Шоттарды жіктеу және олардың түрлері мен міндеттері

Кіріспе 3
І.Шоттарды жіктеу және олардың түрлері мен міндеттері
1.1.Бухгалтерлік есепте шоттарды жіктеу 6
1.2.Шоттардағы екі жақты жазба 10
1.3.Синтетикалық және аналитикалық шоттар
және олардың өзара байланысы 14
ІІ.Синтетикалық және аналитакалық шоттардың есебін жүргізу
2.1.Еңбекақы бойынша қызметкерлермен
есеп айырысудың синтетикалық және аналитикалық
есебі 16
2.2. Дайын өнімнің шоттар арқылы жүргізілген
есебі 23
Қорытынды 27
Пайдаланылған әдебиеттер 29
Қосымшалар 30
Кез келген кәсіпорынның бухгалтерлік балансында сол ұйымның меншігіндегі шаруашылық құралдары мен олардың қорлану көздерінің есеп беретін уақыттағы жағдайы көрсетіледі. Әйтсе де ұйымның шаруашылық қызметін басқару үшін оның мүліктері мен қаржыларының және олардың қорлану көздерінің есеп беретін уақыттағы жағдайын ғана білу жеткіліксіз. Яғни кәсіпорынның қызметін басқару үшін оның шаруашылық құралдары мен олардың қорлану көздерінің есепті кезең барысындағы, яғни күнделікті өзгерісін біліп, қадағалап отыру қажет. Кәсіпорында әрбір күнтізбелік жұмыс күні барысында бірнеше операцияның орындалуы мүмкін. Бұл операциялардың барлығы да ұйымның капиталына қандай да бір дәрежеде әсерін тигізеді. Ал осы операцияларға сәйкес бухгалтерлік баланс баптарындағы сандарды өзгертіп отыру, яғни әрбір операциядан кейін кәсіпорынның жаңа бухгалтерлік балансын жасау мүмкін емес және олай жасау тиімді болып табылмайды. Бұған дейін айтылғандай бухгалтерлік баланс әрбір айдың (тоқсанның, жылдың) бірінші күніне қарай жасалады. Міне, осыған сәйкес ұйымдағы орындалатын әрбір операцияларды және олардың негізінде болатын өзгерістерді жіктеп (топтастырып) есептеп
отыру үшін бухгалтерлік шот қолданылады.
Бухгалтерлік есепшот кәсіпорынның шаруашылық қызметін басқарып отыру үшін шаруашылық құралдары мен қорлану көздерін белгілі бір ұқсастықтарына қарай біріктіріп, олардың орындалған операция әсерінен өзгеріске ұшырауын есептеп отыратын ақпаратты мәліметтер әдісі болып табылады.
Шоттар ұйымдағы орындалған операцияларды жинақтап, тіркеп, кейінен бухгалтерлік баланс және басқа да есеп беру мәліметтерін құру үшін пайдаланылады. Кәсіпорынның әрбір мүліктері мен қорлану көздерінің ұқсас топтары үшін белгілі бір шот ашылады.
1. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. – Алматы, 2005.
2. Мұханбетова С.М., Нұрзақова А.Н. Ұлттық шоттар жүйесі. – Алматы: Экономика, 2007.
3. Андросов А.М. Бухгалтерский учет. – Москва: Финансы и статистика, 1996.
4. Әбдіманапов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері. – Алматы : АЙАН,2001.
5. Кондроков Н.П. Бухгалтерский учет. - Москва., 1996.
6. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.А. Қаржылық есеп. - Алматы: Экономика,2001.
7. Досаева А.Ж. Теория и методология разработки системы счетов бухгалтерского учета. – Алматы, 2007.
8. Кутер М.И. Бухгалтерский учет : основы теории. - Москва: 1997.
9. Кузьминский А.Н. Теория бухгалтерского учета. – Киев,1990.
10. Кеулімжаев Қ.Қ., Төлегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Құдайбергенов Н.А. Субъектінің қаржы – шаруашылық қызеті бухгалтерлік есепшоттарының корреспонденциясы. – Алматы: Экономика,1998.
11. Крятова Л.А., Эргашев Х.Х. Бухгалтерский учет основы теории. – Москва: Маркетинг, 1999.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
І.Шоттарды жіктеу және олардың түрлері мен міндеттері
1.1.Бухгалтерлік есепте шоттарды жіктеу ... екі ... ... және ... шоттар
және олардың ... ... және ... ... ... ... бойынша қызметкерлермен
есеп айырысудың синтетикалық және аналитикалық
есебі
16
2.2. Дайын өнімнің шоттар арқылы жүргізілген
есебі
23
Қорытынды
27
Пайдаланылған ... ... ... ... ... сол ... шаруашылық құралдары мен олардың қорлану көздерінің есеп
беретін ... ... ... ... де ... шаруашылық
қызметін басқару үшін оның мүліктері мен қаржыларының және ... ... есеп ... ... ... ғана ... Яғни ... қызметін басқару үшін оның шаруашылық
құралдары мен олардың қорлану көздерінің ... ... ... яғни
күнделікті өзгерісін біліп, қадағалап отыру қажет. Кәсіпорында әрбір
күнтізбелік жұмыс күні барысында ... ... ... ... Бұл
операциялардың барлығы да ұйымның капиталына қандай да бір дәрежеде әсерін
тигізеді. Ал осы операцияларға ... ... ... баптарындағы
сандарды өзгертіп отыру, яғни әрбір операциядан кейін кәсіпорынның ... ... ... ... емес және олай ... тиімді болып
табылмайды. Бұған дейін ... ... ... ... ... жылдың) бірінші күніне қарай жасалады. Міне, осыған сәйкес
ұйымдағы ... ... ... және ... ... ... жіктеп (топтастырып) есептеп
отыру үшін бухгалтерлік шот қолданылады.
Бухгалтерлік есепшот кәсіпорынның шаруашылық қызметін басқарып отыру
үшін шаруашылық құралдары мен ... ... ... бір ... ... ... ... операция әсерінен өзгеріске ұшырауын
есептеп отыратын ақпаратты мәліметтер әдісі болып табылады.
Шоттар ұйымдағы орындалған операцияларды ... ... ... ... және ... да есеп беру мәліметтерін құру үшін
пайдаланылады. Кәсіпорынның әрбір мүліктері мен ... ... ... үшін белгілі бір шот ашылады.
Мысалы, ұйымның қолда бар ... ... ... үшін “касса” деп
аталатын шот, кәсіпорынның шығарған, дайындаған өнімдерін ... ... ... деп ... шот және тағы басқа шоттар қолданылады.
Бухгалтерлік шоттың қарапайым жай түрі ... “Т” әрпі ... ... Ал ... аты оның ... ... жазылады. Барлық шоттар
қарама – қарсы “активтік” және ”пассивтік” ... екі ... ... ... ... ... бар ... ал пассивтік шоттар осы
ұйымның меншікті капиталы мен міндеттемелерін есептеуге арналған. Әдетте
шоттың сол жағы ... ал оң жағы ... ... аталады. Шоттың
қолданылуы барысында бұл “дебет” және ”кредит” сөздері
қысқаша Дт(дебет), Кт (кредит) түрінде ... ... шот мына ... болып
келеді.
Дебет Шоттың аты ... | ... ... ... операция бір шоттың дебитіне және
екінші шоттың кредитіне жазылады. Ал ол операцияларды
бұл шоттарда тіркеп жазу белгілі бір ... ... ... ... мүлікке немесе қорлану көздерінің белгілі бір ... ... шот ... сол ... ... ... ақшаның ұйымдағы
мөлшерін (қалған қалдығын) біліп отыру үшін “қалдық” сөзі қолданылады.
Есепті ... ... яғни ... ... ... ... ... қалдық”, ал шоттың жабылуы барысындағы, яғни ... ... ... - ... ... деп ... Осы ... кезең бойындағы
шоттың дебет жағына жазылған сандардың қосындысы “дебеттік айналым”, ал
кредит ... ... ... ”кредиттік айналым” деп аталады. Осы
жоғарыда аталған әрбір шоттағы “дебеттік ... мен ... ... сол шоттың қалдық сомасы болып табылады. ... - ... ... ... сомасын есептегенде ол шоттың бастапқы
қалдығын естен шығармау керек. Яғни кез келген шоттың ... ... ... ... ... ... ... мен “кредиттік айналымның”
айырмасын қосу немесе шегеру арқылы табылады. Егер шоттың ... ... ... соңғы қалдықты табу үшін бастапқы қалдық сомасына дебеттік
айналым сомасы қосылып, одан ... ... ... ... ... ... ... кредиттік болған жағдайда, соңғы қалдық сомасын
есептеу үшін бастапқы қалдыққа кредиттік айналымды ... одан ... ... ... ... және олардың
түрлері мен міндеттері
1.1.Бухгалтерлік есепте шоттарды ... ... ... есеп ... ... ... ... жүйесін сипаттайды, қаражат пен шаруашылық процестерін жүзге асыру
үшін оларды ... ... ... береді. Бухгалтерлік есепте
қолданылатын шоттар оларда ... ... ... ... ... міндеті, құрылымдық ерекшеліктері және тағы басқа белгілері
бойынша бірдей ... ... ... ... ... ... ... жіктеу, топтастыру талап етіледі, бұл ... ... ... тән ерекшеліктерді анықтауға, олардың мазмұны мен есепте
қолданылу тәсілдерін түсінуге мүмкіндік ... екі ... ... жіктейді:
• Экономикалық мәні жағынан. Қаражат пен шығу көздерін жіктеу
негізге алынған.Бұл ... сол ... ... ... не ... ... ... есеп объектілері туралы жүйелі
экономикалық ... ... ... береді;
• Міндеті мен құрылымы жағынан. Назардағы объекті туралы сондай
немесе басқадай экономикалық ... алу үшін ... ... ... екендігін анықтауға мүмкіндік береді. Екі жіктеу де
өзара тығыз байланысты және ... ... ... құру, оның
құрылымы айналымдардың дебет пен ... ... ... оның міндетіне де
байланысты. Кейбір шоттар материалдық құндылықтарды қозғалысы мен жағдайын
көрсету үшін, басқалары - өнім ... ... ... ... ...... ... үшін қолданылады.
➢ Негізгі шоттар шаруашылық құралдарының бар – жоқтығы мен
қозғалысын, олардың пайда болу ... ... үшін ... ... есептелетін объектілер шаруашылық іс - әрекеттің ... ... Олар ... топтарға бөлінеді:
• Мүліктік. Материалдық құндылықтардың өсуін, жұмсалғанын және
қалдығын бақылауға арналған. Бұл қаражаттың түсуі дебет бойынша, ... ... ... ... шот- активті, қалдық – дебеттік. Аналитикалық
шот ақшалай және заттай түрде жүргізіледі.
... ... ... ... ... сақтаулы ақшалай
қаражаттың бар – жоқтығын, түсуін бақылауға арналған. Шоттар ... ... ... ... ... қалдық дебеттік.
• Инвестициялар акцияларға, басқа субъектілердің жарғы капиталына
салынған инвестициялар, сондай – ақ ... ... ... активті.
• Меншікті капитал. Шоттар субъектінің меншікті қаражат көздерінің
пайда болуы мен пайдаланылуын есептеу үшін ... ... ... . Кредит бойынша шығу көздерінің ұлғаюы, дебет
бойынша – ол қаражат ... ... ... ... ... ... бар – ... көрсетеді.
• Есеп шоттар кәсіпорынның дебиторлырымен және кредиторларымен
есептесулерді есепке алу үшін ... ... ... әр ... сипаты
бұл шоттардың сан алуан құрылуын және олардың ... ... ... себепші болады.
➢ Реттеуші шоттар. Бұлардың көмегімен ағымдағы есепте
шаруашылық құралдарының бағасы түзетіледі. Субъектінің шаруашылық құралдары
олардың өндірісі мен ... ... ... ... ... ... Реттеуші шоттар құралдардың қайсыбір
түрін бағалауды дәл анықтайды немесе реттейді. Осы мақсатпен ... ... ... ... басқа олармен байланысқан реттеуші
шот жүргізіледі. Есепке алынатын объектінің ... ... табу ... ... ... негізгі шот сомасынан алынып есептелінеді. Негізгі
қаражат пен материалдық емес активтер оларды алған немесе
іске қосылған ... ... және ... ... дейін бастапқы
бағасы бойынша есептеледі. Жеке шотта дербес олардың сол сәттегі
тозу сомасы көрсетіледі. Басапқы құнды тозу ... ... ... есептегенде, негізгі құралдардың нақты (қалдықты) құнын шығарып
аламыз.
Шоттарды жіктеу
➢ Процестер мен нәтижелердің шоттары келесідей бөлінеді:
• Жинақтау бөлу шоттары. Төлем немесе ... ... ... ... ... ... мен кірістерді жинау үшін ... ...... ... (шаруашылық үйымдастыру жұмысына
арналған), ”Алдағы кезең шығыны”- активті шоттар және ”Алдағы ...... ... ... Өнім ... ... ... өнімнің,
жұмыс материалдарының өзіндік құнын есептеу ... ... ... барлық шығындарды есепке алу үшін арналған.
• Кіріс шоттары – негізгі және ... емес іс - ... ... ... ... бойынша шоттар кіріс есептеуді (алуды) көрсетеді,
жыл соңында олар қорытынды кірісті ұлғайту үшін есептен ... ... ... (бір күндік). Бір элементті шығындарды ... ... ... Ай ... ... ... ... қосылады.
Калькуляциялық шоттар сияқты бұл шоттарда да қалдық болмайды, ай
соңында 21 ... ... ... (ай ... ... ... ... Шығын шоттары. Құрылымы бойынша активті, дебет бойынша шығын өскенін
көрсетеді, жыл соңында барлық шығын жиынтық кірісті азайтуға ... ... ...... ...... ... – қорытынды кіріс.
Дебет бойынша субъектінің шығыны, ал ... ...... ... қалдық кірісті, дебеттік шығынды көрсетеді. Бұл
шотта сальдо болмайды, өйткені есепті кезең соңында алынған айырма
“Бөлінбеген табыс (жабылмаған ... 561 ... ... шығарылады.
5410 – кәсіпорынның салық салынғаннан кейінгі
( корпоративті ... ... 30%) ... ... таза табыс.
➢ Тысқары шоттар осы кәсіпорынға тиесілі емес жауапты сақтауда
немесе уақытша ... ... ... ... ... ... ... бірге есептеуге болмайды. Тысқары шоттарға қатысты ... екі ... ... ... бір ... тек ... ... ғана көрсетіледі.
1.2.Шоттардағы екі жақты жазба
Шаруашылық операцияларды бейнелеп көрсету тәсілі ретінде екі ... ... ... ... ... процестерін есептеу үшін
қолданылады. Екі жақты жазба ақшалай ... бар ... ... ... ... ... көрсету тәсілін білдіреді, ... ... ... шығу ... және шаруашылық – құқықтық
қатынастарда өзара байланысқан өзгерістер ... ... ... ... ал ... ... операциялармен
байланысқан шоттар – ... деп ... ... бұрын операциялар есептік формалар ... ... ... ... ... ... ... Дебеттелетін,
кредиттелетін шоттарды және шаруашылық операцияларының сомасын ... ... деп ... олар ... ... ... ... байланысты күрделі және жай бухгалтерлік
проводкалар болады. Бір ... және бір ... ... жай ... деп ... Бір ... және бірнеше
кредиттелінетін, керісінше, бірнеше дебиттелетін және бір ... ... ... ... деп аталады.
Мысалы:
Жай өткізгіш проводкалар:
• Жабдықтаушыға есеп шоттан тауарлық-материалдық қорлармен ... ... ... ... ... – материалдық қорлармен жабдықталған соң ... шо ... ... ... ... шот ... ... ... ... ... ... ... шығындарға қолма – қол ақша
1250 ”Есеп беретін адамдар мен есеп ... шот ... ... ... ... еңбекті өтеу бойынша есеп айырысуар” шот дебеті
45000;
б) кассадан брілген жиынтық сома:
1040 “Кассадағы ... – қол ... ... шот ... ... болу үшін тағы бір ... ... Ол
үшін шартты баланс негізінде бухгалтерлік есепшотын ашамыз.
“ККК” фирмасының 1 ... 2007 ... ... ... ... ... |Сомасы |Баптардың аталуы |Сомасы ... емес | | |80000 ... |15000 ... қоры | ... ... |30000 |Бөлінбеген пайда |20000 ... ... |90000 ... ... |60000 ... ... |70000 ... есеп |40000 |
| | ... | ... |20000 ... – |50000 |
| | ... ... |
| | ... | ... |110000 ... бойынша |85000 |
| | ... ... | ... |335000 ... |335000 ... ... ... ... ... ... ... Жабдықтаушы – мердігерлерден 25000 (жиырма бес мың) ... ... ... ... ақшасы төленген жоқ).
2) Есеп айырысу шотынан 50000 (елу мың) ... банк ... ... 30000 ... мың) теңгенің материалдары өндіріске босатылды.
4) Жабдықтаушы – мердігерлерге қарыз 65000 (алпыс бес) мың теңге банк
несиесі ... ... ... ... жақты жазу” әдісімен есепке алу алдында
мынадай жағдайларды ескеру қажет:
• Аталған ... ... ... ... Шаруашылық операцияның объектіге қандай әсер ететіндігі;
• Аталған объектілердің есебі бухгалтерлік есептің қай шоттарында
есептелінетінін;
• Операцияларды шоттардың қандай ... жазу ... ... ... ... операция нәтижесінде кәсіпорынның материалдары және
соған сәкес жабдықтаушы – мердігерлерге берешек қарызы көбейеді. ... ... ... алу үшін ... деп аталатын активті
шоты, ал жабдықтаушы – мердігерлерге ... ... ... алу ...... есеп ... деп аталатын пассивті ... ... ... көбеюі шоттың дебетіне, ал пассивті
шотта қорлану көздерінің көбеюі шоттың ... ... ... ... ... ... ... екі жақты жазу жазылады:
Дт: ... ...... есеп ... шот ... операция нәтижесінде ұйымның нақты ақшасы және соған
сәйкес банк мекемесі алдындағы ... ... Бұл ... ... – қарсы деп түсінуге болады. Бірінші операцияда кәсіпорынның
активтері және соған сәйкес ... ... ... екінші операцияда
ұйымның активтері және пассивтері ... ... Бұл ... ... ... ... екі жақты жазу жазылады:
Дт: ... ... ... ... ...... ... ... ... ... қорлану көздерінде
ешқандай өзгеріс болмаған, яғни бұл операция кәсіпорынның пассив бөлімінің
баптарына ... ... ... Ал актив бөлімінде ... ... ... ... ... деп аталатын бөлім
сомасы артып және осыншама сомаға материалдар деп аталатын бөлім ... Бұл ... екі ... жазу мына ... ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ұйымның қорлану көздерінде бір
бөлім көбейіп, ал екінші бөлім сол ... ... ... ... үшінші операцияда өзгеріс тек қана активті бөлімде болған
болса, бұл операция ... ... ... бөлімінің баптарына
ешқандай әсерін тигізбей, өз ... тек қана ... ... баптарына
тигізіп отыр. Осыған сәйкес бұл операция ... ... екі ... ...... – мердігерлермен есеп айырысу” 65000 теңге
Кт: ... ... ... ... ... ... әрбір операция бір
мезгілде және бірдей сомда бір шоттың дебитіне және ... ... ... ... Олай ... екі жақты жазу өзара байланысты бухгалтерлік есеп
объектілерінің дебит және кредит ... ... ... ... және ... шоттар және олардың өзара байланысы.
Жалпы бухгалтерлік есеп шоттары одан алынатын ... ... ... ... ... ... синтетикалық және аналитикалық
деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Синтетикалық шот ... ... ... ... ... Бұл шот ... белгілі бір мүлік немесе қорлану көздері ... ... ... ғана ... ... –ақ ... деп ... шотқа
қарап отырып ұйымдағы қолда бар отын қалдығының сомасын ғана көруімізге
болады.
Бірақ бұл синтетикалық ... ... ... ... тиімді
басқару барысында жеткіліксіз болады. Өйткені ұйымдағы басқарушы немесе осы
шоттағы мәліметтерді пайдалану ... ... ... ... ... ... түрлі өнім екендігін, оның ішінде әрбір өнімнің санын және оның ... ... білу ... ... ... Сондықтан бухгалтерлік есепте
синтетикалық шоттармен қатар аналитикалық деп ... ... ... Негізінен аналитикалық шот синтетикалық ... ... және ... ашып ... ... Есепке алынатын
объектілер бұл шотта өздерінің түрі бойынша ақшалай өлшеммен және ... ... ... ... шоттардың синтетикалық және аналитикалық деп
аталатын екі түрінен басқа ... шот ... деп ... түрі де ... Бұл шот ... ... сай ... шотқа қарағанда
жіктелінген түрде, ал аналитикалық шотқа қарағанда топтастырылған түрде
қоданылады. Сондықтан да бұны осы екі ... ор ... яғни ... ... деп ... Бұл шотта объектілер тек қана ақшалай өлшеммен ... ... ... ... ... ... ... аралық шот қарастырылмаған. ... ... ... сәйкес барлық кәсіпорындар керек болған жағдайда ... ... ... ... ... өз ... бойынша аша беруіне
болады.Сондай –ақ әрбір ... ... ... ... ... ... да
ешқандай шек қойылмайды.
Іс жүзінде синтетикалық және аналитикалық шоттардан басқа ішкі
шоттар (субшоттар), яғни синтетикалық және аналитикаық ... ... буын ... ... ... осы ... шот ... объектілер қорытындыланған мәліметтерді алу үшін аналитикалық шот
мәліметтерін қосымша топтасыру іске ... ... 1310 ... ... ... 1310/1, ... ... 1310/2
ішкі шоттар ашуға болады.
Синтетикалық шоттардың аналитикалық шоттармен
өзара байланысы
“Отын” 1310 ... ... ... ... және ... ... есебін жүргізу
2.1.Еңбекақы бойынша қызметкерлермен есеп айырысудың синтетикалық және
аналитикалық есебі.
Еңбекақы бойынша қызметкерлермен есеп айырысудың ... ... ... бойынша қызметкерлермен есе айырысу” ... ... ... ... және көрме қызметін ... ... ... ... ... бап ... 881
”Өнімдерді (тауар мен қызмет) өткізудің шығындары”;
Жалпы шаруашылық және әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... сомасына арналған 7210
”Жалпы және әкімшілік шығындары”.
Өндірістік ... ... ... ... 3350 ... 9 ... шоты ... ”Еңбекақы” – негізгі өндіріс жұмысшыларына есептелетін еңбекақы
сомасы;
8033 ”Еңбекақы” – қосалқы өндіріс жұмысшыларына ... ... ... – цех ... ... есептелетін еңбекақы
сомасы.
Еңбекақы төлемі “Ұлттық валюта кассасындағы қолда бар ақша” 3350 ... ... және 1040 ... ... ... ... ... есеп айырысудың есебі. Бухгалтерлік есепке
және лауазымды қызметтегілермен есеп айырысу есебіне арналған бухгалтерлік
есеп шотының бас жоспарына сәйкес осы ... ... ... ... бақылау кеңесінің және тексеру комиссиясының мүшелері, кәсіпорын
директоры және тағы басқа) есеп айырысуды ... 3350 ... ... ... шоты ... қызметтегі тұлғаларға есептелетін еңбекақы сомасы “Жалпы
және әкімшілік ... 7210 шоты ... 3350 шоты ... ... ... ...  3350 дебет шоты және 1040 кредит
шоты бойынша көрініс табады.
3350 шотын енгізу қажеттілігі акционерлердің кез ... ... ... ... – ақ ... да бір деректердің іріктемелерін, ... ... және ... ... ... ... ... керек ететін талабымен болады.
Демалыс төлемақысының резерв есебі.
Бас жоспар шотына қызметкер демалысының төлемі бойынша қызметкерлермен
есеп айырысу есебі үшін 3350 ”Қызметкерлерге ... ... ... шоты ... ... және бір ... ... еңбегі үшін жыл сайынғы
сыйақының резервін құру өндіріс шығындары мен басқа шығындар шоында өндіріс
жұмысшылары мен ... ... ... жеке ... ... ... мен бір жылда сіңірген еңбегі үшін төленетін сыйақы
дұрыс әрі бір қалыпты жүргізіледі. Демалыс төлемінің резервіне ... ... ... ... ... ... ... төлемақысының бір жылда сіңірген еңбегі үшін ... ... ... ... 3350 ... демалыс бойынша есептелген
берешек ” шоты кредиттейді және мына шоттар дебеттейді:
2930 “Аяқталмаған құрылыс” – шаруашылық әдіс арқылы іске ... ... ... ... есептелген резерв
сомасына;
7110 “Тауарды (жұмыс, ... ... ... ... және әкімшілік шығындары” – қызметкердің еңбекақысынан
есептелетін резерв сомасына;
8013 “Еңбекақы”, 8033 ... 8043 ...... және
қосалқы өндірістегі жұмысшылар мен басқа қызметкерлердің еңбекақысынан
есептелетін резерв ... ... ... мен бір жылда сіңірген еңбегі үшін 3350
“Қызметкерлер демалысы ... ... ... шоты ... ... бойынша есеп айырысу” және 3350 “Лауазымды қызметтегі ... ... ... ... бойынша) – демалыс уақыты есептелгені үшін
еңбекақы сомасына.
Жылдық түгендеу (инвентаризация) демалыс төлем резервісінің ... және ... ... аса ... Түгендеу кезінде қызметкерге
заңда қарастырылған кезекті (жыл сайынғы) және ... ... ... ... пайдаланылмаған демалыс күндері, қызметкердің
еңбекақысына ... ... ... ... ... ... еңбекақының есеп
айырысудың белгілеген әдісін ескеру арқылы) және ... ... ... ... ... желтоқсанында есеп айырысудың түгендеуімен бекітілген
сомадан нақты есептелген резервті арттыру жағдайында ... ... ... ... ... жүргізіледі, ал жеткізбей есептелген жағдайда
өндіріс шығындарына қосымша аударуды қосу бойынша қосымша жазу жазылады.
Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... 3350 ... шоты ... 3220 ”Жинақтаушы зейнетақы қоры бойынша есеп айырысу” кредит шоты
бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... бойынша және
басқа төлемақылар бойынша есептелетін жәрдемақы сомасы 3350 ... ... есеп ... 3350 ... қызметтегі тұлғаларға
берешек” дебет шоты және кредит шоты бойынша жүзеге асырылады.
Жеке табыс салығын ұстау 3350 дебет шоты ... және 639 ... есеп ... ... шоты ... ... табады.
Еңбекақыдан ұстау және шегеру 3350 дебет шоты бойынша және мына ... ... ... табады:
1250 “Қызметкер және басқа тұлғалардың берешегі” – ұсталынған есеп
берушілік сомасы; жетіспеушілік, яғни кем ... ... ... ... кредитке алынған тауарлар және тағы басқа.
1040 “Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма – қол ақшалар” және 1040
“Есеп айырысу ... ... ... ... 3350 ... ... ... аванспен төленген және біткен айдың аяққы (түпкілікті) есеп
айырысудағы еңбекақы сомасына қатысты.
Депозиттелген ... ... 3390 ... ... шотына 3350
ішкішот (субъект) дебетіне аударылады.
3350 ... шоты ... ...... ... шартындағы
операциялар №10 журнал–ордерінде, ал 3350 кредит шоты бойынша № 9 журнал–
ордерінде көрініс табады.
Еңбекақы ... ... есеп ... ... есебі
машинограммадағы қызметкердің аты-жөні мен табельдік нөмірі ... ... ... ... “Жиынтық есеп айырысу тізімі” жасалатын
еңбекақы кітабында жүргізіледі.
Негізгі жалақыны есептеу.
Мысалы, Сакипова Гүлзия жұмысқа 10.01.2007 жылы ... Бір ... ... ... ... бойынша жұмыс істейді. Негізгі жалақыны есептеуде бір
айдағы жалақыны сол айдың жұмыс күніне бөлу керек. Әр айдың жұмыс күні
былай анықталады:
31 – 6 = 25 ... ... / 25 = 2000 ... бір ... ... ... күні * 2000 теңге = 40000 теңге
Уақытша жұмысқа жарамағандығы кезінде көмек төлеу.
Жұмысқа жарамаған кезде ... ... ... ... кездегі құжат болып
табылады. Ауырған кездегі төлемдер жалақы көлеміне және жұмыс істеген
стажына ... |% |
|0 – 3 жыл |30 |
|3 – 5 жыл |60 |
|5 – 8 жыл |80 |
|8 - < жыл |100 ... 1 ... 2007 10000 ... ... айында 15 – нен 25 – іне ... ... ... алып келді.10000 / 25 = 400 теңге.
9 жұмыс күні айырды. 25 – 9 = 16. Сонда 16 күн жұмыс ... * 200 = 1800 ... ... ... ... ... төлеу.
16 * 400 = 6400
6400 + 1800 = 8200 ... ... ... ... 10 есе ... ... сомасынан аспау керек. 1030 * 10 = 10300 теңге. ... ... ... ұсталынбайды.
Жалақыны есептеудің синтетикалық есебі балансқа қарағанда пассивті шотта
жүргізіледі. Бұл шоттың кредиттік сальдосы – есептелген ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегі есептелінген жалақы, ал дебеттік айналымы – жалақыдан
ұсталымдар (зейнетақы қорларына, жеке табыс салығы, жалақыдан ұсталымдар)
және кассадан берілген қолма – қол ... ... ... ... кадрлар бөлімінен бұйрық
келгеннен басталады. Әрбір жұмысшыға арнайы шот толтырады. Бұл құжатта
жұмысшының аты – ... әр ... ... ... қай ... бастап
жұмысқа кіргендігі, атқаратын жұмысы, мамандығы, кассадан алатын табыс және
тағы басқа. Аналитикалық есебін ұйымдастыруда табель жұмыс ... ... ... ТОО ... 10 сәуірден бастап бухгалтер қызметіне
Валиева Санияны жұмысқа алды. Жалақысы 60000 теңге.
Негізгі ... ... ... / сол ... ... ... / 25 = 2400 (1 ... жалақы)
18 жұмыс күні (10 – 30.IV) аралығы
18 * 2400 = 43200
Сәуір айына жалақы есептелінді
Дт ... 3350 ∑ ... – 10% (4320) = 38880 ... ... ... ... төлемдер есебі.
Зейнетақы қорларына төлемдер ұсталынды
Дт ... 3220 ∑ ... 3350 ... |- |
| | ... | ... | |
| |30.IV ... |35101 ... – 4320 = 38880 * 12 = 466560
466560 – 196560 (салық кодексінен әлеуметтік салық бойынша ... ... ... ... | 40500 |
= ... ... есебі.
79812 / 12 = 6651
Әлеуметтік салық есептелінді
Дт Кт
7210 3150 ∑ ... ... ... есебі.
43200 (Зейнетақы қорларына төлемдер базасы) – 4320= 38880 (Әлеуметтік ... – 1092 (АЕК) = 37788 ... ... салық базасы)
37788 * 10% = 3779
Дт ... 3120 ∑ ... 3350 Кт Дт 3120 ... |- ... | |
| | |
|- | |
| |3779 |
| | ... ... ... ... ∑ 6651 | ... ∑ 3779 |1040 ... ∑ 4320 | ... ... ... шоттар
арқылы жүргізілген есебі.
Дайын өнім деп барлық технологиялық ... ... ... ... ... өнім – ... немесе тапсырушыға қабылданған белгілі
техникалық шарттарға және стандарттарға сәйкес толық өнделіп біткен ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері болып
табылатыңдар:
• Дайын өнімнің сақталуын және белгіленген лимиттердің орындалуын
бақылау;
... және өз ... ... бар және ... жүрген қоймадағы
және басқа да өнімдерді сақтау орталықтарындағы дайын өнім есебін
жүргізу;
• Шығарылған ... ... ... сапасы бойынша жоспардың
орындалуын және оны жеткізу міндеттемелерін орындау;
• өнімді сату ... ... ... және ... ... ... орындалуын бақылау;
• барлық өнімнің және оның жеке түрлерінің рентабельдігін табу.
Дайын өнімнің синтетикалық есебі.
Қолда бар және ... ... өнім ... активті шотта
жүргізіледі. Ал сатылу тауарлары немесе құрастыру ретіндегі дайын
бұйымдар “Тауарлар” ... ... ... ... ... ... “Дайын өнім” шотында есептелінеді. Қабылдау
актісіне тіркелмеген жән ... ... ... ... ... ... ... қалады және “Дайын өнім” шотына
тіркеледі.
Егер дайын өнім толығымен кәсіпорынның өзінде қолданса, онда оны
кредит “Негізгі ... ... ... ұқсас шоттарға және дебет
“Материалдар” шотына тіркеуге болады. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындары
ауылшаруашылық өнімдерінің қозғалысын жыл бойы ... ... ... ал жыл ... оны нақтылы өзіндік құнына деген әкелу арқылы
есептейді.
Мысалы: “ККК” фирмасының есепті кезең басындағы дайын бұйымдары А ... ... – 10000 (он мың) ... Ә - ... өнімі 5000 (бес мың)
теңгені құрайды. Есепті ... ... 25000 ... бес мың) ... А ... және 15000 (он бес мың) теңгенің Ә - түрлі ... ... ... ... осы кезеңде 20000 (жиырма мың) теңгенің А – ... 10000 (он мың) ... Ә - ... өнімдері сатылды.
“ККК” фирмасының дайын ... деп ... ... ... бұл
операция мына түрде жазылады.
Синтетикалық шот
Дебет ... ... ... | ... |30000 ... ... ... |30000 ... | ... ... | ... | ... ... ... ... фирмасындағы орындалған операциялар дайын
бұйымдар деп ... ... ... ... ... бойынша мына
түрде көрсетіледі:
Аналитикалық шот
Дебет А – ... ... ... ... | ... |2) ... |20000 ... ... ... |20000 ... | ... ... | ... | ... ... Ә - ... ... ... қалдық | ... |1) ... |10000 ... ... ... |10000 ... | ... қалдық | ... | ... осы ... ... отырғанымыздай әрбір синтетикалық
шоттардағы бастапқы ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Біздің мысалымызда (15000 =
10000 + 5000) теңгеге тең болып отыр. Синтетикалық шоттардағы дебеттік ... ... ... да ... ... ... ... кредиттік айналымдарынның қосындысына тең ... ... бұл ... ... айналым (40000 = 25000 + 15000), ал
кредиттік айналым (30000 = 20000 + 10000) ... ... ... – ақ
синтетикалық шоттың соңғы ... сол ... ... ... ... ... ... сомаларына тең болуы тиіс.
Қарастырған мысалымызда бұл сома (25000 = 15000 + 10000) ... ... ... ... қоса әрбір ұйым өзінің аналитикалық
шоттарындағы сомаларды әрі қарай жіктеуге де болады.
Мысалы, жоғарыда қарастырылған А – ... ... ... ... (он мың) ... ... Есепті кезеңде 25000 (жиырма бес мың)
теңгенің А – түрлі бұйымдары өндіріліп шығарылып, ... ... осы ... ... мың) ... А – ... ... сатылған. Кәсіпорын осы А –
түрлі өнімнің өзін ... дана және оның ... ... құны ... теңгені
құрайтындығын осы шотта көрсетеді.
Аналитикалық шот
Дебет А – ... ... ... ... ... 100| |
|x 100тг |2) 200 дана x 100 тг. ... 25 дана x 100 тг. ... ... ... ... |20000 ... | ... ... 150 дана x 100 | ... | ... ... ... ... есепті кезеңнің басында 100 (бір
жүз) теңгенің 100 (бір жүз) дан А - ... ... ... Ал есепті
кезеңде 100 (бір жүз) теңгенің 250 (екі жүз елу) дан ... ... ... 200 (екі жүз) ... ... ... сәйкес есепті
кезеңнің соңындағы “ККК” фирмасындағы А – түрлі өнімдер 150 (жүз елу) дана,
әрқайсысы 100 (бір жүз) ... 15000 (он бес мың) ... ... ... ... келтірейік. Кәсіпорынның қолда бар отыны 100000
(жүз мың) теңгені құрайды. Бұл жағдайда ... ... ... ... 100000 (жүз мың) теңге түрінде жазылады. Ал осы отын шоты ішінен
аралық шот ашатын болсақ олардың ... ... мына ... ... отын ... деп ... ... шотының қалдығы 30000 (отыз мың)
теңге;
• отын (газ) деп аталатын аралық шотының қалдығы 20000 ... ... отын ... деп ... ... ... ... 50000 (елу мың)
теңге.
Қорытынды
Кәсіпорындар оперативті басқару үшін белгілі бір ... ... ... ... ... ... мәліметтер жеткіліксіз.
Шаруашылық қызмет пен жоспарлы тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... олардың шығу
көздерінің өзгеруін, шаруашылық процестердің және тағы басқа ... білу ... ... ... ... бір ... ... ағымдағы бақылау экономикалық топтастыруды ... ... ... ... ... ... Әрбір жекелеген шотта есепке
алынған объектінің бастапқы жағдайы, кейіннен оның өзгеруі ... ... ... мен азайту) тіркелді. Бір экономикалық біртекті
құралдар құралы мен ... шығу ... ... ... мен ... жаңа жағдайын кез келген сәтте анықтауға
мүмкіндік ... ... ... ... және ... болып
бөлінеді. Операциялықтардың қаражат айналымының кебір фазаларына байланысты
жекелеген немесе біртекті ... ... ... ... ... ... шоттары активтік және пассивтік болып
бөлінеді.
Айдың басында шоттар алдағы айдың балансы негізінде ашылады. Шот ... ... ... ай ... жазу деген сөз. Активті ... ... ... ал ...... бойынша жазылады.
Шоттарда ағымдағы ай ішінде азылатын сома айналымдық еп ... ... ... сома ... ... ал ... ... деп аталады.
Ай соңындағы қалдық былайша есептелінеді:
1. Активті шоттар Ст = Сб (Д-т) + Айн (Д-т) – Айн ... ... ... Ст = Сб (К-т) + Айн (К-т) – Айн ... ... ... – дебеттік, пассивтік шоттардағы қалдық
– кредиттік.
Активті шоттардың ұлғаюя дебет бойынша, ал ...... ... ... кредит бойынша, ал азаюы – ... ... ... ... еліміз бухгалтерлік есептің халықаралық
стандарттарына көшуге тиіс. Осыған байланысты шоттар жоспарының ... ... да ... ... түрлі пікірлер қалыптасып, айтылып
жүр.
Мысалы, Америка Құрама Штаттарында шоттар ... жоқ, яғни ... ... сөздерді де жиі естиміз. Ал шындығында ол елде ... ... ... ... үшін ... ... ... жасалып бекітілмеген. Бірақ әрбір ... ... ... шоттар жоспарын жасап бекітеді.
Бұл тұрғыдан қарағанда бұндай ... ... ... ... ... ... біршама тәуелсіздігін көрсетсе,
екінші жағынан елдегі кәсіпорындар мәліметтерін ... ... бір ... ... ауысы кезінде қиындық туғызады.
Дегенмен бұл ... ... ... ... ... ... халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары мен ұлттық кәсіби
бірлестіктерде қалыптасқан белгілі бір бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... - әрбір кәсіпорын өз бетінше
бухгалтерлік есепшоттарын жасағанымен, ... ... ... ... да ... елімізде қабылданған бухгалтерлік есептің типтік шоттар
жоспарының кәсіпорындағы қаржы мамандары үшін қажетті ... ... ... ... В.Л. ... ... ... бухгалтерлік
есеп. – Алматы, 2005.
2. Мұханбетова С.М., Нұрзақова А.Н. ... ... ...... ... ... А.М. Бухгалтерский учет. – Москва: Финансы и статистика,
1996.
4. Әбдіманапов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп ... және ... ... : ... ... Н.П. ... ... - Москва., 1996.
6. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева ... ... - ... Экономика,2001.
7. Досаева А.Ж. Теория и методология разработки системы счетов
бухгалтерского учета. – ... ... ... М.И. ... учет : основы теории. - Москва: 1997.
9. Кузьминский А.Н. Теория бухгалтерского ...... ... Қ.Қ., ... Э.Т., ... М.Б., ... Субъектінің қаржы – шаруашылық қызеті ... ...... ... ... Л.А., ... Х.Х. Бухгалтерский учет основы теории. –
Москва: Маркетинг, 1999.
-----------------------
“Бензин" АИ-91
“Бензин” ... ... ... ... отын”
1310/1
“Бензин”

Қаржы-нәтижелік
Шығындар
Транзиттік
Кірістер
Калькуляциялық
Жинақтау-бөлу
Есептік
Меншікті капитал
Инвестициялар
Ақшалай
Мүліктік
Реттеушілер
(контрарлық)
Негізгілері
Баланстан тысқары
Процестер мен олардың нәтижелерінің шоттары
Қаражат пен шығу көздерінің шоттары
Бухгалтерлік есептің шоттары

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі тандағы коммерциялық банктердің тартылған қаражаттарының жалпы жағдайын талдау40 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Банк өтімділігі және оған ықпал етуші факторлар12 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
Міндеттемелер есебі13 бет
Тиімді нәтижеге жетудің мақсатты бағыты бар салық әкімшілігі бойынша жұмысы3 бет
Қысқа мерзімді міндеттемелердің есебі10 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
«Макинский элеватор»26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь