Заңды тұлғаларды несиелеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

I Тарау. Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру негіздері.

1.1 Заңды тұлғаларды несиелеудің экономикалық мәні ... ... ... 9
1.2 Заңды тұлғаларды несиелеу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ..23
1.3 Заңды тұлғаларды несиелеудің шет ел тәжірибесі ... ... .26

II Тарау. Акционерлік Қоғам «БТА» тәжірибесі негізінде заңды тұлғаларды несиелеуді талдау.

2.1 Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің несиелік қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.2 Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестік «Мадина» несие алу тәжірибесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
2.3 Заңды тұлғаларды несиелеуде лизингті қолдану ... ... ... 56

III Тарау. Қазақстан Республикасы тәжірибесінде екінші деңгейлі банктердің заңды тұлғаларды несиелеудегі проблемалары мен дамыту жолдары.

3.1 Заңды тұлғаларды несиелеудегі проблемалар ... ... ... ...65
3.2 Заңды тұлғаларды несиелеуді дамыту жолдары жолдары .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76
Қазақстан Республикасында өткізілетін экономикалық реформалардың тиімділігін ең толық және ұтымды пайдаланудың, қаржылық құралдарды басқару және реттеу мүмкіншіліктерімен тікелей байланысты, солардың қатарына несие жатады. Қазіргі несиелік қатынастардың мәнділігі, өндірістік және қоғамдық өнімді іске асыру және ұлттық табыстың үдерісінде пайда болатын, өндіріске және елдің экономикалық әлуетінің үздіксіз өсу ынталандырумен несиенің белсенді ықпалы дәлелделді.
Дүниежүзінде ірі кәсіпкерлігі экономиканың икемді және нәтижелі секторлардың бірі болып табылады. Оның үлесіне түсетіні, жалпы ішкі өнімнің бөлігін жасау, онда экономикалық белсенді тұрғындардың үлкен бөлігі жұмыс істейді. Жұмысқа қамтылуды қамсыздандырумен қатар, ірі кәсіпкерлік бәсекеге жарамды, серпінді және әртараптандырылған экономиканы жасауға үлкен үлес қосады.
Ірі корпоративтік бизнес XX ғасырдың аяғында және қазіргі экономикада үлкен орын алады, мемлекеттің гүлденуінде маңызды рөл атқарады. Сондықтан ірі корпоративтік бизнестің субъектілерін қорғау жөніндегі сұрақ, мемлекеттің маңызды сұрағы болып келеді. Ірі корпоративтік бизнес саласын несиелендіру, республиканың экономикалық өсуін нығайту және тұрақтандыру бағдарламасы басымдықтың бірі болып табылады.
Жаңа өндіріс ашу мен оларды кеңейту ісінде де несиенің атқаратын ролі зор. Несиенің көмегімен айтарлықтай қаржы ресурстарын шоғырландыру мен орталықтандыру жаңа өндірістердің ірі жобаларын іске асыруға, жаңа техникены ендіруге, жоғары қосымша құны бар өнімдерді өндіруді қайта жарақтауға байланысты салынатын мол салымдарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Сол орайда елбасының жыл сайынғы жолдамасынан биылғы 2008 жылға арналған жолдамаға қарасақ, өткен жылы еліміздің банктерінің басынан өткерген кішігірім дағдарысқа қатысты келесі кезекте еліміздің екінші деңгейлі банктеріне қатысты былай делінген.
«Елдің қаржы жүйесінің, әсіресе, банк секторының бәсекеге қабілеттілігін және тұрақтылығын арттыру Агенттіктің Ұлттық банкпен және Қаржы министрлігімен бірлесе отырып атқаратын басты міндеті болуға тиіс. Өмір біздің жоспарларымызға түзетулер енгізіп тұратын болады. Біз оған дайын тұруға тиіспіз.
Америка Құрама Штаттарының біздің банктерге елеулі әсер еткен ипотекалық дағдарысының сабақтарын естен шығармаған жөн. Қаржылық Қадағалау Агенттігі әр банктегі ахуалды неғұрлым мұқият қадағалап, қажет болған жағдайда алдын алатын және ықпалды шаралар қабылдауы керек.
Мемлекеттік қолдау біржақты бола алмайды, сондықтан банктер тәуекелдің өздеріне тиесілі бөлігін өз мойындарына алуға тиіс. Егер банктердің акционерлері өздерін дамыту үшін қосымша ресурстар тартқысы келмесе немесе оған қабілетсіз болса, ондай кезде мемлекет қажетті шаралар қабылдауға дайын болуы керек.
Мұндай жағдайда реттеушілік араласу бүкіл банк секторы үшін барынша мөлдір және ұғынықты болуға тиіс.
1. Мақыш Серік Биханұлы «Ақша айналысы және несие» - Алматы: ИздатМаркет – 2004 г.
2. Қаржы қаражат 2007 жыл №6 «устойчивость коммерческих банков: реалии настоящего» 31 бет.
3. Қаржы қаражат 2007 жыл №1«Преимущества лизинга в Казахстане» 38 бет.
4. Қаржы қаражат 2007 жыл №5 «Понятие кредитного риска и принйипы его возникновения в банковской деятельности» 59 бет.
5. Қаржы қаражат 2007 жыл №6 «Анализ инвестиционного проекта» 68 бет.
6. Статистический журнал “Весь Казахстан 2005” 72-76с
7. Статистический бюллетень Национального Банка ноябрь 2007г
8. Нурсеит Н. «Кредитование малого и среднего предпринимательства» / Рынок ценных бумаг Казахстана - №3, 2006 г. – 20-22 с.
9. Сайт Банка Туран Алем. www.bta.kz
10. Балхыбекова К. “Банковское кредитование малого и среднего бизнеса” //Основы экономики преподавания в ВУЗе №2005г с.12-17
11. Ильясов А.А. «Кредитование коммерческими банками малого и среднего предпринимательства в Казахстане» / Вестник КазНУ. Серия экономическая - №5,2007 г. – 112-116 с.
12. Бекмухамбетова А.А “Комплексная оценка банковской деятельности” Алматы: Экономикс 2003г 47-51с.
13. Шаяхметова К.О., Шаяхмет А. «ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы» / ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы - №1, 2005 ж. – 20-23 б.
14. “Тұран Әлем Банкі” АҚ-ның корпоративтік бизнесті несиелендіру бағдарламасы.
15. Широкова Б.М “Введение в оптимальный бизнес” Москва: Юнита-Дана 2004г. с.623
16. Об утверждений Программы ускоренных мер по развитию малого и среднего предпринемательства в РК на 2005-2007 годы. Постановление Правительства от 12 мая 2005 года №450
17. Токсанова А.Н “Оптимизация программ развития малого предпринемательства в РК” АЭК г.Караганда 2006г. с. 181-185
18. Токсанова А. «Микрокредитование в РК: каковы перспективы»//
Финансы и кредиты, №4, 2005г.
19. Ахметов С.С. «Финансово-кредитные рычаги для малого бизнеса в
развитых странах мира»// Банки Казахстана, №1, 2005г.
20. Закон РК «О государственной поддержке малого предпринемательства» от 8 марта 1997 года.
21. «Қазақстан экономикасының инновациялық дамуының стратегиялық бағыттары». Қарағанды қ. АЭК 2006 жыл.
22. Н.А. Назарбаевтың 2008 жылғы Қ.Р жолдауы.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................6
I Тарау. Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру негіздері.
1.1 Заңды тұлғаларды несиелеудің экономикалық мәні............9
1.2 ... ... ... кезеңдері....................……....23
1.3 Заңды тұлғаларды несиелеудің шет ел тәжірибесі ……...26
II Тарау. Акционерлік Қоғам «БТА» тәжірибесі негізінде ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің несиелік
қызметін
талдау..................................................................33
2.2 Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестік «Мадина» несие ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы тәжірибесінде екінші деңгейлі
банктердің заңды тұлғаларды несиелеудегі проблемалары мен дамыту жолдары.
3.1 Заңды ... ... ... ... ... несиелеуді дамыту жолдары жолдары ..
...........................................................................
...................................69
Қорытынды…………………………………………………….…..73
Қолданылған әдебиеттер…………………………………………76
Кіріспе
Қазақстан Республикасында өткізілетін экономикалық реформалардың
тиімділігін ең ... және ... ... ... ... ... реттеу мүмкіншіліктерімен тікелей байланысты, солардың қатарына ... ... ... ... ... ... және ... іске асыру және ұлттық табыстың үдерісінде пайда болатын, өндіріске
және елдің экономикалық әлуетінің үздіксіз өсу ... ... ... ... ірі ... экономиканың икемді және нәтижелі
секторлардың бірі болып табылады. Оның үлесіне түсетіні, жалпы ішкі өнімнің
бөлігін ... онда ... ... тұрғындардың үлкен бөлігі жұмыс
істейді. Жұмысқа қамтылуды қамсыздандырумен қатар, ірі кәсіпкерлік бәсекеге
жарамды, ... және ... ... ... ... үлес
қосады.
Ірі корпоративтік бизнес XX ғасырдың аяғында және қазіргі ... орын ... ... ... ... рөл ... Сондықтан
ірі корпоративтік бизнестің субъектілерін ... ... ... ... сұрағы болып келеді. Ірі корпоративтік бизнес саласын
несиелендіру, республиканың экономикалық өсуін ... және ... ... бірі болып табылады.
Жаңа өндіріс ашу мен оларды кеңейту ісінде де несиенің ... ... ... ... айтарлықтай қаржы ресурстарын шоғырландыру мен
орталықтандыру жаңа өндірістердің ірі жобаларын іске ... ... ... ... ... құны бар өнімдерді өндіруді қайта
жарақтауға байланысты салынатын мол салымдарды жүзеге асыруға ... ... ... жыл ... ... ... 2008 ... жолдамаға қарасақ, өткен жылы еліміздің банктерінің ... ... ... ... ... ... еліміздің екінші
деңгейлі банктеріне қатысты былай делінген.
«Елдің қаржы жүйесінің, ... банк ... ... және тұрақтылығын арттыру Агенттіктің Ұлттық ... ... ... бірлесе отырып атқаратын басты міндеті ... ... ... ... ... енгізіп тұратын болады. Біз оған
дайын тұруға тиіспіз.
Америка Құрама Штаттарының біздің банктерге ... әсер ... ... ... естен шығармаған жөн. Қаржылық Қадағалау
Агенттігі әр банктегі ... ... ... ... ... ... алдын алатын және ықпалды шаралар қабылдауы керек.
Мемлекеттік қолдау біржақты бола алмайды, ... ... ... тиесілі бөлігін өз мойындарына ... ... Егер ... ... ... үшін ... ... тартқысы келмесе
немесе оған ... ... ... ... мемлекет қажетті
шаралар қабылдауға дайын болуы керек.
Мұндай жағдайда реттеушілік араласу ... банк ... үшін ... ... ... болуға тиіс.
Шетелдік капиталдың банк секторына келуіне біз Қазақстанға көрсетілген
сенім, қажетті қаржылық қолдаудың көзі және банк ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық реформалауды одан әрі ... ... ... қағаздар рыногын, қазіргі заманғы қаржылық құралдарды
дамытуға, банкроттық туралы заңдарды жетілдіруге, сот ... ... ... ... жеке ... да, ... ... мемлекеттік сектордағы да
жүйелік тәуекелдерді басқаруды дамыта түсу ... ... ... ... және ... банк ... басқарудың икемді де
сенімді жүйесін құруы керек.
Сондай-ақ, күтпеген ахуалдарға қарсы шапшаң ... ... ... ... ... де ... пен ... оның ішінде шетелдіктердің де сенім деңгейі елдің
қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуында оң тенденциялардың
көрінісі байқалады. Сонымен қатар коммерциялық банктер ... ... ... ұлғайтуға ұмтылады, осыған байланысты ірі
корпоративтік бизнесті ... ... ... ... , тетіктердің ізденісіндегі рөлді күшейту және ... ... ... ... ... ... ... етеді. Келтірілген жағдайлар таңдалған тақырыптың
актуалдылығын куәландырады.
Диплом ... ... ірі ... ... несиелендіру
процессін зерттеу, банктік несиелендіру саласында ... ... банк ірі ... ... ... ... ... Бұл мақсатқа жету үшін бір қатар мәсәлелерді шешу қажет: Сондықтан
да жұмыстың міндеттері ... ... ... ... ... ірі ... ... несиелендіру түрлерін қарастыру;
• ірі корпоративтік бизнесті несиелендірудің қазіргі жағдайын талдау
және даму тенденцияларын анықтау;
• кәсіпкерлікті ... ... ... ... ашу және ... ... ... көрсету;
• ірі корпоративтік бизнесті ... ... ... ... жұмыстың объектісі ретінде ірі корпоративтік кәсіпорын және
Қазақстан Республикасының банктік жүйесі қарастырылған. Зерттеу заты ... ... ... банк ... ... ... ... аталған дипломдық жұмыста шығыс қазақстан облысының Алакөл көмір
кенішінен көмір өндірумен айналысатын «Мадина» ... ... ... ... үшін ... ... іс ... дипломдық жұмысымда өзекті мәселе деп ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
екінші деңгейлі банктеріне қалай әсер етті және сол ... ... ... ... ... ... ... бастан кешірді,
осы мәселені қарастырдым.
Дипломдық жұмыс экономикалық ғылыми жағдайлар, несиелік ... және ... ... ... ресейлік және шетелдік
ғылыми жұмыстардың негізінде, сонымен қатар ірі ... ... ... ... ... және заңдылық
актілер негізінде жазылған. Қазақстан Республикасының ... және ... ... аймақтық бағдарламасы бойынша
жазылған.
1 Тарау. Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастардың жұмыс істеуіне әкеліп соқтыратын
нәтижесімен анықтауға болады. Несие өзінің қызметі арқылы ұдайы өндіріс
процессіне әсер ... ... ... ... ... өз қызмет саласы
бар, ол қозғалыстың ... ... ... ... ... тұрған, қайта айналып құйылудың ... ... ... мүмкін бөлігімен ғана байланысты. Несиенің көмегімен шешілетін
міндеттер қоғамдық дамудың әр түрлі ... ... ... ... ... сатысына қарамастан, несиенің арқасында қарыз беру
капиталы құрылып, оныңөнім өндіруге пайдалануы қамтамассыз етіледі. Несие
ұдайы ... ... ... мен ... ... ... бос материалдық және ақшалай қаржыларды қайтарымдық және төлемдік
негізде қайта бөлуді қамтамассыз ... ... кез ... ... бойынша ағымдағы өндірістік шығындар мен табыстардың ... ... ... мен ... ... тауарларды сатып
реттеудің арасында, капиталдың жұмсауға қажетті көлемі мен ... ... ... ... ... ... шешіп отырады. Ұдайы
өндіріс процесін несие арқылы ... ең ... ... ... ... ... арқасында қамтамассыз етіледі. Жоғарыда
көрсеткеніміздей, ... ... ... ... бір ... бос тұрған қаржылар пайда болады, екіншісінде оларға
деген тапшылық орын ... ... ... ... ... ... несие оларға ұдайы өндіріс процесін жалғастыруға
ТМҚ үшін ақы ... ... ... еңбекақы төлеуге және т.б
мүмкіндіктер тудырады.
Жаңа өндіріс ашу мен ... ... ... де ... ... ролі
зор. Несиенің көмегімен айтарлықтай қаржы ресурстарын шоғырландыру мен
орталықтандыру жаңа ... ірі ... іске ... ... ... ... ... құны бар өнімдерді ... ... ... ... мол ... ... ... мүмкіндік
береді.
Қазақстанда экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, жоғары дамыған
өңдеу секторын құру мақсатын көздейтін Қазақстан Республикасының 2003-2015
жылдарға ... ... ... даму ... ... ... ... өзінің несиелік несиелік қаржыларын осы ... ... ... ... ... ... үміттер артылуда. Несиені
капиталдық салымдар есебінде пайдаланудың бюджеттік ... ... ... ... ... бар. Ол ... тиімділігін осы шаралардың пайда есебіне қарызды ... ... әрі ... ... ... мерзімі шегінде
қарызды өтеудің мерзімін белгілеумен жүйелі бақылауға мүмкіндік береді.
Несиенің ақша айналымы саласында да алатын орны ... Ол ... ... ... ... ... қызметі айналысының құралын
құруға байланысты:
• Біріншіден, ақша белгілерін дайындау, шығару, есеп жүргізу мен
сақтау шығындарын қысқартады;
• Екіншіден, несие бос ақша ... сан рет ... ... қол ... ... қысқартып, айналым шығындарын
азайтады;
• Үшіншіден, айналымның шығындары маусымдық ... ... ... ... ... ... ... мен халықтың қаржыларын банкілердің есепшотында сақтау
ақша есептерін банкінің есебінде жазу ... яғни ... бар ... ... ... ... ... Қолма қол ақшасыз есеп
экономикадағы есептесулерді тездетіп, айналымның шығындарын ... ... беру ... ... ... айналымға түсуі және оларды айналымнан шығару
несиелік негізде жүргізіледі, мұның өзі ... ақша ... ... ... ... ... ... валюта мен инфляцияның тұрақтылығын
ұстап тұруға мүмкіндік береді.
Экономиканың төмендеп, инфляцияның өрлеген кезінде ... ... ... ... айналымдағы ақша көлемін қысу үшін ... ... ... қысқартады. Ал, экономикалық өрлеу кезінде
экономиканы жандандырып, әрі ... үшін ... ... ... яғни ... ... ... арқылы несие несие тасқыны
көбейіп, ақша көлемі ұлғаяды. Осылайша ақша ... ... ... 1993-1997 жылдары несиелердің шектелуі, ал 1998 жылдан бастап
несие экспансиясы саясаты жүргізілді.
Несиенің арқасында тұрғын үй құрылысы, ... ... және ... ... ... мен ... алу мен шаруашылықты қалыптастыру
сияқты қоғамдағы көптеген әлеуметтік мәселелерді шешуге қол жетіп отыр.
Несиенің көмегімен басқа ... ... ... ... ... ... туып ... жекелеген ... ... ... өмір ... мен жалпы ... ... ... ... ... ... ақ халықтың әл ауқатын
көтеруде несиенің атқаратын рөлі өте зор ... ... ... ... ... шегі ... ... мәселе
туындайды. Үйлесімді деңгейлерде ғана несиенің экономикаға салынуы пайда
бере ... ... ... оның рөлінің күшейюін экономикаға несие
салымының артуымен байланыстыруға болмайды. Мұның өзі несиені ... ... ... ... көрсеткен болар еді. Несие салымдарының
ұлғайғаны жайлы мәліметтер мен ... ... ... ... ... дамуында оның рөлінің артқандығы осы процестердің ... ... мен, жаңа ... ... үшін жаңа да, ... ... ... болғанда да белгілі болады. Бұл жағдайда
несиелік қатынастардың дамуы, жаңа салалардың ... ... ... ... ... ... ауысып қайта құйылатындығы жүзеге асатындықтан, несие
ролінің артқандығы туралы айтуға болады.
Әңгіме бұл ... ... ... ... мен саны ... ... ... даму процесіне, ақша айналымына кері әсерін тигізеді.
Ол қарыз алушылардың қаржыларды ... ... ... ... ... ... ... тарылтудың да кері әсері бар, себебі төлем
қаржыларының жеткіліксіздігінен шаруашылық субьектілері ТМҚ ны, ... ала ... ... ... еңбекақы төлей алмайды, негізгі
қорларды жалға ала алмайды және т.б. Сайыип келгенде мұның бәрі өндірісте,
тауарларды сатып ... өз ... ... ... ... негіздеп анықтау мен сақтаудың сұраныс пен
ұсыныстың, ... ... мен ақша ... ... пен тауарларды
сатып таратудың араларындағы үйлесімді тепе теңдіктерді сақтап тұру үшін
маңызы ... ... шегі ... ... ... жағынан шектеумен
байланысты. Шектеулердің әдісі әр түрлі, тура әдіс Ұлттық банк міндетті қор
көздерінің ... ... ... нәтижесінде несие көздерінің мөлшерін
арттырып, соның нәтижесінде несие көздерінің көлемін азайтады, экономикалық
әдіс пайыздық ... ... ... ... ... ... шектері бұл жағдайда несие тар көлемдік деңгейде де кері әсер ... ... ... ... ... байланысты кең көлемді
деңгейде оң немесе теріс түрде ... әсер ... ... ... ... мен оның тар ... деңгейінде әсер етуі көп
факторларға, ең бірінші несиелік қатынастарға қатысушы жақтардың ықыластары
мен мүмкіндіктеріне байланысты, атап айтқанда:
... ... ... ... ... ... мен ... пайыздық мөлшерлемелерді қайтаруға байланысты шығындарды
азайтуға олардың ... ... ... өз табыстарын ұлғайту мақсатымен несие салымдарын
кеңейтуге ықыластылығы.
Екі жақтың несиелік ... ... ... несиелік
келісімдерге көрсетіледі.
Мен осы мәселелерді қозғай келе ... ... ... ... деңгейлі банктер мен еліміздің несие секторындағы жалпы
жағдайды да қозғап кетуді де жөн көрдім.
Елдің ... ... ... банк ... ... және тұрақтылығын арттыру Агенттіктің Ұлттық банкпен және
Қаржы министрлігімен бірлесе отырып атқаратын басты міндеті ... ... ... ... түзетулер енгізіп тұратын болады. Біз ... ... ... Құрама Штаттарының біздің банктерге елеулі әсер ... ... ... ... ... жөн. ... ... әр банктегі ахуалды неғұрлым мұқият ... ... ... ... алатын және ықпалды шаралар қабылдауы керек.
Мемлекеттік қолдау біржақты бола алмайды, сондықтан банктер тәуекелдің
өздеріне тиесілі ... өз ... ... ... Егер ... ... ... үшін қосымша ресурстар тартқысы ... оған ... ... ... ... мемлекет қажетті
шаралар қабылдауға дайын болуы керек.
Мұндай ... ... ... ... банк ... үшін барынша мөлдір
және ұғынықты болуға тиіс.
Шетелдік капиталдың банк секторына келуіне біз Қазақстанға көрсетілген
сенім, қажетті ... ... көзі және банк ... ... ... ... қараймыз.
Біздің қаржы жүйемізді құрылымдық реформалауды одан әрі жалғастыру
қажет. Мұның құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... заңдарды жетілдіруге, сот жүйесін тереңдете
реформалауға қатысы бар.
Бізге жеке сектордағы да, сонымен ... ... ... да
жүйелік тәуекелдерді басқаруды дамыта түсу қажет. Үкімет, ... ... және ... банк ... басқарудың икемді де
сенімді жүйесін құруы керек.
Сондай-ақ, күтпеген ахуалдарға қарсы ... ... ... ... ... міндеті де тұр.
Халық пен бизнестің, оның ішінде шетелдіктердің де сенім деңгейі елдің
қаржы жүйесі тиімділігінің негізгі критерийіне ... ... банк ... ... ... шекте ұстап тұру үшін қандай
шаралар жасап жатыр?
Инфляцияны реттеу жөнінде қолданылатын ... ... ... ... ... 2006-2008 жылдарға арналған ... ... Бұл ... шартты түрде қаржы нарығындағы ставкаларды
көтеру жөніндегі шараларға және қаржы нарығынан артық ... ... ... ... болады.
Үстіміздегі жылғы 1 сәуірден бастап Ұлттық банктің мынадай операциялар
бойынша ... ... ... қаржыландыру ставкасы – 8,0%-дан ... ... ... ... ...... 3,75%-ға дейін
жоғарылады. Осы ставкалардың одан әрі жоғарылауы да ... ... ... ... ... тиімді кірістілік 2005 жылдың ... 2006 ... ... аяғында 3,05%-ға дейін ұлғайып отыр.
Банктердің артық өтімділігін реттеу көлемі, яғни экономикада ақшаны
қысқарту көлемі ұлғайды. Айналыстағы ноталар ... 2005 ... ... млрд. теңгеден 2006 жылғы сәуірдің ... 230,1 ... ... өсті және бұдан әрі өсе бермек. 15 мамырдан бастап Ұлттық банктің
ноталар шығару ... ... ... ... ... 60-тан 100 млрд.
теңгеге дейін өсті. Банктерден депозиттер тарту едәуір артты, олар ... жыл ... 86,9 ... ... ... ... 293,9 млрд.
теңгеге дейін жоғарылады.
Шілдеден бастап ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін орындау
жөнінде банктерге қойылатын талаптар қатаңдатылады, ... өзі ... ... ... мүмкіндік береді.
Ішкі валюта нарығында Ұлттық банк өзінің ... ... ... ... қолдану екінші деңгейдегі банктердің өтімділігінің
қысқаруына, кредиттер бойынша ставкалардың көтерілуіне әкеп ... ... ... инфляциялық қысымның қысқаруына әкеледі.
Екінші деңгейдегі банктердің атына олардың сыртқы ... ... көп сын ... Бұл ... ... ... ... қатаң
шектеулер қойылады дегенді білдіре ме?
Соңғы жылдары экономиканың үздіксіз өсуі, елдегі қолайлы инвестициялық
ахуал, банк ... ... ... ... ... ... халықаралық кредиторлар тарапынан сенімнің, соның ... ... ... ... ... ... нығаюына себепші
болды, бұл өз кезегінде банк ... ... ... ... ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Сыртқы қарыз алулардың өсуі банк секторының айтарлықтай ... ... ... ... ... атап ... жөн, оның теріс
ықпалы банктердің, негізінен алғанда, қысқа ... ... ... ... қайта бағалаудан туындауы мүмкін.
Осыған байланысты, екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау ... ... ... ... атап айтқанда, құралдардың мерзімдері мен тәсілдеріне қарай,
ашық валюталық позиция лимиттерін және ... ... ... мен
резидент еместер алдындағы міндеттемелер лимитін белгіледі.
Ұлттық банк өз тарапынан ... ... алу ... ... ... – ең ... резервтік талаптардың көмегімен ықпал ете алады.
Қазіргі кезде Ұлттық банк Ең ... ... ... (ЕРТ) ... бекітті, ондағы негізгі ... банк ... ... активтер құрылымына, ЕРТ-ні орындау механизміне,
сондай-ақ нормативтердің мазмұнына қатысты.
Сыртқы қарыз алу қысқарған соң ... ... беру де ... ... ... ... құнмен келетін капитал ағыны ... ... ... ... ... себепші болғанының
жағымды жағдай екендігімен келіскен жөн, бұл өз ... ішкі ... ... ... ... ... ... қарыз алуды қысқарту экономиканы кредиттеудің өсу қарқынының
қысқаруына, ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеліп соқтыруы әбден мүмкін. Бірақ, экономиканың
“қызып кету” қаупі жағдайында, Ұлттық банк ... ... ... ... деп ... қызметтері және экономикадағы рөлі. Ақша экономикадағы рөлін
өзінің атқаратын негізгі қызметтері арқылы ... ... әр ... ... ... ... тауар өндірушілердің мазмұнының
белгілі бір жақтарын ... ... ... ... қызметтеріне мыналар жатады:
1) құн өлшемі және баға масштабы;
2) айналыс (айырбас) құралы;
3) төлем құралы;
4) қорлану және қор жинау құралы;
5) дүнижүзілік ... құн ... ... Ақша ... ... ... ... барлық
тауарлардың құнын өлшейді. Ақша құн өлшемі ретінде: «мөлшері жағынан ... ... ... ... ... ... бейнелеу үшін тауарлар
дүниесіне материал беру» қызметін атқарады. Бірақ та ... ... ақша ... тауарлар өндірісіне кеткен қоғамдық қажетті еңбек
олардың бірінің біріне өлшенуіне ... ... ... тауарлар қоғамдық
еңбек өнімдері, сондықтан олардың құнын ... құны бар ... ... және ... өлшей алады.
Тауар құнының ақшамен бейнеленуі оның бағасы деп аталады. Баға ... және ... ... қоғамдық еңбек шығынымен анықталады. әрбір
елде ақшаның өлшемі ретінде қабылданған және ... ... ... ... ... ... баға ... процесіндегі ақша бірлігіне
бекітілетін салмақты саны баға масштабы деп аталады.
Бағалардың негізінде және ... ... құн заңы ... ... өлшемі қызметі мен баға масштабы арасында өзара айырмашылық бар. ... бұл ... ... ... ... ... ... өлшемі қызметін құн заңына байланысты ... Баға ... ... тәуелді, бірақ тауардың құнын көрсету үшін ... тек ... ... үшін ... ... Баға масштабы нарық заңына, яғни
сұраныс пен ұсынысқа байланысты белгіленеді. Сөйтіп баға ... ... ... ... бағасы ұлттық ақша бірлігіндегі көрсетілетін
нарықтық бағаға ... ... ... ... ... айырбасталмайды және олардың
бағасы алтынмен ... ... бұл ... ... ... оның құндық өкілдері немесе қағаз және несиелік ақша белгілері
атқарады. Мұндай ... ... құны ... да, ... толық
бағалы емес ақшалар деп атайды. Өйткені, олар тауарлар құнын ... ... ... ... ... ... қызметі. Айналыс құралы қызметінде ақша ... ... ... рөл ... ... айналысы мынадай
процестерді қамтиды: тауар сату, яғни оның ... ... және ... алу, яғни ... ақшаға айналуы. Бұл процесті арнайы формулада
мынадай түрде беруге болады: Т(тауар) А(ақша) Т(тауар).
Ақша ... ... ... айырмашылығы ақша тауарларды
біртіндеп айналыстан шығара ... өзі ... ... ... отырады.
Ақшаның айналыс құралы ретіндегі қызметінің басты ... ... ... ... ... емес ... ... қағаз және несиелік
ақшалар атқарады, екіншіден, нақты және қолма қолсызақшалар атқарады.
Сонымен ... ... ... ... ... да ... саны,
яғни айналысқа қажетті сатылатын тауарлар массасы және бағасы негізінде
анықталады. Ал егер ... ақша ... ... ... ... ... ақшаның құнсыздануы инфляцияға жол береді.
Ақшаның төлем құралы қызметі. Әр түрлі жағдайлардың болуына байланысты
тауарлардың тек нақты ақшаға ғана ... ... ... әр ... ... ... мен ... мерзімінің ұзақтығының бірдей
еместігі, сондай ақ бірқатар тауарлардың ... мен ... ... ... шаруашылық субъектісінде қосымша қаражаттардың
жетіспеушілігін туғызады. Соның ... ... ... ... алу және ... яғни ... беру қажеттігі туындайды. Ақша төлем
құралы ретінде мынадай ... бір ... ... ие: ... келісілген мерзімнен кейін: М(міндеттеме) Т(тауар).
Ақшаның төлем құралы ... мен ... ... ... ... ... бар. Ақша ... құралы ретінде делдалдық рөлінде
жүретін болса, ... ... ... ақша мен ... бір ... ... қозғалысы болмайды, яғни қарыздық міндеттеме арқылы өтеу, сату және
сатып алу процесінің аяқталғандығын білдіреді. Тауарлар мен ақша ... ... ... ... алушының төлемеу қаупін тудыруы мүмкін.
Ақша төлем құралы ретінде тек қана ... ... ... ... сол ... ... және несие қатынастарына да қызмет етеді.
Жалпы барлық ақшалай төлемдерді ... ... ... ... ... және көрсетілген қызметтер ... ... ... қатысты қаржылық міндеттемелер;
• банктік несиелер, мемлекеттік және тұтыну несиелері бойынша
қарыздық міндеттемелер;
... ... ... сот алдындағы және өзге міндеттемелер.
Ақшаның төлем құралы қызметін толық бағалы емес, яғни қағаз және
несиелік ... ... қор ... және ... ... Ақша ... бірдей балама
ретінде, оның иесіне тауар алуды қамтамассыз етумен қатар, байлықты жинау
құралы ... ... ... да ... оларды жинақтауға немесе
қорлануға тырысады. Қорлану үшін ақша айналыстан алынады, сөйтіп ... және ... алу ... ... қор ... ... ... бағалы емес ақшалар атқара алмайды,
себебі олардың меншікті құны жоқ. Бұл қызметті атқару ... ... ... ... қызметін толық бағалы емес ақшалар атқарады. Тауар
өндірісі жағдайында қорлану екі ... ... ... десе ... ... мен ... ағымдық және жинақ (депозиттік)
шоттардағы ақшалай қаражат қалдықтары түрінде қоғамдық ... ... ... ... ... облигацияларда жинақталған жеке
қорлану формасында.
Дүниежүзілік ақша. Сыртқы сауда байланыстары, ... ... ... ... көрсету барысы дүниежүзілік ақшалардың пайда
болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар ... ... ... ... ... ... алынатын құрал және жалпыға ... ... ... ... ... ... төлем құралы ретінде
дүниежүзілік ақшалар ... ... есеп ... Халықаралық сатып алынатын құрал ретінде дүниежүзілік ақшалар
елдер арасындағы нақты ақшамен төленетін ... және ... ... тепе ... бұзылған жағдайда қызмет етеді. Жалпыға
ортақ қоғамдық байлықты құрау ретінде дүниежүзілік ақшалар елдер арасындағы
нақты ақшамен төленетін тауарлар және ... ... ... ... ... ... ... етеді. Жалпыға ортақ қоғамдық байлықты
құрау ретінде дүниежүзілік ақшалар бір елдің екінші бір елге займ ... ... ... ... ... де ... ішіндегі ақша мемлекетпен заңдастырылған ұлттық ақша
бірлігі формасында қызмет ететін болса, ал елімізден ... ... ... өз ... ... ... ... киімін шешеді де, өзінің бастапқы
формасы ретіндегі металл құймасына, яғни жалпылама ... ... ... деп ... ... ақ бұл жерде дүниежүзілік ақша ретінде алтынның
қызмет етуі ... ... ... ... дүниежүзілік ақша алтын және алтынға
ауыстырылатын жекелеген елдердің ... ... ... көбіне Америка
Құрама Штаттарының доллары және ағылшын фунт стерлингі атқарған.
Қазіргі кезде дүниежүзілік ақша қызметін: АҚШ ... ... ... ... ... сол ... халықаралық валюталық қордың СДР
і арнайықарыз алу құқығы атқарады.
1999 жылы қаңтар айынан бастап, Еуропалық ... ... ... ... ... мәні және ... ... нарықтық экономиканың тірегі
ретінде экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. Оны ... ... ... ... те, ... те, сондай ақ жеке
азаматтар ... ... ... ... өндіру сферасынан емес, олардың
айырбас сферасынан ... ... ... ... бұл ... бір ... қолға өтуін білдіреді десе, шынымен де ... ... ... ... ... ... қозғалысы бұл несиенің қозғалысының кіндігін сипаттайды.
Несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... ... болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір жағынан қарағанда ... де бар ... ... ... ... қарыз көбіне ақшалай
түрде берілуде. Бірақ бұл жерде ақша мен несиенің әр ... ... ... ... ... түсіндіретінін естен шығаруға болмайды.
Сонымен қатар, несие мен қаржы категорияларын бір ... да ... ... бұл ... ... екі ... ... яғни қаражаттың
уақытша берілуін және уақыт өткен соң қайтарылуын баяндаса, ал ... ... бір ... ... ... яғни ... дотация, субвенция,
субсидия түрінде берілсе, олар қайтарымсыз сипатқа ие.
Несие бұл пайыз төлеу және қайтару шартында ... ... ... ... ... ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін ... ... ... берушілер мен қарыз алушылар арасындағы несиелік қатынасты
бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке ... ... ... мен табыстары экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып,
уақытша бос ... мен ... ... жүйе ... отырып, уақытша бос қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе
төңірегінде жинақтала отырып, уақытша және ... ... ... ... ... айналады.
Несие мен ссуданың арасында да ... ... бар. ... ... ... ... көзі ... барлық несиелік қатынастарды
ұйымдастырудың әр түрлі формаларының болуын және ... ақ ... бір ... ... кең ... сипаттайды. Ссуда бұл
ссудалық шот ашумен байланысты ... ... ... бір ғана ... ... ... ретінде, несие кәсіпорындар, ұйымдар және
бірлестіктер, сондай ақ халық арасындағы несие ... құру және ... ... төлеу шартында белгілі бір мерзімге уақытша ... ... ... ... ... ... заты сияқты несие құрылымы бір бірімен өзара ... ... ... ... ең ... ... қатынастар
субъектілері жатады. Несиелік мәміле бойынша ... ... ... беруші және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші қарызды беретін несиелік қатынастың бір ... ... бұл ... пайдалануға қарыз беруші субьектілер болып табылады.
Қарыз берушілерге: банктер, банктік емес ... ... ... және ... ... алушы бұл несиені алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші жағы. Борышқор және ... ... бір ... ... ... де, олардың түсініктері әр түрлі. Мысалға, кәсіпорын немесе жеке
азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. ... ... ... бірақ бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас туындамайды.
Борыш бұл тек қана экономикалық ... ... ... ақ ... ... ... бұл өте ... ұғым. Ал қарыз алушы
бұл қосымша қаражатқа деген сұранысы бар тұлға.
Қарыз беруші және қарыз алушымен қатар несиенің құрылымының ... ... де ... Беру ... бұл ... ерекше бөлігі, яғни
қарызға берілген құнды білдіреді.
Несиенің қызметтері. Несиенің экономикадағы орны мен ... ... ... ... Жалпы несиеге экономикалық категория
ретінде мынадай қызметтерді атқарады:
• Қайта бөлу;
• Айналыс шығындарын үнемдеу;
• Айналыстағы нақты ... ... ... ... ... ... жеделдету;
• Ғылыми техникалық прогресті жеделдету;
Несиенің қайта бөлу қызметі кез ... ... ... ... ... жасауына өз үлесін қосады. Несиенің бұл ... ... ... ... ... ... ... түсуі мен жұмсалуы арасындағы ... ... қай ... ... ... ... ... Міне, сондықтан да мұндай жағдайларда қарыз алушылардың барлық
категориялары өздерінің меншікті қаражатқа деген ... ... үшін ... ... Бұл дегеніміз капитал капитал айналымын
қамтамассыз етіп қана ... ... ... ... де ... келесі қызметті, яғни несиелік айналыстағы нақты ақшалардың орнын
уақытша алмастыруы. Қазіргі несиелік шаруашылықта мұндай орнын алмастыруға
толық ... бар. Бұл ... іске асу ... тек қана ... ... ... ақ ... ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып,
ақша айналысын да жылдамдатады. Несиенің бұл ... ... ... ... ... ... ақша ... және толем
айналымына да ықпал етеді.
Капиталдың шоғырлану процесі қызметі ... ... ... жасау үшін маңызды болып табылады.мұндай міндеттерді шешуде несиенің
бұл қызметі өндірістің ... ... ... пайда алуғамүмкіндік береді.
Себебі, ондай шығындар бастапқыда ... ... оның ... және ұзақ ... ... ... есебінен қаржыландырылады.
Несиенің формалары және оның жіктелуі. Несиенің ... ... және ... бір дәрежеде несиелік қатынастардың мәнімен тығыз
байланысты келеді.
Несиенің формасы бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр ... ... және ішкі ... ... ... ... білдіреді.
Несие берушілер мен қарыз алушылар арасында байланыстар қалай
өзгермегенімен де, несиенің формасы сол ... ... екі ... бар. ... және ақшалай. Мұндағы тауар түрінде
берілетін несиені коммерциялық, ал ақша ... ... ... ... ... ... осы екі формасының тәжірибеде ... ... бұл ... ... ... ... қарызға берген
тауарын білдіреді.
Коммерциялық несие бұл вексель айналысының пайда болуына себеп болған,
экономикадағы несиелік қатынастардың ... ... ... бұл
формасының басты мақсаты тауарлардың өту процесін жеделдету, сондай ақ одан
пайда табу.
Мұнда қарыз алушы да және оны ... ... ... ... ... бола алады. Коммерциялық несие көбіне тауарды
сатып алушыда нақты ақшаның болмай ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының көрсетілген соманы уақытында
төлейтіндігін куәландыратын арнайы қарыздық міндеттеме вексель қолданылады.
Коммерциялық несиенің ... ... ... ... Қарыз беруші рөлінде банктік мекемелер емес, яғни тауар немесе
қызметті сатумен ... кез ... ... ... бола алады;
• Коммерциялық несие тек қана тауар формасында беріледі;
• Қарыз ... ... ... ... ... ... ... орташа құны сол кезеңдегі банктік пайыз
мөлшерімен салыстырғанда төмен ... ... ... мен ... ... ... несиелік мәміленің
заңды түрде рәсімделуі барысында, бұл несие үшін ... ... ... ... ... несие бұл банктік мекемелерден қарыз алушыларға ақшалай түрде
берілетін несиені білдіреді.
Банктік несие бұл экономикадағы кеңінен тараған ... ... ... ... ... несие бойынша несиелік қатынастың құралына
несиелік шарт немесе несиелік келісім жатады. Банктік ... ... ... және ... қаржы мекемелері болса, ал қарыз алушылар ретінде:
кәсіпкерлікпен немесе бизнеспен ... ... ... деген
сұранысы бар кез келген заңды ұйым болып табылады. Мұндағы ... ... ... бұл ... ... ... алу.
Несиенің түрлері коммерциялық және банктік несиеден туындайды.
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр түрлі несиелер береді.
Олар ... ... ... ... ... ... категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
• мақсатты қорларға;
• банктерге;
• қаржы несиелік мекемелеріне;
2. Қаржылық емес агенттерге берілетін несиелер:
• өнеркәсіп салаларына;
• ауыл ... ... ... ... ... сату ... кооперативтерге;
• жеке кәсіпкерлерге.
3. Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
II. ... ... ... ... (1жылға дейін);
• орта мерзімді (1 жылдан 3-5 жылға дейін);
• ұзақ мерзімді (5жылдан жоғары)
III. Тағайындалу және ... ... ... ... ... ... ... қаражатына жұмсалатын.
IV. Қамтамассыз ету ... ... ... ... ... кепілдікпен.
Сақтандырылған.
Қамтамассыз етілмеген:
• сенім несиесі.
V. ... ... ... ... ... ... уақыты жетпеген, бірақ қайтуында
ешқандай күмән жоқ несиелер;
2) Күмәнді несиелер ... ... ... ... және банк үшін ... ... несиелер. Соңғы
қабылданған активтердің жіктеу ережесіне сәйкес, күмәнді
несиелер ішінара ... ... ... ... күмәнді,
3-санатты күмәнді, 4-санатты күмәнді, 5-санатты күмәнді.
3) Үмітсіз несиелер қайтару уақыты кешіктірілген, мерзімі өткен
ссудалар ... ... ... ... берілуіне қарай:
• ұлттық валютамен;
• шетел валютасымен;
VII. ... ... ... ... ... бұл жеке ... ... тауарларын
сатып алу үшін және тұрмыстық қызметтерді өтеуге берілетін несие.
2. Ипотекалық ... бұл ... ... ... ... ғимараттарын, жерді және т.с.с.)
3. Овердравт несиесі клиенттің шотынан қаражатты шегеру,
дебеттік қалдық ... ... ... ... ... ... ... несиесі өтімділікті қлдау мақсатында бір түнге
берілетін банкаралық несиенің түрі.
5. Онкольдық несие ... ... ... ... қысқа мерзімді несие.
6. Банкаралық несие банктердің бір біріне беретін несиесі.
7. Ломбардтық несие тез іске ... ... ... ... ... кепілге алып, берілетін несие.
8. Лизингтік несие құрал жабдықтарды жалға алумен байланысты
берілетін несие.
9. Рамбурстық несие ... ішке алып кірә және ... пен ... ... ... ... тәжірибесінде пайдаланылатын
несие.
10. Сенім несиесі банктің ... ... ... ... ... берілетін несие.
11. Маусымдық несие жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен
түсімді алу мерзімі арасындағы ... ... ... ... арналған
несие.
VIII. Несиелеу объектісіне қарай:
• меншікті айналым қаражаттарын толықтыруға;
• материалдық қорлар жиынтығы мен өндіріс ... ... ... ... ... ... мен ... азаматтардың жеке қызметтері үшін шикізаттар, материалдар,
құралдар және басқа да мүліктер алуына;
... ... және ... ... театрлар және демалыс үйлерінің кірістері мен шығыстары
арасындағы маусымдық үзілістерге;
... ... ... тез өтелетін тиімділігі жоғары шараларға.
Тұтыну несиесінің басты ... ... ... ... ... Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты:
бір жағынан, ... ... ... сай ... ... ... ... тауарды несиеге алу сұранысы туындайды; екінші жағынан, халықты
несиелеудің өсуі, сұраныстың ... ... ... ... ... бүгінгі тауарлар нарығын толтыру жағдайында ... ... ... әр ... ... әр ... дәрежеде
қалыптасуда. Италия мен жапонияда халықтың қарызының жалпы ... ... ішкі ... ... 10% ын, ... мен ... 30% ын, ... мен Америка Құрама Штаттарында 60% ын ... ... ... ... ... ... ең ... тауарларды: автомабиль,
электр тұрмыстық құралдарды, жиһаздарды және ... ... алу ... ... Бұл елдердің тұтыну ... ... көп ... сату үлесіне тиеді. Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну
несиесі ... ... бір ... ... оның ... ... тек жеке
тұлғалармен тікелей байланысты болып келеді. Сондықтан да, несиенің бұл
формасының экономикасы ... ... ... ... екі түрлі
себебібар: біріншісі субъективті, яғни бұл несие халыққы ең ... ... ... қол ... ... ... ... объективті, яғни кез келген қоғамның дамуының басты ... ... бұл ... ... ... ... ... тұтыну несиесін
қолдану аталған мәселені шешуге мүмкіндік береді. Тұтыну несиесі көптеген
елдердің экономикасында маңызды рөл атқарады, сондықтан да, оны ... ... ... ... ... ... Мұндай реттеуді екі
түрге бөледі: берілу және пайдалану деңгейінде реттеу. Берілу ... ... ... ... ... ... кеңінен дамып отырған несиеге жатады.
Екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімде пайдаланылатын тауарлар сатып алуға берілетін
несие;
• тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
• кейінге ... ... (оқу, ... демалу және
т.с.с.) берілетін несие.
Мұнда автомабильдік несие бойынша жаңа және жүрілген ... ... ... ... болады.
Ұзақ мерзімде пайдаланылатын тауарларға мыналар жатады
• жиһаз;
• сантехника;
• аудио видео және ... ... ... және ... ... да ... ... үйді жөндеу жұмыстарына: үйдің ішінде және сыртында құрылыс
және басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу жатады.
2. ... ... ... ... ... ... берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен
байланысты болатын, банктік несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының
шеңберіне қатынасу ... ... ... ... ... ... несиелеудің
екі әдісі қолданылған:
• Қалдық бойынша
• Айналым бойынша
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие ... ... ... тығыз байланысты болды. Ондай құндылықтарға: ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс, алдағы кезеңдегі
шығыстар, дайын өнімдер және жөнелтілген тауарлар ... ... ... өсуі ... ... ... ... ал олардың азаюы
несиенің сол мөлшерде қайтарылуын талап етті. ... ... ... ... ... ... өйткені, несие шаруашылық органдардың
құндылықтары мен ... ... ... ... ... жұмсалған
меншікті қаражаттарының орнын жабуға бағытталды. Компенсациялық несиелер
жай несиелік шоттар бойынша берілді. Сондай ақ бұл ... ... ... ... шегеру жолымен жүзеге асырылады.
Айналым бойынша несиелеу әдісінің ерекшелігі ондағы несие қозғалысы
материалдық құндылықтар ... яғни ... түсу және ... ... Бұл несиелеу әдісінде жаңа ... ... ... ... ... ... қарыздың қайтарылуы уақыт бойынша ұштасып
қалып отырды. Мұнда несие төлемдік сипатқа ие ... ... ... ... ... ... және ең бастысы, заемдық қаражаттарға деген
қажеттілік туындаған кезде жүзеге асырылды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп, арнайы
несиелік шоттар бойынша беріліп отырылған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... есебінен банктік несиелік шотқа түсу
арқылы жүзеге ... ... әдіс бір ақ рет ... ... ал ... ... ... беріп отыру үшін қызмет етумен ... ... ... ... және төлем айналымын
ұйымдастыруда оның рөлі арта түсті.
Қалдық ... ... ... нарықтық жағдайға өтумен байланысты
өзінің тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші жылдардағы ... ... ... ... саны көп ... ... ... несиелеу механизмі бойынша ірі объектілерді ... ... ... өтудің объективті процесі аяқталды. Мұндай
айналым бойынша несиелеу формасын қабылдады, сондай ақ мұндай ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда мұндай
тәртіпте өнеркәсіптік, көлік, құрылыс, ауыл ... ... ... сату ... ... ... ... тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі
қарастырылады:
• Айналым бойынша несиелеу әдістері;
• Қалдық бойынша несиелеу ... ... ... ... ... ... несие несиелеу объектісіне
айналымындағы қозғалысын жалғастырып ... ... ... ... оның ... ... дейін аванстайды. Несиеге деген
объективтік қажеттілікті ұлғайту шараларына ... ... ... ... қажеттіліктің азаюына байланысты несие қайтарылады. Бұл әдіс ... ... ... ... немсе ұлғайту шараларына
байланысты үздіксіз қамтамассыз ететін, яғни үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... несие несиеге деген қажеттілік
тауарлы материалды ... және ... ... ... ... кәсіпорын өзіне қажетті құндылықтарды өзінің қаржылай
көздері есебінен сатып алуы мүмкін және ... соң ... ... ... банктен несие алуға өтініш жасайды, сондай ақ шығарылған шығындарын
өтейді. Несие бұл ... ... ... ... ... ала отырып, компенсациялау тәжірибесінде беріледі, ал қажетті
материалдарды сатып алу шығындары ... үшін ... ... ... несиелеу обьектісінің кішкене бөлігі қамтылса, ал айналым
бойынша несиелеуде несиелеу объектісі толығымен ... және ... ... ... іс ... ұштасуының
нәтижесінде айналым қалдықтық әдісі түзіледі. Мұндағы бірінші кезеңде,
несиеге деген қажеттіліктің ... ... ... берілсе, ал екінші
кезеңде, берілген несие қатаң түрде өтеледі. Бірінші кезеңде несие ... ... ... ... ... ... ... берілсе, ал екінші кезеңде, несие ... банк ... ... ... өтеледі.
Шетелдік банктік тәжірибеде несиелеудің мынадай екі әдісі қолданылады:
бірінші әдіс ... ... беру ... ... әр ... сайын қарапайым
тәртіппен шешіледі. Несие қаражатқа деген белгілі бір мақсатты қажеттілікті
қанағаттандыруға беріледі. Бұл әдіс барысында ... ... ... ... алдын ала белгіленген несиелеу шегі көлемінде беріледі. Бұл
несиелеу шегі оларға белгілі бір ... ... ... ... ... көрсету жолымен қажеттілік шараларына байланысты пайдаланылады.
Ал енді ... ... ... өткендіктен мен дипломдық
жұмысыма осы аталған банкте заңды тұлғаларды несиелеу қандай сатылардан
тұратындығын да ... ... жөн ... ... ... ... әр
алуандығына байланысты еліміздің экономикасында да әр түрлі орын ... ... ... ... де орасан зор болып несие өз кезегінде
үлкен талқылауға түсіп, жоғары тиянақтыьлықпен берілмесе банктің ... ... ... әр ... болуы мүмкін.
Заңды тұлға БТАінде несие алу үшін ең ... ... ... ... ... ... несиелік комитетте қаралып, яғни банктің жағдайына
және кәсіпорынның жағдайына қарап ... ... ... ... рұқсат берілгеннен кейін несиелік менеджерге жобаны алып ... ... ... ... заңды тұлғаның жұмысын ең алдымен
қаржылық аналитикке алып келеді.
... ... ... ... үш ... ... қарайды. Қаржылық аналитик кәсіпорынның ең алдымен пайда
мен зиянадар ... ақша ... ... ... ... ... Осы ... көмегімен кәсіпорынның несие
қабілеттігін қарайды. Бұл аталған құжаттар банктің ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Қаржылық есептілік. Кәсіборынның іс әрекетін жоспарлауға, анализ
жасауға және басқаруға ... ... үш ... ... бар.
1. Пайда мен зияндар есебі. ... ... ... Ақша ... ... есебі Cash flow
... ... ... ... келесі кезекте тәуекелді тексеру
бөліміне алып келеді. Тәуекелдерді ... ... ... ... жан ... тексеріп, және әр
түрлі жағдайда туындайтын тәуекел түрлерін қарайды. Бұл
бөлімде сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... қарастырады.
• Жобаны қарайтын келесі бөлім ол заң бөлімі, яғни жобаға
қатысты барлық құжаттарды және ... ... ... қарайды. Бұл жағдайда аталған бөлім жобаның заңды және
барлық құқықтардың қорғалуын қадағалайды.
• Ал келесі бөлім бұл кепілзатты бағалайтын ... Ол ... ... алу үшін және оған ... қойылған
мүлікті бағалайтын бөлім. Бұл бөлімде ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған бөлімдерден толықтай ... ... ... жоба ... ... жүргізген несиелік менеджер барлық
банктік құжаттарды түгендеп жобаны ... ... ... ... жібереді. Несиелік менеджер құрылған комиссяның алдында жобаны
қорғағаннан кейін несиелік комитет берілген өтініш бойынша қорытынды жасап,
несиенің ... ... ... ... ... қабылдайды.
1.3 Заңды тұлғаларды несиелеудің шет ел тәжірибесі
Еуропалық қайта құру және даму ... ... ... ... құру және даму ... несиелік линиясы. Берілген несиелік
желінің шегінде Еуропалық қайта құру және даму ... ... ... іске ... Ірі ... ... қолдау бағдарламасы
(қазақстандық ірі банктердің арасында – ... Әлем ... ... Банк,
Алматылық сауда қаржылық банкі, Центр кредит банк қатысушылары) және
коммерциялық жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнес
секторынан тұрақты және төлемқабілетті қарыз алушыларды таңдау, ... ... ... ... ... және жеке
кәсіпкерлерін қаржыландыруының тұрақты ... құру ... ... ... ... екі ... түрі берілуі мүмкін (кесте):
• Ірі корпоративтік бизнес үшін қысқамерзімді шағын несиелер;
• Қысқамерзімді экспресс-несиелер.
(Кесте 1) 2007 жылдың ... ... ... қайта құру және
даму банкінің несиелік желінің шегінде Ірі корпоративтік бизнес экспресс-
несилендіру ... % ... 1 ... ... құру және даму ... ... ... несиелері |
| ... ТӘБ ҰБ |
| |АСҚ ЦКБ ... ... | ... | ... | 25,0 |
| |23,0 28,1 ... | 29,0 |
| |28,0 27,4 ... ... ... ... | 13,9 |
| |12,2 16,8 ... | 20,7 |
| |19,7 19,2 ... ... құру және даму ... ... ... ... ... деңгейге дейін төмендеуі келесідей
шарттардың ... ... ... құру және даму ... несиелік
желісінің шегінде қамтамасыз етіледі:
• әрекет етуші кәсіпорындарға несиелердің берілуі;
• қарыз ... ... және ... ... ай сайын
өтеуі;
• қылмыстық, көлеңкелі және спекулятивті бизнестің кәсіпорындарын
есепке алмау, ... ... ... ... табиғат
өнімдерінің және бағалы қағаздардың саудасымен, ... ... ... және ... ... және ... салынған құнарлы заттардың жасалуымен,
нашақордың және қарудың өндіруімен, сауықхананың ... және ... ... құру және даму ... Ірі корпоративтік бизнесті
қолдау бағдарламасы
Шағын несиелер.
Берілген несиелік желінің шегінде ұсынылатын несиелер ... ... ... ... және ерекшелігін есепке алады.
Несиелендірудің базалық шарттары:
• Несиенің максималды сомасы – 5-тен 200 мың ... ... ... ... ... – 4 ... ... Бизнес-жоспардың жасалуы талап етілмейді.
• Қамтамасыз етумен кепілдің әрбір түрі қызмет ете ... ... ... ... сауда қорлары, жеке
мүлік).
• Ақысыз кеңес алу қарастырылады.
• Тапсырыстардың қарастырылуы және ... ... ... ... ... – 7 ... дейін.
• Несиелер қолма-қол және қолма-қолсыз формада теңгеде немесе
Америка Құрама Штаттарының долларда ... ... ... шарттарға қарамастан, алынатын пайыздық ставкалардың
биіктігі, тапсырыстардың қарастырылу мерзімдері, ... ... ... әртүрлі банк бойынша клиенттердің қызығушылығы жағына
ажыратылады.
Мысалы, Ұлттық Банк және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес индивидуалды график бойынша
пайыздарды төлеу және несиелерді қайтару мүмкіндігін береді. Ұлттық Банкте
кәсіпкерлердің екінші ... ... ... кепіл құжаттарының
рәсімделуі талап етілмейді, егер ол несиелендіру лимитінің шегінде ... Бір ... бес ... ... ... ... ... сауда
қарждылық банкі клиенттері айыппұл санкцияларының алынуысыз ... ... ... ... бар ... банктерде алынбай қалған пайданың
орнын жабу үшін ... ... ... ... ... алынады).
Несиені алған кезде 1,5 ай мерзімінде жеңілдік кезеңі әрекет етеді, бұл
кезең бойы ... ... ... асырылмайды, несиені инвестицияға
пайдаланған кезде (жылжымайтын мүлікті, құрал-жабдықты сатып алу) кезең ... ... ... ... банк ... ... өтеу кезінде 3 айға дейінгі мерзім
шамасында өтеу уақытын ұсына ... жеке ... мен ... тұлғалар
үшін экспресс- және шағын несиелермен қатар 4 жылға дейінгі 2-н 10 ... АҚШ ... ... ... ... ... ал тұрақты
клиенттерге жеңілдіктер ұсынылады.
Еуропалық қайта құру және даму банкінің несиелік желінің шегінде
несиелерді беру ... ... ... жылдамдығы (Ұлттық
Банкте 2-5 жұмыс күніне дейін) және клиенттерге ақысыз қызметтердің ... ... ... Банк пен ... ... қаржылық банкі ақысыз
қызметтердің (кеңес берудің, несиелік тапсырыстың қарастырылуы, кепілдің
бағалануы) ... ... ... ... ... қызметтерді (қаржылық
талдау, жеке және заңды тұлғаларға шот ашу, ал Алматылық ... ...... және ... ... ақысыз қызметтерін)
ұсынады.
Еуропалық қайта құру және даму банкінің несиелік желісінің шегінде
потенциалды клиенттер сапасына қатынасы ... аса ... ... Банк өткізеді. Дәстүрлі бизнеске қатынасы бойынша несиені алу үшін 3
айдан ... ... ... ал ... ... қатынасы бойынша
кепілдік қамтамасыз етудің 80% құнынан аспайтын берілетін несиелердің
көлемі ... 30%-н кем емес ... ... алушының өз қаражаттарының
міндетті салымын талап етеді. Ұлттық Банкте пайыздық ставкалар ең ... ... ... ... ... олар 4,9%, ал ... ... құрайды, бұл басқа банктерге қарағанда ... ... ... басқа банктер клиенттерді тарту мақсатында оларға қосымша
қызметтерді ұсынуы немесе ... ... ... ... ... ... ... құру және даму банкінің экспресс-несиелері.
Несиелердің берілген түрі шағын кәсіпкерлердің, ... өз ... ... ... ... ... ... түрде есепке алып отырады.
Әдетте ... ... ... және өтімді кепілі болмайды, олар бизнес-
жоспарды дұрыс құрастыра алмайды және несиенің маңызды емес ... ... ... ... ... ... Бірақ жылдамдық
және ыңғайлылық үшін төлеу керек. Сондықтан қарыз ... үшін ... ... ... ... ... кәдімгі несиелеріне қарағанда 1,5-
2,8 есе жоғары.
Несиелендірудің базалық шарттары:
- Несиенің максималды сомасы – 3-н 12 айға ... 5 мың ... ... және ... қамтамасыз етудің жасалуы талап
етілмейді.
- Несиелік тапсырыстың қарастырылу мерзімі 2-3 күннен аспайды.
Банктік комиссиялардың ... ... ... банктерде экспресс-
несиелер бойынша пайыздық ставкалар және олардың кепілдік қамтамасыз
етілуне қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ставкалар қаншалықты төмен болса, соншалықты олардың
кепілдік қамтамасыз етілуіне қатынасы бойынша талаптар жоғары болады.
Мысалы, Туран Әлем ... ... Банк және ... ... ... бұл ... бойынша кепілдік қамтамасыз етілуі талап етілмейді.
ЦБР-да ... және ... ... ... ... ... жеке мүлікпен (электр-тұрмыстық ... және т.б.), ... ... ету ... етіледі. Қосымша
қамтамасыз етілумен жеке кепілдемелер және зергерлі бұйымдар ... ... Бұл ... ... ... ... ... ставкалар
басқа банктермен салыстырғанда төмен болып табылады.
Еуропалық қайта құру және даму банкінің коммерциялық ... ... ... ... құру және даму ... ... ірі қазақстандық банктердің арасында коммерциялық
жылжымайтын ... ... ... ... ... сауда және
қаржылық қызметтер саласының кәсіпорындарының қажеттіліктеріне, ... ... ... ... ... ... ... бар ішкі
және шетел капиталына бағытталған.
Коммерциялық бизнес саласында несиелендірудің банктік
тәуекелдері ... ... тез ... ... ... ... ... болады. Бірақ, жылжымайтын мүлікке бағалардың қайта
бағалануы кезінде олар тез ... ... ... ... ... ... құру және даму банкінің желісі бойынша бизнесті
несиелендіру мерзімі – 4 жыл.
- ... ...... ... коммерциялық жылжымайтын мүліктің
құнынан 15 %.
- Бастапқы салымға түзету есебімен пайыздық ставка – ... 20,4 ... және ... 21 % ... ... ... етілуі сатып алынатын жылжымайтын мүлік ... ... ... үшін ... ... несиелендіру негізгі қарызды өтеудің жеңілдік кезеңімен несиенің
өтелуінің жеке графигін, сонымен бірге қосымша ... ... ... 100 % ... ... алу ... ұсынады. Несиені бір
уақытта немесе траншпен алуға болады.
Туран Әлем Банк АҚ Ірі ... ... ... ... және ... ... ... несиелендіруді 10
жылға дейін көтерді. Бұрын Ірі корпоративтік бизнес ... ... 4 жыл ... ... 2005 ... ... 7 жылға
дейін көтерілген. Енді несиені жұмсау мақсатына байланысты ... 10 ... ... ... ... шағын және орта бизнеске қаржы ... ... алу ... ... және сый ... ... жеңілдіктер береді.
Бұл бағдарлама бойынша:
1. негізгі қорларды сатып алуға және айналым капиталын толтыруға несиелер:
- несиелер және несиелік линиялар:
- ... ... ... ... 1,5 ... дейін;
- негізгі қорларды сатып алуға арналған 5 жылға дейін;
- Еуропалық қайта құру және даму банкінің мен ... Ірі ... ... ... 7 ... ... Еуропалық қайта құру және даму банкінің бағдарламасы бойынша экспресс
несиелер;
- Овердрафт 15 күнге дейін
2. Халық аралық ... ... ... ... KFW, Asian Development Bank, Islamic Development Bank несиелік
линиялары 4 жылдан 10 ... ... ... ... ... ... қаржыландыру 10 жылға
дейін.
3. Құжаттық операциялар:
- ... ... ... және орта бизнес үшін несиелер және несиелік линиялар.
Мақсаты бойынша қолдануы:
o айналым капиталын толтыруға және сауда келісімдерін жүзеге асыру;
o материалдармен шикізатты ... ... ... ... ... ... ... құралдарын сатып алу.
Кесте 2 Несиелік линияның негізгі шарттары
| ... ... ... ... ... |450 млн ... |3 млн ... ... ... ... ... |60 айға ... ... ... құру және даму банкінің сайты ... ... ... негізгі қарызды жабуға арналған график.
Еуропалық қайта құру және даму банкімен бірге шағын және орта ... ... ... ... 3 ... линияның негізгі шарттары
| ... ... ... ... ... |26 млн ... |200 000 ... деін |
|Несие мерзімі |84 айға ... |84 айға ... ... қайта құру және даму банкінің сайты ... ... және ... ай ... тең ... ... ... қайта құру және даму банкінің бағдарламасы бойынша ... ... ... Несиелік линияның негізгі шарттары
| ... ... ... |
|Несие сомасы |650 000 ... |5 000 ... ... |
|Несие мерзімі |12 айға ... |12 айға ... ... ... құру және даму ... ... ... ... ... ... және ... ... еңбек ақыны төлеу және ағымдық салық төлемдерін төлеу.
Кесте 5 ... ... ... ... ... |
| ... және ... сатып алу, |
|Мақсатты қолданылуы ... ... ... , ... ... |
| ... және тағы басқа шаруашылық |
| ... ... ... ... ... |3 ай ... ағымдық шоты бойынша |
| ... таза орта ... ... |
| ... 20-40% ... ... ... 12% ... жоғары |
|Несие ... |15 ... ... ... қайта құру және даму банкінің сайты ... ... ... кепілсіз несиелендірі мүмкіншіліктері;
o рәсімдеудің тез жүргізілуі.
Ірі корпоративтік бизнесті Asian Development Bank несиелік ... ... ... ... ... ... және ... өнімін қайта өндіру үшін құрал жабдықтарды сатып алуға арналған,
сонымен қатар қажетті айналым қорларын қаржыландыру.
Инвестицияны қолдану мүмкіншіліктері:
- 60 % ... ... ... 40% ... ... құрал жабдықтарын сатып алуға арналған.
Кесте 6 Несиелік линияның негізгі шарттары
|Несие сомасы |25 000-750 000 ... ... ... ... |60 айға ... |
| ... ... |Несиенің ... ... 2 |
| ... ... ... ... өтеу |Тең жарты жылдық төлемдермен ... ... құру және даму ... ... ... ... ... ... 250 адам ... жұмыскерлер санының Ірі корпоративтік ... ... ... үлесі кем дегенде 50%
- кәсіпорынның активтері кемінде 10 млн доллар;
- өтімді кепілдіктің мүлігі.
Кесте 7 ... ... ... шарттары
|Несие сомасы |35 000 ... ... ... ... |10 ... ... |
| ... ... |3 ... ... ... қарызды және сыйақыны өтеу |Тең жарты жылдық төлемдермен ... ... ету | ... ... және т.б. ... |
| ... ... ... ... ... өнеркәсіп тауарларын және құрал жабдықтарды сатып
алу.
Негізгі қаржыландыру шарттары: несиенің мерзімі 2 ... 10 ... Өнім ... ... бойынша тәуекелді төмендету, ... ... ... ... ... кезіндегі көмек.
Негізгі шарттар: Туран Әлем ... ... ... несиелік
линиясынан төмен пайыз бойынша қаржы тарту.
Артықшылықтары:
- келісімнің барлық кезеңдерінде қызмет көрсетуі;
- келісім-шарттардың сараптауды жүргізу;
- тауарды жеткізуде ... ... ... ... ... ... ... Ірі корпоративтік бизнесті
несиелендіру ... 10 ... ... ... бұл ... және орта
кәсіпкерлік үшін оң шарт. Яғни несие алу мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... өз кәсіпорындарын кеңейтуге және ... ... ... ... Бұл бағдарлама Қазақстан экономикасының әрі
қарай дамуына және өз өнімін шетелге шығаруға мүмкіндік береді. Ол біз ... ... ... ... ... ... Қоғам «БТАінің» тәжірибесі негізінде заңды тұлғаларды
несиелеуді талдау
2.1 ... ... ... деңгейлі банктердің несиелік
қызметін талдау
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бүгінде елімізде орналасқан ... 18-і ... ... ... ... банк ... ал резидент
емес болып табылатын банктердің саны 26 ... ... ... ... ... жетуіне басқа мемлекеттердің қаржылық
жүйесі септігін тигізді. Және бүгінде біз өз ... ... ... әлемдік қаржылық жүйемен байланыстырғалы отырғанда мұндай ... ... ... Ал ... ... нарықтың заңына сәйкес банктер өз
қаражаттарын салуға сенімді, несиеқабілетті клиенттерді іздестіретіні
айтпаса да ... ... шет ... немесе ТМД елдерінде еліміздің
көптеген ірі банктері ... ... ... ... ... ... Қадағалау Агенттігінің мәліметтеріне сүйенсек ... ... ... 17 ... ие.
Және бұл жерде территория ешқандай роль атқармайды. Енді ... ... ... ... біз ең алдымен мына сұраққа жауап
беруіміз керек: бүгінде Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі ... ... ... ... ... банктер секілді қызмет көрсете алады
ма, көрсете алса қандай деңгейде, осыған жауап іздеуіміз керек. Бұл жерде
мен тек ... ... ... ... деп ... жоқ ... ақ ... ақшаға қол жеткізуін тілге тиек етпекпін. Бұл өз ... ұзақ ... ... ... ... Ал ... екінші деңгейлі банктерінің меншікті капиталының өсу динамикасына
қарасақ бұл біршама көңілге қаяу ұялатады. Және біздің ... ... ... ... ... ... ... да
келмейді. Бұған қарсы айтар жауабым да бар, Иә, ... ... ... банк ... ... ... басталып,әлі жас, бірақ бұл
жерде осындай аз уақыттың ... ... ... ... ескере
кетпеуге болмайды. Елдегі банктердің ... ... бес ... 10 ... дейін өсті, ал меншікті капиталы 11 ... ... ... ... ... ... қаражаты 10 есеге өсті.
Енді әлмдік банктердің бәсекеқабілеттігін қарастыратын болсақ, бұл
жерде айта кетер жайт, ... ... ... ... ... ... үшін ... бағыттарға бағытталған бәсекелестік стратегиясы ... яғни ... банк ... көрсетілетін қызметтің сапасын
жоғарылату, шығындарды азайту, қаржылық ... бір ... ... ... ... өзінің инфрақұрылымын кеңейту, капитализацияны жоғарылату,
және негізгі көрсетілетін қызметке бағаны төмендету ... іс ... ... ... ... ... стратегиясының арқасында елде
қаржылықтұрақтылыққа жетіп, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... біз ... әлі
әлсіз екенін, нәзік тұстарының бар екенін байқаймыз. Мәслен ... ... ішкі ... мұқтаж болып отыр және елдегі
ипотекалық бағдарламаның күрт ... ... ... ... ... кезеңінде өзінің бәсекеқабілеттілігін арттыру үшін, ... ... ... ... ... ... тәуекел
түрлерінен, диверсификациядан, экспансиялаудан, тәуекелді жіктік бөлімдерге
бөлуден бөлек тағы да тек ... елде ғана емес ... ... шетел
банктерінде де кездесетін өтімділік пен төлемқабілеттік секілді санаттарын
да қолдануы тиіс. Мынау әлемдік нарықтағы экономикалық ... ... және тез ... ... бұл ... тез арада нарық ыңғайына
бейімделуге мүмкіндік береді. Сондай ақ еліміздің коммерциялық ... ... ... ... тығыз байланыста болуы тиіс,
мұның өзі әлемдік экономиканың ... ... ... болжап септігін
тигізер еді.
Бұл жерде айтайын дегенім бүгінде банктерге нарыққа ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрғыда анализ жасайтын
аналиткалық ... ... ... ... ... ... ... аталған еліміздің коммерциялық банктері несие
нарығында заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетумен айналысады. ... ... ... ... ... ... болғандықтан
мен заңды тұлғаларды несиелеудің экономика үшін маңызына тоқтала кетпекпін.
Мәселен қазір заңды тұлғаларды несиелеу кәсіпорынның көлеміне байланысты ... ... ... кіші, орта және үлкен (корпоративті). Мен
қарастырып ... ... ... кіші және орта ... ... АҚШ ... дейін қаржыландырылып одан жоғары қаржыны талап ететін
кәсіпорындарды корпоративтік бөлімге жатқызады.
Бұл тұрғыда осы аталған ... ... ... экономикамызға
қандай септігін тигізеді: заңды тұлға ол ЖШС, ААҚ, ЖАҚ және ... ... ... ... ... айналысатын іс әрекеттері де сан алуан
мәселен бірі қызмет ... ... ... бірі өнім ... айналысуы
мүмкін, яғни бұлардың бәрі еліміздің экономикасының кішкентай болса да
құрамдас бөлігі ... ... Бұл ... несиемен қамтамассыз ете
отырып банктер елдегі экономика сатысын күн санап өрістетуде.
Мен жай ғана ... ... ... ... үшін ... алып ... келіп отыр. Банктер осыдан төрт бес ай бұрын
өткен елдегі экономикалық ... ... ... ... ... ... қаржылар құрылыстың алматы қаласының өзінде өте үлкен ... ... ... ал сол ... ... мемлекеттен немесе
мемлекетке жартылай тиесілі банктерден қаржыланатын құрылыс компанияларынан
басқа комипанялардың іс ... ... жай ... ... ... ... емес.
Ал бүгінгі таңдағы еліміздегі банк секторының ... ... ... ... ... екінші деңгейлі 35 банк жұиыс жасайды,
оның 34 банкі, 34 филиалы 366 кассалық есеп ... ... ... ... 8 Банк ... ... секторының құрылымы ... ... ... ... ... саны |33 |35 ... 100% ... |1 |1 ... деңгейлі банктердің |324 |352 ... саны | | ... есеп ... ... |1489 |2000 ... ... банктердің шетелдегі|22 |17 ... | | ... ... емес ... |26 ... | | ... ... ... мүше |32 |33 ... саны | | ... ... ... ... |9 |10 ... ... саны | | ... ... ... ... 2007 ж ... кезде банктердің стандарты несиелерді портфелі ... ... ... 52.7% дан 42.6% ға ... ... ... 45.7% дан 56% ға ... ұлғайды, үмітсіз несиелер 1.4% ды құрады.
Төмендегі кестеде мен елдегі коммерциялық ... ... 2008 ... 2007 ... бас ... және ... кезеңіне
жасалған қорытындысын ұсынып отырмын. Мұнада біз бір жыл ... ... ... ... ... ... барын
көреміз.
Мәселен банктердің жыл басынан жыл соңына қарай қалай және қандай
бағытқа өзгергенін түсінеміз.
Кесте 9 ... ... ... ... ... сапалық|01.01.2007 |01.12.2007 ... | | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... | ... | |
| ... | ... | ... ... ... |5991,8 |100 |8806 |100 ... ... |3154,4 |52,7 |3750,6 |42,6 ... несиелер |2743,4 |45,7 |4932,8 |56 ... ... ... |2332 |38,9 |3730,4 |42,4 ... | | | | ... санаттағы күмәнді |109,8 |1,8 |579,7 |6,6 ... | | | | ... ... ... |214,7 |3,6 |395,9 |4,5 ... | | | | ... ... күмәнді |38,1 |0,6 |127,7 |1,4 ... | | | | ... ... ... |48,8 |0,8 |99,1 |1,1 ... | | | | ... несиелер |94 |1,6 |122,7 |1,4 ... ... ... ... 2007 ж ... ... деңгейлі банктерінің ссудалық портфельдерінің сапалылығы
01.01.2007
ҚР екінші деңгейлі банктерінің ссудалық портфельдің сапалық 01.12.2007
|Банк секторының кірістілігі ... ... ... ... ... ... ... |553 |1119,8 |2 ece ... ... ... |300,9 |590,8 |96,3 ... ... таза ... |252,1 |529 |2,1 ece ... ... емес кірістер |229,8 |497,4 |2,2 ece ... ... ... емес ... |419,1 |772,9 |84,4 ... қатысты емес таза пайда |-189,3 |-275,5 |45,5 ... ... |0,7 |0,2 |-57,1 ... ... салықты төлегенге |63,5 |253,9 |4 ece ... ... | | | ... ... ... мөлшері |18,3 |46,5 |2,5 ece ... ... ... ... |45,2 |207,4 |4,6 ece ... ... | | | ... ... ... ... 2007 ж ... жылдың 1 желтоқсанынан еліміздің 3 үлкен банкінің активтері
57,9% дан 58,6% ға ... ... ... ... арасындағы үлес салмағы
58,8% дейін өсті. Ал банк секторындағы несие мөлшері 60,6% ға ... ... ... ... 63,6% осы 3 лкен ... ... 10 ... үш ірі банктің көрсеткіштері
|Осы үш банктің банктік сектордағы үлесі |01.01.2007 ... ... ірі ... ... |57.9 |58.6 ... ірі ... міндеттемелері |58.6 |58.8 ... ірі ... ... ... |54.6 |56.7 ... ірі ... ссудалық портфелі |58.3 |60.6 ... ірі ... ... |58.9 |64.3 ... ... |62.9 |64.5 ... ... |44.6 |63.6 ... ... ... журналы 2007 ж ... ... ... ... мына кестеден көруімізге болады.
|Банктің ... ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |3250.6 |3747.2 |4612 |5870 |7453 |12464.1 ... ЖІӨ |25.1 |30.6 |36.3 |45.8 |60.6 |92.6 ... | | | | | | ... |15.9 |19.1 |23.6 |30.9 |41.1 |70.7 ... ЖІӨ | | | | | | ... | | | | | | ... ... |4.3 |5.1 |5.9 |7.9 |14.1 ... ... | | | | | | ... |15 |18.6 |21.1 |27.4 |33.9 |51.2 ... ЖІӨ | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... журналы 2007 ж ... ... ... ... ... ... қарыз бойынша
банктердің экономикаға берешегі 2007 жылдың қаңтары бойынша 2006 жылдың
желтоқсанымен ... ... ... 4803,6 млрд. теңгені құраған.
Ал ұзақ мерзімді несиелер 3%-ға өсіп 3552,3 млрд. теңгені ... ... ... ... ... ... 1251,3 млрд. теңгені құрады. Сонымен
ұзақ мерзімді несиелердің салмағы 72,8%-дан 74%-ға дейін өсті.
Заңды тұлғаларға берілген несие көлемі ... ... ... ... млрд. теңгені, ал жеке тұлғаларға берілген несие көлемі 3,8%-ға өсіп
1598,5 млрд. теңгені құрады. Сонымен жеке ... ... ... көлемі
32,5%-дан 33,3%-ға өсті.
Ал 2007 жылдың қаңтар ... кіші ... ... ... ... ... желтоқсан айында берілген несие 2,4%-ға өсіп 882,5 млрд.
теңгені ... ... ... ... 2006 жылдың желтоқсан айымен салыстырғанда
жеке тұлғаларды несиелеу 18%-дан 18,7-ға, ал заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... жағдай: Негізгі қарыз бойынша
банктердің экономикаға берешегі 2007 жылдың шілде айында 2007 ... ... ... (ал жыл басынан бері 46,6%-ға) өсіп 6875,9млрд.
теңгені құрады.
Ұзақ мрзімді ... 6%-ға ... 5428,6 ... ... ал ... несиелер 0,1%-ға өсіп 1447,3 млрд. теңгені құрады. ... біз жеке ... ... ... ... 78%-дан 79%-ға артқандығын
көреміз.
Заңды тұлғаларға берілген ... ... ... өсіп 4483,3 млрд.
теңгені құрады, ал жеке тұлғаларға берілген несие 7,4%-ды ... ... ... ... келе біз жеке ... берілген несиенің 33,9%-
дан 34,8%-ға өскендігін көреміз.
Ал 2007 жылдың шілде ... кіші ... ... ... ... салыстырғанда 6,3%-ға өсіп (ал жыл ... бері ... ... ... ... ... ... айында 2007 жылдың маусымымен салыстырғанда 16,7%
ұлттық ... 12,8% жеке ... ... ... ... 16,7%, ал ... тұлғалар 12,8%-дан 13%-ға өсті.
|Кесте 11 2007 жылдағы несие нарығындағы жағдай ... ... ... ... |Қарша |
|Заңды тұлғаларға берілген несие көлемі |3205,2 |4483,3 |4591,1 |4640,7 ... ... ... несие көлемі |1598,5 |2392,6 |2526,9 |2572,9 ... ... ... журналы 2007 ж ... ... ... ... жағдай
Қыркүйек айындағы несие нарығындағы жағдай: ... ... ... ... ... 2007 ... ... 2007 жылдың
тамызымен салыстырғанда 0,2%-ға кеміп (жыл басынан бері 51,7%) 7118 млрд.
теңгені құрады.
Ұзақ ... ... ... ... 5607,8 млрд. теңгені құраса, ал
қысқа мерзімді несие 0,1%-ға кеміп 1510,2 млрд. ... ... ... ... ... ... ... айымен салыстырғанда өзгермеген 78,8% ды
құрады.
Заңды тұлғаларға берілген несие қыркүйек ... ... ... 4591,1
млрд. теңгені, ал жеке тұлғаларға берілген несие 0,1%-ға артып 2526,9 млрд.
теңгені құрады. Сонымен жеке тұлғаларға берілген ... ... ... ... ... ... ... кіші кәсіпкерлікке берілген несие
мөлшері қыркүйек айында ... (жыл ... бері ... кеміп 1461,2
млрд. теңгені құрады.
2007 жылдың қыркүйек айында 2007 тамызымен салыстырғанда ... ... ... ... ал ... ... ... несиенің
сыйақы мөлшерлемесі 13,5%-дан 14,4%-ға жетті.
Қараша айындағы несие нарығындағы жағдай: Негізгі қарыз ... ... ... 2007 ... ... ... салыстырғанда
қараша айында 1,3%-ға (ал жыл басынан бері 53,8%) өсіп 7213,6 млрд. теңгені
құрады.
Ал ұзақ ... ... 1%-ға ... 5664,2 ... ... ... ал
қысқа мерзімді несиелер 2,6%-ға өсіп 1549,4 млрд. теңгені құрады. Сонымен
ұзақ мерзімді несиелердің салмағы ... ... ... ... ... ... ... қазан айында 1,1%-ға өсіп
4640,7 млрд. теңгені, ал жеке ... ... ... 1,8%-ға өсіп 2572,9
млрд. теңгені құрады. Сонымен жеке тұлғаларға берілген несие мөлшері 35,5%-
дан 35,7%-ға өсті.
Ал 2007 жылдың ... ... кіші ... ... ... ... салыстырғанда 2,5 есеге (жыл басынан бері 74%-ға) өсіп 1497,9
млрд. теңгені құрады.
2007 жылдың қазан айында 2007 ... ... ... ... ... мөлшерлемесі ұлттық валютада жеке тұлғаларға 18,7%-дан 18,1%-
ға кеміп заңды тұлғаларға 14,4%-дан 14,7%-ға артты.
|Кесте 12 2007 жылдағы несие ... ... ... ... ... ... ... |
|Заңды тұлғаларға берілген несиеің сыйақы |12,9 |13 |14,4 |14,7 ... | | | | ... ... ... несиенің сыйақы |18,7 |16,7 |18,7 |18,1 ... | | | | ... ... ... ... 2007 ж ... ... несие нарығындағы жағдай
|Кесте 13 2007 жылдағы несие нарығындағы жағдай ... ... ... ... ... |
|Заңды тұлғаларға берілген несиенің өсу |3205,2 |1278,1 |107,8 |49,6 ... | | | | ... ... ... несиенің өсу |1598,5 |794,1 |134,3 |46 ... | | | | ... ... банктері журналы 2007 ж ... мына ... мен ... ... ... былтырғы, яғни 2007 жылдың
төрт кезеіне бақылау жүргіздім, бұл жерже мен әр ай ... мен ... ... ... ... мөлшерде өзгеріп отырғанын көрсеткім
келді. Ал бұл жердегі ... осы ... ... ... ... алынды. Мәселен жыл басында берілген несиенің көлемі 3205,2 млрд.
теңге көлемінде болса келесі қаралып отырған айда бұл ... ... ... ... төмендеп және уақыт өте мұндай төмендеулер арта
түскенін байқап ... Мұны мен ... ... ... ... сәл ақ ... болғанынан байқаймыз.
2007 жылдағы несие нарығындағы жағдай
2.2 Заңды тұлғаларды несиелеуде лизингті қолдану
Лизинг сөзі «to lease» ... ... ... «жалға беру»
дегенді білдіреді. Лизингтің жалға ... ... ... ... ... ... жалға беруші және алушы болса, ал лизингте үш қатысушы:
лизинг беруші, лизинг ... және ... ... бұл ... ... өзіне тиесілі құрал ... ЭЕМ, ... ... өндіріске, сауда саттыққа және
қоймаға арналған құрылғыларды лизинг алушыға лизингтік төлем төлеу
шартымен, белгіленген ... ... ... қарастыратын жалға беру
шарты.
Банктердің лизингтік операциялары несиелік операциялармен ұқсас болып
келеді. Алайда, лизингтің несиеден бір айырмашылығын келісімшартта
төленген төлемдер төленіп, ... ... ... де ... ... берушінің меншігінде қала беруінен көруге болады. Ал
несиеде банктің меншік ... ... ... ... ... кепілдігі
қалады.
Лизингтік мәмілелердің бірнеше түрлері бар. Барлық лизингтік
операциялар екі түрге бөлінеді: Шұғыл және қаржылық лизингтер.
1. Шұғыл лизинг бұл мүліктің қызмет ету ... ... ... ... ... және ... ... толық
өтемеуін сипаттайды.
2. Қаржы лизингі бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының
мерзімі ішінде өзінің толық амортизациялық ... ... ... өзін өзі ... ... ... ... отандық және халықаралық тәжірибеде қолданылатын
мынадай түрлері бар:
Ішкі лизинг бұл оның қатысушыларының бір елден ... ... ... ... бір ... ... барлық тараптардың әр елден болып
келуін сипаттайды.
Сыртқы лизинг экспорттық және импорттық болып бөлінеді. Экспорттық
лизингте шетел лизинг алушысы болса, ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияның лизинг операцияларын жүзеге асыру үшін
қаражаты жетпей қалатын жағдай да болуы мүмкін, онда ол несие алады. Мұндай
операцияны ... ... ... ... ... деп атайды.
Тәжірибе көрсеткендей, лизинг бойынша жасалатын мәмілелердің 85%-ға жуығы
қаражат ... ... ... ... тиеді. Лизинг беруші лизингке
беретін активтер құнының 80%-дай мөлшерінде бір немесе бірнеше несие
берушілерден ұзақ ... ... ... ... лизингтік төлемдер мен құрал
жабдықтың өзі несиені қамтамассыз ету құралы болып табылады.
Лизингтің артықшылықтары мен кемшіліктері. Лизингтің ... ... ... оның ... ... мынадай
артықшылықтарының болуына байланысты:
• Лизинг көмегімен кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды
несиелеуге ... Бұл ... ... мәміле жасалған мерзім
бойынша лизинг обьектісі лизингке берушінің меншігінде қалады
да, лизинг алушы банкротқа ұшыраған жағдайда несиелік тәуекел
деген болмайды нақтырақ айтқанда, ... ... бұл сол ... жлға алуды жалғастыратын басқа кәсіпорын іздестіруге
кетеді.
• Лизинг 100% ға ... ... яғни ... ... ... ... меншікті капиталын жұмсамай ақ, жаңа құрал
жабдықты пайдалана отырып, ... өнім ... және ... мүмкіндік береді.
• Кәсіпорынға мүлікті несиеге сатып алғаннан, лизинг ... ... ... бұл ... ол ... ... ретінде болады.
• Құрал жабдықтың лизинг берушінің меншігінде ... ... ... ... ... ғана ... ... салықты жалға берушінің өзі төлейді. Сөйтіп
лизинг алушы ... ... ... ... ... ... қарағанда, несиенің мақсатты
пайдалануына ешқандай да қадағалау ... ... тән ... ... Жалға алушы құрал жабдықтың қалдық құнының жоғарылауынан ештеңе
ұтпайды.
• Ұйымдастырудың күрделілігі.
• Лизинг құны несиеге қарағанда жоғары, ... та ... ... ... тәуекелдің лизинг берушінің басында
болатынын ұмытпауымыз керек, сондықтан да ол ... ... ... үшін ... көбірек алуға тырысады.
Лизингтік келісімшарт. Лизинг бұл ... ... ... ... ... ... үш келісімшарт жасалады:
1. лизинг беруші мен лизинг ... ... ... ... мен ... ... лизинг алушы мен банк арасында
Әдетте, мәмілеге келу алдында ... ... ... ... ... ең маңыздысы, бұл келісімшарт соңында құрал жабдықтың
белгілі бір қалдық құнының қалуы. Ол үшін ... ... ... ... ... болуға тиіс. Лизингті алушы өзінің қаражаты есебінен
лизинг затын әртүрлі тәуекел жағдайлардан ... және ... ... полисінің куәландырылған көшірмесін береді.
Іс жүзінде кез келген лизингтік келісімшарт мынадай элементтерді
қамтуға ... ... ... мерзімі
3. Лизингке алу мерзімі
4. Тәуекелдер, жауапкершілік, техникалық кепілхат
5. Құрал жабдықты пайдалану
6. Зиян, қолайсыз жағдайлар.
7. Сақтандыру
8. Лизингтік төлемдер, ... ... ... үшін ... ... Сатып алу мүмкіндігі
11. Күту, жөндеу және жаңарту
12. Келісімшартты бұзу шарты
13. Салықтар, баждар
14. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... берушінің меншікті құқығы
17. Құрал жабдықты қайтару
18. Даулар мен арбитражды қалыпқа келтіру
19. ... ... ... ... беру міндеттемесі
21. Тараптардың қолдары
22. Тараптардың орналасқан жері
23. Қосымша
24. Қалдық құнын ... ... ... ... ... ... ... 1989 жылдан бастады.
Еліміздегі лизинг мынадай жолдармен қалыптасқан:
1. аймақтық ... ... ... және «Қазконтракт»
корпорацияларының жүргізілуіндегі жалға беруге ... және ... ... ... орындар және агроөнеркәсіп
кешеніндегі облыстық және аудандық жабдықтау ... ... ... ... ... ... жаңадан құрылған арнайы лизингтік фирмалар.
4. лизингтің халықаралық формалары экспортты, импорттық және басқа
да шетелдік фирмалармен бірлескен ... және ... ... ... ... ... ... бәрін ескере отырып мен қазіргі кездегі көршілес
мемлекеттермен салыстырғандағы еліміздің алатын орнын көрсете кеткім ... ... ... ... ... және лизингтік операциялар туралы
мағлұмат әлі де болса толық түрде жетпегендігін ескерсек бұны біз ... деп ... ... 21 ТМД ... лизингтік компаниялар саны
|Ресей |96,056 ... |2,858 ... |0,703 ... |0,369 ... |0,005 ... |0,008 ... дағы ... ... лизингтік операциялардан елдердің алатын
үлесі.
Келесі қадамы ретінде лизинг ... ... ... ... «Қаржы лизингі туралы» ҚР заңның ұзақ мерзімді лизингтің ... ... ... ... ... лизингтік төлемдердің қайтатындығына кепілдеме
беру, лизинг жобаларына қатысушылар арасында тәуекелді бөлу арқылы әр ... ... ... ... ... ... ... беру және
сақтандыру жолымен, кей ... ... ... ... ... ... үлкен күрделі қаржы жұмсалымын талап ететіндіктен ... ... ... отырып жүзеге асырады.
Ал елдегі лизингтік копаниялардың қалай ... ... ... ... жатқанын төмендегі диаграммадан көруімізге болады.
Елдегі лизинг компанияларының өсуі
«БТАінің» лизинг беру жолдары. БТАі бүгінгі ... ... ... тек ... ғана ... қана қоймай сонымен қатар заңды
тұлғаларды лизингтік операциялармен несиелеуде де ... ... Сол ... ... ... ... байланысты БТАі бөлек
ТӘБ ORIX атты еншілес лизингтік компания құрды.
ТӘБ ORIX те лизингкке құрал жабдық алу үшін мынадай ... ... ... ... ... ... ... Басқарушының анкетасы
• АҚ арналған құжаттар
• ЖШС арналған құжаттар
... ... ... ... ... ... ... келісімшарт субьектілері:
• Лизинг беруші
• Лизинг алушы
• Сатушы
• Сақтандыру компаниясы
• Кедендік ... ... әр ... ... ... және ТӘБ ORIX
Жобаны қарайды, бекітеді және екі жаққа да тиімді лизингтің шарттарын
қарастырады.
Сатушы және ТӘБ ORIX
Бұл жерде екі жақ бір ... ... жол ... яғни ... ... тез ... мүмкіндік алады.
Сақтандыру компаниясы және ТӘБ ORIX
Мұнда жобаның әр түрлі тәуекелдері жете қаралып, ескеріліп және бір
келеңсіз жағдай туа ... ... ... қайтуын қамтамассыз етеді.
Кеден және ТӘБ ORIX
Кедендік баждарды мейлінше аз төлеу үшін келіссөдер ... ... ... ... ... қол жеткізеді.
1. Клиенттің банкке өтініші
2. Лизинг алушы мен лизинг берушінің бір бірімен ... ... ... ... ... Келісімшартқа отыруы
5. Лизинг алушының авансты төлеуі
6. Мердігерлермен есеп айырысу
7. Құралды жеткізіп беру
3 ... ... ... заңды тұлғаларды несиелеудегі
проблемалары мен дамыту жолдары
3.1 ... ... ... проблемалар
Банк жүйесі еліміздің экономикалық әлеуметтік дамуының белсенді
тұтқасына айналып қоймай, бұхара халықтың да өмір ... ... ... ... банктер адамдардың қаржы және тұрмыс ... ... ... ... толығымен өтеуде.
Соңғы жылдардың ерекшеліктерінің бірі банк бизнесі құрылымының
өзгерісі болды. Банк ... ... ... клиенттермен
жұмыс басымды болса да, бөлшек сектор жұмысы ... ... ... ... ... ... ... қарағанда халыққа заем беру
көлемі неғұрлым көбірек өсуде.
Сол сияқты несиелеудің озық ... ... ... ... өмірінің деңгейінің жоғарылауы себебінен болуда. ... ... ... ... ... тұтыну несиесін
беруде сауда, қызмет көрсету жүйелерінің көмегіне де ... ... ... ірі азық ... емес ... ... ... сату
салондарында банк филфалдарының қызмет көрсету орындары орналасқан. Банк
жүйесінің технологиялық жетістіктерінің бірі қарыз ... ... тез ... ... мүмкіндігінің болуы, соның нәтижесінде
кепілдіксіз несиені 15-20 минутта беруі.
Осы арада тұтыну несиесін жүзеге асыруда банк ... әр ... жеке ... ... ... мағынасы орасан зор екендігін айта
кеткен жөн. Жоғары дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... Қазақстанда арнайы заң қабылданса
да, ондай құрылымдар әлі толық ... өз ... ... ... ... ... банктер тек қана ... ... ... ... ... ... ... пайыздық ставканың
төмендеуі жағдайында пайдалылықты жоғарылатуға қолдану. Мысалы, қазіргі
кезеңде ресми ақпаратқа сәйкес заңды тұлғаларды ұлттық ... ... 13-14 ... ... ... дәл ... несиелеу ставкасы
жылдық 20 пайыз шамасында. Шындығында, банктердің міндетті түрдегі қосымша
қызметтерін қоса алғанда ... ... ... ... болады.
Осы ретте бөлшек несиелеу серпілісінің ... ... ... де ... ... болады. Жекелегенде, тұтыну несиесінің
жылдам дамуы инфляция деңгейінің өсуіне ... рас, ... ... ... ... ... сатып алынуда. Мұндай жағдай отандық
өнеркәсіптің азық ... емес ... ... ... салдарынан
қалыптасқан.
Ипотекалық несие көлемінің көбеюіне келетін ... оның да ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігі тұрғын үй
құрылысына жұмсалса, екіншісі жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... несиенің көбеюі пәтерлердің бағасының шапшаңырақ
жоғарылауына, басқа елдерден әкелінетін құрылыс ... ... ... ... ... ... үшін де ипотекалық несиелеудің
тәуекелдігі басымдығы болатындығын айта ... жөн. ... ... ... ... ... ... алынатын жылжымайтын мүлік
саналады. Осы ретте, бағаның шұғыл түсіп кету ... ... ... ... ... ... бірге несие алған уақытта жаңа
салынып жатқан кепілдіктегі ... ... ... ықтималын ескерген
жөн. Мұның өзі банк мекемелерінің қызметтегі қауіп қатер деңгейінің өсуіне
әкеліп соғады.
Ипотекалық несиелердің қолма қол ақшамен, ... ... ... ... құжаттарсыз берілуі де орын алады.
Әрине экономиканың озық дамуы несиелеу процесінің белсенділігісіз
мүмкін ... сол ... ... нақты секторына қаражат тарту
қоғамымыздың приоритетті міндеттерінің бірі болып ... ... өсу ... ... ... онда оның ... ұлғаюы
жалғастырылатынын айту керек. Дегенмен, қаржылық делдалдық деңгейінің өсу
серпінінң біраз бәсеңдейтінін болжауға болады. Несиелендіру қарқынының
баяулауы ... ... ... ... бірі ... сол ... ... алу құнын жоғарылату ... ... ... әсер ... ... несиелеу жаңғырығы көптеген отандық банктерге
әсер еткені ешкімге де құпия емес, ол банктер ... ... ... ... байланысты мынаны атап өткім келеді, отандық банктердің
басым ... ... ... және ... ... ... ... жағдайлар банктер үшін қауіп төндірмейді. Мұны ... ...... ... ... ... қатаң
жүйесі түзілген, ол қаржы дағдарысының келеңсіз салдарларын жұмсартуға
мүмкіндік береді.
Американың ипотека секторындағы дефолтқа ... ... ... ... әлемдік қаржы нарықтарында белгілі бір проблемалар
туғызды, ол өз кезегінде ел ішіндегі қаржы ахуалына да ... әсер ... ... ... өзгешелігі, қазақстандық нарық әлемдік қаржы
нарықтарындағы келеңсіз ахуалды жылдам ... Бұл ең ... ... ... ... ... ... сыртқы
қарыз алушылар болып табылатындығымен байланысты.
Отандық банк секторындағы жағдай соншалықты қиын деп ... ... ... ... ... ... ішкі ... Менің ойымша, отандық қаржы институттары қалыптасқан жағдайды
еңсере алады, өйткені Қазақстанның қаржы жүйесі посткеңестік кеңістікте
таңдаулылардың бірі деп ... ... ... “сілкіністердің” болуы банктер үшін пайдалы
да, өйткені олар басқару жүйесі мен тәуекелдерді бағалауда ... ... және ... ... ... ... ... болдырмауға мүмкіндік береді.
Қаржы әлемі аса қатал екендігін әрдайым есте ... ... банк ... жылдар бойы жиғаныңды бір сәтте жоғалтып алуға болады.
Сөз жоқ, банктерге әлемдік ... ... ... ... үшін ... ... қажет.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Қаржылық Қадағалау
Агенттігінің мәліметтеріне ... ... ... ... орналасқан 35
банктің 18-і шетел капиталының қатысуымен құрылған банк ... ал ... ... ... ... саны 26 ... тұр.
Ал бұлбанктердің мұндай дәрежеге жетуіне басқа мемлекеттердің қаржылық
жүйесі ... ... Және ... біз өз қаржы жүйемізді ғаламдану
кезінде әлемдік қаржылық жүйемен байланыстырғалы отырғанда ... ... ... ... Ал ... ... нарықтың заңына сәйкес банктер өз
қаражаттарын салуға сенімді, ... ... ... да ... ... шет елдерде немесе ТМД елдерінде ... ірі ... ... ... еншілес банктерін ұстап отыр.
Қаржылық Қадағалау Агенттігінің мәліметтеріне сүйенсек бүгінде ... ... 17 ... ... бұл жерде территория ешқандай роль атқармайды. Енді банктік
бәсекеқабілеттік жайлы айтар болсақ біз ең ... мына ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктері
әлемдік нарықта қызмет көрсетіп жүрген банктер секілді қызмет көрсете алады
ма, көрсете алса қандай ... ... ... ... ... Бұл ... тек ... қызмет жайлы айтайын деп отырғаным жоқ сондай ақ ... ... қол ... тілге тиек етпекпін. Бұл өз кезегінде
банктердің ұзақ мерзімді ... ... ... Ал ... екінші деңгейлі банктерінің меншікті капиталының өсу динамикасына
қарасақ бұл ... ... қаяу ... Және ... ... ... ... қаражатын әлемдік банктермен салыстыруға да
келмейді. Бұған қарсы айтар ... да бар, Иә, ... ... ... банк ... ... беріден басталып,әлі жас, бірақ бұл
жерде осындай аз уақыттың ... ... ... ... ескере
кетпеуге болмайды. Елдегі банктердің активтері айналдырған бес ... 10 ... ... ... ал ... ... 11 ... дейін өсті. Ал
банктердің экономикаға салған қаражаты 10 есеге өсті.
Енді әлмдік банктердің бәсекеқабілеттігін ... ... ... айта ... ... біздің елдің банктері шетел банктерімен бәсекеге
түсуі үшін мынадай бағыттарға бағытталған бәсекелестік ... ... яғни ... банк ... ... ... сапасын
жоғарылату, шығындарды азайту, қаржылық нарықта бір сегментті ... ... ... ... инфрақұрылымын кеңейту, капитализацияны жоғарылату,
және негізгі көрсетілетін ... ... ... сияқты іс шараларды
жүргізуі қажет.
Банктердің осындай мықты ... ... ... елде
қаржылықтұрақтылыққа жетіп, мемлекеттің макроэкономикалық көрсеткіштерін
арттыруға болады.
Бүгінде жүргізілген зерттеулерге сүйенсек, біз ... ... ... ... тұстарының бар екенін байқаймыз. Мәслен коммерциялық
банктер біріншіден ішкі ... ... ... отыр және ... бағдарламаның күрт дамып, кейбі тәуекел түрлерін туғызып
отырғандығында.
Ғаламдану кезеңінде өзінің бәсекеқабілеттілігін ... ... ... ... банктер стратегиялық жоспарлауда белгілі тәуекел
түрлерінен, диверсификациядан, экспансиялаудан, тәуекелді жіктік бөлімдерге
бөлуден ... тағы да тек ... елде ғана емес ... ... ... де кездесетін өтімділік пен төлемқабілеттік секілді санаттарын
да қолдануы тиіс. Мынау әлемдік нарықтағы экономикалық жағдайдың ... және тез ... ... бұл ... тез ... ... ... мүмкіндік береді. Сондай ақ еліміздің коммерциялық банктері
болжаумен айналысатын ... ... ... ... ... ... өзі әлемдік экономиканың ауытқуын барынша дұрыс болжап септігін
тигізер еді.
Бұл жерде айтайын ... ... ... ... ... ... ... беретін дербес макроэкономикалық тұрғыда анализ жасайтын
аналиткалық орталықтар құруына уақыт жеткен ... ... ... ... ... коммерциялық банктері несие
нарығында заңды және жеке тұлғаларға қызмет ... ... ... негізі заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру болғандықтан
мен заңды тұлғаларды несиелеудің экономика үшін маңызына тоқтала кетпекпін.
Мәселен қазір ... ... ... ... ... ... үш
дәрежеде несиеленеді, олар: кіші, орта және ... ... ... отырған БТАіндегі несиелеу кіші және орта бизнесті 15 000 000
млн. АҚШ долларына дейін қаржыландырылып одан жоғары ... ... ... корпоративтік бөлімге жатқызады.
Бұл тұрғыда осы аталған заңды ... ... ... ... ... заңды тұлға ол ЖШС, ААҚ, ЖАҚ және басқадай
формада болуы ... ... ... ... іс ... де сан ... бірі қызмет көрсету саласында болса бірі өнім өндірумен айналысуы
мүмкін, яғни бұлардың бәрі еліміздің экономикасының ... ... ... ... болып табылады. Бұл тұлғаларды несиемен ... ... ... ... ... сатысын күн санап өрістетуде.
Мен жай ғана ... ... ... ... үшін ... алып ... ... отыр. Банктер осыдан төрт бес ай бұрын
өткен елдегі экономикалық дағдарысты ... ... ... құрылыс саласына
құйылған қаржылар құрылыстың алматы қаласының өзінде өте ... ... ... ... ал сол ... кейін мемлекеттен немесе
мемлекетке жартылай тиесілі банктерден қаржыланатын құрылыс компанияларынан
басқа комипанялардың іс ... ... жай ... ... ... ... емес.
3.2 Заңды тұлғаларды несиелеуді дамыту жолдары
Банктер қарыз алушы және ... ... ... мәліметтер жинағаннан
кейін қарыз алушылардың несие және ... ... ... ... ... ... заңды тұлға болғандығына
байланысты олардың несие және төлем қабілеттігі де әр ... ... ... ... ... ... төлем және несие қабілеттігін
бағалауда келесі көрсеткіштер пайдаланылады.
1. негізгі қарыз төлемінің айлық мөлшері.
2. сыйақы ... ... ... ... ... ... қарыз және сыйақы мөлшерлемесі бойынша төлемнің айлық
мөлшері.
4. таза табыс
5. нақты несиелік қабілеттілік.
Заңды тұлға ... ... ... ... ... қабілетін
бағалауда келесі көрсеткіштер пайдаланылады.
1. ағымдағы өтімділік коэфиценті
2. жалпы өтеу коэфиценті
3. меншікті айналым қаражаттары мен ... ... ... ... ... ... ... банктерге
келесідей қосымша көрсеткіштерді анықтауды ұсынады:
1. қаржылық тұрақтылық коэфиценті
• қаржылық тұтқа коэфиценті
• жалпы айналым қаражатының ішіндегі меншікті қаражаттардың
үлесі.
2.кәсіборынның ... ... сату ... ... ... ... ... рентабельділігі
Несиелік жобаларды қаржылық бағалау жобаларды таңдауда және олардың
негізін құруда басты роль атқарады. Себебі ... ... ... ... ... ... бәрі жобаны іске асыруда мыналарды қамтамассыз
етпесе қабылданбауы мүмкін.
1. тауарларды ... ... ... ... ... есебінен
жобаға жұмсалған қаражат орнын толтырмаса.
2. жобалық рентабельділік қамтамассыз ететін ... ... ... ... бір ... өзін өзі ... болмаса.
Жобалық операциялардың мұндай нәтижелерінің нақтылығын анықтау кез
келген жоба ... ... ... ... ... қаржылық және
экономикалық параметрлерін бағалаудың басты міндеті болып табылады. Мұндай
бағалауды іске асыру ... ... ... оған келесідей факторлар әсер
етеді.
1. ... ... бір ақ рет ... ... ұзақ уақыт
жұмысы барысында бірнеше рет қайталануы ... ... ... іске ... ... нәтиженің процесінің
ұзақтығы бір жылдан аса.
3. ұзақ уақыт жүзеге асырылуы ... ... ... ... белгісіз жағдайларға, яғни тәуекел
қателіктеріне соқтыруы сөзсіз.
Міне, осы ... ... ... инвестициялық жобаларды
бағалаудың арнайы әдістерін жасау, соның ... ... ең ... ... ... ... негізін жасауға мүмкіндік
береді.
Дисконттау қаржылық және экономикалық талдауда дисконттық ставка
немесе ... ... әр ... ... мен ... ... ... Уақыт кез келген жлбадан күтілетін тиімділік пен шығын ... бір ... ... ... ... ... уақыттағы алған ақшалар
алдағы уақыттағы ақшадан біршама артық болады.
Кез келген несиелік жобаны қаржыландыру оның ... ... мән ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне
мыналар жатады.
1. коммерциялық тиімділік
2. бюджеттік тиімділік
3. экономикалық тиімділік
Коммериялық тиімділік яғни ... ... іске ... үшін ... іске ... туындайтын қаржылық нәтижелермен
анықталады. Оларды екі топқа бөлуге болады:
1. өндірістік ... ... ... ... ... іске ... кәсіпорынның ағымдағы және болашақтағы
қаржылық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер. Яғни оның ... және зиян ... ... ... несиелеуді тиімділігінің көрсеткіштері. Яғни ақша ... ... ... ... ... бюджет есебінен жаслатын несиелік жоба
бойынша қаржылық тиімділік. Бұл көрсеткіштер несиелік жобаның іске ... ... ... және ... да түсімдерге байланысты сипатталады.
Экономикалық тиімділік жобаны іске асыруға байланысты ... ... ... ... ... тиімділік. Бұл көрсеткішті
анықтағанда мынадай тиімділіктер ескеріледі:
1. жобаны іске асыруынан туындайтын әлеуметтік нәтижелер. ... іске ... ... ... ықпалы, жоба
бойынша жұмыс жасайтын жұмыскерлердің тұрғын үй, жұмыс жағдайы,
денсаулық жағдайына қатысты сұрақтар дұрыс шешілуі.
2. жобаны іске ... ... ... ... ортаны бүлдіру
көрсеткіштеріжәне оған жұмсалған шығындар.
Жалпы инвестициялық жобаның ... оны іске ... ... ... нәтижелерді өзара салыстыру арқылы анықталады. Әлемдік тәжірибеде
инвестициялық жобаның коммерциялық тиімділігін бағалауда және ... ... ... ... ... қаралады.
1. таза ағымдағы құн (NPV)
2. табыстылық индексі (PI)
3. ішкі ... ... ... инвестицияның өтелу мерзімі. (PP)
Таза ағымдық құн инвестициялық жобаны іске асырудан түсетін түсімдер
және ... ... ... ... мен сол ... іске асыруға
қажетті барлық шығындардың ... ... ... сомалары
арасындағы айырма арқылы есептеледі. NPV ді есептегенде төмендегі формула
қолданылады.
NPV = -
CF – t ... ... ... (таза ақшалай ағым)
жоба капиталының құны (дисконт нормасы)
жобаның бастапқы шығындары
жобаның қызмет ету мерзімі.
Егер NPV>0 ... онда ... ... ... Ол ... ... болса, жоба не пайдалы не зиянды емес. Егер NPV1
болса, онда жобаны қабылдауға ... ол ... Егер PI=1, онда жоба ... не ... емес. Егер PIi болса, онда жобаны қабылдауға болады, ол тиімді IRR=i, ... ... не ... ... Егер IRR

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы46 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы ақпарат11 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы мәлімет78 бет
Заңды тұлғаларды несиелеудi ұйымдастыру56 бет
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру және оның ерекшеліктері25 бет
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру туралы84 бет
Банктегі несиелік процестер54 бет
Несие жүйесі туралы10 бет
Несие қатынастарының пайда болуы және қалыптасуының теориялық аспектілері66 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь