және қолданыстағысын
кеңейту ... ... ... ... ... барлық
салаларында 935 — қосымша жұмыс орны, соның iшiнде 703-i жеке ... (2009 ... ... ... ... ... сәйкес 119% және 107%-
ды құрады).
Батыс Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік те өте ... ... ... республика үшін маңызы артуда. 2009 жылғы 1 ... ... ... мың ... кәсіпкерлік субъектілері тіркелді, ол 2008 жылғы 1 ақпандағы
деңгейден 16% көп.
|Кесте 4 ... ... 1 ... ... ... тіркелген субъектілерінің саны* |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... |
| ... ... ... ... |
| |
| |
| ... тұлғалардың ... ... ... ... ... |
| |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... Қазақстан ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... Қазақстан ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... Қазақстан ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ҚР ... ... // ... кәсіпкерлік саласында жұмыс істейтіндердің жалпы саны 54 ... ... ол 1,9% ... Жұмыс істейтіндер санының азаюы салық
комитетімен салық төлеушілеріне түгендеу жұргізуіне байланысты болып ... ... ... жүргізуші субъектілері 4,8 млрд. теңгенің
өнімдерін өндіріп, ... ... ... көрсетті, ол 2008 жылдың
деңгейінен 7,9% ... ... ... ... ауылдық несие
серіктестіктері 84,2 млн. теңгеге 16 ... ... (2008 ж. – 55,2 ... 13 несие берілді). Облыстың микрокредиттік ұйымдарымен 23,5 млн.
теңгеге 39 шағын несие берілді (2008 ж. – 29,3 млн. ... 77 ... ... 1 ... ... ... 33 мың шағын кәсіпкерлік
субъектілері ... ол 2008 ... 1 ... ... 14,6% ... кәсіпкерлік саласында жұмыс істейтіндердің жалпы саны 55,3 мың адамды
құрады, ол ... ... ... ... ... жүргізуші
субъектілері 87,7 млрд. теңгенің өнімдерін өндіріп, ... ... ... ол 2007 ... ... 13,3% көп. 2008 жылдың қантар-
қараша айында ... ... ... шағын бизнес субъектілеріне 20028,0
млн. теңге несие ... (2007 ж. – 30363,7 млн. ... 2008 ... ... ... ... серіктестіктері 763,0 млн. теңгеге 144 несие
берді (2007 ж. – 695,2 млн. ... 161 ... ... микрокредиттік ұйымдарымен, сонымен қатар «Ауыл шаруашылығын
қаржылай қолдау қоры» АҚ БҚФ 756,1 млн. ... 1866 ... ... ... ж. – 558,7 млн. ... 1480 шағын несие).
Шағын бизнес субъектілерін несиелендіруге облыстық бюджет қаражаты есебінен
770 млн.теңге қаржы бөлінді.
Шағын кәсіпкерлікті дамытуда елбасы тарапынан да ... ... ... ... бірі ҚР ... ... ... Назарбаевтың
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясын одан әрі іске ... ... ... ... ... алға жылжытатын отыз басым
бағытты атап ... ... ... ... ... бөлігі болғандықтан, он үшінші бағытты — шағын және орта бизнесті
қолдау жөніндегі дәйекті ... деп ... ... ... асыру керектігін айтты:
- «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Заңын ... ... ... және бизнестің «көлеңкеден» шығуын ынталандыру
мақсатында салық заңнамасын жетілдіру;
- жаңа кәсіпорындар мен компаниялар құру ... ... ... ... ... тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді
есептік тіркеу туралы» ... ... ... ... ... енгізу туралы" Қазақстани Республикасының Заңын қабылдау;
- Қазақстан ... ... ... дамыту тәуелсіздік алған
жылдардан бастап қолға алына бастады. Менің ойымша, ... ... ... және ... ... төрт ... ... болады.
Себебі, әр кезеңнің өз ерекшелігі , даму барысы бар.
3. ҚР аймақтарының экономикалық-құқықтық қатынастарының даму келешегі
3.1. ... ары ... ... ... ... ... Қазақстан халқына
арналған 2010 жылғы Жолдауында «2020 Стратегиялық жоспары – көшбасшылыққа
Қазақстандық жол» деп ... ... ... «3.6 ... ... ... дамуы» деген тарауында мынадай сөздер айтылған: «Өңірлік даму
реформаларынсыз біз ... ... қол ... ... Сондықтан
бізге экономикалық өсу орталықтарын қалыптастыруды бастау ... ... ... ... ... өнеркәсібін, жабдықтар
өндірісі мен ... ... ... керек. Орталықта, солтүстікте,
оңтүстік пен шығыста – кен-металлургия кешені, атом, химия ... ... ... дамытылуы тиіс.
Ішкі сұраныс базасындағы секторларды ... ... ... ... ... ... бар ... мен Астана қалаларында дамыту
қажет»[2].
Басқаша айтқанда, елбасы мемлекетіміздің әр аймағын оның озық ... ... ... ... ... ... қойды. Бірақ
республиканың қай өңірінің болса да ... ... ... ... оны ең алдымен энергиямен немесе энергия шикізатымен қамтамасыз ету
қажет. ... ... ... ең ... ... газ ... керек.
Соңғы кезге дейін елдегі ішкі тұтыныс үшін жеткілікті көлемде өндіруге
қол жетпей жүрген «көгілдір отынның» өнімдік көрсеткіші тез өсіп ... ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі осы
шикізаттың елде шығарылатын жалпы көлемінен аз болған. Содан кейін ... ... ... 2003 жыл ... барып біздің мемлекет газ
тұтынысы көрсеткіші мен газ өнімі көрсеткішінің паритетіне, яғни ... ... Бұл ... сол ... 15,5 ... ... ... өзара
теңесіпті. Одан соң Қазақстан газға қатысты түрде нетто-экспортерге, яғни
жалпы есеп бойынша осы шикізатты сырттан сатып алудан гөрі ... ... ... ... ... ... газ өндіру көлемі біраз ұлғайды. Дегенмен, еліміз
әлі күнге дейін өз азаматтары мен өз экономикасы пайдаланатын ... ... ... ... ... ... тұрғындары елдегі халықтың 40 пайызына ... ... ... – Алматы қаласында және Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, ...... ... ... ... ... ... Оның беріліп тұруы жағдайы мен бағасының тұрақсыздығы кейде біраз
қиындықтар ... ... ... егер сол ... ... ... газ есебінен қамтамасыз ету мүмкін болса, бұндай мәселеге бас
ауыртудың қажеті болмас еді. Оны ... екі жолы ...... ... ... Ол ... газға деген
тәуелділікті біраз қысқартуға жол ашады.
Екіншісі – оңтүстік аймаққа солтүстік-батыс ... өз ... ... ... беретін құбыр тарту.
Осы екі амалдың біріншісі қазірдің ... ... ... ... ... - ... ... орналасқан Амангелді газ кенішін
игеру барысы. 2001 жылы ... ... ... ... қор көлемінің
51 млрд. текшеметрге дейін жететінін көрсеткен. Бұл ... ... ... ... «ҚазМұнайГаз» мамандары бастапқыдағы өнім жылына 1 млрд.
текшеметрге жуық болады деп ... ... ... ... жылына шамамен 350 млн.
текшеметр көлемінде газ өндіріледі. Бұл ... ... ... өтеуге
толығымен жететін көрінеді. Алты жылдың ішінде бұнда 2 млрд. текшеметр газ
өндірілген. ... ... қол ... өнім ... ... ... сол ... жүзеге асырылған өзгерістер арқасында мүмкін болды. Енді осы ... ... газ ... ... ... ... ... тигізбек.
Бірақ мәселені түбегейлі шешу үшін жоғарыда аталған ... ... ... ... Бірақ солтүстік-батыс жақтан оңтүстікке газ құбырын
тарту жобасын жүзеге ... үшін ең кемі 1 ... ... қаражат керек. Бұл
жердегі мәселе осыншама қомақты ... ... ... оның ... және ... ... да болса керек. Демек, ондай
құбыр салынған күнде де, ол арқылы жеткізілетін газдың құны ... ... ... Бұның Өзбекстаннан дайын тасымал жүйесі арқылы алынатын
«көгілдір отыннан» жуық ... да, ... ... да ешбір арзанға
түспеуі де ғажап емес. ... ... ... ... салу ... ... ... жүзеге аспай жатқанына таңданудың қажеті жоқ болар.
Бір қызығы, осы оңтүстік аймақтағыдай жағдай өз газы жетіп артылатын
Батыс Қазақстан ... да ... ... ... ... «көгілдір
отын» қорының 4/1 немесе 25 ... ... ... ... кеніші
орналасқан. Ондағы жер қойнауында газдың көлемі 452 ... ... ... ... ... жететін көрінеді. Бұны аз десеңіз, сол Батыс
Қазақстан облысының үстімен өтетін және ... ... ... ... ... ... ... «Орта Азия-Орталық» халықаралық
магистральдік құбырдың да бар екенін еске салайық.
Дегенмен, бұл өңірдің ... ... ... ... ... ... ... облысында оңтүстік аймақтағыдай «көгілдір отынның»
уақтылы беріліп тұруы мен оның ... ... ... қатысты әзірге
айтарлықтай мәселе жоқ. ... ... ... мен ... басшылығы
арасында Қазақстан газын бірлесіп игеру туралы ... ... ... ... осы ... жағдай әрі қарай сақтала беретін
шығар. Бұл жердегі мәселенің кілті мынада. Осы ... ... бұл ... ... ... ... ... өңдеуге Орынбордағы «Оренбурггазпром»
өндірістік бірлестігіне жібереді, сонан соң оны кейін сатып алады. ... ... ... ... газы – Қазақстанның газы. Сондықтан
да оның беріліп отыруы - ... ал ...... төмен.
Өлкелердiң бiрiншi тобы үшiн дамытуды бағдарлама өте айқын дәл қазiр
жұмыс iстеген - ... ... және ... ... ... Президенті
жарлықпен Астана қаласы бойынша өңделетiн ... ... ... ғылыми, мәдени және басқа орталықтар есептейтiн
Мемлекеттiк бағдарлама нығайтылған. ... ... ... ... бойынша аймақтық қаржы орталығының жасауы бойынша шаралардың
тұжырымдама және жоспары ... Бұл ... ... қуатты
инфрақұрылымы және демалыстың құрастыруы оның шарттараптарындағы сирек
кездесетiн табиғи объектілерiнiң ... ауа райы бар ... ... ... бұл ... және орта ... кең ... қамтамасыз
етуге есептейдi. Өңделетiн өнеркәсiптiң көп ... ... ... кеңейтуi ескерiледi.
Өндiрiстi әртараптандыруын жүзеге асыруы өлкелерiнiң екiншi ... ... ... ... ... мұнай өңдейтiн және
нефтехимиялық өндiрiстер, ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң дамытуы және жасауды жасауымен байланған,
сонымен бiрге көлiктiң инфрақұрылымы және ... ... ... сонымен бiрге атырау теңiзiнiң ... ... ... ... бойынша шараларға бөлiнедi.
Үшiншi топтың өлкелерi үшiн басты мiндетiнiң түпкi және ... көп ... өнiм ... ... ... өнiм шығаратын
өңделетiн салалардағы өнеркәсiптiк өндiрiсiнiң кең диверсификациясы болады.
Шағын және орта қалалардағы бұл ... ... ... керек. Бұдан басқа,
ортаның экологиялық қорғауы бойынша шара бұл ... ... ... ... өлкелерi үшiн iрi кәсiпорындардың ... ары ... ... ... шара ... сонымен бiрге ауыл
шаруашылық қызмет етушi өндiрiстердiң дамытуы.
Бесінші негiзгi топ өлкелерiнде ауылшаруашылық өнiм қайта ... және орта ... ... ... ... сауда өндiрiстерiнiң
дамытуына бiлдiредi тағы басқалар есепке ала, өлкелер ... не өмiр ... ... орындарда орналасады, өнеркәсiптiк өндiрiстердiң жасауға және
дамытуы бойынша жеке жобалар бұл жерде өңдеп жүзеге асыруға керек.
Нақты әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердiң таңдауының белгiлерiнiң ... ... ... ... және аудандар, жататын қолдаулар, маңызды және
өте күрделi мәселе болып табылады. Белгiлердегi олар кез ... ... үшiн ... болу үшiн ... қаржы, әлеуметтiк,
экологиялық тұрғылар ескеруге керек: облыс, ... ... ... әрбiр өлке үшiн есептелген белгiнiң негiзiнде
көрсеткiштерi едәуiр орташадан ... ... ... ... ... ... ... негiзге және бағаларға олардың iшiнен аймақтық
саясатпен сәйкес өлкелер, жататын қолдаулар iрiктеледi.
Белгiлер ретiнде өте қолайлы келесi көрсеткiштерге көрiнедi:
- республика ... орта ... даму ... жалпы аймақтық өнiм әр
адамға шаққанда75 %-дан келеді;
- пайыздар соңғы үш жоғары орташа республиканың көрсеткiшiнiң жылындағы
орташа жұмыссыздық деңгейi 50-ге және ... ... ... бос емес ... ... ... ... халық табылардың ауыл шаруашылығындағы аласа деңгей;
- бос емес салыстырғанда орташа республикада экономикалардағы бос ... ауыл ... ... ... ... ... iрi орталықтары қарағанда өлкенiң шеттегi
жағдайы;
- мемлекеттiк шекараға өлкенiң тiкелей ... ... ... ... ... өнiмнiң iрi өткiзу нарықтарынан алшақтық;
- өндiрiстiк инфрақұрылыммен әлсiз жарақтанғандық;
- жоқтық және қор ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк қолдау үшiн өлкелердiң таңдауында тағы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ықпал
ететiн қауiпсiздiктерi және ... ... ... ... ... ақырғы таңдауы әрбiр үш жылдың белгiлерiнiң
құрамға өзгерiсi кiргiзе алатын ... ... ... комиссия жүзеге
асыруы керек.
3.2 Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... да, Қазақстаннан басқа елге де реформалардың Қазақстанында
тұрғынның күштi миграциялы ағындарында болады.
Бұл ағындардың тиiмдi реттеуi мақсаттарындағы мәселенiң және ... ... ... ... ... ... ... процесс мемлекеттiк бақылауға алу ... ... ... ... ... ... ағындарының
Қазақстан шарттарындағы өз тарихи отанына тұрудың өлкелерiнен ... ... ... ... ... ... көңiлмен байлаған.
Адамдардың кеңiстiктiң орын ауыстыруы әр түрлi ... ... ... ... ... ... ... тұрғынның максимал
хабарлы болуы қағидаларда салынған мемлекеттiк көшi-қон саясатымен ... iске асуы ... ... өсу, еңбек базары және тұрғын-үй
туралы тағы басқалар, жұмыс және ... ... ... ... және ... отбасылығы.
Таратып орналастыруларды тиiмдi схеманың жасауына мүмкiндiк туғыза
алады:
- мемлекеттiк көшi-қон саясатының әбден жетiлдiруi;
- ... ... ... ... ... ... ... шетелдiк еңбек күшiнiң тартуына жыл сайын квотаның анықтауы;
- мәселенiң өлкелерi және ... ... ... бiтiрушiлерiнiң қалаларының өсуi және тағы басқалар тарту
үшiн қызықтыруларды дамыту нүктеге.;
- кепiлдiктер және ... аз ... және ... бар ... ... ... бiтiрушiлерiнiң жартылай мемлекеттiк
үлестiрiлуiн қалпына келтiру.
Елдiң аумағы бойынша реттелетiн халықтардың көшi-қон ... ... ... ... бередi:
- еңбек кернеулiк базарға азайтсын, жастарды ара-арасында, мектептер
және ЖООлардың бiтiрушiлерi әсiресе;
- биiк халықтың тығыздығы бар ... ... ... бар өлкеге
тұрғынның таратып орналастыруын тиiмдi схеманы анықтау; өлкелерден, өмiр
үшiн тұрулар, ... ... бар ... үшiн ... ... аймақтық мобилдiлiктi және ... ... ... ... ... аз ... ... елдi мекендер жабығу
күйiнен шығарылсын, өндiрiстiң оларында реанимациялау;
- елдiң ... ... ... нығыздалсын және шекаралардың
қауiпсiздiгiн жоғарылату.
Барлық өлкелердi тиiмдi дамыту үшiн шарт және ... ... ... ... ... ... ... - қабылдану және басқару,
тұрақты және әдiл ... ... ... ... ... ... ... өкiлеттiктердiң шектеу қамтамасыз
ететiн заңдардың iске ... ... жүйе тап ... ... ... дамытуы үшiн қызықтыруларды жасайды және өлкелердегi iстерiнiң
жағдайға жергiлiктi атқарушы органдарын жауапкершiлiктi ... ... үшiн ... даму және тең ... ... үшiн
мәселенiң өлкелерiнiң тең шарттары үшiн жасауға ... ... ... өлкелердегi бiрақ жеткiлiктi болмап, қосымша қолдау және мешеу
өлкелердiң ынталандыруының ... ... ... және ... орынның мәселенiң өлкелерiнiң қолдауын
тетiкте инвестицияларға апарады.
Ең алдымен, инвестициялар келесі бағытта жұмылдырылуы керек:
- ... ... ... ... ... бар ... ... қорлардың нарық қамтамасыз ететiн;
- электр энергиясымен тұрақты жабдықтау;
- сумен, отынмен қамтамасыз ету және ... ... бiлiм ... ... ... ... қызыметшi дайындайтын;
- денсаулық сақтаудың қызметтерiмен қамтамасыз ету;
- ақпараттық орталықтар, НИОКР және тағы басқалар ғылыми зерттеулерге,
жоба жұмысы, инновацияларға және ... ... ... ... бұл ол ... iске ... ең ... дамыту және аймақтар
экономиканың құрылымдық өрнектеулерi бағдарламаға енгiзетiн салалар
кәсiпорындардың ... ... мына ... ... ... өлке үшiн ... табыстарды құрады, және де өлкенiң ортақ ... өнiм егер ... өлке тыс ... ... ... нық
жоғарылауы керек;
- өндiрiстер кәсiпорындағы еңбектiң өнiмдiлiктiң артуы және ... түсе ... ... нақ сол қамтамасыз етуі ұтымды етедi;
- өлкелердегi импорт алмастырудың ары ... ... ... ... ... ... және өлкелердiң табыстарының
жоғарылатуы және бос еместiктiң үлкеюi маңызды қайнар көзi болып саналатын
туризм.
Бұдан басқа, жеке ... және ... ... өлке ... бағдарламалардың бюджеттiк құралдары қаржыландыру арқасында
аймақтық iске асады - ... ... ... ... ... ... және бағдарламалардың жабығу шағын және орта
қалаларын қолдаулары тағы ... ... ... да, ... өлкелерiнiң қаржыландыруының
түзуiмен тiкелей де аймақтық саясаттың тетiктерi жабығу өлкелерiнiң қолдауы
үшiн бағдарлама ... ... ... ... инвестицияларының негiзгi қаржыландыру
көздерi тағы басқалар көз заң арқылы тыйым салынбаған бюджеттi мемлекеттiк
қаражаттар есептейдi.
Ұсынған тетiктер ... ... ... ... әрбiр өлкесiндегi таңдаудың белгiлерiнiң ... ... Егер ... ... ... ... ... қолданылатын басқа ынталы шаралармен қуаттанса, шағын және орта
кәсiпорындардың ... ... ... олар ... және ... ... ... нәтижелер бере алғанын атап өтуi керек.
Жергiлiктi атқарушы органдар бойынша өз ... ... ... ... ... ... үшiн ... инвестициялық тартымдылығын
құрастыруға, шарттардың жасауына;
- шағын және орта кәсiпорындарды күшейтуге, бұл кәсiпорындарының
санының өсуi ... үшiн ... ... ... ... ... өскелең
экономика;
- зерттеулер, инновациялардың инвестициялық қолдауы, НИОКР және
трансферт - ақпараттық орталықтардың ... бар ... және ... ... ... ... технологиялар, жобалар жедел ала алған
шағын және орта ... ... ... Аймақтық қаржылай-экономикалық ұйымдардағы Қазақстан қатысуының
болашақтық мәселелерi
2007 жылдық ақпанында Шанхай мекемесінің даму ... ... ... ... ... сенімді бекіту туралы келісім
негізіндегі шекаралық сұрақтарды шешу үшін арналған ... және ... ... ... екі ... қысқарту туралы «Шанхай бестігі»-Ресей,
Қытай, Қазақстан, ... және ... ... ... және де қаржы-экономикалық халықаралық мекеме деңгейіне өсті.
2001 жылдан бастап оның құрамына ... ... ал ... ... ... ... Пәкістан, Иран тағайындалды.
Шанхай ынтымақтастық ... (ШЫҰ) ... ... ... Оңтүстік
Шығыс Азия елдерінің асоцияциясы(АСЕАН), АҚШ және Еуразиялық одақ ШЫҰ «даму
үстінде тиімді қызмет етіп келеді», ал оның ... жеке ... ... ... мен ... ... ... бар деп
есептемейді. ШЫҰ құрамына кіретін мемлекеттердің негізгі міндеті-мекемені
бекіту. Сонымен ... ... ... күшейту және кеңейту жатады.
ШЫҰ-Еуразиялық континентальдық кеңістіктің 2/3 бөлігін және ... ... ... ... ашық ... Ол ... пен ... қолдауға және кең халықаралық серіктестіктің дамуына
бағытталған. Планета жүрегінде, Еуразиялақ ортасында екі глобальды ... мен ... ... XXI ғасырда стратегиялық
кеңістікке кіретін, үлкен өзара толықтыратын мүмкіндіктері бар ... ... ... ... ... ... ... қатар саясаттық және
әскери сипаттағы драматикалық сұрақтарды шешуде, ... ... ... ... диалог және дамудың жалпы жолдарын іздеу ... ... ... ... ... ... ... «Шанхай рухы»
деп атайды, мемлекеттер - ШЫҰ мүшелері түрлі ... ... ... стратегиялық жетістіктерге сенеді.
Шанхай серіктестігінің мекемесі өзінің ... ... ... ... ... ... ... жетті. Серіктестіктің
тірлі бағытына қатысты негізгі келісімді-құқықтық ... ... ... ... ... қоры және ... әрекет ету
механизімінің негізі салынды. Қауіпсіздік облысындағы өнімді серіктестік
жізеге асты, ол ШЫҰ ... ... ... ... ... аймақтағы түрақтылықты қамтамасыз етуде өте маңызды. Өзара табыс және
өзара көзқарастар негізінде ... ... ... ... ... ... мәдени бірлестік дамуда.
ШЫҰ сыртқы байланыстарды өсіруде және оның ... ... БҰҰ, ... ... ... ... (ЕЭБ) және тағы басқа ШЫҰ-пен байланысты
қалайтын елдермен, халықаралық, аудандық мекелермен ... ... ШЫҰ бір ... ... ... ... аудандық
халықаралық мекемеге түрленді және Орталық Азия мен Азиятты-Тынық мұхиттық
аудандағы тұрақты дамудың және ... ... ... өз ... ... ойы ... ШЫҰ мүшелері-мемлекеттердің көпшілігі
кірген ... Азия ... ... ... күштің геосаясаттық және
геоэкономикалық қарсы тұрудың орнына ... ... ... экономикалық бәсекелестікке байланысты стратегиялық
ресурстарды меңгеруге ... ... және ... ... Орталық-
азиялық аймақты бақылау күшеюде зәне одан әрі дамуда.
Әрине мемлекеттің ... топ ... ... қана ... де ... ... ... үшін ШЫҰ құамына
экономикалық потенциалы бар, үлкен территориясы және демографиялық ... ... ... ... ... ... мен Қазақстан-энергетикалық қорына ие.
Бұл факторлар ШЫҰ құрамына кіретін мемлекеттеркөзқарасына ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы
экономикалық ... ... ... ... ... көршілік
қатынастардың дамуы экономикалық өсуге оңтайлы әсерін тигізеді.
ШЫҰ мүшелері-мемлекет басшыларының пленарлы отырысында 2005 жылдың 5
шілдесінде ... ... ... ... ... ... «Қазақстан ШЫҰ , Азиядағы сену деңгейі және
өзара әрекет ... ... және ... діни ... съездін
қарастырады, олар өзара толықтырушы механизм ретінде ... елде ... Бұл ... триада экономика, қауіпсіздік, діни диалог ретінде ... Біз ... ... ... ... ... ... экономикалық проект құру мімкін емес, конфессионалды ... ... ... айту ... ... Серіктестіктің азиялық
инстетуттарының маңыздылығы мемлекет аралық ... жаңа ... ... болуымен анықталады. Халықаралық ... ... ... ... ... ... концепциялардың пайда болуы кезінде
азиялық серіктестік шегінде аудандық бірлестіктер моделін құру ... ... ... ... ... мекеме шегінде
орындалатын эмпирикалық ... ... ... ... ... кейбір
постиалтиндік әлемнің құқықтық негіздері нақты жолмен ... ... ... ... ... ... емес.» Қазақстан Республикасының
саясаткерінің нақтыайтылған ... ... ... ... ... ... Ол Қазақстанға жаңа тәуелсіз
елдер ішінде байланысты экономиканың өсудің ... ... ... Әлемдік банктің директоры бойынша, халқы Орталық Азияның ... 1/4 ... ... Қазақстан барлық ауданның табысының 2/3
бөлігін қамтамасыз етеді. ЖІӨ көлемі ... ... ... ... жылы 3440$ құрады. Есепткулер бойынша, Қазақстан көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... жыл бұрын АҚШ конгресі және Еуропа кеңесі Қазақстанды ... бар ел деп ... ал ... ... ... агенттіктерге халықаралық инвестициялық рейтинг бекітілді. Соңғы
жылдары Қытай жақсы экономикалық жетістіктерге жетті. Жылы ... 24,4% ... ол ... ... ішкі ... ... ... асты,
ал бұл кездегі АҚШ көрсеткіші 18,6% құрады. Өткен 2005 жылы да ҚХР дамудың
қандай көрсеткіштерін көрсетті.
Экономикалық ... ШЫҰ ... ... және ... ... ... ... серіктестіктің қажеттілігі жайлы айтыла
бастады. Жылдың қыркүйегінде Алматы қаласында бірінші ... ... ... ... ... және инвестиция облысында жақсы
ыңғайлы ... құру ... және ... ... ... мен ... туралы Меморандумға қол қойылды. ШЫҰ ... ... ... ... ... іске ... ... экономикалық және сыртқы сауда қызметіне жауап береді (бірінші
Шанхай қаласында 2002 жылы ... ... ... ... әрекет етуді тереңдету жолындағы негізгі маңызды
қадам жылдың ... ... ШЫҰ ... ... (премьер министерлер) Кеңесінің отырысындағы Пекиндегі Жан
жақты сауда экономикалық ... ... ... болады.
Жылға дейінгі ұзақ мерзімдік мүмкіндіктегі бағдарлама сауда мен инвестиция
үшін ыңғайлы шарттар құруға, аудундық ... ... және ... сонымен қатар тауарлар, капитал, ... және ... ... тәуелсіз ауысуына біртіндеп өтуге
негізделген. Серіктестіктің приоритеті ... ... ... ... несие банк сферасымен қатар бұл бағдарлама
білім, ғылым және ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы саласындағы өзара әрекетті шығарады. Сонымен, бағдарлама
әлеуметтік құраушыға ие деп ... ... ол ... ... ... елдердің бірге даму бағдарламасы түрінде
белгіленген. 2004 ... ... ... ... және сол жылдың
мамырында ... ... ... ... ... байланысты
мекеменің жоспарын дайындау бойынша алты елдің ... ... ... ... сауда, кеден ісі, ... ... және ... ... ... ... ... бойынша профильді
топтар құрылды. 2004 жылдың 28 марынан бастап ШЫҰ ... ... және ... даму ... ... жиналысы жиі өтетін
болады. 2002 жылы қазанда Пекинде ШЫҰ-ның энергетика саласындағы даму және
инвестиция ... ... ... және ... ... ... ... өтті. ШЫҰ мүшелері-елдерінің экономикасының мемлекеттік
емес секторын секторын қатыстыруға ... ШЫҰ даму қоры және ... ... 2004 жылы ... ... қаласыында 127 пунктен тұратын
жан жақты сауда экономикалық серіктестік Бағдарламасын іске асыру ... ... ... кешен саласындағы серіктестік ... 19 ... ... ... ал ... саласы 20
тұрады, ол білім, Ғылым және ... ... ... ... бір ... ... ... қатар олардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттер-
қатысушылар нақты амбициозды мәселелер қояды. Ол үшін оптимизмде бар. Соңғы
жылдары ШЫҰ құрамындаңы барлық елдердің экономикалық өсуі тұрақты ... ... ... ал ... ... бұл ... ... жыл сақтауңа мүмкіндік
бар, ол қытайдың тұрақты тұрмыстық динамикасымен қатар (ол бүкіл әлемде ЖІӨ
көлемі ... ... ел), ... ... ... ... саласындағы жетістіктермен активті
прогресске, ШЫҰ мүшелері- орталық-азиялық елдердің ... ... ... ... және транспорт саласындағы
серіктестік үлкен табыс әкелуі мүмкін. Бірігіп геологиялық барлау әрекетін
ұйымдастыру арқылы ... ... ... ... дайындау мүмкіндігі
бар. Орталық Азиядан ... ... ... ... ... қою ... ... газ сипаттағы жобаны дайыдау жоспарлауда,
ол үшін Қырғыстандағы құбырөткізгіш жүйе ... ... ... ... деп ... Қытайға салынатын құбырөткізгіш салу жобасын айтады.
Осыған ... ШЫҰ ... ... ... ... ... серіктестік мекемесінің жоспарында 2008 жылы ... бір ... ... ... Автотранспорттық дәліздер
модернизациясы, жаңа маршруттар құру мүмкіндіктерін ... ... ... жол салу ... ... жұмыстар жүргізілуде. Жаңа
транспорттық дәліздердің стратегиялық ... ... жаңа ... құру. Олардың оңтайлы әсері Орталық Азия
елдеріндегі ... ғана ... ... Өзбекстан және
Тәжікістан, сонымен қатар жақын елдерге де ... ... ... ашық болу-ол жаңа даму ресурстарына, жаңа ... ... жол ашу. Дәл ... даму жолы ... ... ... сепаратизм мен терроризм мәселерін шешуде сенімді әрі ... ... ... сайын ШЫҰ шегіндегі нақты практикалық серіктестік жедел даму
жолында. ШЫҰ шегіндегі ... ... ... ... ... қауіпсіздік, гуманитарлық бірлестік сұрақтарын қамт
отырып көп жоспарлы сипатқа ие болады.
2006 жылы ... ... ... ... ... ... бас прокурорлар, Қауіпсіздік кеңесінің орынбасарларының
жиналысын өтеізу жоспарлануда. ... ... ... ... ... жылы ... ал 2005 жылы төтенше жағдайлар ликвидациясы
кещіндегі өзара ... ету ... ... ... ... ... қол
қойылды. Сарапшылар деңгейінде бірлескен антитеррорлық шараларды жүргізуде,
мемлекет территориясына (террорлық ... ... ... ... ... ... ... жөнінде, сонымен қатар
халықаралық ақпарат қауіпсіздігі жайлы Өтініш, ШЫҰ мүшелері) ... ... және ... ... серіктесу жайлы келісім жобалары
бекітілді. 2005 ... ... ... ... ... ... клубының
– ШЫҰ мүшелерінің жұмысы басталды. ШЫҰ құрылғалы бері көп ... ... ... ... ...... аясында жасалған
жұмыстардың бір ... ... ... ... ... жағдайларды
жақсарту үшін жүргізілген, сонымен қатар осы ... ... ... ... қалу үшін ... ... ... мүмкіндік туғызатын
Шанхай ұйымының мүше елдерін интегралдау бағытында кез ... ... ... және ... ... Осыған сәйкес ШЫҰ-ның мәселелері жетерлік. Әртүрлі мемлекеттер,
саясаткерлер және ... ... ... ... ... жүргізу
ШЫҰ халықаралық имиджін біржама ... ... ... ... ... сұрақтар туындайды: «ШЫҰ ... ... ... ... ШЫҰ мүше ... ішкі экономикалық,
әлеуметтік, гуманитарлық жағдайларды жасауға ... ... ... ... және ... болатын экономика және қаржы ... ... ... ... ... экономикалық өмір сүру идеяларындағы
елдердің бірігуінің орнын баспайды. Келесідей диллема туындайды: берілген
ұйым «жоғарыдағылардың» алға ұмтылуына ғана ... ме ... ... ... ... мемлекет елдерінің нақты қызығушылықтарын көрсетуші
болып қабылдана ма?
Егер бір-бірін түптік түсінуіге ... ... ... ... ... ... онда официоз бен нақты ... ... ... жол ... еді. ... ... бен ... басым. ШЫҰ халықаралық экономикалық процестің белсенді мүшесі
ретінде танылды, ... ... ... бола ... Біздің ойымызша,
жобаларға қатысуды нәтижелер ретінде екіжақты қатынаспен ауыстырмай, ... күш ... ... ... ... ... ... жұмыстарына
өз қатысушыларын тартып, біртұтас орта рөлін ... ... ... – екі ... ішкі саяси бағдарламасының элементтері, алшос –
бұл көпжақты анық ... ... ... ... ... ... бастамасы ШЫҰ-на толығымен жетілдірілмеген және
оның ... ... ... ... іс жүзінде қолданылмаған
немесе тіптен ... Ұйым ... ... ... қор ... және ... әсері маңызды болмақ. Осының нәтижесінде ... ... ... Ерте ме, кеш пе ... ... ... экономикалық қатынастарының дамуына саяси элита, ... ... ... ... әсер етеді. Осының нәтижесінде қор
аймағында су қорының жетіспеушілігі және т.б. ... ... орын ... ... ... ... барлық мүше елдерінің өзара әсер етудің
болашағы зор және сұранысқа ие бағыттары ретінде ... ... және ... ... ... ... қарастырған жөн. Ұйымның
мүше елдерінің тұрғындары ШЫҰ шынымен де қуатты ұйым және ол толық өмірмен
өмір сүріп ... ... ... ... еді. ... ... дәл ... ШЫҰ-
на маңызды тапсырыс беруші ретінде қабылдауы мүмкін. Инфрақұрылым және
табиғатты ... ... ... ... ... ... қорларды тиімді пайдалану, энергокешендерді құрастыру
жобалары түсіндіріліп, алты ел ... ... ... ... Белгілі болғандай, ШЫҰ – ашық ұйым. Дегенмен, оның тәжірибелік
әрекет аясында ... ... мүше ... мақұлдаған насихат
жұмыстары жеткіліксіз. Үлкен бизнес, іскерлік ... ... ... көліктік және басқа да жобалар ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруға қатысушылардың кең аумағын, соның ішінде шағын және орта бизнес
аймағынан ... ... ... ... орай ... ... ... сәйкес жиналыстар деңгейінде ұйым аясында «ШЫҰ
жаршысы» ақпараттық журналын шығару, өзін ... ... ... ... ... ... ... ШЫҰ телекомпаниясын құру сұрақтарын
ойластырып, келісім жасау ұсынылады. ШЫҰ үшін біршама маңызды сұрақ болып:
ШЫҰ-на кіру ... ... ... ... мәселесін, мүшелерді
қабылдау әрекетін қалай толығымен зерттеуге болатынын ШЫҰ-на қалай және
қандай негіздерде кіру ... ... ... игеруге болады.
Қазіргі уақытта ШЫҰ қадағалаушы елдерімен жұмыстарын құру туралы жаңа
жағдай дайындалған. Ал ... ел ... ... ... ... ... ... құрастырылуы кезінде, терроризм мен сепаризмімен,
наркобизнеспен ... ... ... байланыстар және ШЫҰ-ның
Ташкенттегі штаб-пәтерлі Жергілікті антитеррорлық орталығында ШЫҰ аясында
антинаркотиктік ... ... ... ШЫҰ ... ... ШЫҰ мүше ... ... талдаушылары,
сарапшылары айналысады. Олардың ойлары қызығушылық ... ... ... кең және ... ... ... ... бойынша
осыған ұқсас мәселелер 2006 жылы КИСИ-да ұйымдастырылды және осы мәселе
бойынша ғылыми ... ... бұл ... ... комитетіне осы конференция арқылы
ең елеулі ұсыныстар, бағалар мен ... ... ... ... үшін ... ... ... министрлерінің кезекті саммитіне, ШЫҰ ... ... ... кездесуіне енгізу құжаты ретінде жіберіледі.
Конференция Қазақстанда өткізілетіндіктен, ШЫҰ ... ... ... ... ҚР-ның Ұлттық координаты арқылы берілуін дайындау керек.
Жақында Еуразиялық даму банкі ЕДБ ақпаратында көрсетілген БҰҰ орталық
ассамблеясының ... ... ... ... ... ЕДБ ... ... резалюция 6 желтоқсанда бекітілді. «БҰҰ орталық
ассамблеясындағы ... ... ... ... ... ... маңызды мәселені шешеді.
Біріншіден, біздің мақсатымызға сәйкес, ұйымдастырушылқ даму ретіндегі
ресми ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді кеңейтеміз:
осындай орында ала отырып, банк халықаралық қаржы институттарымен тиімді
жұмыс жасай алады, ЕДБ мүше ... ... ... ... ... - ЕДБ ... төрағасының орынбасары Н.Толистников өз сөзінде
келтіреді.
Ақпаратты сонымен қатар банкті қадағалаушы ретінде қабылдау БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... береді. Ондай
басқармаларға әлемдік банк, ЮНКТАД және т.б. жатады.
«Қазіргі күні несие жинағының мөлшері бір миллиард АҚШ ... бір ... ... ал ... жинағы 1 млрд АҚШ долларына
жетсе, онда банк қиын жобаларды ... ... ... ... маңызды тәжірибе мен зерттеу жұмыстарын IFC жинаған тура
инвестиция қорында бірлескен инвестицияларды басқару ... ... ... ... ... ... - деп ... мемлекет-қатысушының нарықтық экономикасының дамуына, олардың
тұрақты экономикалық өсуіне және ... ... ... ... ... мақсатында 2006 жылдың қаңтар айында Ресей
мен Қазақстан елдерімен құрылған халықаралық қаржы ... ... ... ... ... $ 1,5 млрд ... ... басқа да халықаралық қаржы-экономикалық ... әлі ... оның ... Халықаралық Валюта Қоры – мемлекет-
мүшелер арасындағы валюталы-несие қатынасын реттеуге және төлем ... ... ... қиыншылықтар кезінде шетелдік валютада қысқа-
және орташа мерзімді беру ... ... ... көрсетуге арналған үкімет
аралық ұйым.
Бреттон-Вудской халықаралық валюта-қаржы конференциясында БҰҰ-мен 1944
жылы шілдеде қабылданды, өз ... 1947 ... ... ... ... ... Валюта ортасында халықаралық серіктестікке жәрдемдесу;
-халықаралық сауданың үйлестіріліп ... ... ... және мүше ... ... жақсаруының
кеңеюіне жәрдемдесу;
- Халықаралық валюта жүйесінің валюта саясатын координациялау және
келісге келу, валюта ... мен мүше ... ... айналымын сақтап қалу
жолдарымен құрылуын қамтамасыз ету;
- Валюта курсы мен ... ... ... бәсекелік
қамтамасыз етілуіне жол бермеу;
- Мүше елдер арасында ағымдағы операциялар бойынша төлемнің ... ... және ... ... ... ... ... Төлем баланстарын реттеу және валюта курстарын тұрақтандыру үшін
шетелдік валютада несие мен ... ... ... мүше ... ... Мүше елдердің халықаралық төлем баланстарының ... ... және ... қысқарту;
- Мүше елдерге қаржы және валюта сұрақтары бойынша ... беру ... ... Мүше ... ... валюта қатынастарында жүріс кодексін
бақылау жүргізу.
Басқарудың ең жоғары ұйымы – қаржы ... мен ... ... басшыларынан (МВФ мүшелері) құралған басшылар одағы (Board of
Governors). ... ... ... Орындаушы одақ
(Executive Board) жүзеге асырады [24].
Халықаралық есептер Банкі (Bank for ... ... ... репарация төлемдерін еуропалық орталық банктермен үйлестіру үшін
1930жылы құрылған халықаралық ... ... ... ... БМР қызметі әртүрлі халықаралық ұйымдардың, мысалы ОЭСР,
Еуропалық валюталыкелісім және т.б. ... мен ... ... болады. БМР директорларының жиналысы орталық банктердің
серіктесуінің тиімді құралы болып ... ... ... ... ... тоқтату кезінде. БМР еуропа елдерінің банктеріне арналған
жеке капитал жеткілік коэффициенті орнатылады.
Әлемдік банк (WorldBank) – қарыздар, ... беру және ... ... ... ... ... ... да ресурстар қатарын ұсынатын
ұйымдар тобы. Басты көңіл аз қамтылған ... мен ең ... ... ... ... дамуда көмек көрсететін, жыл сайын 20 млрд.АҚШ доллары соммасында
жаңа қарыз беретін ірі компания болып ... ... ... ... ... ... өте ... қолдану үшін басқа да ұйымдармен
(жеке, үкімет, ... және ... ... ... жұмыс жүргізу
басты орын алады. Бұл топқа кіреді:
- ҚД – Қайта құру және даму ... ... (IBRD) – ... береді және
орташа табысты және несие беру қабілеті өте ... ... ... ... ... беруге қатысу құқығы, өз кезегінде әр ... ... мүше ... ... капитал мөлшеріне
байланысты болады. ҚДХБ капиталдың халықаралық нарығында ... сату ... өз ... маңызды соммасын алады.
-ХДҚ – Халықаралық даму қоғамы (IDA) – ең кедей елдерге пайыссыз несие
береді. ХДҚ ... ... ... ... ... ... қосқанда бай
мүше елдердің үлесін болжайды.
- ХҚБ – Халықаралық қаржы бірлестігі (IFC) – дамыған елдердің ... ... ... ... ... экономикалық өсуіне
жәрдемдесу. Басқа да ... ... ХҚБ ... беру және ... инвестициялау арқылы коммерциялық кәсіпорындарды инвестициялайды.
- ИККА – Инвестицияны кепілдендіру бойынша көпжақты ... (MIGA) ... ... ... емес қауіптер нәтижесінде туатын шығындарды
шетелдік инвесторлармен кепілдендіру жолымен шетелдік инвестицияны қолдауға
мүмкіндік ... ... ... орын жеке ... ... және ... инвестиция мүмкіндіктері жайлы ақпаратты тарату кезінде үкіметтің
жәрдемдесуін көрсетеді.
- ИПБХО – Инвестициялық пікірталастарды бірыңғайлау ... ... (ICSID) – ... инвесторлар мен инвестицияланатын ... ... ... ... ету және ... арқылы халықаралық
инвестицияны қолдауға көмектеседі. Басқару ұйымы болып ... ... ... ... ... ... (әр ... [25].
АБР-дың Қазақстандағы қызметі. АБР-дан қарыз алуға қатысушы елдердің
уәкілдері, және де ... ... да ... ... Бір ... орташа
құны 15 млн.долларды құрайды, өте ірі ... (50 ... ... жиі ... ... салудың маңызды орталары – көлік пен ... ... ауыл ... ... ... екі ... ... беріледі; қарапайым және арнайы. Біріншісі
жеке жағдайларда несиелеуге, яғни нарықтық пайыздық мөлшер бойынша және өте
қысқа ... ... ... ... 15-25 жыл ... Арнайы қор ұзақ
мерзімді несиелеуге арналған – ... қор ... (1-3℅) ... қор ... ... ... жеңілдік уақыты 3-5 жылды
құрайды, ал ... ...... сәйкес, 10 жылды. АБР басқа да
құралдарымен өз мүше ... ... ... беру ... ... және акцияны сатып алу болып табылады.
2006 жылы аймақтың 13 ... ... ... ... ... ... АКЮ ... валюта бірлігін» енгізу туралы банк ... және ... ... сайын азиялық ұқсастық еуропалыққа айналады.
Азия банкінің атақты даму жобалары:
-көлік-ауғандық мұнай құбыры;
- жер сілкіну және цунами кезінде жылдам көмек көрсету жобасы;
- ... ... ... ... ... күрсеке арналған жеке сектордың серіктестік бағдарламасы.
Кесте 5
Жергілікті мүшелер*
|Австралия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... аралдары |
|Микронезия ... ... ... ... ... ... |
|Куку аралдары ... ... ... ... Жаңа ... |Сингапур ... ... ... ... ... ... |Тувалу ... ... ... ... ... ... | ... ... ҚР ... ... // ... ... емес мүшелер*
|Австрия ... ... ... ... ... ... ... ... |
|Норвегия |АҚШ ... ... ... ... ... | | ... ... ҚР ... ... // ... 2001 жылдың 6 желтоқсанында «Қазақстан Республикасының
- Халықаралық Валюта Қорына,
-Қайта құру мен даму Халықаралық Банкіне,
- Халықаралық қаржы бірлестігіне,
- ... Даму ... ... Кепілді бойынша Көпжақты Агенттігіне,
- Инвестициялық Пікірталастарды Бірыңғайлау ... ... ... ... құру мен Даму ... Даму ... ... етуі туралы» №264 – ІІІЗРК Қазақстан
Республикасының Заңы шықты. Онда ... ... ... шарттарын халықаралық қаржы ұйымдарында анықтау қарастырылады.
Әлемдік Банктің бағдарламалары мен ... ... ... сұранысымен қаржыландырылды және өңделді [26].
ИПБХО үкімет пен ... жеке ... ... ... келіспеушілікті шеше отырып бірыңғайлауды қамтамасыз етеді.
Ол мемлекет пен басқа ... ... ... ... ... ... ... сәйкес 1966 жылы құрылды,
2006 жылдың сәуірінде 143 ел бекітілді. ИПБХО тарту ... ... ... ... ... ... ... бір жақ біржақты
тәртіпте одан айырыла алмайды.
ИПБХО Әлемдік одақпен тығыз байланысқан жеке ұйым болып ... ... ... Банк ... ... ... ... банк
Президентінің басшылығымен Әкімшілік одағына Конвенцияға сәйкес әр елдің
бір уәкілі кіреді.
Еуропалық қайта құру және даму ... ... ... емес ... ірі ... бірі болып табылады. Банк
қызметінің артықшылығы – отандық және ... ... ... ... қолдау және МСБ және несиелендіру, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар табиғи қорлар, байланыс және агроөнеркәсіп кешені сияқты
салаларда жұмыс жасайды. ... ЕҚДБ ... ... ... ... ... қол ... бiрлестiк, өкiнiшке орай, жаһанды шақырулар және байбалам
қазiргi заман, қарсы ... ең ... ... ... ... әлi де таба ... Жағымсыз құбылыстар және тенденциялардың
сипаты жыл ар ... ... ... ... Тiптi олар әлi ... ... дамытуын қарқын әлi көп күшейттi. Ирактегi оқиғалары
оон, барлық өткiрлiкпен үшiн ... ... ... ... ... ... және ... кездесетiн тәжiрибемен оон барлық дүниелiк
iстердегi маңызды басқаратын рөлiн бұрынғыша ойнайды. Оң ... ... ерiк ... ... Ортақ күштермен бiз халықаралық қатынастарды
демократтандыру ұйымды көзқараспен ... ... ... ... тетiктердiң әбден жетiлдiруiн уақыт, ... ... ... ... ... құқық ұжымдық шешiмдердi дүниелiк бiрлестiктiң
бiртұтас қағида ... ... және ... ... ... ... ... ең қиын есептердiң шешiмiнiң алдында тұрады.
Қазақстан Иракке қарсы санкциялардың алуы бойынша 2003 ... ... БҰҰ ... ... ... қостады. Қазақстан
бейбiтшiлiктi сақтауға және коалицияның ... ... ... ... ... мiндеттемелердiң орындауы үшiн әскери
инженерлердiң ... бұл ... ... ... ... ... растай бағыттады. Орталық Азиясындағы қауiпсiздiгi бiзi үшiн
Ауғанстанда ахуалмен байлану бөлiнбейтiн. Бұл елге ... ... ... жағдай неткенмен тұрақсыздық және үрейлi, есiрткiлердi
өндiрiстi болып қалады анда үнемi үлкейедi.
Сонымен бiрге Ауғанстан ... ... ... ... миллион
ауғандықтарды қырла аш өлiмнiң байбаламдарымен ... ... ... ... бас ... мемлекет қалай жаппай ұтылуды қаруды жалғасып
жатқан таратумен беймазалаған. Елдердiң ... ... ... ... ... тағы ... ... ядролық қарудың ие болуға
террорлық ұйымдары глобалдi қауiпсiздiктiң маңызды байбаламын құрады.
Ядролық қаруды таратпау туралы келiсiм ... ... және iс ... ... сынауларын тегiс қамтитын тыйым туралы жұмыс iстемейдi.
Мұндай ... ... ... бас ... ... ... болады. Және бұл жерде шешушi сөз оон және оның ... ... ... ... ... ... өңдеуге және
ядролық сынауларды өткiзуде керек. ... бар ... ... бұл
қазiргi болмыстарға олардың бейiмделуi мақсаттарындағы әбден жетiлдiрулерi
талап етедi. Халықаралық ... ... ... ... ... әсердiң нақты тетiктерiмен ие болмайтын айғақпен сол бiтiсуге
болмайды. Уақыт бiздiң әрекетке бойынша ... ... ... және ... ... Мәжiлiс 31 Азиядағы қауiпсiздiктiң
қамтамасыз етуi және тұрақтылығының тиiмдi ... ... ... ... ... ... жоюы және бiрiншi
басқосу қабылданған диалогтердiң жәрдемдесуi ... ... ... ... ... құрмет және iстестiк негiзделген ... ... ... ... жаңа ... ... процесстiң бұдан әрi алға басуы қызықтырған және ерекшелiктер
және өлкенiң алуантүрлiгiнiң есепке ... ... ... және жолдарын жүзеге асырылу үшiн барлық күш басады. ... дәл ... ... талқылауға көтерiп шығарыла Смид және Свмданың
басқосуы келесi жылы жүрiсте алдағы сенiмнiң ... ... ... ... ... әрi ... белсендi қатысуға барлық
елдер шақырады. Қазақстан iстестiктiң Шанхай ұйымының қызметiнiң тек қана
маңызды мәнiн тұлдайды. Шос ... ... етуi ... ... рөлi өсiп ... және ел-қатысушылардың арасындағы сауда-
экономикалық iстестiктiң дамытуындағы үлкен потенциалдың iске ... ... ... ... ... бiрге энергетиканың
төңiрегiдегiн көп жақты өзара әрекеттесу, ... ... ... ... ... және тиiмдi табиғатты
пайдалану 2020 ... ... ел ... ... ... iске ... ... төңiрегiдегiн қолайлы жағдай және
инвестицияларды жасағанын ойлаймыз.
Қазақстан жаңа, тең құқықты, өзара тиiмдi дүние ретiнiң қалыптасу ... ... ... ... Осы мақсатта бiз маңызды халықаралық
форумдар өткiздiк: Рұқсатсыз шығуларды ... ... ... ... ... ... өткiзiлген ОБСЕ-нiң Парламенттiк
ассамблеясының азия арқылы өтетiн парламенттiк форумы теңiзге, Ислам ... 28-шi ... ... және ... және ... ... бiрiншi съезі ОБСЕ-нiң ел-қатысушыларды парламентариясы ОБСЕ-
нiң Парламенттiк ассамблеяның шеңберiнде бiрiншi Азия арқылы өтетiн форумы
тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... етуiн мәселелер талқылауға жиналды.
Бiрiншiден, бұл экономикалық, саяси және мәдени ... ... ... ... аралық форумының өткiзуi сол европа
аралық және ... ... ... ... ... ... Азия ... бойынша ойнай алатын рөлдi бiздiң
елде асты сызылды. Өтпелi тасымалдаулардың ... ... ... ... оон ... ... ... болған тамызда болды,
мән бойынша, мыңжылдықтың декларациясының мақсатқа жетуiнде бұрылатын
моментпен. Келiссөздердiң өткiзiлген ... бас ... екi ... тараптардың арасындағы алған алалықтардың жоюы және ымыраласуды
табылу болды - елдер, рұқсатсыз ... ... ... және ... - ... ... ... көлiк потенциалдың қолдануы үшiн
конференцияның шешiмдерiнiң жаттығу iске асыруында толығырақ ... ... жол, ... және су ... ... қосатын
мультимодалдi халықаралық көлiк коридорларының жасауына ... ... ... бұл ... ... коридорлар.
Қазақстан өркениеттермен және мәдениеттердiң арасындағы диалогтiң
анықтауға және дамытуы бойынша дүниелiк бiрлестiктiң ... ... ... дәйектi түрде саясат жасайды. Қазақстан дүниелiк және
дәстүрлi ... ... ... ... Астанасында биылды
қыркүйектегi өткiзудi дiни шыдамдылық және этнос аралық ... ... ... ... бола ... ... бұл ең ... оқиғалар көпшiлiк пiкiрмен бiздiң ел ... ... ... бар болуының көрсеттi. Съездтiң қатысушыларының қалыбы әлемнiң
бiрiншi дiни басқосуын сипатты ... ... ... Дүниелiк және
дәстүрлi дiндердiң жетекшiлер және биiк өкiлi ... ... ... ... және дәстүрлi дiндердiң жетекшiлерiнiң съездтерi өткiзуге
конструктивтiк ... дiни ... ... ... ... ... айқындап қабылдады. Абыройды Қазақстанға съездтiң секретариатының
қызметiн ұйымдастырып және Астанада ... ... ... дiни ... ... Қазақстан бүгiн глобалдi саяси және экономикалық
процесстердiң ажырамас бөлiгi ... ... Бiз ... ел, ... оның ары қарай тартуына ашықтықтың екiнiң бiрi бар болмайтынын
терең сенген. Бiз тараптардың барлығына ... ... ... ... ... ... ... дамытуы қолдайдық. Бiз ортақ күштердi
жоспар бұл өте көп жасай аламыз.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару құрылымын құру
мемлекеттін ең шешуші міндеттерінің бірі ретінде белгіленген. Осы ... ... ... ықшам, әрі кәсіби деңгейде болып, неғұрлым
маңызды ... ... ... ... ... Әрбір министрлік пен
ведомство өздеріне тән емес ... ... ... және
мемлекеттен жеке секторға бере отырып, олардан арылуды ұсынады.
Нарықтық экономикаға өту және тиісті экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... мен дербестігін
арттыруға объективті түрде ұмтылады. Бұл эволюция ең алдымен ... ... бір ... ... ... ... өтуі тиіс
екендігін сипаттайды. Аймақтар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... халқының толып жаткан экономикалык, әлеуметтік және ... мен ... ... өздерінше іздестіруі тиіс.
Қазақстан Республикасының экономикасы дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... осыған орай басқарудың жергілікті органдарына үлкен ... ... ... арта ... Аймақтардың шаруашылық
кызметінің ұлғаюы республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... ... ... ... жаңаша көзқарасты талап етеді.
Осындай мәселелер күн тәртібіне қойылып отырғандықтан, ... ... ... ... ... - уақыт талабы.
Өлкелердiң қаржы жағдайын сипаттайтын негiзгi көрсеткiштердiң
динамикасының ... ... ... ... ... жасауға
мүмкiндiк бередi:
1. Әлемдік қаржылық дағдарыстан кейінгі кезеңде көптеген ... ... тепе – ... ... ... ... болды. Қазақстан
Республикасында ондай мәселе қатты сипат ... ... ... ... ... Ұлттық даму қоры және т.б ... ... ... өз ... ... Әлем ... ... ішінде Қазақстан бойынша аймақтық деңгейде бюджет
қаражаттарын белгілі бір ... даму ... бөлу ... ... ... Әлемдік қаржылық ұйымдарға кірген елдердің аймақтық ... тек қана ... ... ... ... тиісінше ол
әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер кешенінде қарастыруы қажет.
4. Қазақстанның нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... осы сипатта жүргізіліп жатқандығы
және елбасының осы бағытта ұстанған саясаты біз үшін ... бір ... ... табылады.
Өлкелер бойынша экономикалық реформаларды өткiзудi ерекшелiк анықтайтын
факторлардың негiзiнен 3 тобы ... ... ... ... ... ... қатысты өлкелердiң
салалық мамандандыруы;
- экономиканың салалық құрылымының шошаңдауы ... ... және ... ең ... ... республикалық
функциялардың өлкелерiмен орындау ыңғайлы емес ... өлке ... ... ... толтыруына көлiк шығыны және шығындардағы
түбегейлi айырмашылық ескертетiн географиялық жағдай не ... ... ... ... ... құрылымы мен
жүргізіліп жаткан экономикалық саясаттың жемісті болуы оның жергілікті
деңгейге жүзеге асуына тікелей ... ... ... осы ... ... басқарудың маңыздылыгы да айқындала түседі. Олай болса,
жергілікті деңгейдегі мәселелердің оңтайлы шешімін табу жолдарының ... ... ... бюджетті басқаруды жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... зерттеуді қажет етеді деп ойлаймыз.
Республика экономикасының дамуы соңғы жылдары аса кемелденіп, толығып
келеді, оны ... ... әр ... ... ... ... Біздің
елімізді әлемдік қоғамдастық рыноктық экономикасы бар ... ... ... ... ... ... кезеңінде әлемдік
қоғамдастықпен ықпалдаса отырып, экономикада ... ... ... ... ... ... ... дамуы әр
түрлі саладағы жетістіктері деңгейімен, жалпы әлемдік жүйедегі белгілі бір
міндетті іс-әрекет және орны болуымен ... ... ... ... ... қоғамдастықпен айкындалады, әр түрлі дәрежеде ... ... Бұл ең ... ... жетуге ұмтылдырады, соған жету
рейтингінің өсуін ғана білдірмейді, сонымен қатар келешекте шынайы ... Кез ... ... рейтингі даму деңгейінің белгілі бір
көрсеткіші ... ... Ол ... ... ... ... ... сипаттап қана қоймай, басқа экономика тарапынан
интеграция ықпалымен болатын оның тартымдылық шарты болып ... ... ... ... ... ... болса кез келген мемлекеттің бір қалыпты дами ... ... ... берді. Сондықтан да қандай да бір елдің ... ... ... ... оның аумақтық деңгейде мемлекеттік тұрғыдан ықпал
етудің шаралар жүйесін, белгілі бір ... ... мен ... экономикалық даму тұрғысынан нығайтудың ... ... ... өзгешеліктер объективті
тұрғыдан аумақтық даму теңсіздігінің әмбебап экономикалық заң әрекеттеріне
бағынышты. Сондықтан да бұл арадағы ... осы ... ... ... аумақтардың даму деңгейлерін тенестіру үдерісін
бағындырып, осы ... ... жою ... табылады.
Әрбір аймақтың экономикаға қаржылық ресурстарды жұмылдыру үшін ... ... ... Бұл тигізер пайдасы бар табиғи кені жоқ
аумақтар үшін ерекше маңызды. Тиісті талдау негізінде ... ... ... ... ... үшін ... болашақты қамтамасыз ететін, үнемі ілгері
басатын, аумақтық даму мүмкіндіктерін анықтаудың маңызы зор. Бұдан ... әр ... ... ... ... макро-және аумақтық
қамтамасыз ету Қазақстан үшін бүкіл болашақтың негізі болып табылады.
Аймақтық бюджеттер Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің бір ... және ... ... бюджет құрамына кіреді. Олар тек қана
жергілікті ... мен ... ... ... ... қатар
бюджеттік реттеу механизмдер арқылы қайта бөлінетін республикалық салықтар
мен алымдар бөлшектері есебінен де ... ... ... ... өздік түсімдер, реттеуші салықтардан түсетін
түсімдер, қаржылық ... мен ... ... ... да, ... аумақтардың әлеуметті-экономикалық дамуының ерекшеліктері жергілікті
билік органдарының мем-лекеттік қызмет керсету ... ... ... етуге ресурстардың жетпеушілігіне жеткізеді.
Сондықтан, аймақтардың экономикалық дамуы болымды себебінен кірістік
база ... ... ... ... ... сектор арқылы
көрсететін қызметтер тең болуы үшін аймақтар бойынша бюджеттік теңестіруді
қамтамасыз ету жөнінде белсенді ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқына «Болашақтың іргесін бірге ... атты ... ... ҚР ... Н.Ә. Назарбаев « Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу
– Қазақстан жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылы ... ... ... ... қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін,
бәсекеге қабілетті ... ... атты ... Қазақстан халқына
Жолдауы Астана, 2004 жылғы 19 наурыз// Егемен Қазақстан. 2004 ж. 20 ... ҚР ... ... / ... ... ... №02 2008
жыл 11-бет.
5. Бибатырова І.А., ... Б.Ж. ... ... ... ... ... ... – 2006. – 100 бет.
6. Ихданов,Ж.О. Экономиканы мемлекеттік ... ... ... : ... / Жамел Омарович Ихданов; Ж. О. Ихданов, Ә. О. Орманбеков; ҚР
білім және ... м-гі, Т. ... ... ... Алматы: Экономика, 2002.-
218, [1] б.
7. Р.Алшанов, Ә.Әшімбаева Жаһандық экономика және ... ... ... 28 ... ... ... ... дифференциация ... и ... ... их ... / Н. Ж. ... ... ... и науки РК, Ин-т экономики; под ред. О. С. ... Ин-т ... МОН РК, 2006.- 26 ... ... Г.С. ... ... басқару мәселелері : оқу құралы
/ Гүлжиһан Советбекқызы Смағұлова; ҚР білім және ғылым м-гі, Т.Рысқұлов
атын. ҚазЭУ.- Алматы: Экономика, 2005. – ... ... Я.А., ... И.А. О ... ... ... ... стабилизация", "экономический рост". Весник
КазНУ. Серия экономическая.2004
11. Международное экономические отношения. Учебное пособи/ под редакции
Елемесова.-Алматы: Қазақ ... ... ... А.С. Таможенная политика Казахстана и проблемы ее развития в
условиях глобализации: автореф. ... ... ... ... ... -
Алматы: Университет «Туран», 2002. - 25 с.
13. Нурманов А.О. ... ... ... ... диссертации на соиcкание ученой степени к.э.н.,
Алматы, 2004.-С.26
14. Шаромова,В.В. Бюджетная политика в рыночной экономике / Виктория
Викторовна Шаромова; АН РК, ... ... ... ... 1993.-
132с.
15. Сартаев,С.С. Бюджеттік құқық : ... және ... ... ... / ... Сартайұлы Сартаев, Серік Мұсанұлы Найманбаев.- Алматы:
Жеті жарғы, 2006.- 358, [2] б.- (Оқу құралы).
16. Омаров, Б.Р.. Организация и методология ... ... ... ... ... Чигаркин,А.В. Региональная геоэкология Казахстана : Учеб. пособие /
Анатолий Васильевич Чигаркин; КазГНУ им. аль-Фараби.- Алматы: Қазақ ... 2000.- 223, [2] ... ... ... : ... ... / ... Кулшиманович и
др Мамыров; Н.К.Мамыров, Ж.А.Кулекеев, Г.К.Султанбекова; Каз.Гос.Академия
управления.- Алматы: Экономика, 1997г.-245,[3]с.
19. ... ... 2010 ... ... ... даму ... Стратегический план развития Республики Казахстан до 2010 года.-
Астана: Елорда, 2002.- 540 б.
20. Оңалтаев,Д.О. Нарықтық экономиканың дамуы жағдайында бюджет аралық
қатынастарды ... ... ... мәліметтері бойынша) : экон.
ғылымд. канд....дис. автореф.: қорғалған 31.10.06 / Дархан Оңалтайұлы
Оңалтаев; ... ... А. А. ... ... [Б. ж.], 2006.- 25, ... ... Я.А. Экономическая теория в условиях рыночных
преобразовании.-Алматы.-Қазақ университеті.-2003.-162с.
22. А.Күрішбаев. Ауыл шаруашылығындағы өнім өндірудің бәсекеге
қабілеттілігі // Егемен Қазақстан, ... ... ... ... и ... ... № 2, ... Есиркепов Т.А. Право крестьянина на выбор. Казахстан: экономика и
жизнь.-1993, №11.-С.5
25. Сирополис Н.К. ... ... ... М., ... ... ... ... және бюджетке төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. – ... ... ... Б.Ж. ... және ... ... Оқу ... – Алматы: -
2003. – 131 бет.
28. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі : [ҚР 2008 ж. 4 ... жаңа ... ... ... ... 2009.- 136 б.
29. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... 2003. – 448 ... ... Б.К. Мировой опыт обеспечения экономической безопасности.
Вестник КазНУ. Серия ... ... ... ... ... ... ... 2004г.
32. Салықтарды есептеу тәртібі туралы: Инструкция №39, ҚР Ұлттық ... ... ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс финансов. Учебник. – Алматы:
Институт ... ... 2001. – ... ... Н.О. ... ... ... Экономика и жизнь, 2003ж
35. Е.Андреева. Организационные ... ... ... Т.А. ... теория и механизмы развития».-
Алматы:2003.-130с.
37. Купешова С.Т. Теория и ... ... ... в ... РК/ диссертация на соискание к.э.н., Алматы, 2002
38. З.Д.Салимбаев. Проблемы устойчивого развития рынка ... ... ... ... ... экономическая.-№4.-2006
39. Р.Алшанов. Экономика Казахстана: новые рубежи // Казахтанская правда.-
09.06.2006
40. Региональная экономика: Учебник для вузов/ Т.Г. ... ... ... Г.Б. ... и др.; ... проф. Т.Г. Морозовой. -2-е изд., перераб. и доп. – М.: ... ... 472 ... ... ... ... под ред. В.И. ... и М.В.
Степанова. –М.: ИНФРА-М, 2007.-666с.
42. ... ... ... ... ... ... и ... // http://lib.kazsu.kz
43. ҚР Статистика Агенттігі // http://www.stat.kz
44. http://www.akorda.kz
45. http://www.government.kz
46. http://www.google.kz/
-----------------------
Аймақтық макросаясат
Макроэкономикалық саясатты ... ... ... ... ... және ... шығыстар саясатының аймақтық жіктелуі
Монетарлық саясаттың аймақтық жіктелуі (жеңілдетілген несие және т.б.)
Тарифтер мен басқа да бақылау құралдарының ... ... ... әсер ету ... әсер ету саясаты
Жергілікті жерде еңбекті қайта бейімдеу
Жұмыс күшінің кеңістік бойынша орын ауыстыруы
Салықтар мен субсидиялар
Капитал ... ... ... ... ... арттыру
Әкімшілік бақылау
ҚР аймақтарының топтасуы
шаруашылықтарының құрылымы экспортқа бағытталған
дағдарыстық
Агроөнеркә
сіптік
индустриялық дамыған

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы 1861-1917 жж20 бет
Қазақстан Республикасының экономикасын аймақтық басқарудың теориялық және әдістемелік аспектілері25 бет
Жапонияның ҚХР-мен қарым-қатынастары46 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Экономиканың инновациялық дамуы жайлы84 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь