Банк жүйесі туралы

Дипломдық жұмыс кіріспесі.

I Банк жүйесінің дамуының теориялық негізі

1.1 Банк жүйесінің даму тарихы
1.2 Банк жүйесінің құрылымы 1.3 Қазақстан Республикасының банк жүйесінің дамуын талдау және жетілдіру және орталық банк және оның қызметтерін талдау.
1.4 Коммерциялық банк және оның қызметтерін талдау
1.5 Қазақстан Республикасындағы банк жүйесіндегі мәселелер және
жетілдіру жолдары
II Меншікті капиталдың маңызы, орындайтын функциялары мен құру тәртібі
2.1. Банктің мешікті капиталының құрылымдары.
2.2. Банктің меншікті капиталы мен оның қызметі.
2.3. Банктің жарғылық капиталының құру тәртібі.
2.4. Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі.

III Депозитті теориялық тұрғыдан сипаттау
3.1. Депозит туралы түсінік.
3.2. Депозиттің сыныпталуы.
3.3 Депозиттік операцияларды дамыту жолдары.
IV Қазақстан Республикасының ұлттық банкінің
пайыздық саясаты туралы түсінік
4.1 Қазақстандағы пайыздық саясаттың мәні. Ақша . несие саясатының түрлері
4.2 Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
4.4 Қазақстан ұлттық банкінің пайыздық акша және несие саясаты
V Дипломдық жұмысты қортындылау
Дипломдық жұмыс барысында қолданылған әдебиеттер тізімі
Банктер несие жүйесiнiң негiзгi буыны. Себебi банк мемлекетпен кәсiпорындардың . Акционерлiк Қоғамның және шаруашылық субъектiлердiң халықтың бос ақшасын шоғырландырып iс жәзiндегi капиталға айналдырады. Осы айтып өткен бағытына байланысты банк төлем есептеу, несие беру, сақтандыру және т.б. операцияны жәргiзедi.
Ежелгі ғасырлар тарихы кейінгі ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны туралы ғана емес, сондай ақ олардың қандай операцияларды орындағаны туралы да толық мәліметтер қалдырмаған.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банкттер капитализмнің мануфактура тұсында және ең бастысы Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, Генуе) ХIV-ХV ғасырларда пайда болған. Олардың еңбектерінде банк тауар шаруашылығының ерекше институты ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша айналысын реттеу үшін пайда болған делінеді.
XVI-XVII ғасырларда Венецияда, Генуеде, Миланда, Амстердамда, Гамбургте, Нюркбергте саудагер клиентте арасында қолма қол ақшасыз есеп айырысуды жүзеге асыру үшін Жиробанктер құрылды. Жиробанктер өздерінің клиенттері арасында белгілі салмағы бар бағалы металдардан жасалан ақша бірліктері арқылы есеп айырысулар жүргізді. Өздеінің ос ақша қаражаттарын жиробанктер мемлекетке, қалаларға және артықшылығы бар компанияарға ссудаға берді.
Ал кейбір мамандар банкті одан да ерте мерзімде феодализм тұсында, пайда болған деп атайды. Олар феодалдық шаруашылық тұсында банктегі төлемдегі делдалдық қызметінің қажеттілігінен пайда болғанын айтады /3/.
Дегенмен осы декектерге сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі мың жылдық тарихы бар екендігін айтуға болады.
Банк италян сөзiнен Bank – орындық мағынада “Айырбас орындағы-Айырбас орны” дегендi бiлдiредi. Бұл айырбас орыны туарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттермен қалалардың жекелеген тұлғалардың әртүрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі болмағандықтан, олардың сауда саттық барысында әртүрлі формадағы монетаар кедескен. Банктер пайда болар алдын ақша сауда капиталының өкілдері саудагерлердің ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әртүрлі елдің ақшаларын айырбастуға маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар бұл салымдарды, сондай ақ өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз алу үшін пайдалана бастады. Сөйтіп айырбастаушылар біртінде, банкирлерге айналды,
Біздің түсінігімізше банк ұғымы айырбастаушылардың және олардың айырбас орындарының болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда пайда болу себебі, оның сол уақыттарда дүниежүзілік сауда орталығы болғандығы ескеріп, әр елдің ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып, банкирлердің сауда операцияларына тікелей қатысуына байланысты түсіндіріледі.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы
2. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заң күші бар Жарлығы
3. 1 наурыз 2006 жылы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына арнаған өзінің кезекті Жолдауы//Егемен Қазақситан, 2 наурыз
4 П.К. Бондарчук Управление капиталом (собственными средствами) банка. Учебное пособие, М.: ГУ-ВШЭ, 2007г.
5 Международная конвергенция измерения капитала и стандартов капитала: Новые подходы. М.: Банк международных расчетов, 2004
6. Положение Банка России от 26.03.2004г. № 215-П «О методике определения собственных средств (капитала) кредитных организаций».
7. Положение Банка России от 26.03. 2004г. №254-П «О порядке формирования кредитными организациями резервов на возможные потери по ссудам».
Основная и дополнительная литература – указана по каждой теме.

Литература:
Основная:
8. П.К. Бондарчук Управление капиталом (собственными средствами) банка. Учебное пособие, М.: ГУ-ВШЭ, 2007г.
9. Банковское дело. Под ред. Коробовой Н.В., Экономист, М.2006.
10. О.И. Лаврушин. Управление деятельностью коммерческого банка (Банковский менеджмент). М: Юристъ,2002
Дополнительная:
11. Рисков много, а капитал один. «Банковское обозрение», №5, май 2006.
a. Гизатулин И.А. «Банковские нормативы достаточности капитала: проблемы и перспективы». Международные банковские операции, №1. 2006
b. Меликян Г.Г. «Актуальные вопросы капитализации устойчивости и конкурентоспособности российского банковского сектора». Деньги и кредит.№7.2007.
        
        Дипломдық жұмыс кіріспесі.
I Банк жүйесінің дамуының теориялық негізі
1.1 Банк жүйесінің даму ... Банк ... ... 1.3 ... ... банк ... талдау және жетілдіру және орталық банк және оның қызметтерін
талдау.
1.4 Коммерциялық банк және оның ... ... ... ... банк жүйесіндегі мәселелер және
жетілдіру жолдары
II Меншікті капиталдың маңызы, орындайтын ... мен құру ... ... ... ... ... ... меншікті капиталы мен оның қызметі.
2.3. Банктің жарғылық капиталының құру тәртібі.
2.4. Банктің меншікті капиталының ... ... ... ... сипаттау
3.1. Депозит туралы түсінік.
3.2. Депозиттің сыныпталуы.
3.3 Депозиттік операцияларды дамыту жолдары.
IV Қазақстан Республикасының ұлттық банкінің
пайыздық саясаты туралы түсінік
4.1 Қазақстандағы ... ... ... Ақша – несие саясатының түрлері
4.2 Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
4.4 Қазақстан ұлттық банкінің пайыздық акша және несие саясаты
V Дипломдық ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
I Банк жүйесінің дамуының теориялық негізі
1. Банк жүйесінің даму тарихы
Банктер ... ... ... ... ... банк мемлекетпен
кәсiпорындардың . ... ... және ... ... бос ... ...... капиталға айналдырады. Осы
айтып өткен бағытына байланысты банк төлем есептеу, несие беру, сақтандыру
және т.б. операцияны жәргiзедi.
Ежелгі ғасырлар ... ... ... ... ... ... болғаны
туралы ғана емес, сондай ақ олардың қандай операцияларды ... ... ... ... ... ғалымдардың пікірінше, алғашқы банкттер капитализмнің мануфактура
тұсында және ең бастысы Италияның жекелеген қалаларында ... ... ... ... ... ... еңбектерінде банк тауар
шаруашылығының ерекше институты ретінде ... ... ... яғни ... ақша ... ... байланыссыз, ақша
айналысын реттеу үшін пайда болған делінеді.
XVI-XVII ғасырларда Венецияда, ... ... ... Гамбургте,
Нюркбергте саудагер клиентте арасында қолма қол ақшасыз есеп айырысуды
жүзеге ... үшін ... ... Жиробанктер өздерінің клиенттері
арасында белгілі салмағы бар бағалы ... ... ақша ... есеп ... ... ... ос ақша қаражаттарын жиробанктер
мемлекетке, қалаларға және артықшылығы бар компанияарға ссудаға берді.
Ал кейбір мамандар ... одан да ерте ... ... ... ... деп атайды. Олар феодалдық шаруашылық тұсында банктегі төлемдегі
делдалдық қызметінің ... ... ... ... ... осы ... ... отырып, банктердің пайда болуының екі мың
жылдық тарихы бар екендігін ... ... ... ... Bank – ... ... “Айырбас орындағы-Айырбас орны”
дегендi бiлдiредi. Бұл айырбас орыны туарлармен сауда жасалатын ... ... ... ... ... тұлғалардың әртүрлі
монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың ... ... ... ... ... барысында әртүрлі формадағы монетаар
кедескен. Банктер пайда болар ... ақша ... ... ... ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әртүрлі елдің ... ... ... ... өте ... ... бұл
салымдарды, сондай ақ өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз алу
үшін пайдалана бастады. ... ... ... банкирлерге
айналды,
Біздің түсінігімізше банк ұғымы айырбастаушылардың және олардың ... ... ... ... ... ... пайда болу
себебі, оның сол уақыттарда дүниежүзілік ... ... ... ескеріп,
әр елдің ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып, ... ... ... ... ... ... пікірінше, б.э.д. 2300 жыл бұрын холдейлердің ... ... ... оар өздерінің тікелей қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б.э.д. IV ғасырда Ежелгі Грецияда да ... ... ... ... ... ... қабылдай отырып, белгілі бір ақы төлеу
арқылы ақшалар айырбасын жүргізіпи ... ... ... ... ... жекелеген тұлғалар
және қолында ақшалай қаражаттары бар шіркеу мекемелері жүргізген екен.
Шіркеулер құндылықтарды сақтайтын ең сенімді орындар ... Сол ... ... шіркеулері (Дельфа, Дело, Само, ... ақша ... ... ... шіркеуінде кіші Азия жағалауындағы елдердің
салымдары, ал Дельфада Аполлон шіркеуіне ... ... ... ... ... ... ... банктер жинақталған ақша қаражаттарын қозғалыссыз жатуға
болмайтындығын, оарды уақытша пайдалануға ... ... табу ... ... ... ... ... салым иелеріне біртіндеп есеп
айырысу қызметін де көрсетті. Есеп айырысулар банктегі ... ... ... ... бір ... ... ... жүргізіледі.
Есеп айырысуларды жеңілдету мақсатында ежелгі банктер өздерінің банктік
билеттерін шығарды. Олар толық құнды ... ... ... ... акционерлік банк Ағылшын банкі 1964 жылы құрылып, үкіметтен банкнота
шығаруға құқық ... өзі ... ... ... ... жағдайында, банкирлер
үйлері ретінде пайда блғанын куәландырады. Мұндағы несие беруші мен ... ... ... ... ... тек алғышарттарын ғана
сипаттайды.
Анықтамалық басылымдарда банк «ірі несиелік ... ... ... ... даму ... ... және ... берушілердің несиелік
операциялары бір жүйеге айналдыру нәтижесінде жеке ... ... ... ... ... Несие теке қана тұтыну мақсатына ғана ... ... ... де ... бастайды. Несиелік
мәмілелер жасаумен бірге несие беруші өзінің клиентінің ... есеп ... және ... да ... ... ... ... ақша шаруашылығының осы даму ... өте ... ... ... ... ... орталыққа айналды. Демек, алғашқы
банктер капитализмнің мануфактура сатысынан да бұрын яғни ... ... ... ... ... негіз бар. Мұндай қатынастардың құл
иеленушілік қоғамында болғандықтан тарих куә.
Ежелгі Римде нормалары болан, ол нормаларға сәйкес ... III ғ. ... ... ... ... ... деп ... Оларға
несиелік операцияларды жүргізуге рұқсат етілмеген. ... ... ... банктері тек қана несие беріп қана ... ... ақ ... ... алу ... және ... да ... орындаған.
Жоғарыдағыларды ескере отырып біз банктердің ... ... ... ... ... ... Енді Қазақстанда банктердің
дамуына кееті болсақ, Қазақстанда банк жүйесінің дамуы келесі кезеңдерден
тұрды:
Бірінші ... 1917 ... 1930 ... ... патшалық Ресейден қалған
банк жүйесін жаңадан қалыптастыру, бұл кезде әртүрлі меншіктегі банктер мен
несие мекемелері қатар қызмет істеді.
Екінші ... 1930 ... мен 1987 ... аралығы елде КСРО Мемлекеттік
банкі әмбебеп қызмет атқарады, яғни ол ... ... ... ... және несие беру қызметімен қоса клиенттерге де қызмет көрсеті.
Үшінші кезең: 1988-1991 жылдар аралығында елде ... ... ... яғни КСРО ... банкі банктердің банкісі ретінде
эмиссиялық, ереже, ... және тағы ... ... ... ал
маманданған банктер экономиканың әртүрлі ... ... ... бірге 1990 жылы басыда кооперативтік әне ... ... ... ... ... 1991 ... ... уақытқа дейін нарықтық банк жүйесінің
қалыптасу кезеңі, яғни ... ... ... ... өту
жағдайында екі денгейлік банк жүйесінің пайда болуы және дамуы.
1.2. Банк жүйесінің құрылымы
«Қазақсатн республикасындағы банктер және банк ... ... ... ... 1995 ... 31 тамыздағы заң күші бар жарлығындағы
«Қазақстанда екі ... банк ... бар» ... Ұлттық банк –мемлекеттің
орталық банкі, ол банк жүйесінің жоғарғы (бірінші денгейіндегі) банк. Басқа
банктердің барлығы банк ... ... ... ... ... ... ... Республикасында нарықтық банк жүйесінде әр түрлі
меншік формасындағы банктер мен ... ... ... істеуде. Олардың
ішінде:
Мемлекеттік банк – үкімет қаулысымен құрылған екінші денгейлі банк, ... ... ... үкімет.
Инвестициялық банк – негізінен тікелей және порфельдік ... ... ... енгейлі банк.
5. Шетелдер қатысушы банк - орналастырылған ... ... ... ... ... ... еместердiң;
б) орналастырылған акцияларының немесе жарғылық капиталдарға ... ... ... астамы Қазақстан Республикасының резиденттерi
еместердiң не соларға ұқсас Қазақстан Республикасы резиденттерiнiң - ... ... ... және/немесе басқаруында болатын
Қазақстан Республикасы резиденттерiнiң - заңды тұлғаларының;
в) Қазақстан Республикасының резиденттерi емес ... ... ... ... ... адамдар) болып табылатын Қазақстан
Республикасы резиденттерiнiң иелiгiнде, меншiгiнде ... ... ... деңгейдегi банк.
Мемлекетаралық банк - халықаралық шарт (келiсiм) негiзiнде құрылып, жұмыс
iстеп тұрған, құрылтайшылары Қазақстан Республикасының ... ... ... берген мемлекеттiк орган) мен сол шартқа (келiсiмге) қол қойған
мемлекеттердiң үкiметтерi болып ... ... емес ... ... ... ... банктің лицензиясы негізінде
кейбір банктік операция жүргізуге құқы бар банктік емес ... ... - осы ... ... банк ... жүзеге асыруға құқылы коммерциялық
ұйым болып табылатын заңды тұлға.
Банктiң ресми мәртебесi ... ... ... органдарында (тіркеуші
органдарда) (бұдан әрі - әділет органдары) банк ... ... және банк ... ... ... рыногы мен қаржылық
ұйымдарды реттеу және қадағалау ... ... ... ... әрi ... ... ... болуымен белгiленедi.
Банкiнiң ресми мәртебесi жоқ бiрде-бiр заңды тұлға "банк" деп атала алмайды
немесе өзiн банк қызметiмен айналысушы ретiнде сипаттай ... ... ... жер ... ... ... банк ... жер деп
танылады.
Коммерциялық банктер – кәсіорындармен ұйымдарға, ондай ақ халыққа ... жан ... ... ... ... ... Бұл ... басқа арнаулы
несие мекемелерінен айырмашылығы. Ал банктік емес несие мекемелерінің
банктерден өзгешелігі олар тек ... ... ... ... ... қызмет түрін көрсетумен шұғылданады. Коммерциялық банктердің негізгі
мақсаты ... ... ... ... ... қоры оның ... қамтамасыз етіп, банктік
опреациялар жүргізудің негізгі көзі олып ... ... ... ... ... ... сату есебінен, немесе
құрылтайшылардың жарнасы есебінен қалыптасады. Банктің құрылтайшылары ... ... ... ... тек ақша төлеуге міндетті. Жабық
акционерлік қоғам түріндегі банктің акциясын ... оның ... ... ... және басқа да тартылған қаражатты қолдануға болмайды. ... ... ... ... ... ... ... яғни акцияның
көрсетілген құнымен сатылады. ... ... ... оның ... ... ... қорының елу процентін акционерлері банк
тіркеден өткен кезге дейін, ал тіркеуден өткен кезеңнен басап бір ... ... ... ... ... ... молайту екі жолмен жүргізіледі:
Біріншіден, қосымша акцияларды шығару, оның ішінде банктің ... және ... ... оның акциясына айырбастау есебінен.
Жалпы банктердің қызметтерi:
- уақытша бос ақша қаражатын ... ... және оны ... ... кәсiпорындарға мемлекетке жеке тұлғаға несие беру, бағалы ... ... ақша ... ... ... несие құралын шығару;
- экономикалық, қаржылық кеңес беру;
- эмиссиялық қызмет ... ... ... бар толық шаруашылық есеп және өзiн-өзi қаржыландыру
негiзiнде қызмет жасайтын заңды тұлға болып табылады. Мемлекеттiк банк ... ... ... атқарып жоғарғы кеңесiне есеп бередi. ҚР ... ... банк деп ... ... ... иелiгiнде немесе акционерлiк
капиталдың басым бөлiгi мемлекеттiк құрылтайшылардың акциясы болғанда
есептеледi. Коммерциялық ... ол ... ... ... жарғысы бойынша қызмет iстейдi.
Екіншіден акцияның көрсетілген құнын өсіру ... ... ... ... акционерлердің жалпы жиналысы, оның ағымдағы
қызметін банктің басқармасы жүргізеді. Банктің басқарушы қызметкерлері
болып, ... ... ... және оның ... Басқарманың
төрсағасы және оның ... ... бас ... және ... банк ... бірінші басшысы және басбугалтері мен
олардың орыбасарлары саналады. Банктің заңға сәйкес банктің Басқармасының
төрағасы және оның ... банк ... ... басшысы және
бас бухгалтері қызметке Ұлттық банктің келісімімен тағайындалады. әдетте
оладың банк ... ... мен бас ... үш ... кем ... ... орынбасарлары екі жылдан кем емес қызмет ... ... ... ... ... ... бактің келісімін үш айға дейін ... ... әрі ... ... құқы ... ... кезекті және кезектен тыс блып ... ... ... жыл ... жылдағы банк балансы жасалғаннан кейін бір айдан
аспай шақырылуы керек, ал ... тыс ... ... , қадағалау
кеңесінің , Тексеру комиссиясының талабы бойынша шақырылады.
Банктің ... ... ... ... бір ... мен талаптарды
атқаратын қызмет тараулары мен бөлімшелерден тұрады.
Жалпы кез ... ... ... ... банктік оерацияларды атқаратын
міндеттерін ескеріп қалыптасады.
1.3 Қазақстан Республикасының банк жүйесінің дамуын талдау және жетілдіру
және орталық банк және оның ... ... ... ... банк ... ... (бірінші)
деңгейіндегі банк,өз қызметін Қазақстан ... ... ... 30 наурыздағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы Заң күші
бар Жарлығы бойынша жүргізеді және осы ... сай ... ... Сонымен қатар Ұлттық банк өз қызметінде Қазақстан Республикасының
Конституциясын және ... ... ... ... мен ... ... банк - заңды тұлға, дербес балансы бар, өзіне тікелей ... ... мен ... тіке ... ... орталықтандырылған
құрылым,іс-әрекетін толық шаруашылық есеп негізінде жүргізеді.Әр түрлі
салық жинаудан,баж салығғын және кеден ... ... ... ... кез келген жерінде және одан тыс жерлерде өзінің басқармасын
және басқада бөлімшелерін ашуға құқығы бар. Өз ... ... ... кеңесіп жүргізеді.Үкімет Ұлттық банктің міндеттемелері ... ... сол ... өзіне белгілі бір жауапкершілік алмаса,
Ұлттық банк те үкіметтің міндеттемелері бойынша ... ... және ... органдарының Ұлттық банк пен оның құрылымдық
бөлімшелерінің заңды қызметтерін ... ... ... ... ... қызметтерi:
- ежелден қалыптасқан мемлекеттiк өкiлi ретiнде заңды ... ... ... банктiң ақша несие реттеу қызметi ол экономиканы ақша несие
айналымына әсер ету жолымен реттеу, яғни ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметi. Мемлекеттiк валюталық
саясатын жүргiзетiн және валюталық бақылау органы болып табылады.
- орталық ... банк iсi ... ... ... ... ... дегенiмiз коммерциялық банктерден айырмашылығы);
- орталық банк үкiмет банк iсi қызметi. Ол әрi кассирi, ... ... ... ... ... деп- орталық банктiң ... ... ... ... ... банктiң операциялары:
Олар екi тұрге бөлiнедi: актив-ол осы қаражатты орналастыру операциялары.
Пассив- ол операциялар банктiң ақша ... ... ... ... ... ... ... банкпен тығыз байланысты. Оның саясатына ... ... ... ... ол ... ... тұлға;
- ақша несиелiк валюталық тұрақтылықты сақтаудағы ... ... ... ... ... ... саясатының негiзгi элементi ақша несиелiк ... ... ... ... ... ... болады.
Орталық банктiң мiндетi- ол Ұлттық ақша өлшемiнiң төлем қабiлеттiлiгiмен
валюталық курсын банк жүйесiнiң тиiмдiлiгiмен ... ... ... Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы Республика
Президентiнiң 1995 жылғы 31-шi ... заң кәшi бар ... 2-шi ... банк ... бар дедi. ... ... мемлекеттiк орталық банк.
Басқа барлық банктердi заңда төменгi деңгейлi банк деп жазылған.
Ұлттық ... ... ... 2000 ... ... 55 ... ... анықталған. Оның iшiнде бiреуi мемлекеттiк, бiреуi мемлекет ... ... ... 17 ... өкiлдiгi ашылған. республикада тiркеуден
өткен 44 ломбард, 7 несиелiк серiптестiгi және ... ... ... 46 ... мекеме бар.
Қазақстан Ұлттық банкі Қазақстан Республикасы заңдарының негізінде өзінің
қызметіне ... ... банк ... ... ... ... ... түрлерін жүргізетін барлық банктердің ,бактік емес ... ... ... орындауы үшін нормативтік актілер шығарады.Ол
нормативтік актілер «Қазақстан Ұлттық Банкінің ... , ... ... ... атты ... және орыс ... ... басылымдарда жарияланады.
Ұлттық банктің негізгі міндеті - ұлттық валютаның ішкі және ... ... ету. ... ... ақша ... есеп ... мен валюталық қатынастарды
ұйымдастырады;
• ақша,несие және банк жүйелерінің тұрақты ... ... ... ... ... мен ... ,сондай-ақ шетел валютасын сатып алу-
сату және басқа ұйымдардың мүддесін ... және ... ... бақылау
сияқты мемлекеттің экономикалық саясатын жүргізеді.
Ұлттық банктің міндеті оның атқаратын қызметтері арқылы орындалады :
Біріншіден,Қазақстан ... ... ... ... яғни ... банк ... ақша массасының көлемін реттеумен
және ресми проценттік мөлшердің деңгейін ... ... ... ... ... ... деңгейін тежеу мүмкіндігі болмаған
жағдайда Ұлттық банктің несие салымдарын шектеуге және банк ... ... ... ... ... бар. ... –ақ алты айға
дейінгі мерзімге шығарылған ... ... жай және ... сатып алып және қайта сатады.
Ұлттық банк өзінің бағалы ... ... ... ... ... ... облигацияларды, депозиттік сертификаттарды, дисконттық
және өтер мерзімі бір жылға дейінгі проценттік бағалы қағаздарды сатып алу
және ... ... ... ... ... ... белгілеп, айналымда жүретін ... ... ... ... Республикасында қолданылатын банкнота және монетаны
(теңге мен тиынды) эмиссиялау.Ол үшін ... банк ... мен ... пішінін (дизайн), олардың қажетмөлшерін
анықтап,дайындығын қамтамасыз етеді.
Ұлттық банктің қолмаөқол ақша қаражатын шығаратын,теңге мен тиынның ... ... ... алып сату арқылы айналысқа түсуді ұйымдастыратын
айырықша ... ... ... ақша ... ... жаңасымен айырбастап,тозығы жеткендерін жоюмен шұғылданады.
Үшіншіден, банктердің банкісі қызметін атқару. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... (
жоғары өтімді,қауіпсіз) бағалы қағаздармен және басқа ... ... ... алты ай ... ... ... ... банктер үшін соңғы сатыдағы несие беруші.Несиені ... де, ... ... де, ... ... етілген,ия болмаса
қамтамасыз етілмеген несиені ... ... ... ... және ... береді.Қазақстан Республикасындағы есеп айырысу
формалары мен ... ... ... жүргізілетін
банкаралық есептесуді өз уақытымен және тоқтаусыз жүруін қамтамасыз ететін
төлем жүйесінің қызметін ұйымдастырады.
Төртіншіден,үкіметтің және ... ... ... және ... ... үшін ... ... болған республиканың ішкі және сыртқы
қарызын өтеуге қатысады, Қаржы министрлігінің шоттары бойынша ... ... ... үшін ... іс-шараларды қабылдайды.Қаржы
министрлігімен келісілген шарт негізінде мемлекеттік бағалы ... ... ісін ... асырады /8/.
Бесіншіден,банктердің ісін бақылау және ... ... Ол ... ... одан шет ... ... олардың
филиалдарын ашуға рұқсат және банктік операциялар жүргізуге лицензия
береді.Барлық ... емес ... ... және ... клиенттері
міндетті түрде орындауы үшін банк ісі,есептеу,есептесу,валюта операцияларын
жүргізу мәселелері бойынша нормативтік актілер шығарып,олардың орындалуын
қадағалайды.
Банктердегі ... есеп ... ... және ... ... және ... бекітіп, сондай-ак олардың
орындалуын бақылайды. Банктер мен олардың филиалдарының қызметін жергілікті
жерде немесе ... ... ... ... ... банк өзінің
бақылау қызметін атқару үшін банктердің балансын, есебін және ... ... ... ... және ... ... қызметі. Оны атқару үшін
Ұлттық банк шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы қағаздардың
айналым аясын және ... ... , ... валютасымен жүргізілетін
операцияларға қажетті кезде, оның ішінде проценттік мөлшер ... ... ... үшін ... ... және шетел валютасындағы бағалы қағаздарды
Қазақстанға аудару , әкелу,әкету және салып ... ... ... ... Республикасының резиденттерінің республикадан тыс шетел
валютасында шот ашуының мақсатын тұртібін және жағдайын анықтап, шот ... ... ... ... ... салыстырып, курсын реттейді.Халықаралық
есеп айырысуды ұйымдастырып, шетелдермен валюта-қаржылық және ... ... ... ... ... ... есебін
жургізеді.
Жетіншіден , елдің алтын валюта қорларын басқару қызметі. Оны ... ... банк ... ... ... ... қалыптастырып, олармен
операция жүргізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің «Бағалы металдарға
және асыл ... ... ... ... реттеу туралың
Заңкуші бар Жарлығына сай ... ... ... ... бірінші
сатып алушы құқымен қатынасып, қазақстандық және ... ... ... ... ... алтын валюта қорын толтыру үшін бағалы
металдарды сатып алады. Оларды сақтауға ... одан әрі ... ... ... ... ... сәйкес сатады.
Президенттің немесе үкіметтің тапсырмасы бойынша Ұлттық банктің ... үшін ... ... ... алынған қундылықтарды
қабылдайды.Алтын және басқа да бағалы металл құймаларын,
монеталарды,өңдеген және өңделмеген табиғи асыл ... ішкі және ... ... алу және сату ... ... банк өз ... өз ... өтейді. Оның өз қаражаты:жарғылық,
резерв капиталынан , ... ... ... және ... ... ... ... жарғылық капиталы 20 млрд теңгеден қалыптасады және оның
міндеттемелерін қамтамасыз ... ... ... ... ... қаржыдан , мемлекет берген негізгі қордың құнынан және ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінен тұрады. Таза табысы ... ... ... ... шығындарды өтеуге жұмсалады.
Алтын валюта активтерін қайта бағалау шоты оларды қайта бағалау шоты оларды
қайта бағалаудан тускен іске асырылмаған ... ... ... ... ... Ережесін Ұлттық банктің Басқармасы бекітеді. Алтын валюталық ... ішкі және ... ... ... ету үшін ... және
мақсаттарға жұмсалады. Алтын валюталық резерв төмендегі элементтерден
құрылады:
. ... ... ... ... ... ... шетелдердегі және
республикадағы Ұлттық банктің шоттарындағы ... ... ... ... ... валюталық құндылықтардан:
. шетел үкіметтері немесе халықаралық қаржы мекемелері шығарып,кепілдік
берген ... ... ... жай және ... вексельден:
. өтімділігі және қауіпсіздігі қамтамасыз етілген жағдайдағы шетел
валютасындағы ... ... ... ... ... /резервтер/ Ұлттық банктің шығыстары есебінен күмәнді
және үмітсіз талаптарынан, оған қоса ... ... ... есеп ... ... ... ... қалдықтардан
және басқа да активтерден, сондай-ақ жалпы провизиялардан құрылып, оған
аяқталмаған ... ... және ... ... монетарлық емес талаптары
және әлеуметтік сипаттағы төлемдер кіреді.
Ұлттық ... ... ... таза табысы оның іс жүзінде алған кірістері
мен осы жылғы шығын арасындағы ... тең ... ... ... ... ... , оның ішінде айналымға шығарылған
банкноталар мен монеталардың амортизациясы ... ... ... ... ... резерв капиталын қалыптастыруға жұмсалып, қалған
бөлігі келесі қаржы жылының үлесіне жіберіледі.
Ұлттық банктің басқарушы ... ... ... және ... Кеңесі
/Директорат/ саналады. Оның жоғарғы органы-Басқарма, ол 9 адамнан тұрады.
Оған Ұлттық банктің төрағасы, бес ... ... және ... бір,
Республика Үкіметінен екі өкіл кіреді. Президенттен, Республика ... ... ... ... ... ... тиісінше Президент, Үкімет
және Ұлттық банктің төрағасы бекітеді және қызметтен босатады /9/.
Ұлттық банктің төрағасын республика Президенті Парламентпен келісе ... ... ... тағайындайды.Егер төраға қызметтен кеткісі келсе 2 ай ... ала ... арыз ... ... ... ... ... банктің қызметіне жауапты.Оның ... ... ... ... ... ... мерзіміне
тәуелсіз 6 жылмерзімге бекітеді.Төрағаның орынбасарларын ... ... ... ... ... ... өз еркінше қызметінен кеткісі келсе,онда 2 ай бұрын ... ... арыз ... ... Басқармасының мәжілістері қажетті кезде,бірақ айында кемінде
1 рет ... ... ... ... айтылған қызметтерін
орындайды,ал Ұлттық банктің күнбе-күнгі қызметін басқаратын орган –
Директорлар ... ... ... Президенттің «Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... бар ... сай ... қарауындағы барлық мәселелер бойынша шешім қабылдайды.
Ұлттық банктің ... ... өз ... ... банк ... шегінде атқарып,оған есеп беруге міндетті.
1.4 Коммерциялық банк және оның ... ... ... ... ... ... рөлі мен ... бөліп
көрсету, олардың қоғам ішінде, жалпы мемлекет экономикасында маңыздылығын
ашу – бұл ... ... ... ... ... банктер өз қызметінде 1995 жылы 30
наурызында «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі» және 1995 жылы 31 ... ... ... ... ... және ... қызмет
туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын басшылыққа алады. Бұл заңдарда
Қазақстан Республикасының банктерді ... ... ... ... ... ... ... тапқан.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің екінші деңгейін ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалармен кең
көлемде банктік операциялар мен қаржылық қызметтерді жүзеге асырады.
90-шы жылдың ... ... саны ... ... әрине бұл олардың
экстенсивті жағынан дамуын сипаттаса, сол жылдың орта кезінен бастап, күні
бүгінге ... ... ... саны ... азаюда, ал бұл
құбылысты олардың қарқынды өсуімен байланыстыруға болады.
Қазіргі тұрақтандырылған ... ... үшін ... ... ... ... жүзеге асырады. Еліміздің екінші деңгейлі
банктері ақша айналымы мен ... ... ... ... қоймай, сонымен қатар, ... ... ... операциялары, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, қаржылық
операциялардың барлық түрлері, ал ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. /6/
Кесте 2
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің сандық құрамы
кезеңнің басына
Банк түрлері
01.
1999
01.
2000
01.
2001
01.
2002
01.
2003
01.
2004
01.
2005
01.
2006
Екінші деңгейдегі банктер барлығы:
оның ішінде:
130
101
82
71
55
47
44
38
Мемлекеттік 4 4 6 1 1 1 2 ... 1 1 1 1 1 1 1 ... ... ... банктер 5 5 7 11 12 12 11 11
Ескертпе: сандық мәліметтер ҚР Ұлттық ... №1 ... ... ... банктер қарыз капиталы нарығының әртүрлі секторларында қызмет
ететін көп ... ... ... ... Олар ... ... бір ... қаржылық операцияларды орындайды.
Коммерциялық банктер кез келген елдің несие жүйесінде әдеттегідей ... буын ... ... ... ... мен ... жеке тұлғалардың салымдарын
шоғырландыра отырып, қаржы ... ... ... қала береді.
Коммерциялық ... ... және ... ... арқылы
өздерінің әртүрлі қорларына қарыз алушылардың қол ... ... ... ... ... ең ... ... қызметті
атқарады. Несиелік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына тікелей ... және ... ... кең көлемді қаржылық қызмет жасайтын
дербес банктік мекемелер ... ... ... коммерциялық,
кооперативтік және жеке банктер, банктік заңдылықтарда коммерциялық ... ... ... біріктіріледі.
«Коммерциялық банк» термині банк ... ... даму ... ... тауар айырбасы операциялары мен төлемдеріне қызмет
көрсетуі барысында пайда болды. ... ... ... болған (міне
осында «коммерциялық банк» деген атауға ие болды ). Бірақ өнеркәсіптің және
басқа салалардың дамуымен банктер экономиканың өзге де ... ... ... да ... «коммерциялық» деген атауы бастапқы
мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол ... ... ... ... ... ... агенттердің барлық жұмыс түрлеріне қызмет көрсетуі олардың
қызметтерінің саласына байланыссыз болады. Коммерциялық банктер – ... ... ... мен қызмет көрсететін несиелік
мекемелердің тобын білдіреді.
Коммерциялық банктер - банк ... ... ... ... олар ... мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық банктің
негізгі қызметі - кәсіпкерлерге, халыққа жан-жақты ... ... ... жеке және ... ... үшін ... операциялық
қызметтерді орындайтын ақша нарығының жұмыс жасаушы әмбебап буыны ... ... ... өз ... 200-ге жуық әр ... ... ... көрсетуге әзір. Мұндай кең ... ... ... өз ... сақтай отырып, қолайсыз жағдайда ... ... ... ... тигізеді.
Бір операциялардан болған зиян, екінші бір опеациялардан түсетін пайда
есебінен жабылады. Нарық экономикасы ... ... ... ... несие жүйесінің негізгі операциялық буыны болып қалуы кездейсоқтық
емес. Олар өзгермелі ақша – ... ... ... ... ... ... алады.
Соңғы кездері екінші деңгейлі банктер мен басқа несие ... ... ... ... ... ... жаңа операциялар
түрлерін іздестіруге, клиенттерге ұсынылатын қызмет түрлерін ... ... ... нарығындағы өз орнын нығайту үшін олар банктерге тән емес
операцияларды меңгеріп, елдің жалпы экономикадағы ролін арттыруда.
Қазіргі коммерциялық ... ... және ... ... орындайды.
Бұл екі түрлі операция бір ... екі ... ... ... себебі, пассивтік операциясыз активті операцияның болуы мүмкін
емес, ал активті операциясыз пассивтік ... мәні де жоқ. ... ... ... ... барлығы, күмәнсіз, бір мақсатты
көздейді – табыстың өсуі және ... ... ... ... № 2444 ... Республикасындағы
банктер және банктік қызмет туралы» Заңының 30 бабы бойынша қызмет көрсету
– бұл ... ... ... ... ... бап бойынша
көрсетілген басқа да ... ... Бұл ... ... қатар,
банктік операцияларды жекелеген түрлерін ұйымдастырудың ерекшеліктері
көрініс тапқан.
Аталған ... ... ... ... ... операцияларды орындауға
құқылы:
• заңды және жеке тұлғалардың ақылы негізде депозиттерін қабылдау, банктік
шоттарын ашу және жүргізу;
• банктердің және ... ... ... түрлерін жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспондентік шоттарын ашу және жүргізу;
• заңды және жеке ... ... ... ашу және ... ... операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, беру, қайта ... ... ... ... және ... ... мен ... және бағалы қағаздарды инкассациялау және
жөнелту;
• аударым операциялары: заңды және жеке ... ... ... ... ... ... алу ... заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін және
өзге борыштық міндеттемелерін есепке алу (дисконт);
• қарыздық операциялар: ақы ... ... ... және ... ... ... несиелер беру;
• заңды және жеке ... оның ... ... ... ... ... ... бойынша есеп айырысу
операциялары операцияларын жүргізу;
... ... ... ... ... және ... сондай-ақ
олар бойынша өзара есепке алу операцияларын жүргізу және ... таза ... ... ... операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен жылжитын
мүліктерді кепілге алып, қысқа ... ... ... ... мәмілелерді қаржыландыру, сондай-ақ сату құқынсыз
(форфейтинг);
• заңда көрсетілген ... өз ... ... ... ... ... ... сертификаттарды, акцияларды және
өзге де міндеттемелерді);
• төлем карточкаларын шығару;
• төлем құжаттарын сатып алу, сату және ... ... ... да
операцияларды жүргізу;
• ақшалай нысанда орындауды қарастыратын ... ... үшін ... өзге де ... беру;
• инвестицияланатын қаражаттар иелерінің немесе оларды иемденушілердің
тапсырмалары ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында басқа да кәсіби ... ... ... алады. Олар: брокерлік, дилерлік, кастодиандық. Бұл банктік
операциялар ... ... ... тәуекелі бойынша
олардың агенттері ... ... ... орай, банктік заңдарына сәйкес, банк – уақытша бос ақша қаражаттарын
жинақтауға, клиенттердің тапсырысы ... есеп ... ... ... несие ұйымы.
Екінші деңгейлі банктер заңнаманың барлық құқықтық ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктің операцияларын 3
топқа бөліп қарастырамыз:
- қызмет көрсету арқылы клиенттердің уақытша бос ақша қаражаттарын тарту;
- қызмет ... ... ақша ... ... ... көздерден ақша қаражаттарын тарту.
Пассивті операциялар (тартылған қаражаттар)
Активті операциялар (қаражаттарды ... ... өз ... және ... ... ... ... шоттарына және олардың қажеттіліктері бойынша жүргізілетін
операциялар.
Активті-пассивті операциялар (комиссиялық делдал)
- клиенттердің қажеттіліктері бойынша және комиссиялық ... ... ... қызмет көрсетулер) жүргізілетін операциялар.
Сурет 1 Коммерциялық банк операцияларының негізгі құрылымы
Коммерциялық банктің кіріс алу және өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... ... оның активті
операцияларының мазмұнын анықтайды. Яғни, ... ... ... ... алу және ... ... қамтамасыз ету мақсатында иелігінде бар
ресурстардың орналастыру жүзеге асыратын операцияларды білдіреді. Бұл ... ... ... коммерциялық кәсіпорын ретінде ... ... ... сипаттайды.
Шынында да, банктер мұндай операциялардан пайда көреді. Олар ... ... ... біршама жоғары пайыз мөлшерлемесін
белгілеп ... ... ... ... олар банктен алған қарыздары ... ... ... алға ... ... ... ғана ... сезінеді
(мысалға жалпы пайда нормасын 4-тен 5%-ға ұлғайтқанда). ... ... ... ... ... ... ішінде берілетін қарыз бойынша
жоғары пайызды төлеуге ... ... ... ... ... ... бере алады.
Осы уақытқа дейін Қазақстанда несиелер үкіметтің қажеттілігіне ... ... ... ... олар банктерге және олардың акционерлеріне
пайда әкелмек түгіл, уақытында қайтарылмай қалды. Ондай қарыздардың ешкімге
де пайдасы болған ... ... өз ... ... ... әр ... ... бұл бір жағынан ақшаның сақталуын қамтамасыз ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандырады.
Көптеген клиенттер үшін облигацияға немесе ... ... ... ... ... ... тиімді болып табылады. Қазіргі ... ... сөз ... ... жүйенің басқа да буындары ... ... ... отырғандығын айта кету керек. Яғни операциялар формасы,
бәсеке әдістері, бақылау және басқару ... ... ... ... ... бастапқы қызметтері бар: депозиттер
қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп ... ... ... ... ... ... ... институттарынан айырмашылығы және
ерекше бір қабілеті ол ақшаны жасауы мен жоюында болып табылады. Бұл жерде
ақша деп, тек ... – қол ... ғана ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Банктердің ақша жасау мүмкіндігі экономика үшін ... Ол ... ... ... іске ... отырып, экономиканың өсуіне
қажетті жағдай туғызады. Банк несиелерінің жетіспеушілігі және өте ... ... ... ... ... ... ... Халық
шаруашылығындағы осы сияқты іс – тәжірибелер тиімсіз, себебі бір ... ірі ақша ... ... ... ... ... ... екінші
жағынан, мұндай ақшалар қажетті емес.
1985 жылы АҚШ-та 15 мыңнан астам коммерциялық банктер қызмет еткен. Олардың
5 мыңға жуығы ... яғни ... ... чар- тер ... алған
банктер, 10 мыңнан астамы штаттардың банктері (штаттардың үкіметінен чартер
алғандар). ... ... мен ... ... қызмет етуі банк
жүйесінің қосарлы бағыныштылығын жасайды.
ФРЖ-ге қабылдауға өтініш жасайтын және оған мүше ... ... банк ... мүше – ... болып табылады. Заң бойынша барлық
Ұлттық банктер ФРЖ-ге ... ... Штат ... ... ... барлық және ФРЖ-нің мүше – банктерге қоятын талаптарына сәйкес
келген жағдайда ғана жүйеге кіре алады. ... штат ... 10%-ға ... мүше – ... ... саналады. ФРЖ-ге мүше – банктер ... ... ... 40%-ын ... ... реттеу және ақша айналысына бақылау, банктерді ФРЖ-
нің банктік резервтерге қойылатын талаптарына бағындырды. Бұл ФРЖ-ге мүше –
банктер мен мүше емес ... ... ... ... қалыпқа
келтіреді. АҚШ-тағы ең көп тараған банктер типі – филиалсыз ... ... ... соң ... банктердің бөлімшелерін ашу кеңірек
қанат жайып, олар штаттар шегінде, сондай-ақ одан тысқары және ... ... ... ірі ... банктік холдинг компаниялардың бір
бөлігі болып табылады. Банк ісінің бұл ұйымдастыру формасы, тек қана ... ... жол ... ... ... жаңа ... ... жеңілдетті. АҚШ-та холдинг- компаниялар 6 мыңға жуық, олар 8,6 мың
банктерді және 35,6 мың олардың бөлімшелерін бақылайды.
Банктердің ... ... ... ... реттеу, сондай-ақ банктік
холдинг – компаниялардың қызметін реттеу банк ... ... ... ... ... көздейді. Соңғы кездері бұл аумақтағы
бәсекенің артуына ... ... ... ... жүргізу, банктердің
бөлімшелерінің ашылуын кеңінен қолдану, ... ... ... және АҚШ-та халықаралық банктік операциялардың таралуы ... ... ... ... ... да қаржы институттардың тез арада
өсуіне ... ... ( ... ... ... ... ... қызмет көрсететін мекемелер және ақша нарығының өзара қорлары ).
Бүгінгі таңда Қазақстан ... ... 34 банк және ... ... мен филиалдары орналасқан.
Бүкіл ақша айналымының несие жүйесінде жинақталуы – ... ... және ... ... ... ... ... бағыттауға
мүмкіндік береді.
Мемлекеттік валюталар монополия принципіне ерекше маңыз береді. Қазақстан
Республикасының "Валюталық ... ... ... былай делінген:
"Қазақстан Республикасының Президенті мен Министрлер кабинеті өз ... ... ... ... осы заң ... ... ... актілерді қабылдайды.
1.5 Қазақстан Республикасындағы банк жүйесіндегі мәселелер және
жетілдіру жолдары
Кез келген мемлекеттің экономикасында ірі кәсіпорындар,шағын және ... ... ... ... негізі – банк жүйесінің ... ... ... ... практика көрсетуде.
Нарық экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат құрау
мен оны пайдалану ... ... ... ... арасындағы әр-қилы
қарым-қатынастарға сәйкес дамиды.Ондай тұлғалар – халықтың өзі,одан
кейінгісі: мемлекет және ... ... ... ... мен ... оның экономикадаы маңызын көрсетеді. Банктің
маңызы оған жүктелген ... ... ... ... ... ... етеді:
- өндірістің үздіксіздігін және оны жеделдетуін қамтамасыз етуге керекті,
бос ақша капиталды, ресурстарды шоғырландыру;
- ақша айналымын ... ... оны ... ... табылады.
Банк -өзінің жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және өзін өзі ... ... ... ... ... Ол ақша ... ... орналастыру
және басқа банктік операцияла жүргізетін мекеме.
Уақытша бос ақша ресурстарды ... ... бір ... ... бос ақша ... жинаушы, екінші жағынан, оларды басқа ... ... ... ... жүргізуші субъектілерге беруші.
Банктердің ақша қаражатын шоғырландыру, кейіннен оларды қайта бөлу, өндіріс
пен айналымның үздіксіздігін қатамасыз етіп қана ... ... ... процессін жеделдетеді.
Банк ісінің ерте сатысының өзінде банктер ақша ... ... ... және ... экономикалық, айналымдардан сауда операцияларына сәйкес
аударуды қамтамасыз еткен және олар елдің ақша ... ... ... ... болып көрінген. Одан бері банктің ісінің
техологиясы айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... дерлік екі
денгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді ... одан әрі ... ... ... ... ... жәе банк қызметі
туралы» республика Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы заң күші ... ... екі ... банк ... бар ... ... Ұлттық банкі, ал басқа бактердің барлығы екінші ... ... ... ... және ... ақшалай қарым қатынастардың даму ... ... ... және ... ... байланыста болады. Банктік шаруашылық
өмірдің орталығы барлық эконмиканың негізгі түйіні болып ... ... ... ... ірі ... және орта
кәсіпкерлікпен қатар мемлекеттің дамуының негізі – банк ... ... ... ... ... ... ... экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат құрау
мен оны пайдалану үрдісі ... ... ... ... әр-қилы
қарым-қатынастарға сәйкес дамиды.Ондай тұлғалар – ... ... ... және ... ... делдалдар.
Банктің мазмұны мен атқарылымы оның экономикадаы маңызын көрсетеді. Банктің
маңызы оған жүктелген міндеттермен айқындалады. Банкке жүктелген міндеттер
мыналарды қамтамасыз ... ... ... және оны ... қамтамасыз етуге керекті,
бос ақша капиталды, ресурстарды шоғырландыру;
- ақша айналымын ... ... оны ... болып табылады.
Банк -өзінің жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және өзін өзі ... ... ... ... тұлға. Ол ақша қараатын тарту, орналастыру
және басқа банктік операцияла жүргізетін мекеме.
Уақытша бос ақша ресурстарды ... ... бір ... ... бос ақша ресурстарын жинаушы, екінші жағынан, оларды басқа уақытша
қосымша қаражатқа мұқтаж ... ... ... ... ақша қаражатын шоғырландыру, кейіннен оларды қайта бөлу, өндіріс
пен айналымның үздіксіздігін қатамасыз етіп қана ... ... ... процессін жеделдетеді.
Банк ісінің ерте сатысының өзінде банктер ақша қаржысын сақтауды, оларды,
ішкі және сыртқы экономикалық, айналымдардан ... ... ... ... ... және олар ... ақша ... екінші елдің
валютасына айырбастаушы болып көрінген. Одан бері ... ... ... ... ... нарықтық типпен дамыған едердің барығында дерлік екі
денгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі ... ... ... Респубикасы банктер жәе банк қызметі
туралы» республика Президентінің 1995 ... 31 ... заң күші ... ... екі ... банк ... бар ... денгейдегі
мемлекеттің Ұлттық банкі, ал басқа бактердің барлығы екінші денгейлі ... ... ... және тауарлы, ақшалай қарым қатынастардың даму ... ... ... және ... тығыз байланыста болады. Банктік шаруашылық
өмірдің орталығы барлық эконмиканың негізгі ... ... ... ... ... ... ... ахуалының дамуына
қарамастан, ҚР дамушы мемлекеттердің белгілерімен сипатталады. Бұл ... ... ... ... шектелмейді және ол мемлекет тарапынан тыс
еркін конвертацияланбайды, бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... жалпы экономикалық тұрақтылық және
инвесторлар ... ... ... ету үшін ... ... ... ... болашақ экономикаық тұрақтылықтың
перспективалары мәнді түрде Үкіметпен, Қаржы Министрлігімен, Ұлттық Банкпен
және басқа да ... ... ... ... ... тіклей
тәуелді.
Дипломдық жұмыстың максаты- банк ісінің және банк ... ... ... ... бере ... ... банк ... дамуына және
ондағы мәселелер мен оларды шешу жолдарына тоқталу болып табылады.
Жұмыстың міндеттері болып:
- Қазақстанның банк жүйесі мен банк ... даму ... ... ... ... дамуы мен қызметтерін қарастыру;
- коммерциялық банктердің дамуы мен қызметтерін қарастыру.
Бірінші бөлімге қысқаша қортынды
Негізгі ... екі ... ... ... бөлімде банк жүйесінің
теориялық негізі онда:банк жүйесінің даму ... мен банк ... мен ... ал ... ... Қазақстан Республикасының банк
жүйесінің дамуын талдау және ... ... ... ... банк және ... ... ... банк және оның қызметтерін талдау жасай
отырып, Қазақстан ... банк ... ... ... ... қарастырылған және қорытынды мен пайдаланылған
әдебиеттерден тұрады.
II ... ... ... ... функциялары мен құру тәртібі
2.1. Банктің меншікті капиталының құрылымы.
Банктің ... ... ... ... категориларының
ішіндегі капиталдың бір түрі болып табылады. Меншікті капитал банк ... өте зор. ... банк ашу ... құрылтайшылар мен акционерлердің
қосқан улесінен құрылған меншікті капитал, банк қызметін ұйымдастыруға және
банк қызметінің ... ... үшін ... және ең ... көзі болып
табылады. Сонымен қатар банктің меншікті капиталы банк үшін әр ... пен ... ... ... да ... ... ішінде:
Банкті қаржылық тұрақсыздықтан және шексіз тәуекелділіктерден сақтайды;
Банкті банкротқа ұшыраудан қорғайды;
Ағымды шығындарды жабады;
Банкке клиенттердің сенімділігін арттырады;
Клиенттердің комерциялық және ... ... ... және ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер үшін әр
түрлі шектеулер қояды және де бұл шектеулердің орындалмауы ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі, Қазақстан
Республикасының қаржылық ұйымдар мен қаржылық нарықты қадағалау мен ... және тағы ... ... ... ... әр ... мен ... қолданады және олар салымшылар мен инвесторлардың
мәртебесін қорғайды. Осыдан келе, қазіргі кездегі банк ісіндегі басты қиын
мәселелерінің бірі ... ...... ... ... анықтау болып табылады.
Оданда басқа, банктің меншікті капиталы салымшылардың өз ... ... ... ... ... ... ... операциялар мен
бағалы қағаздарды сатып алу және тағы ... ... ... салу
кезінде күтпеген шығындардың пайда болу тәуекелдігінен қорғайды. Осыған
қоса, меншікті капиталдың ... ... ... ... және ... ... ... қабілетін сақтаумен қатар, шығындар пайда болған
кезде банктің қалыпты жұмыс ... ... ... ... ... ... бір тәуекелділіктермен байланысты болады,
сондықтан активтерді тәуекелділігі бойынша ... бөлу ... ... ... ... мен олардың меншікті капиталдың көлемімен
өзара байланыстылығы, банктің басқару сапасын, ... ... ... ... ... өз ... ... Банктің меншікті
құралдарына салымдар көлемінің көбеюі, қаржыландырудың ең ... ... ... деп те ... ... және ол ... төңкерістердің
болдырмауына өз ықпалын тигізеді.
Банктің меншікті капиталы банктің несиелік ресурсы ретінде ... ... ... болып, олармен бірге айналымға қатысады.
2.2 Банктің меншікті капиталы мен оның қызметі
Банктің меншікті ... ... ... ... ... жоғары ресурс болып табылады. Активті опеациялардың жүргізілуі
мумкін шығындардың пайда болуына әкеледі және олар өз ... ... ... етеді. Егер де банк қызметін жүргізген кезде
және оның ... ... ... шығындар пайда болса, онда банк
жарғылық капиталдың белгілі бір бөлігінен айырылады, ал ... ... ... ... ... ... есебінен толықтырылады да банк
қызметінің қалыпты жұмыс атқаруына жол береді.
Банктер «Резервтік талаптардың ең ... ... атты ... ... ... ... бір бөлігін жеке шотта депонирлеуге
міндетті. Бырақ ол банктің өтімді активтері мен актив ... ... ... ал ... ... ... ... резерв
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінде депонирленбейді, яғни ол банктің
айналым капиталының бір бөлімі ... ... ... оның жарғылық
капиталға қатынасы, оның депонирленген тартылған ресурстардың қатынасыан
кем болмауы ... ... ... ... капиталы бір жағынан тәуекелділігі бойынша
өлшенетін активтерді ... ... ... екінші жағынан қаржылық
шығындарды жабу үшін ... ... ... ... де деп ... ... ... тәуекелділігі бойынша топтастырылған активтердің
жалпы сомасы мен айналымдағы банктің ... ... ... ... ... ... қабілетін көрсетеді.
Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен ... ... ... ... ... ... пруденциялдық нормативтер туралы ережесіне
сәйкес, банктің активтеріне баға беру ... ... ... бойыша
топтастырады. Тәукелділігі бойынша топтастырылған активтердің ... ... ... ... ... ... 0-ден ... мерзімінде төленбеген қарыз 100-ге дейін процент
түрінде ... Бұл ... ... ... ... атты бөлімінде толық көрсетілген.
Топтастырылған активтер банктің меншікті қаражаттарымен салыстырылады.
Активтерді топқа бөлу, тәуекелділік ... банк ... ... ұшырау қауіптілігімен мінезделеді. Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкімен бекітілген меншікті ... ... ... деңгейінің себебінен, соңғы кездері қаржылық тұрақтылығы төмен
банкттік ұйымдардың қалыптасуына әкеп ... ... ... таңда,
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... банк ... ... ... ... ... меншікті капиталдың минималды
мөлшерін ұлғайтты.
Меншікті капитлалдың негізгі қиыншылықтарының бірі – ... ... ... ... ... Оны 3 әдіспен шешуге болады:
Әрбір кезең арқылы ... ... ... ... ... ... ... салымдардың көлемін қысқарту арқылы активтер құрылымын
өзгерту;
Банк қызметін қадағалау жүйесінде ... есеп ... ... ... ... ... ... үшін, өтімділігі жоғары активтер
көлемінің жеткіліктілігін сақтаудың маңызы өте зор. Олардың ... ... ... ... ... нәтижесінен банктің
корреспонденттік шотына қаржылар түсуімен байланысты операциялар болып
табылады. ... ... ең ... ... ... және ... өз
міндеттемелерін орындау мүмкіншілігі тәуелді.
Резев капиталының болмауы немесе оның жетіспеушілігі, банктің тартылған
ресурстардың көп бөлігін ... ... өтеу ... ... ... ... ... мәжбүр етеді. Осыдан келе, банктің несиелер
бойынша проценттік кірістермен қатар, ... ... ... ... ... ... тәжірибеге келетін болсақ, банк өтімділігінің көрсеткіштері,
актив операцияларының қолдану ... мен ... ... өтеу ... ... ала отырып, арасындағы нормативтік қатынастар
ретінде көрсетіледі.
Банктің заңды және жеке тұлғалардың тартылған бос ақша ... ... ... ... ... ... банктің меншікті
капиталымен салыстырамыз. Оның маңызы өте зор. ... ... және ... ... бос ақша ... ... ... операциялары
мен инвестициялық қызметтің негізгі көзі болып табылады.
Банктің тартылған ресурстардың оңтайлы үлес салмағы, ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде меншікті капиталдың жеткілікті нормативі арқылы
қадағаланады.
2.3 Банктің жарлық ... құру ... ... ... пассив операцияларына жатады және ... ... ... ... – жай акциялар (мерзімі шексіз ... ... бар ... ... беруге құқығы жоқ бағалы қағаздар);
Банктік резервтер – яғни, ... ... әр ... ... ... ... қайтарылмаған қарыздардың орнын жабуға арналады;
Қосымша төленген капитал – жай және ерекшелігі бар акциялардың сату ... ... ... ... айырмадан құрылады;
Қосымша төленбеген капитал – активтерді қайта бағалаудан құрылады;
Бөлінбеген таза кіріс – банк меншігінде қалатын, жылдан жылға ... ... мен ... енгізілген, нотариалды расталған жарғы көшірмесі
немесе жарғыға өзгерістер мен қосымшалар ... ... ... ... ... бар ... (хаттамадан көшірме);
Құрылтайшы құжаттарға өзгерістер еңгізілген датадан бастап, бір ай мерзімде
тіркеуші органның хабарламасын растайтын пошталық ... ... ... қоғам көрсетілген өзгерістермен қайта тіркеуден өтпеген
болса);
Әр акция түрінің үлгілері – шығару құжаттамасы нысаны ... екі ... ... ... ... және маманның біліктілік
куәлігінің көшірмесі бар акционерлердің тізімін ... ... ішкі ... акциялар шығарған кезде, егер алдыңғы шығаруларда бекітілмесе
немесе өзгерістер барда);
Акцияларды шығаруды ... ... ... қағаздармен жұмыс операциясына
салық төленгенін растайтын төлем құжаттарының көшірмесі;
Бухгалтерлік ... ... ... проспектілері (шығару шарттары)
екі данада;
Аудиторлық қорытынды;
Акциялардың бұрыңғы шығарудың ... ... ... ... ... берген, 5% жоғары акцияны ... ... ... көшірме;
Шығарушы банк бағалы ... тек ... ... ... ... ғана өткізеді.
Банк тәжірибесінде бағалы қағаздарды өткізудің бірнеше әдістері бар:
Акционерлердің акцияларды материалдық құндылықтармен, ... ... ... ... ... шығарған және нарықтың белгісі бар
бағалы қағаздармен төлеу. Акционерлер ... ... ... қағаздармен
акцияларді төлеуге құқығы жоқ;
Акцияның белгілі бір санына келісім-шарт сатып ... ... ... теңгеге немес ешетел валютаға сату. Бұл жағдайда шығарушы
банк ... ... ... ... ... пайдалана алады.
Қазақстан Республикасында қаржылық ... ... ... қағаздар
нарығындағы брокерлік және диллерлік лицензиялау туралы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1997 ... 4 ... №293 ... ... ... ... тиістімөлшердегі акцияларды бөлу арқылы банктің
басқа да ... ... ... ... ... жай акцияларды
бөлінбеген табысқа немесе дивиденттерді қайта капиталға айналдыру);
Банктің бұрыңғы шығарған ... ... ... ... ... өткізгенде шығарушы банк оның нәтижелерін сараптайды ... ... есеп ... ... банк басқармасының төрағасы, бас
бухгалтер қол қояды, банктің мөрімен бекітіледі және ... ... ... ... ... органда тіркеу үшін ұсынғанға дейін
оларды нақты орналастыру нәтижелері ... есеп ... ... банкімен бекітілуі тиіс.
Шығарушы банк акцияларының төленгенін растайтын құжаттар қатарына келесілер
жатады: Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінде ... ... ... ақша ... ... ... ... төлем құжаттарының
көшірмелері; банк басшысы мен бас бухгалтер қол қойған және ... ... ... ... ... банк ақша ... ... банк анықтамасы; акциялар төлеміне мүліктік салмдар
салынғанын ... ... ... мен ... да ... капиталын қалыптастыру туралы аудиторлық қорытынды.
Бағалы қағаздарды шығару және шығарушы банк ... ... ... ... ... ... ... өткізген соң өкілетті орган
төлемге түскен акциялар ... ... ... алып ... және
оларды акционерлік ретінде жарғылық капиталына кірістеуге рұқсат береді.
2.4 Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі
Егер банк ... ... ... ... қолдана алса, онда ол
олардың ... банк ... ... салымдардың сақталуын қамтамасыз
ете алады. Кіріс деңгейін арттыру үшін, банк ең ... ... ... ... мерзімді бағалы қағаздарға ... оның ... ... ... ... ... ... көтере алады.
Қосымша төлемділік қабілеттілігін ... ... ... көлемін
ұлғайту қажеттілігін қанағаттындыру ... ... ... ... ... ... ... нақты ақшаға айналымдар арқылы жетуге
болады. Егер ... ... ... тартумен байланысты сұранысты
қанағаттандырған болса, онда ол банктің төлем ... ... ... отырып, тартылған салымдарды инвестициялаумен ... ... ... ... ... ... алады. Өзінің
қысқа мерзімді берешектері мен депозиттік шоттарын ... ... ... ... ... және кіріс көлемінің деңгейін арттыра алады.
Капиталдың көрсеткіштері арқылы мемлекеттік қадағалау органдар банктердің
қызметін қадағалап, ... баға бере ... ... ... ... көсеткіштерге:
Меншікті капиталдың минималды көлемі;
Активтер бойынша шектеулер мен басқа ... ... ... алу ... ... капиталының жеткіліктілігі ұзақ уақыт бойы ғылыми-зерттеу
затына және банктер мен оны ... ... ... ... ... өздерінің активтерін арттыру үшін ... ... ... қалайды. Ал банкті бақылаушылар, банктердің банкроттықтан аулақ
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде ... ... ... ... ... басқарудың нашарлығынан болуы мүмкін, себебі банкті
жақсы басқарса, ол төмеңгі ... ... ... ... ... ... бар.
«Капиталдың жеткіліктілігі» термині банктің жалпы тұрақтылығын және ... бару ... ... ... ... – бұл ... мөлшерін тәуекел дәрежелері ескерілген банк активтеріне сәйкес
болуға ... ... ... ... өз ... банк
капиталын шамадан тыс ұлғайтуды теріс санайды. Өйткені, ол ... кері әсер етуі ... ... көбі ... ... отырып,
қаражат тартуға ыңтасыз болып келеді. Сондықтан банк жетекшілері бір
жағынан, қадағалау және ... ... ... ... банк ... мен
коммерциялық банктердің басқа да ... ... ... ... ... тырысады.
Банктің ресурсындағы меншікті капиталдың өте төмеңгі ... ... ... ... ... ол ... салым иелері алдындағы жауап беру мөлшеріне
сәйкес келмейтіндігін сипаттайды.
Банк меншікті капиталын ... ... ... ... ... ... дивиденттері өнеркәсіптік кәсіпорын активтеріне қарағанда, пайыз
мөлшерлемесінің өзгеруіне, қарыз алушының несиелік қабілетінің нашарлауына
байланысты, олардың ... ... ... ... көбіне тұрақсыз қысқа мерзімді қарыз көздеріне көңіл бөледі, бырақ
олардың көбі ... ... ... ... алынуы мүмкін.
Сондықтан, кез келген саяси ... ... ... ... ресурстардың сыртқа ағылуына себеп болуға тиіс. Бастапқыда банк
капиталының активтерге қатысты қатынас 20% ... ... ал ... ... 12%-ды ... ... КII-нің мәні) құрайды.Бұл
дегеніміз банк жүйесіндегі төлем қабілетінсіздік тәекелдің уақыт өте ... ... ... ... банк ... банктердің
активтерінің сапасы әлі де болса өз деңгейінде еместігін ескерсек, онда
болашақта оның ... ... ... ... ... ... банк ... жиынтық деңгейінің жеткіліктігі банк жүйесін
қолдайтын басты шарттардың біріне жатады.
Банктердегі немесе жалпы банктік ... ... ... тура ... ... ... ... қызметтердің орындалуы үшін салым иелері
мен бақылаушы ... ... үшін ... ... ... ... Қажетті капиталдың сомасы ... ... ... ... ... ... егер ... берген несиелерінің тәекел дәрежесі өте
жоғары болса, онда ... көп ... ... құруға тура келеді. Қажетті
меншікті ... ... ... ... банк алдында мынадай міндеттер
тұрады: ... ... ... өз ... мөлшерін ұлғайту қажет пе
немесе тәекел деңгейі төмен болып келетін ... өз ... ... ме? ... ... банк капиталы, оның активтер
сапасына, басқару сапасына, қызметіндегі саясатқа және ... ... ... ... ме, жоқ па? ... балама сауал туындайды.
Банк меншікті капиталын бағалау әдістемесі ... ... 80-ші ... ... халықаралық қаржы ұйымдарында да ... ... ... ... 1988 ... Базель комитеті келісімінің
шешімімімен «Халықаралық біртұтас ... ... және ... ... келісім-шарт» негізінде «Кук коэффициенті» деп аталатын капитал
жеткіліктілігі нормативі іс жүзіне енгізілді. 1993 ... ... ... бұл ... көптеген елдердің Орталық банктерінде, ... ... ... ... норматив қатарында пайдаланылуда.
Кук коэффициенті банк капиталы мен оның баланстан тыс активтері арасындағы
ең төмеңгі шекті ... ... ... ... ... ... ... негізгі және қосымша капитал. Олардың жеткіліктілігіне
баға беру үшін, активтер мен баланстан тыс мендеттемелердің өлшемі ... ... ... ... тыс операциялардың іске қосылуын қамтамасыз
етуімен қатар, төмеңгі туекелді активтерге қаражаттар жұмсауды ... ... ... ... ... ... анықтайтын
басты көрсеткіш ретінде, тәуекелді актевтер көрсеткіші болып саналады
мұнда: - Тәуекелді активтер ... ... ... ... Тәуекелділігі бойынша топтастырылған активтердің сомасы;
Базель келісіміне сәйкес, банктің капиталы екі деңгейде ... ... ... ... ... баптар кіреді (KI):
• Тіркелген көлеміндегі төленген жарғылық капитал (Шоттар: 3001,3025 минус
3002,3026,3003,3027);
• Қосымша капитал (3101 ... ... ... таза кірісінің есебінен құрылған қорлар мен резервтер,
өткен жылдың таратылмаған таза ... ... емес ... (1659 ... 1699 ... Өткен жылдың шығындары (3599 шот);
• Ағымды жылдың шығындарының ағымды жылдың кірістерінен асуы;
Екінші деңгейлі ... ... ... баптар кіреді (КII):
• Ағымды жылда шығындардың кірістердің асуы;
• Негізгі құралдар мен бағалы қағаздарды қайта бағалау ... ... ... топтастырылған активтер сомасының 1,25% аспайтын
жалпы резервтер (провизиялар) (1465,1469 шоттар);
• Бірінші деңгейлі капиталдың сомасының 50% ... ... ... ... ... – бұл банктің қамтамасыз етілмеген міндеті болып
тадылады және жазбаша ... ... ... банкті жою
кезіндесоңғы кезекте қанағаттандырылатын қарыз (қалған мүлікті акционерлер
арасында таратудың ... ... ... ... (КII) ... ... қарыз, 5 жылдан кем емес бастапқы өтеу мерзіміне ие
болуы ... ... ... ... бес жылдың әрбір жылы ... ... ... ... 20% ... ... ... есебінен өтеліп отырады.
Қаржылық қадағалау Агенттігіннің қоятын пруденциялдық ... ... ... ... активтеріне баға беру үшін оларды тәуекелділігі
бойнша топтастырады. ... ... ... ... қаржыларымен
салыстырылады. Банктік тәуекелділік деңгейі жоғары, орташа, төмен болып
бөлінеді. Активтерді ... бөлу ... ... банк ... ... ... қауыптылығымен мінезделеді.
Активтерді тәуекелділігі бойынша бес топқа бөлінеді:
1. 1 топқа – тәуекелділіктен бос активтер кіреді -0
2. 2 топқа – тәуекелділігі ... ... ...... 3 ... – тәуекелділігі жоғары активтер кіреді – 50%
4. 4 топқа – тәекелділігі өте жоғары активтер ...... 5 ... - ... аса ... ... ... -100, 150%
Бұл топтасуда бір актив бірнеше топтарда кездеседі, мысалы: несиелер,
дебиторлық берешектер, бағалы ... ... Ол ... ... ... ... эмитенттерге, олардың рейтингттеріне,
сенімділігіне байланысты. Активтерді топтастыру арқылы балансқа ... ... ... ... ... ... өлшенетін активтер келесі формуламен анықталады:
мұнда:
- жеке операциялар бойынша активтер;
- туекелділік коэффициенті(деңгейі);
Тәекелділігі бойынша өлшенетін активтер ... ... ... және банк ... жеткіліктілігін анықтау үшін қолданылады.
Банктің меншікті ... ... оның ... ... оның ... алдындағы міндеттемелерін
қамтамасыз ету үшін, банк ... ... ... үшін ... қызметінң тәуекелділігі көптеген банк операцияларына әсер ... ... ... ... көп ... ... ... сатып
алуда, көп шет ел валютасы сатып алу немесе сатуда, күрделі операцияларды
енгізуде т.б. ... ... ... баға беру үшін оның ... ... органдардың бекіткен нормативтік талаптардың орындалуын анықтау
керек.
• Біріншіден, капитал жеткіліктілігін көрсететін оның ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттер мен
көрсеткіштер анықталады.
Меншікті капиталдың минималдық мөлшері келесідей (2001 жылдың 1 ... бар ... үшін ... ... ... үшін ... және ... қалаларынан тыс орналасқан)-
500.000.000 тенге.
Барлық банктер үшін меншікті капиталдың ең төменгі мөлшер ... және ... бір ... ... кп ... ... оған ... тенге-аудандық орталықтарда және Алматы мен Астана қалаларында
орналасқан әр бір филиалдар ... ... ... ... әр бір ... үшін;
10.000.000 тенге-басқа елді мекендерде орналасқан әр бір ... ... ... ... және ... мен Астана қалаларында
орналасқан әр бір есеп-кассалық бөлімдер үшін;
5.000.000 тенге – басқа елді мекендерде ... әр бір ... ... капитал жеткіліктілігін мінездейтін пруденциялдық нормативтер
орындалуы анықталады- олар КI және КII ... ... ... ... ... меншікті капитал келесі
формуламен анықталады:
МК = КI + КII – ИК ...... ... ...... ... ... – басқа заңды тұлғалардың капиталына инвестиция және сүбординарлық
қарыздары ... ... ... мен сүбординарлық қарыздар);
Ескерту: меншікті капиталдың анықталуында екінші деңгейлі капитал бірінші
деңгейлі капиталдың мөлшерінде ғана ...... ...... ... – 500.000 ... ... = 1.500.000 + 1.500.000 - 500.000 = 2.500.000 (КII –дың 200.000 теңгесі
есепке кірмейді, өйткені ... ... екі ... ... оның ... ... ... – сенімділігі жоғары, негізгі көздер;
КII – сенімділігі төмен көздер;
Талдау барысында олардың өзгеру ... ... өсу ... беру ... келесідей есептеледі:
1. Төленген жарғылық капитал ... ... ... өз ... ... ... капитал;
3. Резервтік капитал;
4. Өткен жылдың таратылмаған таза ... ... ... ... ... ... таратылмаған таза кірісі;
Алу (-):
1. Материалдық емес активтер (банктің негізгі ... ... ... ... алып ... ... жылдың зияндары;
3. Ағымды жылдың зияндары (немесе ... ... ... кірістерден
артуы);
КII келесідей есептеледі:
1. Ағымды ... таза ... ( ... ... ... ... артуы);
2. негізгі құралдар мен бағалы қағаздардың қайта ... ... ... ... (Пж) ... ... ... (өлшенетін)
активтердің 1,25%-нан аспауы керек);
Яғни, Пж = ... - ... осы ... ... ... ... ... (СБ) (КI-дың 50%-нан аспауы керек)
Яғни, СБ = КI * 50%/100% - есепке осы ... ... ... ... және ... ... ... капитал мен меншікті капиталдың есебіне кірген екінші
деңгейлі капиталдың жалпы ... ... ... ... ... ... банк инвестициясына кемітілген бірінші деңгейлі
капиталды бірінші деңгейлі капитал мен ... ... ... ... ... ... ... алынған бірінші деңгейлі капиталдың
мөлшерінде алынған банк инвестициясына кемітілген активтерге сәйкестендіру
арқылы анықталады;
коэффициентінің мағынасы 0,06 ... кем ... ... меншікті капиталын арнайы резервтерге, тағыда екінші деңгейлі
капиталдың құрамына кірмеген ... және ... ... ... ... екінші деңгейлі капиталға кемітілген тәуекелділігі бойынша
өлшенген активтер мен шартты міндеттемелерге ... ... ... 0,12 ... кем ... ... ... мінездейтін нормативтік талаптардың орындалуына
бағалап ... ... ... ... ... көңіл аудару керек.
Келесіде капитал жеткіліктілігіне ... CAMEL және BOSS ... ... ... (BOSS ... ... жүргізіледі. CAMEL және BOSS
ДБҚЖ –інде капитал жеткіліктілігін мінездейді келесі көрсеткіштер бар:
1.
2.
Мұндағы,
МК – меншікті капитал
3.
Сыныпталатын ... ...... және ... ... сомасы,
яғни сенімділігі төмен, банкке зияндар және қауіп әклетін ... ... ... ... ... банктердің корреспонденттік
шотындағы қаржылар және басқа банктерге салымдар.
Бөлімге қысқаша қортынды ... ... ...... қаржылық тұрақтылығын, коммерциялық
және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін құрылған банктің әр түрлі
қорлары мен сол ... ... ... ... ... және өткен
жылдардағы бөлінбеген пайдасы.
Банктің меншікті капиталының құрылымы бірдей емес, ... ... ... әр түрлі факторларға, атап айтсақ ... ... ... ... ... бағасын нығайту мақсатында және банк
саясатына байланысты жыл ... ... ... ... деңгейлі банктер акционерлік формада құрыла алады.
Тақырыптың өзектілігі: екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталының
қалыптастыруы және оның банк ... рөлі мен ... ... ... банктің меншікті капиталының жеткіліктілігіне
жүргізілетін талдау мен оған қолданылатын ... және ... ... ... тәртібі мен қазіргі таңдағы отандық
банктердің ... ... ... ... айқындау.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер акционерлік формада құрыла алады.
Тақырыптың өзектілігі: екінші деңгейлі ... ... ... және оның банк ... рөлі мен мақсаты.
Жұмысты орындаудағы мақсат: банктің меншікті капиталының жеткіліктілігіне
жүргізілетін ... мен оған ... ... және ... ... ... тәртібі мен қазіргі таңдағы отандық
банктердің меншікті капиталын ұдғайту перспективаларын айқындау.
III Депозитті теориялық ... ... ... түсінік.
Банк ресурстарының құрылымында тартылған қаражаттар үлесі меншікті
қаражаттармен салыстырғанда өте ... ... ... ... активтік
операцияларының басым бөлігі жүзеге асырылады.
Нарықтық қатынастардың дамуына ... ... ескі ... жүйе ... бос ақшалай қаражаттарды тартудың дәстүрлі емес тәсілдерінің болуы,
тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де ... ... ... ... ... ... тәсілдеріне
байланысты үлкен екі топқа бөледі:
- депозтттік қаражаттар;
- депозиттік емес қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп тараған ... ... ... үшін бірден-бір арзан ресурс көзі болып табылады.
Депозит - бұл клиенттердің (жеке және заңды тұлғалардың) банктегі белгілі
бір шотқа ... және ... ... ... ... операциялар активті және пассивті болып бөлінеді. ... ... - ... ... ақша ... ... шоттарда ... ... Олар ... ... ... ретінде , яғни жалпы активтердің
өте аз бәлігін алады .
Пассивті ... ... - бұл ... ... бос ақша
қаражаттарын белгілі уақытқа және пайыз төлеу шартымен тартумен байланысты
операциалар . Бұл ... ... ... ... пассив жағының
көп бөлігін алады және банктік ресурстарын қалыптастырудың негізгі көзі .
3.2. Депозиттің сыныпталуы
Қазіргі банктік тәжірибеде салымдардың және депозиттердің ... ... ... Бұл ... ... ... нарықта банк
қызметтеріне деген клиенттер топтарының сұранысын қанағаттандыруға және
олардың қаражаттары мен ... бос ... ... ... ... жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
- талап етуіне дейінгі депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- жинақ салымдары;
- бағалы қағаздар.
Сондай-ақ, олардың ... ... ... ... болады:
- мерзімдеріне қарай;
- салым иелерінің категориясына қарай;
- қаражаттарды салу және қайтарып алу шартына қарай;
- пайыз ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер алуына қарай;
- басқа.
Салым иелерінің ... ... ... шоттар мынадай
түрлерге бөлінеді:
- жеке тұлғалардың шоттарына;
- кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардың шоттарына;
- ... ... ... ... ... ... ... шетелдік азаматтардың шоттарына.
Талап етуіне дейінгі депозиттер - бұл салым иелерінің бастапқы талап етуіне
байланысты әр түрлі төлем құжаттар ... ... ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде талап етуіне дейінгі депозиттерге мыналар
жатады:
- ... ... ... сондай-ақ әр түрлі шағын
коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы сақталатын ... әр ... ... тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп айрысудағы қаражаттар;
- жергілікті бюджеттер ... және ... ... ... ... ... депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін
жоғарғы өтімділігіне байланысты сипатталады.
Талап етуге дейінгі депозиттік шоттарға қаражаттар , ... және ... ... ... ... ... түседі және пайдаланылады.
Ал, кемшілігі - бұл шот бойынша пайыз мүлдем ... ... ... ... ... Міне ... келіп талап етуге дейінгі шоттардың
төмендегідіей өзіндік ерекшеліктері ... ақша салу және оны алу кез ... ... ... да ... ... Бұл депозиттер есебінен қолма-қол ақша мен чекпен аударымдар жүргізуге
болады;
- Шот иесі банктен осы ... ... үшін ... ... ... ақы алып ... ... талап етуге дейінгі шоттарда ақшалай ... үшін ... ... ... ... ... төлемеуі де мүмкін;
- талап етуге дейінгі депозиттер бойынша, коммерциялық банк Орталық ... ... ... ... мөлшерде аударымдар жасайды.
- Бұл депозиттің үлес салмағының көбеюі, банктің өтімділігіне деген
талаптарды ... ... және ... ... ... ... де
күшейе түседі;
- Бұл депозиттердің тарту шығындары аз болып келеді, яғни ... ... ... депозит - бұл банктерде белгілі бір мерзімге және пайыз төлеу
шартында орналастырылған ... ... бос ақша ... депозит түрі алдын ала хабарлаудан кейін немесе ... ... ... ... ... чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ қолма-
қол ақша ... ... ... Егер ... ... бұл ... алатын
болса, онда шот иесі айып пұл төлеуге ... ... ... - ... еткенге дейінгі депозитке қарағанда, оларға
міндетті резервтердің төменгі мөлшері белгіленеді
Депозиттің бұл ... ... ала ... ... ... ... ... салым иесі ала алады. ... ... ... ... ... Мерзімді депозиттерді басқа шоттарға аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге бөлінеді:
Меншікті мерзімді депозиттер;
Алдын алуы ескертілетін мерзімді депозиттер.
Меншікті-мерзімді ... ... ... ... күнге дейінгі:
30-90 күнге дейінгі;
90-180 күнге дейінгі;
180 күннен 360 күнге дейінгі;
360 күннен жоғары.
Мерзімді депозиттер бойынша, салым иесінен алдын ала ... ... ... ... ... ... ... Өтініш беру уақыты алдын ала
келісіледі және депозит бойынша, ... ... ... ... ... ала ... ... мерзімі жеті күннен жоғары болып келеді.
Мерзімді депозиттердің мынадай ерекшеліктері болады:
- есеп айырысу үшін пайдаланылмайды, әрі ... ... ... да ... құжаттары толтырылмайды;
- шоттағы қаражат баяу айналады;
- тұрақты пайыз төленеді;
- пайыз мөлшерінің ең ... ... ... ... ... ... ... алуы туралы салым иесінің алдын ала хабардар етуі ... ... бұл ... ... ... ең төменгі мөлшерде резервтер белгіленеді;
- бұл депозиттерді мерзімі өткенше трансакциялық мақсатқа ... ... ... ... ... уақытта, қажетті мөлшерде ақша алуға
болмайды.
Тағы бір кеңінен таралған депозиттердің түрі – ... ... ... ... жоқ, ... алуда ескертуін талап етпейді, салымның
жоғары шегі ... ... салу және алу ... ... ... ... үшін мұндай шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны
рәсімдеу қиынырақ, ... ... және ... алу ... сай ... ... ... қажет және т. б. Компьютердің көмегімен жасалған жеке
бет шоты ... ... ... ... ... мен басқа салымдарды
ауыстыруға мүмкіншілік бар.
Мерзімді депозиттер және жинақ салымдары депозитті ресурстардың ... ... ... салымдарының тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың түрі бойынша,
мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде пайыз ... ... ... кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының төмендегідей ерекшеліктері болады:
- ... ... ... ... ... болмайды;
- шоттағы қаражатты алдын ала алу барысында ешқандай да ... ... ... шотқа саларда немесе шоттан ... ... ... ... қозғалысы көрсетілетін жинақ кітапшасының болуы талап етіледі.
Отандық банктік тәжірибеде жинақ ... тек жеке ... ғана ... шетел тәжірибесінде мұндай шоттар коммерциялық емес ұйымдарға және
іскер фирмаларға ашыла ... ... ... жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдары салым
операцияларының мерзіміне және ... ... ... түрлерге
бөлінеді:
- мерзімді жинақ салымдары;
- қосымша жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
- мақсатты және ... ... ... ала ... ... ... ... салымдар.
Мерзімді жинақ салымдарға тұрақты мерзімі белгіленетін және сол мерзім
өткенше ... ... емес ... ... Мерзімді жинақ салымдарына басқа
жинақ салымдарға қарағанда жоғарғы мөлшерде пайыз төленеді.
Қосымша жарна қосатын салымдар - бұл ... ... ... ала келісілген
уәде бойынша үздіксіз ақшалай соманы қосып отыруға болатын ... Бұл ... ... ... ... бір ... (жаңа жылдық
салым, бойжеткен кезде және т. с . с.) толық төленеді.
Ағымдық жинақ салымдар, негізінен, жалақы, зейнетақы, ... ... үшін ... және ... ... білдіреді. Мұндай
салымдар бойынша өте төменгі пайыз төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түріне депозиттік және жинақ
сертификаттарын жатқызуға ... және ... ... - бұл ... ... ... мерзім өтен
соң, тиісті қаражатты және оған есептелетін пайызды алуға құқық ... оның ... ... ... ... куәландыратын банк
эмитенттің жазбаша куәлігі.
Депозиттік және жинақ сертификаттары иемденуіне ... екі ... ... сертификаттар;
Мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым ... ... ... Ал, ... ... ... иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім ... сол ... иесі ... саналады.
Депозиттік және жинақ сертификаттар ... ... және ... үшін ... ... ... ... немесе есеп айырысу қызметін
атқара ... ... ... көбінесе ірі ... да, ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде депозиттік сертификаттардың мынадай екі түрі
бар:
- Аударылатын;
- Аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттік сертификаттар салым ... ... ... ... соң ... ... депозиттік сертификаттар басқа бір тұлғаларға екінші ... алу - сату ... ... сертификаты жеке тұлғаларға арналып шығарылады. Жинақ сертификатының
мерзімі 1 жылдан 3 жылға ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға ғана беріледі.
Мерзімді депозиттік және ... ... ... ... төлеуге
ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк сертификатты сатып алады, бірақ
төменгі мөлшерде пайыз ... ... ... үшін бұл ... ... ... яғни ірі ... белгілі бір мерзімге
түсуін сипаттайды.
3.3. Депозиттік операцияларды дамыту ... ... ... ... ... ... ... үстінде өзімізге белгілі депозит банктердің негізгі ресурс көзі болып
табылады. Бұл ресурстардың көбеюі, ... ... ... ... ... ... әсер ... бірден – бір көрсеткіш, бұл
халықтың сенімділік ... ... үшін ... өз ... осы ... стартегиялар қабылдау қажет Шетел тәжірибесіне жүгінсек , банктер
туралы қарапайым ... ... ... ие. ... ... тартылған
қаражаттар көлемін , сыйақы мөлшерін толық бөледі. Ал біздің елде кейбір
банктерден басқа ... өз ... ... ... ... ... тұрғынынан депозит туралы сұрасақ және қай банкке сенімділігін сұрасақ
жауап бере ... ... осы ... жою үшін банк ... зерттеу жүргізіп, үнемі ... ... ... мен сұқпат өткізіп, баспа беттеріне жариялау керек. Ашық ақпарат
бар жерде сенімділік те ... ... ... дамуына кедергі жасайтын тағы бір көрсеткіш
халықтың әлеуметтік ... ... да бір ... ... ... өз
шығындарын зорға өтеп отырған ... ... ... ... да. Бұл
тұрғыдан мемлекеттің және банктердің стратегиясын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек көлемін ұлғайту болса,
банк стратегиясы, мысалы басқа ... ... ... ... ... қазіргі таңда елімізде ипотекалық несиелеу дамуда. Бұл
несие шарты ... ... ... алғашқы жарна төлену керек. Егер ... ... ... қабылдаса, онда екі жақты пайда болар еді. Банктен
депозиті бар тұлғаға пайызы ... ... ... ... ... қолдану
ыңғайлы.
Қазақстан Республикасында 2000 жылдан кері жеке ... ... қоры ... ... ... кезде осы қордың сақтандыру сомасын
400 мың теңгеден 600 мың теңгеге ... ... ... Көптеген
қаржыгерлердің ойлары әр түрлі болуда. Біреулері ... деп ... ... төрағасының айтуынша қор туралы заңдық жоба осымен қатар тағыда басқа.
Кемшіліктері бар, ... ... ... ... ... көп
кедергісін тигізіп жатқан жоқ. Идеалды модельді қазіргі таңда құру ... ... қор аз ... ... көп ... ... істеуі керек
немесе үлкен салымдармен, аз ... ... ... ... ... бір
орталыққа теңестіру өте ... ... ... ... көп ... ... істеу оңтайлы нұсқалардың бірі ... ... ... ... ... ең жақсы ... ... ... еріксіз жабылу кезінде тезарада салымдарды
қайтару, жүйенің қызмет атқару тәуекелін минимализациялау, сақтандырылатын
депозиттерінің ... ... ... ... ... операциялары қазіргі таңда
даму үстінде өзімізге белгілі депозит банктердің ... ... көзі ... тәжірибеден өзіміз білетіндей «Дамымаған банктік жүйеде
дамыған банктер өмір сүруі мүмкін емес»,сондықтан да ... ... жету ... ... ... ... дамытудағы әр түрлі іс шаралар
жүргізу керек және де ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру керек.
Банктік тәжірибеде барлық тартылатын ... ... ... ... екі ... ... ... қаражаттар;
- депозиттік емес қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп тараған депозиттер құрайды. Депозиттер,
банк үшін бірден-бір арзан ... көзі ... ... - бұл клиенттердің (жеке және заңды тұлғалардың) банктегі белгілі
бір шотқа ... және ... ... ... ... ... ... және пассивті болып бөлінеді. Активті
депозиттік операциялар - ... ... ақша ... ... шоттарда орналастырумен ... Олар ... ... ... ... , яғни ... ... аз бөлігін алады
2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007 жылдардағы ... ... ... ... жасу ... бұл ... ... 10 %-ке өсіп тұруда. Бұл еліміздегі халықтың жағдайының әлдеқайда
жақсарғанына дәлел. Осы тұрғыдан депозиттерді ... ... ... де зор. Бұл ... ... ... ... дәрежесінің дамуы оның
капиталының 6 млрд теңгеге жетуінде болып табылады. Жоғарыдағы ... егер ... ... ... ... ... даму ... жоғары болар еді. Қазақстан Респуликасында бір
адам басына шаққандағы депозит көлемі 47,5 АҚШ доллар ... ал ... бұл ... үш есе ... ... ... ... де депозиттік
операциялардың бірнеше кемшілікткері бар. Бұлар ел халқының ... ... ... ... ... ... тартылатын қаражаттарды жинақтау тәсілдеріне
байланысты үлкен екі топқа бөледі:
- депозтттік ... ... емес ... ... ... ең көп ... ... құрайды. Депозиттер,
банк үшін бірден-бір арзан ресурс көзі болып табылады.
Депозит - бұл ... ... және ... ... ... белгілі
бір шотқа салған және өздері пайдалана алатын ... ... ... ... және ... ... әр түрі кездеседі. Бұл
банктердің жоғарғы бәсекелестік ... банк ... ... ... ... ... және ... қаражаттары мен уақытша
бос қаражаттарын банктік шоттарға тартуға ұмтылуына жағдай ... ... ... ... ... ... карастырылган.
Еліміздегі қалыптасқан банктердің депозиттік операциялары қазіргі таңда
даму үстінде өзімізге ... ... ... ... ... көзі ... Бұл ресурстардың көбеюі, қосымша несиелік ресурстардың көбеюін
қалыптастырады.
Депозиттік операциялардың ... әсер ... ... – бір ... ... ... дәрежесін арттыру үшін банктер өз алдына осы бағытта
арнайы стартегиялар ... ... ... ... ... , ... қарапайым халық толық ақпаратқа ие. Олардың балансын, тартылған
қаражаттар ... , ... ... толық бөледі. Ал біздің елде кейбір
банктерден басқа банктер өз балансын жарияламайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... және қай банкке сенімділігін сұрасақ
жауап бере ... ... осы ... жою үшін банк арнайы
маркетингтік зерттеу жүргізіп, ... ... ... ... мен ... ... ... беттеріне жариялау керек. Ашық ақпарат
бар жерде сенімділік те бар.
Елде депозиттік операциялардың дамуына кедергі жасайтын тағы бір ... ... ... ... да бір ... екінші жалақыға өз
шығындарын зорға өтеп отырған халық депозит ... ... да. ... ... және ... стратегиясын дамыту қажет. Мемлекет
тарапынан айлық көлемін өзгерту, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... басқа операциямен ұштастыру болып ... ... ... ... ... ... несиелеу дамуда. Бұл
несие шарты бойынша белгілі көлемде алғашқы жарна төлену керек. Егер ... ... ... ... онда екі ... ... ... еді. Банктен
депозиті бар тұлғаға пайызы төмен қызмет көрсету ... ... ... ... 2000 ... кері жеке ... салымдарын
сақтандыру қоры жұмыс істейді. Соңғы кезде осы ... ... ... мың ... 600 мың ... ... өсіруді қарастыруда.
IV Қазақстан Республикасының ұлттық банкінің
пайыздық саясаты туралы түсінік
4.1 Қазақстандағы пайыздық саясаттың мәні
Ақша мемлекет ... ... көп ... қолданысқа енді және ол тауардың
әр түрлі болатындығын ... Бұл ... ... ... еді. Сөйтіп, ақша өзінің тауар ... ... ... оның ... баламасына көшті. Мемлекет өзінің каржы қызметі
саласында өзіне дейінгі ... ... ... ... өзінің төл теңгесін шығарғанға дейін кеңесетік ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы 1993
жылғы 12 карашадағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... 1993 жылдың 15 карашасынан бастап
енгізу көзделді.
Қазақстан Республикасының ақша бірлігі ... ... ... ... Тенге 100 тиыннан тұрады.
Ережелерге сәйкес екінші деңгейдегі банктер клиенттерден банкттік шоттарға
ешкандай кедергісіз қолма-қол тиындарды кедергісіз қабыддау мен ... ... ... ... занды және жеке тұлғалардан тиындарды
теңгеге, басқа да айналымдағы ақша ... ... ... Республикасының акша айналымынан қолма-қол тиынды алудын шектеулі
мерзімі белгіленбейді және ол ақша айналымынан толык шығып қалғанша ... ... ... ақша ... ... ... ... Банкнот пен монетаньщ көрсетілетін құнының құрылымын
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... туралы» заңына сәйкес Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... және айналыстан алуды тек қана Қазақстан Ұлттық Банкі қолма-
қолсыз эквивалентпен алу ... ... пен ... ... ... ... ... кезде Қазақстанда өзінің ақша жүйесі қалыптасты. [4, 78] Ақша
жүйесінің элементі мемлекет белгілеген ақша ... ... ... ... ... және қолма-қолсыз нысандағы ақша қозғалысы жатады.
Жоғарыда айтқанымыздай, Қазақстан Республикасындағы ақшалардың ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан
Ұлттық Банкі банк¬ноттар мен монеталардың қажетті мөлшеріне ділгерлікті
анықтайды, олардын жасалып ... ... ... ... ... жою және инкассациялау тәртібін белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкінің айналысқа шығарған банкноттары мен монеталары
олардың белгіленген ... ... ... ... аумағында
төлемдердің барлық түрлері бойынша, сондай-ақ банк ... ... ... ... үшін ... міңдетті, олар Қазақстан Республикасының барлық
банктерінде шектеусіз ұсатылады және айырбасталады.
Қазақстан Ұлттық Банкі банкнот пен ... ... ... анықтайды, олардың жасалып шығары-луы, қолдағы ақшаны сақтау,
жою және инкассациялау тәртібін ... ... ... ... мен ... ... ... құрамы, нысаны
және орнекті кескіндемесі болуға тиіс. Банкноттар мен монеталардың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі шығарған
банкноттар мен монеталарды жарамсыз деп жариялай алмайды.
Тозған және ... ... ... ... кемінде жетпіс проценті
сақталған банкноттарды Қазақстан Ұлтгык ... және ... ... ... айырбастайды және жоғалған немесе
жойылған банкноттар мен ... ... ... емес.
Банкноттар мен тиындарды құқыққа қайшы жасап шығаруға, сондай-ақ қолдағы
ақшаны санкциясыз эмиссиясын іске ... ... ... ... заң ... ... ... және мүліктік жауаптылыққа
тартылады.
Ақша бірлігін ауыстыруға Қазақстан Республикасы Прези¬дентінің құқығы ... ... ... ... ... ақша ... ... мерзімін және шарттарын белгілейді.
ҚҰБ өзі ... ... ... ресми қайта ... сол ... ... да ... мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының ... ... ... ... пен ... инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ
мүдделеңдіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие саясаты жүзеге
асырылатын аумақтағы нарықтың ... ... ... ету ... ... ... ... мақсаты — айналыстағы теңге деңгейін ... ... ... ... ... ... ... ақша жиыны және
инфляцияның өсуін ... ... ету ... ... Жоғары пайыз
мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін ... өз ... ... ... ... жаңа ... саясаты алдағы уақытта немесе ... ... ... ... ... қол жеткізуге тиіс.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы — шетел
валютасына деген артық сұранысты ... ... ... Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, валюталардың
бағамдық ... ... ... ... қол ... мүмкіндігінің
салдарынан банктің қысқа мерзімді капиталдары несиелік нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. Теңгенің айырбас бағамы анықталатын ... ... ... құны ... шекті қатынастың бұзылуы Ұлттық валютаның
тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің мүдделендіру ... ақша ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің белгілеу базасы
ретінде қызмет етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің ... ... ... ... және ... деңгейіне байланысты келеді. Ұлттық ... ... ... арқылы республикамыздағы ақша жиынының
шамасына әсер етеді және ... ... ... ... ... ... жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін, ... банк ... ақша ... ... ... ... ... сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банктің ресми пайыздары, оның тікелей бақылауына жатпайтын несиелік
ресурстар нарығының шартына сай ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Соның негізінде сұраныс пен
ұсынысқа байланысты саудада белгіленетін ... ... ... ... ... банкаралық несиелер және мемлекеттік қысқа ... ... ... ... жыл ... ... ... мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты темендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін ... ... ... депозиттердің несиелік мекемелерге ағылуын арттыра түсті.
Ақша-несие - бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... банк ... қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі
субъектісі — Ұлттық банк ... ... Ал ... ... Ұлттық
банк тарапынан реттеу объектілеріне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол
ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Ақша-несие саясатының түрлері
Шаруашылық жағдаятына ... ... ... екі типі ... рекстрикциялық ақша-несие саясаты;
2) экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты — екінші деңгейлі ... ... ... ... және қатаң шарт белгілеуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... саясаты - несие беру көлемін кеңейтумен,
айналымдағы ақша ... ... ... ... және ... ... ... сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-
несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны төмендету және ... ... ... ... ... ... топтастыруға болады. Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуі; ә) ... ... ... ... в) ... ... тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны; ә) пайыз мөлшерлемесі;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие берудің ... ... ... ... ... ... резервтер нормасының өзгеруі;
б) есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі; в) ашық нарықтағы операциялар.
Тікелей және жанама ... ... ... бар. ... ... пайдалану ақша нарығының ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде, тікелей және
жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ығыстырады.
Соңғы мақсаттар жалпы ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық және басқа да саясаттарды ескере
отырып, несие-ақша саясаты жоғарыда ... ... бір ... ... ... ... жағдайда тікелей орталық банктің жанама құраддары
арқылы жүзеге асырылады.
Бұл мақсаттарға жетуде Ұлттық банк ақша-несие саясатын жүргізуде. ... ақша ... ... ақша-несие саясатының негізгі құраддарының
көмегімен реттеледі:
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі ... ... ... ... ... ... ең ... міндетті
резервтер нормасын белгілеу, оның ішінде сырттан ... ... ... және ... байланысты жіктеу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... ... және үкіметке несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік ... ... ... ... ... ... сандық шектеулер енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
4.2 Ақша – несие саясатының түрлері
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие ... ... ... ... ... ... табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының басты мақсаты: ... ... ... оның ... қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына қатысты
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ...... ақша ... ... көлемін, сыйақы (мүдделендіру)
мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... деңгейдегі субъектісі Ұлттық банк
болып табылады. Ал ... ... ... банк ... реттеу
объектісіне экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... байланысты ақша-несие саясатының екі
типі ... ... ... ... Экспанцондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты — ... ... ... ... ... ... және қатан шарт белгілеуге, сондай-ақ сыйақы
мөлшерлемесінің денгейін арттыруга бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ... ...... беру көлемін кеңейтумен,
айналыстағы ақша массасынын өсуіне бақылаудың, әлсіздігімен және ... ... ... ... ... ... саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны
төмендету және теңгенің тұрақтылығын ... ету. Бұл ... ... банк ... ... ... ... Заңға сәйкес Ұлттық банк
мынадай ақша-несие саясатының негізгі құралдарының көмегімен реттеледі:
Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
- Ең төменгі міндетті резервтер ... ... ... ... ... ... алу және ... бойынша ашық нарықтағы
операцияларды жүргізу;
- Банктерге және ... ... ... ... ... ... ... несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің ... ... ... ... ... енгізу.
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған құралдардың ішінде іс ... ... ... ... ... ... ... ноттарды
эмиссиялау, ашық нарықта¬ғы операциялар.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша ... ... ... ... ресми қайта қаржыландыру мәлшерлемесі;
- ресми есептік (дисконттъщ) ... РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы мәлшерлемесі;
- күндізгі займдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі — ақша нарығының ... ... ... ... пен ұсынысқа, инфляция және ... ... ... ... ... ... заң актілері, ҚР
Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке ... ... заем ... ... ... ... (дисконттық) мөлшерлемесі — ақша нарығының жалпы жағдайына,
несиелер ... ... пен ... ... байланысты белгіленеді және
Ұлттың банктің ... ... ... есепке алу операцияларында
қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме жылдың ... ... ... және ол ... ... алты айлың вексельдерді
қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша ... ...... ... ішкі ... ... жағдайына байланысты
белгіленеді және мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар ... ... ... ... ... жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе тарту жолымен РЕПО ... ... ... ... ... мөлшерлемелердің елеулі ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі — Ұлттың ... ... ... ... ... ... шоттары бойынша есеп
айырысуды дебеттік қалдықпен ... ... бір ... ... ... крлданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері — Ұлттың ... ... ... ... ҚҰБ-ғы теңгеде ашқан корреспонденттік шоттары
бойынша төлем жүргізуге немесе ақшалай аударымдар ... ... ... уақытша болмаған не жетіспеген жағдайларда займдар бойынша
қолданылады.
Ұлттың банктің ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей 1-кестемен ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелері
пайыздар, кезеңнің соңына
№ Сыйақы мөлшерлемесінің түрлері 2004 2005 ... ... ... 14 9 ... ... (дисконттық) 12,5 8 8
3 Овернайт зайымдары бойынша 20 12 9
4 РЕПО ... ... ... ... ... ... ҚҰБ ... бюллетенінен алынған №6(92) 2006 ж
Ескерту: РЕПО операциялары бойынша мөлшерлемелер 8.12.2006 ж. ... ... күн ... ... ... ... қамтамасыз етуде банк¬терге ... ... ... ... өтімділік деңгейін реттеуде және олардың
міндеттемелері бойынша төлемсіздікті төмендетуде, сол сияқты банктің ... мен ... ... ... ... ... банк ең
төменгі резервтік талаптар механизмін қолданады.
Резервтік талаптар, ашық, нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен қатар
коммерциялық ... ... ... реттеудің негізгі
құралдарының біріне ... ... банк ... ... даму
жағдайында резервтік талап¬тар, бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялың банктердің депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, ... ... ... процесін реттеу қызметтерін
атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл ... 1993 жылы 1 ... ... «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке банктердің қызметін ... ... ... ... резерв нормативі 18 — 20% мөлшерінде ... ... ... ол ... 6%-ды құрайды. Банктердің
резервтерінің артық болуы, яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне ... ... ... ... ... ... сол сияқты резервтеудің альтернативтік тәртібіне өтуге, яғни бұл
банктердің пруденциалдық, нормативтерді орындау барысында ... ... ... ең ... ... мөлшерінің төмен болмауын
сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары ... ... ... ... ... ... ... нашарлатып, ал ең төменгі
резервтер нормасының артуы несиелік ресурстардың экономикаға құйылуына
тосқауыл ... ... ... ... жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік нормалары біршама ... ... ... ... ... банктердің категорияларына
депозиттердің шамасы мен түрлеріне байланысты болып келеді. Міндетті
резервтер федералдың ... ... ... ... шоттарында
сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша нарығында маңызды ... ... ... ... бір
көзін құрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің резервтерінің тағайындалу негізі
коммерциялың банктердің ... ... ... ... Заңмен
бекітілген резервтер коммерциялың банктердің несиелеу қабілетіне ... ... ... банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы
болып табылады. Резервтеудің басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл ... ... ... ... несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы тұрақтандыру
барысында бұл резервтер салым иелерінің мүдделерін ... ... ... ... ... Р. ... Стэнли Л. Брю.
Федералды резервтік жүйе ... ... ... ... ... ... арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгейін жиі қысқартып отырған.
Ұлттың банк екінші деңгейдегі банктер ... ... ... орындауына байланысты ең төменгі резервтік талаптарды орындау
барысында банктерге мынадай екі тәсіл қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын ... ... банк ... айлық, қайта
қаржыландыру мәлшерлемесінің 50% көлемінде теңгедегі резервтер бойынша, ал
еркін алмастырылатын валютадағы резервтік ... ... ... ... (LIVID) бір айлық депозиттің орташа ... 50% ... ... төленді.
4.4 Қазақстан ұлттық банкінің пайыздық акша және несие саясаты
Осы бөлімде Қазақстан ... ... ... ақша – несие
саясатына шолу жасайық. 1993 жылы 13 ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасыньщ «Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңы ... ол ... ... ... ... ... ... құқықтык
мәртебесі мен өкілеттігін, оның банк жүйесіңдегі рөлі мен ... ... ... өзара қарым-қатынасын айкындап берді. Заң
Қазақстан Республикасыньщ ... және ... ... ... сұранысын
қамтамасыз етуде, салым салушылардың мүддесі мен мемлекеттік несие ... ... ... ... ... ... Заң Ұлттық Банктің
негізгі міндеттерін айқындап берді: ақша айналымы, ... ... ... ... және ... ... саласында мемлекеттің
саясатын әзірлеу мен жүзеге асыруға қатысу; несие берушілер мен банктің
салымшыларының, несиелік, есеп ... ... ... ... алу, сату және ... бойынша операцияларды жүзеге асыратын
мекемелердің клиенттерінің мүдделерін қорғау, банктік және ... ... ... ... ... жасау негізінде оны сақтауға
бақылау жасау; Қазақстан Республикасының ақша-несие ... ... ... ... қорғау.
1993 жылы 15 қарашада Қазақстан Республикасында ұлттық ... ... ... ... Банкіне ақша-несие жүйесінің
жұмыс істеу жауапкершілігі, оның бюджетпен және ... ... ... ... енгізу, банктердің қызметін
реттеудін ... ... ... жүктелді. Қазақстан Респуб¬ликасының
ұлттық валютасының — қазақстандық теңгенің ішкі және сыртқы тұрақтылығын
қамтамасыз ету — ... ... ...... ... ... міндеттерінін біріне айналды.
Орталық банктердің тиімді қызметі ұлтгық дәстүр тұрғысынан оны ... ... ... көп ... ... 1995 жылғы 30 наурызда шыққан
Қазақстан Республика¬сы Президентінің Заң күші бар ... ... ... туралы» Жарлығы Кдзақстан Республикасы Ұлттық
Банкінін міндеттерін, қызмет принципін, ... ... ... оның ... банк жүйесіндегі рөлі мен орнын айқындап
берді. 1995 жылы 30 тамызда еліміздін жаңа ... ... ... ... рет ... мен ... енгізілді.
Ақшаның кұнсыздануын төменгі деңгейде ұстап, ұлттық валютанын тұрақтылығын
қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жүзеге
асырады. Қазақстан ... ... ... ... ... ақша-
несие саясатын айқындайтын және жүзеге ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын ... ... ету ... ... ... саясаты:
- қайта қаржыландырудың ресми ставкасын;
- ақша-несие саясатының негізгі ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін;
- ерекше жағдайларда, операциялардың жекелеген түрлерінің ... ... ... ... шектеулерді белгілеу жолымен жүзеге асырылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес
коммерциялық ... ... ... ... ... қаржыландырудын ресми ставкасы ақша-несие саясатының негізгі
операциялары үшін сыйақы ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі қайта кар¬жыландырудын ресми ... ... ... ... қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция
деңгейіне және инфляциялык болжауларға қарай белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие ... ... ... ... ... сыйақының нарықтык ставкаларына әсер ету максатында ақша-
несие саясатының негізгі ... ... ... ставкасын
белгілейді.
Резервтік талаптар нормативі банктер алдындағы ... ... ... ... сомасынан процент есебінде есептеледі және
40 проценттен артық емес мөлшерде белгіленеді.
Қазақстан Ұлттық Банкі айырықша ... ... ... талаптар енгізуге құқылы. Ең төменгі резервтік талаптардыц
нормативтерін ... ... ... қабылданған күннен бастап бір айдан
ерте колданысқа енгізілмейді.
Ең төменгі резервтік ... ... ... кезде Қазақстан
Республикасының заң актілерімен Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген мөлшерде
айыппұл салынып, ендіріліп алынады.
Қазақстан Ұлттық Банкі банк ... ... ... бір апта мерзім ішінде
банкке Қазақстан Ұлттық Банкінде резервтелген қаражатты қайтарып береді.
Қазақстан Ұлттық Банкі тікелей сандық ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің тіке сандык шектеулері дегеніміз
операциялар мен мәмілелердің жекелеген түрлері ... ... ... ... ... ... ... сыйақының (мүлденің)
ставкасын ұстап тұру, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... түрлерін реттеу бо¬лып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... процестерді тоқтату мүмкін болмаған жағдайда
қолдануға құқылы.
Ақша-несие саясатын іске асыру мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ... асырады:
1) қарыздар беру;
2) депозиттер қабылдау;
3) валюталықинтервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталарын шығару;
5) Мемлекеттік және басқа да ... ... ... алу және ... оның
ішінде кері сатып алу құқығымен;
6) коммерциялык вексельдерді қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына
сәйкес банктердін карыз алуының жалпы көлемін реттейді.
Банктерге берілетін ... беру мен өтеу ... ... ... және ... ... ... Банкі айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкі қарыздарды өтімділігі жоғары және ... ... және ... ... ... ете отырып та, қамтамасыз
етпей де бір жылдан аспайтын мерзімге ... Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл орайда Қазақстан Ұлттық Банкі соңғы
инстанциядағы қарыз беруші ретінде банктерге ... ... ... Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және мерзімдерде беруге
құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкінің нормативтік қүқыктык ... ... ... Ұлттық Банкінің қарыздары бойынша ... ... ету үшін ... заты бола ... тарту мен өтеу тәртібін, талаптарын, мерзімдерін және тарту
лимиттерін Қазақстан Ұлттық Банкі айкын-дайды. ... ... ... ... де, ... валютасымен де депөзиттер тартуға құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясаты мақсатында ... ... ... та, ... те ... ... құқылы.
Қысқа мерзімді ноталарды шығару, орналастыру, айналысқа жіберу және ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық
банкінің қысқа мерзімді нотасы - Қазақстан Ұлтық Банкі шығарған мемлекеттік
бағалы қағаздар.
Мемлекеттік және өзге де ... ... ... алу және ... Қазақстан
Ұлттық Банкі жалпы ақша-несие саясаты шеңберінде жүзеге ... ... ... коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу тәртібін
және Қазақстан Ұлттық Банкінің коммер¬циялык вексельдерді ... ... ... үшін ... ... ... ... Банкінің валюталык интервенциясы ... ... ... ... нарықта интервенцияны Қазақстан Ұлттық
Банкі кез келген ... мен ... ... ... кез келген валюталық
мәмілелерді пайдаланумен дербес жүзеге асырады.
Валюталық реттеу саласындағы ... ... ... ... ... ... ва¬люталык қатынастарды реттеу
туралы».
Қазақстан Ұлттық Банкі Ұлттық ... ... ... ... банктерге несие беру тәрізді ақша-несие саясатының құралын да
пайдалануға құқылы.
Банктерге несие берудің тәртібін, ... ... ... мен ... ... ... Банкі айкындайды. Қазақстан банкі несие
берудің соңғы сатысының несие ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банктің Ережесімен белгіленген
тәртіпте және мерзімде, қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей де ұсынады.
Бөлімге қысқаша ... ... ... ... өзі ... ... ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесін
ақша нарығының жалпы жағдайына ... ... ... пен ұсынысқа, инфляция
деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын аумақтағы нарықтың
мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін ... ... ... банкі пайыз саясатының басты мақсаты —
айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, несиеге деген сұранысты ... ... ақша ... және ... ... ... ... болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін
төлемдер өз ... ... ... ... ... жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш бөлім, сегіз сұрақты,
сондай-ақ қорытынды, пайдаланған әдебиеттер ... ... ... Ұлттық банктің экономикадағы ролі, мәні және мақсаты мен
қажеттілігі қарастырылды, сонымен қатар ... ... ... ...... саясатының түрлері қарастырылды, сонымен қатар пайыздық
саясатты жүргізудің шетелдік тәжірбиелеріне сипат берілді.
Осы ... ... ақша – ... ... ... ... мәні, мазмұны ашылды. Ақша-несие саясаты — бұл айналыстағы
ақша массасын, несие көлемін, сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге
жалпы банк ... ... ... ... ... жиынтығы болып
табылады. Сонымен қатар, ақша – несие саясатының ... ... ... ҚҰБ-нің ақша – несие саясатының басты бағыттары, оны
жүргізудің ... және ... ... сонымен қатар, ақша – несие
саясатының табыстау механизімі және оның ... - ... ... байланысына сипат берілді. Осы бөлімде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Монетарлық саясаттың негізгі бағыттары анықталып, оларды
жетілдіру жолдары қарастырылды.
Осы бөлімде Қазақстан ... ... ... «банктердің банкі»,
қызметінің маңыздылығы және екінші деңгейлі ... ... ... және ... ... ... сипат берілді. Сонымен қатар,
Ұлттық банкінің ... ... ... есеп ... операцияларын
жүргізу қызметі қарастырылды. Және де ... ... ... 2006 – 2009 ... ... ақша ... саясатына сипаттама
берілді.
Үшінші бөлімде, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкімен ... ... ... ... мен ... ... жолдарына
сипат берілді.
Яғни, Қазақстан Республикасының пайыздық саясатының қазіргі ... ... және одан ... ... ... ... жұмыстың жазылу барысында және тақырыптың мазмұнын ашуда белгілі
авторлардың оқулықтары, ... ... ... ... ... ... ... деректер, статистикалық
көрсеткіштер жан-жақты пайдаланылып отыр.
Жалпы дипломдық жұмысты қортындылау
Мен дипломдық жұмыс барысында ... ... ... ... отыра мынандай тұжырымға келдім. Және такырыпты карастыра ... ... ... ... ... ... ... банктерге мысал
келтіре отырып және алган тәжірбиеме суйене ... ішкі ... ... катар банк депозиттері, акша саясаты, және ... ... ... ... ... және банк ... кеңінен қарастырдым. Енді осыган сәл тоқталып өтсем.
Негізгі такырып екі бөлімнен тұрады бірінші ... банк ... ... ... ... даму тарихы мен банк жүйесінің
құрылымы мен ... ал ... ... Қазақстан Республикасының банк
жүйесінің дамуын талдау және жетілдіру жолдары онда: Орталық банк және ... ... ... банк және оның қызметтерін талдау жасай
отырып, Қазақстан Республикасындағы банк ... ... ... ... ... және ... мен пайдаланылған
әдебиеттерден тұрады. Еліміздегі ... ... ... қазіргі таңда даму үстінде өзімізге белгілі депозит банктердің
негізгі ресурс көзі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... операциялардың дамуна әсер ететін бірден – бір көрсеткіш, бұл
халықтың сенімділік дәрежесін арттыру үшін банктер өз ... осы ... ... ... қажет Шетел тәжірибесіне жүгінсек , банктер
туралы қарапайым ... ... ... ие. Олардың балансын, тартылған
қаражаттар көлемін , сыйақы мөлшерін толық бөледі. Ал ... елде ... ... ... өз ... жарияламайды. Қазіргі таңда кезкелген
ел тұрғынынан депозит туралы сұрасақ және қай ... ... ... бере ... Сондықтан осы проблеманы жою үшін банк ... ... ... үнемі призентациялар, бұқаралық ... мен ... ... ... беттеріне жариялау керек. Ашық ақпарат
бар жерде сенімділік те бар.
Елде депозиттік ... ... ... ... тағы бір ... ... ... Онсыз да бір ... ... ... ... зорға өтеп отырған халық депозит салуды ойламайды да. ... ... және ... ... ... қажет. Мемлекет
тарапынан айлық көлемін өзгерту, әлеуметтік көмек көлемін ... ... ... ... басқа операциямен ұштастыру болып табылады.
Өзімізге белгілі ... ... ... ... ... ... ... шарты бойынша белгілі көлемде алғашқы жарна төлену керек. Егер осы
жарнаны депозит ретінде ... онда екі ... ... ... еді. ... бар тұлғаға пайызы төмен қызмет көрсету сияқты шараларды қолдану
ыңғайлы.
Қазақстан Республикасында 2000 жылдан кері жеке ... ... қоры ... ... Соңғы кезде осы қордың сақтандыру ... мың ... 600 мың ... ... ... ... Ақша саясаты
және банктік пайыздар туралыҰлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша
нарығындағы қаржылық операциялардың барлық түрлеріне ... ... ... ... ... етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және инфляция ... ... ... ... ... мөлшерін реттеу арқылы ... ақша ... әсер ... және несиеге деген сұранысты ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін, Ұлттық банк саясатының ақша ... ... ... негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық банктің ресми пайыздары, оның тікелей ... ... ... ... ... сай банктер дербес белгілейтін нарықтық пайыз
мөлшерлемесіне жанама түрде ... ... ... ... ... ... байланысты саудада белгіленетін Ұлттық банктің қысқа мерзімді
шоттары бойынша, ... ... және ... ... мерзімді
несиелер бойынша пайыз мелшерлемелері жыл ... ... ... ... ... байланысты темендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін ... ... ... депозиттердің несиелік мекемелерге ағылуын арттыра түсті.
Ақша-несие - бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... өзгертуге, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы. Ақша-несие саясатының ... ...... банк ... ... банктерінің меншікті капиталдарының көлемі үлкен ... Оны ... ерте ... ... ... ... немесе
бұрыңғы мемлекеттік банктер меншікті капиталға үлкен мән ... ... ... ... ... ... мүмкін емес болған. Қазақстан
банктерінің меншікті капиталдарының (Ұлттық банктен басқа) мөлшері 100 млн
долларға ... ... және ол ірі ... банктердің меншікті
капиталдарынан 100 есе аз.
Банктің ресурсы ... ... ... ... ... құнға ие. Бұл ресурстің өсуі екі ... ... ... ... немесе банк табысының өсуі. Банктердің ... ... ... кірістерді қалыптастыру процессі
екінші деңгейлі банктерге қиынға түсіп жатыр. Қазіргі таңда ... ... емес ... ... ие және оны ... ... кірістер
есебінен ұлғайту қиынға түсіп жатыр.Сонымен қатар, кірістері жоғары ... бар, ... ... ... ... және жинақталатын кірістер
сомасын несиелік қызметтен болатын шығындарды жабуға қалыптасқан резервтер
(провизиялар) кемітеді.
Ал жарғылық капиталды ... ... ... ... себептерге байланысты
қиынға түсетін операция болып табылады. Яғни:
• Ұзақ мерзімді салымдарға ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістерді басынан кешіріп жатыр, сонымен
қатар меншікті қаражаттарының көп ... ... ... ... Инвесторлардың көбілерін, банк қызметіне әсер ету мен ... ... ... ... және т.б.;
Осы және тағы басқа себептерге байланысты ірі банктер эмисся жүргізген
кезде, әлемдік инвесторлардың ... ... ... ... ала тартуға
тырысады. Шетелдік инвесторлардың арасындағы ... ... әлі ... шешілуде.
Сонымен, банктер капиталдандыру ... ... ... ... есебінен шеше алмайтындығына көзіміз жетуде.
Сонымен, банктің меншікті капиталы – консервативтік ... түрі деп ... ... және оны тез ... ... әр ... қиыншылықтарға
ие.Банктердің көбісі ресурстар жетіспеушілігін, жарғылық ... ... ... ... өзіміз білетіндей «Дамымаған банктік ... ... өмір ... ... ... да ... ... жету үшін, отандық банктік жүйені дамытудағы әр ... іс ... ... және де екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... керек.
2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007 ... ... ... ... талдау жасу барысында, бұл көрсеткіштер жылына
шамамен 10 %-ке өсіп ... Бұл ... ... жағдайының әлдеқайда
жақсарғанына дәлел. Осы тұрғыдан депозиттерді сақтандыру қорының атқартын
қызметі де зор. Бұл қордың ... ... ... ... дамуы оның
капиталының 6 млрд теңгеге жетуінде болып табылады. Жоғарыдағы бөлімдегі
көрсеткендей, егер ... ... ... ... ... даму ... жоғары болар еді. Қазақстан Респуликасында бір
адам ... ... ... ... 47,5 АҚШ ... ... ал ... бұл көрсеткіш үш есе үлкен. Бірақ біздің елімізде де депозиттік
операциялардың бірнеше кемшілікткері бар. Бұлар ел халқының ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заң
күші бар ... 1 ... 2006 жылы ... ... ... ... Қазақстан
халқына арнаған өзінің кезекті Жолдауы//Егемен Қазақситан, 2 наурыз
4. П.К. ... ... ... ... средствами) банка.
Учебное пособие, М.: ГУ-ВШЭ, ... ... ... измерения капитала и стандартов капитала:
Новые подходы. М.: Банк международных расчетов, 2004
6. Положение Банка ... от ... № 215-П «О ... определения
собственных средств (капитала) кредитных организаций».
7. Положение Банка России от 26.03. 2004г. №254-П «О порядке формирования
кредитными организациями резервов на ... ... по ... и ... ...... по каждой теме.
Литература:
Основная:
8. П.К. Бондарчук Управление капиталом (собственными средствами) банка.
Учебное пособие, М.: ГУ-ВШЭ, ... ... ... Под ред. Коробовой Н.В., Экономист, М.2006.
10. О.И. ... ... ... ... банка
(Банковский менеджмент). М: Юристъ,2002
Дополнительная:
11. Рисков много, а капитал один. «Банковское обозрение», №5, май 2006.
a. Гизатулин И.А. ... ... ... ... и ... Международные банковские операции, №1.
2006
b. Меликян Г.Г. ... ... ... ... ... ... банковского сектора». Деньги и
кредит.№7.2007.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тың банктік жүйесі19 бет
Банк жүйесі және банк операциялары35 бет
Банк және банк жүйесіне сипаттамма7 бет
Банк түсінігі және жүйесі10 бет
Банктік құқық – банк жүйесіндегі кешенді құқық ролі39 бет
Германияның банк жүйесі9 бет
Казақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуы мен коммерциялық банктерді ұйымдастыру принциптері77 бет
Коммерциялық банктердің несиелеу жүйесіне жалпы сипаттама70 бет
Нарық жағдайындағы банк жүйесі14 бет
Несие жүйесі. Әлемдегі банктік несие жүйесі дамуының қазіргі тенденциялары27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь