Дебиторлық қарыздардың есебi


Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
I тарау. Дебиторлық қарыздардың есебi.
1.1 Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы бойынша есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
1.3 Басқа да дебиторлық қарыздардың есебi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 29
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
Қоғамымыздың даму кезеңдерiнiң қай сатысында болмасын дамудың объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдарды пайдалану шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп жұмыстарын, әсiресе бухгалтерлiк есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Қоғамдық даму нәтижесiнде бухгалтерлiк есептiң ұйымдастырылуына қойылатын талаптардың өсiп, мiндеттерiнiң даму үстiнде болғаны, оған сәйкес бухгалтерлiк есептiң вормаларының үнемi жетiлдiрiлiп отырғаны бухгалтерлiк есептiң даму тарихынан белгiлi.
Қазiргi нарықтық экономикаға түбегейлi көшу кезеңiнде бухгалтерлiк есепке жуктелетiн мiндеттер қай кездегiден болмасын күрделiрек болып отыр.
Қазiргi кәсiпорындар, мекемелер мен ұйымдар жөнiндегi заңға сәйкес, халық шаруашылығының қайсы саласындағы кәсiпорындар болмасын, олардың өндiрiстiк және финанстық iс-әрекеттерi өз шығындарын өзi қайтару және өзiн-өзi қаржыландыру принциптерiне негiзделуi тиiс.
Ауылшаруашылық мекемелерi мен басқа мекемелердiң, ұйымдардың және жеке адамдардың арасында алды-ала жоспарлауға келмейтiн көптеген есеп айырысу операциялары кездеседi. Ондай есеп айырысу операцияларының есебiн жүргiзу үшiн шоттардың жоспарында «Дебиторлар мен және кредиторлармен есеп айырысу» қаралған. Құрылымы жағынан активтi және пассивтi, ал қызметi жағынан есеп айырысу шоты.
Кәсiпорындармен, кәсiпкерлермен және жекеленген адамдармен алыс-берiс операцияларының нәтижесiнде белгiленген мерзiмдерiнде өндiрiлмеген және олардың келешекте өндiрiлуiнiң кепiлдiгi. Жоқ дебиторлық қарыздар пайда болуы мүмкiн.
Нарықтық экономика жағдайында дебиторлық қарыздардың көлемi, оларды өтеу жағдайы кәсiпорынның табысты қызмет атқаруына тiкелей әсер етедi.
1. «Бухгалтерлiк есеп туралы» заң.
2. Бухгалтерлiк есеп стандарттары.
3. Әбдiқалықов Т.Ә. шағын кәсiпорында бухгалтерлiк есептi ұйымдастыру.
Алматы, 1998 ж.
4. Ержанов М. «Учётная политика» Алматы 2000 ж.
5. Тасмағамбетов Т. басқалары. кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп. Алматы 2003 ж.
6. Радостовец В.К. «Финансовый и управленческий учёт на предприятии», Алматы 2002 ж.
7. Баканов М.И. Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа»
Москва – 1986
8. Дюсембаев К.Ш. « Аудит ианализ финансовой отчетности»
Алматы-1998
9. Родостовец В.К. « Кәсіпорындағы бкхгалтерлік есеп» Алматы – 2003
10. Кондраков Н.И. « Бухгалтерский учет и аудит» Москва – 1994г.
11. Козлова Е.П. Парашутин И.В «Бухгалтерский учет» Москва – 1994г.
12. Шеремет А.Д. « Комплексный экономический анализ деятельности предприятия» Москва: Экономика 1974г.
13. Тасмағанбетова Т. « Қаржылық есеп» Алматы- 2001ж.
14. Баргольц С.Б. Тация Т.Н. « Экономический анализ хозяйственной деятельности предприятия» Москва: Экономика 1986г.
15. Друри «Введения в управленческий и бухгалтерский учет» Москва: Юнити 2001г.
16. Ковалева О.В. « Бухгалтерский учет и аудит» Феникс 2000г.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




Мазмұны.

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

I тарау. Дебиторлық қарыздардың есебi.
1.1 Дебиторлық борыштардың есебiн
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы бойынша есеп
айырысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3 Басқа да дебиторлық қарыздардың
есебi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... . 47
Пайдаланған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ..50
Кiрiспе.

Қоғамымыздың даму кезеңдерiнiң қай сатысында болмасын дамудың
объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдарды пайдалану
шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп жұмыстарын, әсiресе бухгалтерлiк есеп
жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Қоғамдық даму нәтижесiнде бухгалтерлiк есептiң ұйымдастырылуына
қойылатын талаптардың өсiп, мiндеттерiнiң даму үстiнде болғаны, оған сәйкес
бухгалтерлiк есептiң вормаларының үнемi жетiлдiрiлiп отырғаны бухгалтерлiк
есептiң даму тарихынан белгiлi.
Қазiргi нарықтық экономикаға түбегейлi көшу кезеңiнде бухгалтерлiк
есепке жуктелетiн мiндеттер қай кездегiден болмасын күрделiрек болып отыр.
Қазiргi кәсiпорындар, мекемелер мен ұйымдар жөнiндегi заңға сәйкес,
халық шаруашылығының қайсы саласындағы кәсiпорындар болмасын, олардың
өндiрiстiк және финанстық iс-әрекеттерi өз шығындарын өзi қайтару және өзiн-
өзi қаржыландыру принциптерiне негiзделуi тиiс.
Ауылшаруашылық мекемелерi мен басқа мекемелердiң, ұйымдардың
және жеке адамдардың арасында алды-ала жоспарлауға келмейтiн көптеген есеп
айырысу операциялары кездеседi. Ондай есеп айырысу операцияларының есебiн
жүргiзу үшiн шоттардың жоспарында Дебиторлар мен және кредиторлармен есеп
айырысу қаралған. Құрылымы жағынан активтi және пассивтi, ал қызметi
жағынан есеп айырысу шоты.
Кәсiпорындармен, кәсiпкерлермен және жекеленген адамдармен алыс-
берiс операцияларының нәтижесiнде белгiленген мерзiмдерiнде өндiрiлмеген
және олардың келешекте өндiрiлуiнiң кепiлдiгi. Жоқ дебиторлық қарыздар
пайда болуы мүмкiн.
Нарықтық экономика жағдайында дебиторлық қарыздардың көлемi,
оларды өтеу жағдайы кәсiпорынның табысты қызмет атқаруына тiкелей әсер
етедi.
Дебиторлық қарыздар шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң айналым
қаржыларының (қорларының) елеулi үлесiн құрағандықтан, оларды дұрыс есепке
алудың маңызы күннен күнге артып отыр.
Есеп мәлiметтерiнiң негiзiнде нақты дебиторлық қарыздардың
көлемi анықталып, оларды дұрыс жiктеп, талап етуге мүмкiндiк туады.
Дипломдық жұмыста дебиторлық қарыздарды есепке алу мәселелерi
жан-жанқты қарастырылған: сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң
дебиторлық қарыздарын есепке алу, соның iшiнде алынуға тиiстi қарыздардың,
алынған векселдердiң есебi; басқа да дебиторлық қарыздарды есепке алу,соның
iшiнде iс-сапар шығындарын, өкiлеттiлiк шығыстарын,материалдық зиян шегудi
есепке алу.
Сонымен қатар факторингалық және фордгейтiнктiк
операциялардың есебi, дебиторлық қарыздардың жаңа түрлерi ретiнде жазылған.

Дебиторлық қарыздардың есепке алудың теориялық
мәселелерiмен қатар, нақты мысалдар қарастырылып, шоттардың
корреспонденциясы құрастырылған.

I тарау. Дебиторлық қарыздардың есебi.

1.1 Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру.

Дебиторлық борыш – деп бегiлi бiр қарым-қатынасқа байланысты заңды
және жеке тұлғалардың шаруашылық субъектiнiң оларға көрсеткен қызметтерi
үшiн, сондай-ақ жұмысшылар мен қвзметкерлердiңсубъектiден аванс ретiнде
алған немесе несиеге, қарызға алған тауарлары мен материалдары үшiн
қайтаруға тиiстi борыштарын айтады. Осы субъектiге берешек борышы бар
кәсiпорындар мен ұйымдар, сондай-ақ жеке тұлғалар дебиторлар болып
табылады.
Есеп беретiн уақыттан кейiнгi бiр жыл iшiнде алынатын (өтелiнетiн)
дебиторлық борыштар ағымдағы қатарында есептелiнедi. Олардың қатарына
жататындар:
- ағымдағы активтердi сатып алуға төленгшен аванстық (алдын-ала
төленген) төлем;
- тапсырылған (берiлген) шоттар бойынша алынуға тиiстi борыштар;
- вексельдер бойынша алынуға тиiстi борыштар;
- негiзгi шаруашылық серiктестiгi мен оның еншiлес серiктестiгi
арасындағы түрлi операциялар негiзiнде туындаған дебиторлық борыштар;
- акционерлiк қоғамның лауазымды адамдардың (тұлғаларының) дебиторлық
борышы;
- басқадай дебиторлық борыштар;
Қазақстан Республикасы Бухгалтерлiк есеп және аудит жөнiндегi
µлттық комиссиясының 1996 жылғы №2 Қаржылық есептi дайындау мен ұсынуға
арналған тұжырымдамалық негiздер туралы-деп аталатын қаулысына сәйкес
Дебиторлық борыш иелiк ету құқықтарымен қоса, заңдықұқықтарына
байланысты актив болып саналады. Яғни дебиторлық борыш-дегенiмiз, бұл-
иелiк етухұқын қосқандағы заңды хұқықтармен байланысты активте қамтылған
болашақтағы экономикалық тиiмдiлiк болып табылады.
Мысалы: американдық FASB-пен (қаржылық есептiң стандарттарын
жасау бойынша құрылған кеңесi) сәйкес, дебиторлық борыштың активi
маңызды үш сиппатамаға ие:
- ол, ақша қаражаттарының тiкелей немесе жанама өсуiне мүмкiндiктi
қамтамасыз ететiн (немесе басқа активтермен бiрге) болашақтағы
тиiмдiлiктi қамтиды;
- активтер дегенiмiз-шаруашылық субъектiсi басқара алатын ресурстар
болып табылады. Тиiмдiлiкке деген немесе потенциалдық қызметтерге
деген хұқтар, заңды болуы немесе оларды алудың заңды дәлелдемелерi
болуы қажет.
Бiр жылдан астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық борыштар ұзақ
мерзiмiд активтердегi µзақ мерзiмдi дебиторлық борыштар енгiзiлуi мүмкiн.
Дебиторлық борыштар есебiне мына төмендегi аталған есептiлiк
тiркелiмдер (регистрлер, құжаттар) пайдаланылады (қолданылады):
№7 Журнал-ордер-333 Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы-
деп аталатын шоттың кредитi бойынша;
№8 Журнал-ордер-331 Алынуға тиiстi қосылған құн салығы-деп
аталатын шоттың, 332-есептелген проценттер-деп аталатын шоттың, 334-
Басқалары-деп аталатын бөлiмше шотының және
35-Берiлген аванстар бас шотындағы бөлiмше шоттарының кредитi бойынша;
№8 Журнал-ордерге қосымша ведомость-35-Берiлген аванстар бас
шотындағы бөлiмше шоттарының дебетi бойынша;
№10 Журнал-ордер-31-Күдiктi қарыздар бойынша резерв бас шотының
бөлiмше шоттары және 34-Алдағы кезең шығындары бас шотының бөлiмше
шоттарының кредитi бойынша;
№11 Журнал-ордер-30-Сатып алушылар және тапсырыс берушiлердiң
борышы бас шотындағы бөлiмше шоттарының және 32-Еншiлес (тәуелдi)
серiктестердiң дебиторлық борышы бас шотындағы бөлiмше шоттарының кредитi
бойынша жүргiзiледi.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер және басқадай дебиторлармен
есеп айырысудың есебi бойынша жоғарыда аталып өткен регистрлерден
(тiркемелерден) басқа дебиторлық борыштардың есебiне аналитикалық есептiң
карточкаларын, ажырату парақшаларын (қағаздарын), бухгалтерлiк
анықтамалардыжәне тағы да басқа құжаттарды қолданған дұрыс болып табылады.
Жалпы есеп регистрлерiн толтыру шаруашылық операцияларының мазмұнын
сипаттайтын бухгалтерлiк жазулардың жиынтығын анықтай үщiн керек.
Контировка деп аталатын бұл процедура корреспонденциялар құруды бiлдiредi
және де бұл дұрыс көрсетiлiп, бөлiмдерi бойынша топтастырылуы тиiс. Бүгiнгi
таңда шоттар корреспонденциясын көрсетудiң жеңiл нысаны ретiнде
компьютерлiк өңдеулермен белгiлi бiр бағдарламалық пакеттер қолданылуда.
Айта кететiн жағдай, көптеген ағылшын тiлдес мемлекеттерде, мысалы: АҚШ-та
(Америка Құрама Штаттарында) бiртұтас шоттар жоспары жоқ. Әрбiр
корпорацияның мамандары өздерiне ыңғайлы, тиiмдi деп санайтын жоспарды
өздерi құрайды. Бiр жағынан бұндай шешiм бухгалтер мамандарының әдiстемелiк
шешiмдер таңдауына бiршама тәуелсiздiгiн көрсетсе, екiншi жағынан
мәлiметтердi сәйкестендiруде немесе мамандардың бiр кәсiпорыннан екiншiсiне
ауысуы кезiнде қиындық туғызады. Алайда кәсiпорындардағы құрылатыншоттар
жоспарына халықаралық стандарттар мен ұлттық кәсiби бiрлестiктермен
қалыптасқан белгiлi бiр бухгалтерлiк стандарттар ықпалын тигiзедi.
Мысалы: Америка Құрама Штаттарында барлық бланкiлер үшiн
мiндеттi ортақ есеп беру формалары жоқ. Есеп беру формалары (баланс және
табыстар мен зияндар жайлы есеп беру) бiршама жинақтылығымен, мәлiметтердiң
iрiлiгiмен айрықша көзге түседi, сондықтан да оларға деген көп
алаңдатушылық туғызбайды. Есеп формасын таңдау хұқығы толығымен бас
бухгалтердiң құзырында, яғни ол алғашқы құжаттарды топтастырудың ең
қарапайым әдiсiн таңдап, шоттар кореспонденциясын жүргiзуге мiндеттi.
Шоттарға келетiн болсақ, олар негiзгi есеп регистрлерiнде үнемi қатысатын,
эпизодтық болып бөлiнедi және олар басқадай операцияларда қолданылады. Бұл
жерде трансформациялық ведомостар деген ұғымы кең етек алып отыр. Олардың
мақсаты-бiзде қолданылатын терминология бойынша нәтижелiк пен қаржы
бөлiнушi-реттеушi шоттардың толық жабылуы. Мұндай ведомостар бiздiң
теориямызда да, практикамызда да белгiсiз болып отыр. Бiздiң жағдайда
қаржылық нәтижелердi есептеу барысында барлық жазулар айқын түрде көрiнiс
табуы мүмкiн, керiсiнше трансформациялық ведомость көптеген көңiл бөлiп
отырған тұлғаларды мұндай мүмкiндiктерден айырады немесе бухгалтер бұл
жағдайда, егер алынған пайда (зиян) оны қанағаттандырмаса, онда құрылған
ведомостi жоққа шығарып, басқа реттеу жұмыстарын жүргiзiп, өзгеше нәтижелер
алуы мүмкiн. Дебиторлық борыштардың шоттарында есептелетiн соммалардың
дұрыстығы мен олардың толықтығын бақылау үшiн түгендеу жүргiзiлуi қажет, ол
құжаттар бойынша шоттарды корреспонденциялатын шоттармен салыстыру арқылы
жүргiзiледi. Мұндағы басты мақсат-әр бiр шоттағы сомалардың сәйкестiгi мен
дұрыстығын, толықтығын анықтау болып табылады. Соңғы жылдары бухгалтерлiк
ақпараттарды өңдеудiң барлық тьехникалық-экономикалық параметрлерiнiң
жақсарғандығы байқалып отыр. Болып отырған ақша дематерилизациясы, яғни
ақшалардың электрондық формаларға ауысуы, әртүрлi есеп айырысулар бойынша
(оның iшiнде дебиторлық борыш бойынша есеп айырысу) бухгалтерлiк есептi
енгiзудiң тәртiптерiн түбегейлi қайта түсiнуге мәжбүр етiп отыр. Сондықтан
дебиторлық борыштың әлемдiк тәжiрибесiнде бiршама жақсы тәжiрибе
жиналғандығы жайлы ұмытпаған дұрыс.
Шетелдiк сатушылар, сатып-алушылардың сатып алған тауарлары
үшiн төлемдерiн басқа бiр үшiншi тұлғаға несиелiк карточкалардың көмегiмен
аударып, есеп айырысуға мүмкiндiк бередi. Бұл жағдайда сатып алушы несие
берушiмен несиелiк келiсiм-шарттқа тұрып, несиелiк карточка алады және оны
сатып алу кезiнде қолданады. Егер сатушы ақша орнына карточка алса, онда ол
несие берушiге шот жазып бередi, ол шотта сатып алу барысындағы несиелiк
карточканың штампы мен сатып алушының қолы тұрады. Содан кейiн сатушы шотты
несие берушiге жiберiп, одан тиесiлi ақшаны алады. Мәмiледе несие
берушiлердiң (кредиттiк карточкаларды ұстайтын фирмалар) қатысуы сатушы
үшiн экономикалық жағынан тиiмдi, өйткенi оған сатып алушы үшiн несие
алудың қажетi жоқ. Несиелiк карточкалар бойынша сату есебiн жүргiзудiң екi
тәсiлi бар.
Бiрiншi жолы – сатушы несие берушi компанияның төлемiн күтуi керек.
Екiншi жолы – сатушы сату барысында бiрден ағымдағы шотқа
квитанцияны енгiзедi.
Соңғы тәсiл банк жүйесiмен байланысты несиелiк карточкамен
жүргiзiлетiн сатуға тән, ыңғайлы тәсiл болып келедi. Басты нәрсе-сату
уақытысын анықтау болып табылады, яғни сатып алушыларға тиелiп немесе
жөнелтiлген тауарлар (жұмыстар, қызметтер) қашан сатылды деп танылуында.
Бухгалтерлiк есептiң көзқарасынан қарағанда, тауарлардың тиелуi мен сатып
алушыға қаржылық және есеп айырысу құжаттарының ұсынылуы сатылған тауарлар
деп танылады. Ондай сатылған тауарлар үшiн әзiрге ақша қаражаттары келiп
түспегеннiң өзiнде табыс көрсетiлгенболса сәйкесiнше салық төлеу қажет. Бұл
жағдайда сатып алушы төлемдi кешiктiруi мүмкiн немесе тiптi төлемеуi де
мүмкiн. Әсiресе, бұл салық төлегенде байқалады. Осымен қатар бухгалтерлiк
есептi халықаралық стандартқа сәйкес жүргiзу мiндеттемелердiң орындалуының
бұл жолын, келiсiм-шарттың орындалуына жауапты түрде қатысушының араласуын
талап ететiндiгiн көрсетiп отыр. Осыған орай компьютерлiк технология
берiлген әдiстiң барлық iс-әрекеттерiн автоматты түрде есептеуге мүмкiндiк
бередi.
Дебиторлық борыштар субъектiлердiң қаржы-шаруашылық қызметiндегi
бухгалтерлiк есептiң бас шоттар жоспарындағы 3-Дебиторлық борыштар
бөлiмiнiң келесiдей бас шоттарында есептелiнедi:
30-Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң мiндетi;
31-Күдiктi (күмәндi) қарыздар бойынша резервтер;
32-Еншiлес (тәуелдi) серiктестiктердiң дебиторлық борышы;
33-Басқадай дебиторлық борыш;
34-Алдағы кезең шығындары;
35-Берiлген аванстар.

Кесте 1
Шоттар номерлерi
№ Операциялар мазмұны
Дебет Кредит
1 2 3 4
30 бөлiмше: Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы
1 Тиеп жiберген тауарға, өнiмге,
көрсетiлген қызметке есептелiнген сатып
алушы, тапсырыс берушiлердiң борышы
301 701-727
2 Тиеп жiберiлген тауарға, өнiмге,
көрсетiлген қызметке есептелiнген
қосылған құн салығының сомасы 301 633
3 Бұрын аванс ретiнде сома кiрiске алынды
661-662 301
4 Сатып алушы мен тапсырыс берушiлерден
есеп айырысу шотына келiп түскен сома
441 301
5 Сатып алушы мен тапсырыс берушiлердiң
дебиторлық қарызы оларға тиiстi
кредиторлық қарыз арқылы жабылғанда
641-643, 687 301
6 Сатлыған (тиеп жiберiлген) тауар, өнiм,
көрсетiлген қызмет үшiн алынған вексель
302 301, 321-323
7 Сатып алушы және тапсырыс берушiлер
вексель бойынша төлем төлегенде
441 302
8 Сатылған тауарлардың, дайын бұйымдардың
қайтарылуы:
егер олар үшiн есептелiнген сома әзiрге
келiп түспеген болса; 301-303,
егер олар үшiн есептелiнген сома бұл 711 321-323
уақытқа дейiн төленген жағдайда
641-643,
711 687
9 Қайтарылған тауар, дайын өнiм, 301-303,
көрсетiлген қызметтер үшiн есептелiнген 321-323 633
қосылған құн салық сомасы сторно етiлдi қызыл сиямен қызыл сиямен
31 бөлiмше: Күдiктi қарыздар резервтерi
1 Күдiктi қарыздарға резерв жасалды 821 311
2 Күдiктi қарыздарға жасалған резерв
есебiнен дебиторлық борыш есептен
шығарылды 311 333, 334
3 Жыл соңында артық жасалынған күдiктi 821 311
қарыздарды өтеу резервтерiнiң сомасы қызыл қызыл сиямен
сторно етiлдi сиямен
4 Сатылып алынған тауарлы-материалдық
қорларға, көрсетiлген қызметтерге,
орындалған жұмыстарға есептелiнген
қосылған құн салынған салығы сомасына 641-643,
331 671,687
32 бөлiмше: Еншiлес серiктестiктердiң дебиторлық борышы
1 Еншiлес, тәуелдi және бiрлесiп
бақыланатын заңды тұлғаларға тиеп
жiберiлген тауарлар, негiзгi құралдар,
материалдық емес активтер, материалдар,
көрсетiлген қызметтер:
сатылған құнына;
321-323 701-727
- қосылған құнға салынған шоттардың
салық сомасына; тиiстiлерi
321-323 633
2 Еншiлес, тәуелдi және бiрлесiп
бақыланатын заңды тұлғалардың берешек
борыш сомасы есеп айырысу шотына келiп
түстi 441 321-323
3 Ай соңында (аяғында) еншiлес, тәуелдi
және бiрлесiп бақыланатын заңды
тұлғалардың берешк борыш сомасы олардың
олардың алашақ борышы есебiнен жабылды
641-643 321-323
4 µзақ мерзiмге жалға берлiген негiзгi
құралдар үшiн жалға алушылардың берешек
сомасы 321-323 722
5 µзақ мерзiмге жалға берлiген негiзгi
құралдар үшiн есептелiнген пайыз
(процент) сомасы 332 724
6 Алынған зайымға, несиеге есептелiнген
пайыз (процент) сомасы
332 724
7 Акция дивидентiне есептелiнген пайыз
(процент) сомасы 332 724
8 Есептелiнген дивидент және пайыз
(процент) ретiндегi борыш сомасы есеп
айырысу шотына келiп түстi 441 332
33 бөлiмше: Басқадай дебиторлық борыш
1 Субъектiнiң жұмысшы қызметкерлерiне
өзiнен және банк арқылы берген несиелерi
333 451, 601
2 Субъектiнiң жұмысшы қызметкерлерiне
берген аванс сомасы оларға есептелiнген
еңбек ақы сомасы есебiнен жабылды
681, 687 333
34 бөлiмше: Алдағы кезең шығындары
1 Сақтандыру полисiн алу үшiн есеп айырысу
шотынан төленген сома 341 441
2 Сақтандыру полисiн алу барысында болған
шығындар сомасы есеп беретiн уақытта
тиiстi шоттарға апарылды 811, 821,
938, 948 341
3 Алдағы кезеңнiң жал төлемi есеп айырысу
шотынан аванс ретiнде алдын-ала
аударылды 342 441
4 Есеп беретiн уақытта тиiстi жал төлемi 811, 821,
есептен шығарылды 937, 947 342
35 бөлiмше: Берiлген аванстар
1 Жабдықтаушыларға олардан алдағы уақытта
алынатын тауарлар, материалдық
құндылықтар үшiн аударлыған аванс сомасы 423, 431,
351 441
2 Мердiгерлерге олардың алдағы уақытта
атқаратын жұмыстары мен көрсететiн
қызметтерi үшiн аударылған аванс сомасы 423, 431,
352 441
3 Бұрын төленген аванс сомасы есебiнен
қоюшы мердiгерлерге қарыз сома өтелiндi
671 351, 352
4 Аванс ретiнде жабдықтаушы мердiгерлерге
алдын-ала аударылған сомалардың
пайдаланылмаған бөлiгi қайтарылды
423, 431,
441 351, 352

1.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы бойынша есеп айырысу.

30-Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы-деп аталатын
бас шоттың бөлiмше шоттары, сатып алушылармен тапсырыс берушiлердiң
субъектiге деген әртүрлi қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау үшiн
арналған. Аталған бөлiм келесiдей шоттар жайлы ақпараттарды ашып көрсетедi:
301-Алынуға тиiстi шоттар;
302-Алынған вексельдер;
303-Басқалары.
Бұлар активтi шот болып табылады. Сондықтан да бұл шоттардың
дебетiнде борыштың сомасы жазылса, ал кредитiнде борыштың азайуы
көрсетiледi. 301-Алынуға тиiстi шоттар-деп аталатын шотта тиелiп
жiберiлген өнiмдер (тауарлар) атқарылған жұмыстары мен көрсетiлген
қызметтерi үшiнсатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң банк мекемесi
қабылдаған есеп айырысу құжаттары бойынша төлеуге тиiстi соммасы
есептелiнедi. Жалпы Алынуға тиiстi борыштар шотын сипаттай келе, олардың
қысқа мерзiмдiактивтер ретiнде сату нәтижесiнде пайда болатындығын аңғаруға
болады. Сондықтан оларды кейбiр уақыттарда саудалық мiндеттемелер-деп те
атайды. Олар тауарларды несиеге сату кезiнде де пайда болады.
Мiндеттемелердi алудың көздерiне басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда,
оларды сатудан алынды деп санайды. Шет елдерде кез келген адамға тауарларды
несиеге сату кең көлемде етек алған, сонымен бiрге сатып алушылар үшiн
сатып алған тауарларының төлемiн бiр немесе бiрнеше айдан кейiн төлеу
(өтеу) хұқығы да берiлген. Мұндай несиенi коммерциялық несие деп те атайды.
Тауарларды несиеге сататын фирмалар, сатып алушының шотты тиiстi уақытында
төлеу қабiлеттiлiгi бар болатындығына бақылау шараларын жүргiзулерi қажет.
Сол үшiн әр бiр фирмада несиелiк бөлiмдер жұмыс iстейдi. Бұл бөлiмдер
арқылы, жеке және заңды тұлғалардың немесе компаниялардың қаржылық
жағдайларын бiлуге, сатып алушыға несиеге тауарды беру немесе бермеу жайлы
мәселенi шешуге керектi ақпараттды бiлуге болады, сонымен қатар тауарлар
сатушының арнаулы ақпараттың несиелiк бюролар арқылы да клиент жайлы
басқадай мәлiметтер алуға мүмкiндiктер бар. Осындай несиелiк ақпарат
бөлiмдерiнiң мәлiметтерi бойынша да несиеге тауарларды сату, сатпау жайлы
шешiмдер қабылданады. Несиелiк бөлiм төлем сомасын ұсынуды, несие көлемiн
шектеудi және сатып алушылар мен тапсырыс берушiлерден несиенi уақытылы
өтеудi қамтамасыз ететiн белгiлi бiр қаражаттарды талап етуi мүмкiн. Осыған
орай шаруашылық субъектiсiнiң таңдап алынған ережелерi мен негiзгi
қағидалары есеп саясатында атап көрсетiлуi қажет. Бұл шотта сатылған
материалдық емес активтер, негiзiг құралдар, бағалы қағаздар және тағы да
басқалар бойынша дебиторлық борыштар есептелiнуi мүмкiн.
30-Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы-деп
аталатын бас шотының бөлiмше шоттарына қатысты бухгалтерлiк есепте мынадай
корреспонденциялар жазылады:
- Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлерге, тиелiп жiберiлген тауарлар,
атқарылған жұмыстар мен көрсетiлген қызметтер үшiн есеп айырысу
құжаттары ұсынылғанда 301-шот дебеттелiнiп, 701-шот кредиттелiнедi.
- Тиелiп жiберiлген тауарлар, атқарылған жұмыстар мен көрсетiлген
қызметтерге байланысты қосылған құн салығы есептелiнгенде 301-шот
дебеттелiнiп, 633-шот кредиттелiнедi.
- Сатылған материалдық емес активтер, негiзгi құралдар, бағалы қағаздар
бойынша дебиторлық борыштардың пайда болуына 301, 302 және 303-
шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп, оған сәйкес 721, 722 және 723-
шоттардың тиiстiлерi кредиттелiнедi.
- Сатылған материалдық емес активтер, негiзгi құралдар, бағалы қағаздар
бойынша қосылған құн салығы есептелгенде 301, 302 және 303-шоттардың
тиiстiлерi дебеттелiнiп, 633-шот кредиттелiнедi.
- Шетелдiк валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң тиiмдi
баға айырмашылықтарының пайда болуына 301, 302 және 303-шоттардың
тиiстiлерi дебеттелiнiп, 725-шот кредиттелiнедi.
- Айыппұлдар, өсiмақылар есептелiнгенде 301, 302 және 303-шоттардың
тиiстiлерi дебеттелiнiп, 727-шот кредиттелiнедi.
- Сатып алушылардан оларға сатылған өнiм, атқарылған жұмыстар мен
көрсетiлген қызметтер үшiн төлемдер келiп түскенде 431, 432, 441, 451
және 452-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп, 301-шот кредиттелiнедi.
- Сатылған тауарлар мен дайын өнiмдер әртүрлi себептермен кейiн
қайтарылған жағдайда 711-шот дебеттелiнiп, 301, 302 және 303-
шоттардың тиiстiлерi кредиттелiнедi.
- Кейiннен қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға
шегерiмдерiнiң сомасына 712, 713-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп,
301, 302 және 303-шоттардың тиiстiлерi кредиттелiнедi.
- қайтарылған тауарлар мен өнiмдерге (жұмыстар мен қызметтерге)
есептелiнген қосылған құн салығы сомасы 301, 302, 303, 321, 322 және
323-шоттардың тиiстiлерiнiң дебетiне, 633-шоттың кредитiне сторно
етiп жазылады.
- Шетелдiк валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борыштары
бойынша пайда болған жағымсыз (тиiмсiз) бағамдық (курстық)
айырмашылық сомасына 844-шот дебеттелiнiп , 301, 302 және 303-
шоттардың тиiстiлерi кредиттелiнедi.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер мен есеп айырысу операциялары
арнаулы ведомостарда есептелiнiп, онда сатылған айналымнан тыс активтер,
қаржылық инвестициялар, тауарлы материалдық қорлар бойынша факиура-шоттары
немесе басқадай есеп айырысу құжаттары жинақталып, топтастырылып
көрсетiледi. Ведомостардағы жазулар, шоттар, фактуралар немесе олардың
орнына қолданылатын басқадай құжаттар негiзiнде активтердiң топтары бойынша
жазылады. Ведомостың бiрiншi бағанында (графасында) сатып алушылар
(тапсырыс берушiлер) бойынша ай басындағы қалдықтар көшiрiледi. Екiншi мен
оныншы аралығындағы бағандарда (графаларда) бұйымдардың аттары немесе
топтары бойынша сатылған активтердiң сандық мәлiметтерi көрсетiледi. Он
бiрiншi Көрсетiлген шоттар бойынша сомалар бағанында (графасында) ай
iшiнде сатылған активтер шоттары бойынша мәлiметтер енгiзiледi. үсынылған
фактура-шоттарды төлеуге байланысты операциялар 113 және 114-Төлемдер
жайлы белгiлер бағанында (графасында) банктер жiберген шоттардың үзiндi
көшiрмесi, кассалық ордерлер мен басқадай ақша құжаттары негiзiнде
көрсетiледi. 30-Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер бас шотының бөлiмше
шоттарының кредитi бойынша операциялардың есебi үшiн №11 Журнал-ордер
қолданылады.
Тауарларды сату мен сатып алу кезiндегi барлық қатынастар,
жеткiзу келiсiмдерi, консигнация жайлы келiсiмдер мен сату және сатып алу
келiсiмдерi, сондай-ақ келiсiм-шарттарымен және тағы да басқа құжаттар
хұқықтық рәсiмделуi қажет. Келiсiмнiң және оған сәйкес есептiң басты
объектiсi – тауар болып табылады. Сондықтан келiсiм-шартта тауарлардың
сипаттамасы толығымен көрсетiлiп, оның бағасы мен келiсiлген жалпы құны
аталып өтуi қажет. Келiсiм бағалары тұрақты, тұрақсыз және кезектi
тұрақтылық (фиксация) болып көрсетiлуi мүмкiн.
Тұрақты баға келiсiм-шартта көрсетiлiп, тауарларды төлеу
кезiнде қадағаланады және өзгерiстерге ұшырамайды. Инфляция жағдайында,
әсiресе,келiсiм-шартқа қол қою мен тауарды жеткiзу арасындағы уақыт
айырмашылығына байланысты сатушы теңгенi арадағы есеп айырысуға тұрақты
пайдаланғанда кейде теңгенiң бағамының өзгеруiне байланысты тиiмсiз (қиын)
жағдайға тап болуы мүмкiн. Сондықтан келiсушi жақтар бағаны тұрақты валюта
түрiнде белгiлеуге тырысады. Бұл жағдайда тауардың жалпы валюталық сомасы
анықталады және теңгедегi валюталық эквиваленттi қайта санау тәртiбi мен
бағамы белгiленедi. әртүрлi банктердегi бағамдар әртүрлi болғандықтан,
бағам тауардың жеткiзiлген күнiне, болмаса белгiлi бiр банктегi оның төлемi
жүргiзiлген күнiне таңдап алынуы мүмкiн. Осындай кезде сатушы үшiн тауардың
белгiлi бiр сомасының немесе 100% (пайызы) сомасының төленгендiгi тиiмдi
болады.
Тұрақты баға келiсiм-шартқа отыру барысында тұрақты бағаны
анықтау қиын болған жағдайда белгiленедi.
Мысалы: бағаға әсер ететiн факторлар жиi өзгерген уақытта
(кезде). Бұл жағдайда базистiк (бастапқы) бағасы белгiленiп, оны есептеудiң
әдiстерi мен жағдайлары қарастырылады. Келiсiм-шартта қосылған құн салығы
көрсетiлмейдi, алайда фактура-шотта салықтың бұл түрiнiң болуы мiндеттi.
Келiсiм-шарттың басты элементi ретiнде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық
жағдай есептеудiң түрлерiн, тәсiлдерi мен нысандарын анықтайды. Жоғарыда
көрсетiлген корреспонденциялар қолма-қол және қолма-қолсыз есеп айырысқан
жағдайда қолданылады, яғни төлем тапсырмалары мен төлем талаптары
тапсырмалары мен, аккредетивтерiмен, чектермен және тағы да басқалар
түрiнде жүзеге асады. ғолма-қолсыз есеп айырысуда сатып алушының есеп
айырысу шотынан сатушының шотына қаражаттар аударылғанда, банк мекемесi
көрсеткен қызметi үшiн белгiлi бiр пайызды (процент) алып отырады.
Кейбiр жағдайларда жабдықтаушы сатып алушыға тиелiп жiберiлген
тауарлары үшiн вексель алуы мүмкiн.
Вексель-белгiленген қатал нысанында жазылған жазбаша
борышқорлық мiндеттеме болып саналады. Вексель өзiнiң иесiне мiндеттеменiң
мерзiмi өткеннен кейiн немесе мерзiмiнен бұрын вексельде көрсетiлген соманы
төлеуге талап етуге даусыз құқық бередi.
Вексельдер эмитенттер бойынша:
- қазынашылық және жекеше;
- төлем түрi бойынша: жай және аудармалы;
- төлем кепiлдiгiнiң барлығына қарай: қамтамасыз етiлген және
қамтамасыз етiлмеген;
- төлеу тәртiбi бойынша: мерзiмдiлiк вексель және ұсынушылық болып
бөлiнедi.
Жай вексель-борышкердiң (қарызкердiң) жазбаша өкiмi бойынша
мiндеттемесi болып саналады. Вексельде оның берiлген уақыты , борышкерлiк
мiндеттеменiң сомасы, төленетiн мерзiмi мен жерi, төлем төлеуге тиiстi
кредитордың аты көрсетiлiп, вексель берушi борышкердiң қолы қойылуы керек.
Аударылмалы вексель-(тратта) кредитордың (трансагтың)
қарызкерге (трассатқа) белгiлi бiр соманы үшiншi заңды тұлғаға немесе жеке
тұлғаға (ремитентке) төлеу жайлы жазбаша өкiмi болып саналады.
Вексельдердi толтыру мен рәсiмдеу белгiленген ереженi сақтауды
керек етедi. Құжатта мiндеттi түрде вексельдiк таңба, яғни вексель деген
жазу жазылып, оның ұсынылған күнi мен орны (жерi, вексельдiң сомасы,
пайызы, төлеу мерзiмi көрсетiлуi қажет). Аударылмалы вексельдi трассат
(борышкер) акцептеу керек, ондай болмаған жағдайда трассантың вексель
бойынша ешқандай мiндеттемесi болмайды. Вексель берiлген уақытынан бастап
төлеу мерзiмiне дейiн жабдықтаушының иелiгiнде болуы, тауарға төлем төлеу
үшiн басқа заңды тұлғаға берiлуi немесе банк мекемесiнен несие алу үшiн
пайдалануы мүмкiн. Вексельдiң маңызды деректемесi (реквизитi) болып төлем
мерзiмi саналады. Шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтерия қызметкерлерi
вексель бойынша төлем мерзiмдерiнiң сақталуын қадағалап, оны бақылап отыруы
қажет. Вексельмен есеп айырысу есебi арнайы 302-Алынған вексельдер
шотында жүргiзiледi. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және тапсырыс
берушiлермен арадағы олардан алынған вексельдер бойынша есеп айырысу
операциялары жайлы ақпараттар жинақталады.
- Сатылған тауар, дайын өнiмдер үшiн вексельдер алынғанда 302-шот
дебеттелiнiп, 301, 321, 322 және 323-шоттардың тиiстiлерi
кредиттелiнедi.
- Вексель бойынша сатып алушылардың борыштарының жабылуына 431, 441
және 451-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп, 302-шот кредиттелiнедi.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлермен есеп айырысу бойынша
бухгалтерлiк есепте келесi жазулар жазылады:
- сатылған (жөнелтiлген) өнiмiнiң, тауарлардың, iстелiнген жұмыстардың
және көрсетiлген қызметтердiң нақты өзiндiк құнына сәйкес мына
төмендегiдей шоттардың корреспонденциясы жасалады: 801 Сатылған
дайын өнiмнiң (жұмыстардың, қызметтердiң) өзiндiк құны, 802 Сату
үшiн алынып, сатылған тауарлардың өзiндiк құны шоттары дебеттелiнедi
де, 221 Дайын өнiмдер, 222 Алынған тауарлар, 900 Негiзгi
өндiрiс, 910 Өз өндiрiсiнiң шала өнiмдерi, 920 Қосалқы өндiрiс
және басқа шоттары кредиттелiнедi. Қаржылық инвестицияларды,
материалдық емес активтердi, негiзгi құралдарды сатқан кезде тиесiлi
шығыстар шоттары дебеттелiнiп, актив шоттары кредиттелiнедi (121-125,
101-103, 106, 141-144, 401-403).
- Сатылған (жөнелтiлген) өнiмнiң, тауардың, атқарылған жұмыстың,
көрсетiлген қызметтердiң сату құнына 301-шоты дебеттеледi де, 701
сатылған дайын өнiмнен (жұмыстардан, қызметтерден) түскен табыс,
702 Алынған тауарларды өткiзуден түскен табыс және басқа шоттары
кредиттеледi.
- Осыған ұқсас шоттардың корреспонденциясы негiзгi құралды (722 шоттың
кредитi), материалдық емес активтердi (721 шоттың кредитi), бағалы
қағаздары (723 шоттың кредитi) сатқан кезде жасалады. Осы жасалған
корреспонденциямен бiрге қосымша құн салығына (ҚҚС) 301 шоты
дебеттелiп, 633 шоты кредиттеледi.
- Сатып алушыларға және тапсырыс берушiлерге төлеу үшiн берiлген есеп
айырысу-төлем құжаттарын төлегенiне қарай 431 Валюталық шотындағы
нақты ақша, 441 Есеп айырысу шотындағы нақты ақша, 451 кассадағы
нақты ақша шоттары дебеттеледi де, 301 Алынуға тиiстi қарыздар
шоты кредиттеледi.
- Егер сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер шартқа сәйкес
жабдықтаушыға аванс төлесе (431, 441, 451 шоттардың дебетi, 661
Тауарлы-материалдық запастары мен жабдықтау үшiн алынған аванстар
немес 622 жұмыстарды орындау және қызмет көрсету үшiн алынған
аванстар шоттардың кредитi), онда сатып алушылар мен тапсырыс
берушiлер төлеген аванс сомасын шегерiп барып төлем жасайды.
- Жабдықтаушы кәсiпорынның бухгалтериясы бұрынырақ төленген авансты
есепке алады да, ол: 661 және 662 шоттардың дебетi және 301 шоттың
кредитi бойынша көрiнiс табады.
- Егер де алынуы тиiс шоттаралғашқыда шетел валютасымен, содан соң
теңгемен көрсетлсе, онда олардың есептiк кезеңнiң соңына пайда болған
оң айырмасы 301 шоттың дебетiнде және 725 кредитiнде көрсетiледi, ал
терiс айырмасы 844 дебетiнде және 301 шоттың кредитiнде көрiнiс
табады.
- дебиторлық қарыздар соларға байланысты түсетiнтабысты салыстырғанның
нәтижесiнде ғана танылады, бiрақ табыстан баға бойынша да, сату
бойынша да берiлген жеңiлдiктермен (скидки) қоса, сатудан қайтарылған
тауарлардың құны шегерiледi.
- Баға мен сатудан берiлген жеңiлдiктер 712 Сатудан жасалған
жеңiлдiктер, 713 Бағадан жасалған жеңiлдiктер деген шоттары
дебеттелiп, 301 шоты кредиттеледi, ал қайтарылған тауарға 711
сатудан қайтарылған тауарлары шоты дебеттелiп, 301 шоты
кредиттеледi. Осыған сәйкес , бұрындары есептелген қосымша құн салығы
да түзетiлiп жазылады.
- Айдың аяғындағы 301 шоты бойынша сатып алушылар мен тапсырыс
берушiлердiң өздерiне келген (босатылған) тауарлы-материалдық
запастар және орындалып, қабылданған жұмыстар мен қызметтер үшiн
өтелмеген борыштың қалдығын көрсетедi.
- Дебиторлық қарыз айналыстан қаражатты айыратындығын көрсететiн
болғандықтан, шаруашылық жүргiзушi субъектiлер бiрiншi кезекте
олардың айналымдығын талдайды. Әдетте, дебиторлық қарыздың
айналымдылығы 30-дан 90 күнге дейiн тең болады, егер де осы мерзiмнен
асып кетсе, онда оны мерзiмi өтiп кеткен деп санайды.
- Сондықтан кейiнгi кездерi дебиторлық қарызды талап ету құқын
факторингалықкомпанияларға жүктейдi.
Факторингалық операциялардың есебi.
Факторинг – басқаша айтқанда қаржылық агент болып табылады және
ол үшiншi тұлға ретiнде қарызды өндiрiп беру үшiн қызмет етедi.
Ондай қаржылық агент болып банктерде басқа да несиелiк,
комерциялық ұйымдар бола алады, бiрақ олар аталған қызметтi жүзеге асыру
үшiн лицензиясы болу керек. Бiрақ кез келген кәсiпорын немесе ұйым
факторинг қызметiмен шұғылданбас бұрын екi жақтың да несие қабiлеттiлiгiн
тексередi және көрсеткен қызметi үшiн, өз құқын берген кәсiпорын автоматты
түрде төлеуге тиiс. Бұл арады өзiнiң дебиторлық қарызды талап ету құқығын
берген кәсiпорын мен факторинг компаниясы келiсiм шарттқа отырады. Ондай
келiсiм шарт ашықта, жабықта (конфеденциялды) болуы мүмкiн.
Осы келiсiм шартта, клиентке құқығын өзiне қайтарып беру
мәселесi де айтылады, яғни регресс құқығы да қарастырылады. Факторингалық
қызметтiң құнын көрсететiн қызметтiң түрiне, қаржылық жағдайына және тағы
басқа факторларына тәуелдi болып келедi.
Мысалы: Жол-Өткен ЖШС Тасты ААҚ – на 326250 теңге тауарды
беретiндiгi жөнiнде келiсiм шарттқа отырған. Ендi осы жеткiзiп берген
тауарына толық төлемiн алу үшiн Жол-Өткен ЖШС факторингалық
компаниясымен, яғни Жуан-төбе ААҚ-мен келiсiм шартқа отырады.
Келiсiм шарртың жағдайы бойынша факторингалық компания Жуан-
төбе ААҚ (қаржылық агент) Жол-Өткен ЖШС Тасты ААҚ – на тауарды
жөнелткен үш күннiң iшiнде Жол-Өткен ЖШС – тiң есеп айырысу шотына
ақшаны аударуы тиiс. Шын мәнiнде, Тасты ААҚ жасалған контрактының 80%
құнын бiрден аударған, ал қалған контрактының құнын (20%) мараппатау сомасы
ұсталып, содан қалған сомасы аударылған. Келiсiм шарттқа сәйкес марапаттау
сомасы, несие мөлшерлемесi сияқты 38% жылдық мөлшерлемесiнiң деңгейiнде
ұсталған. Қаражаттың айналымдық мерзiмi 18 күндi құраған.
Факторинг келiсiм шарты бойынша марапаттау сомасы 1,9%
(38%х18күн)360күн құраған және сол сомасы төлеуге қабылданған.

Кесте 2
қс Шаруашылық операциялардың мазмұны Сомасы, Шоттар кореспонденциясы
теңге
Дебет Кредит
1 2 3 4 5
Жабдықтаушы кәсiпорында (Жол-Өткен ЖШС)
Контрактының шарты бойынша
Жол-Өткен ЖШС,
Тасты ААҚ-ға тауарды жөнелттi:
жөнелтiлген тауардың нақты өзiндiк
құнына
келiсiм шарттың құнына 196875 802 222
ҚҚС (15%)
281250 301 702
42187 301 633
2 Қаржылық агенттен (Жуан-Төбе
ААҚ) жөнелтiлген тауардың 80%
алынды 261000 441 687
3 ғаржылық агентке көрсетiлген
қызмет үшiн, марапаттау сомасы
шығысқа жатқызылды 5199 831 687
4 Қалған 20% қаржылық агенттен
алынды, бiрақ осы сомадан
марапаттау сомасы шегерiлдi
59051 теңге (326250 х 20%-6199)
59051 441 687
5 Қарыздары зачёт жасалды 326250 687 301
Қарыз кәсiпорында (Тасты ААҚ)
1 Жол-Өткен ЖШС-тен жөнелтiлген
тауар Тасты ААҚ-ға келiп түстi:
тауар құнына; 281250 222 671
ҚҚС (15%) 42187 331 671
2 Қаржылық агенттiң талап еткен
сомасы, алынған тауар үшiн төлендi326250 334 441
3 Қарыздары зачёт жасалды 326250 671 334
Қаржылық агентте (Жуан-Төбе ААҚ)
1 Факторингi келiсiм шарты бойынша
Жуан-Төбе ЖШС карыз соманың 80 %261000 334 441
аударды
2 Факторингi бойынша марапаттау
сомасы есептелiндi 6199 теңге 6199 332 724
(326250 х 1,9%)
3 Тасты ААҚ-нан талап етiлген 326250 441 687
қаржы сомасы алынды
4 Факторингi келiсiм шартының
жағдайы бойынша Жуан-Төбе ЖШС-ке
20% қалған сомасы аударылды (бiрақ
бұл жерде марапаттау сомасы
шегерiлдi)
59051 334 441
5 Қарыздарға зачёт жасалды 326250 687 332, 334

Қойылған талапқа жеңiлдiк берудiң келiсiм шарты бойынша
жасалатын операциялардың есебi. Бiр заңды тұлға (цедент) келiсiм шарт
бойынша екiншi бiр заңды тұлғаның (цессионарға) қандай да бiр мiндеттемесiн
(тауарлы-материалдық құндылықтарды жеткiзiп бергенi, атқарған жұмысы,
көрсеткен қызметi үшiн төлемдi) орындаған кезде өзiнiң заңды құқықтық
талабын (цессия) ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дебиторлық қарыздардың есебi жүйесі
Дебиторлық қарыздың есебі
Дебиторлық борыштың бухгалтерлік есебі
Дебиторлық берешек есебі жайлы
Дебиторлық борыштардың есебі туралы
Дебиторлық берешектер есебі
Дебиторлық борыштар есебi
Дебиторлық борыштардың есебі
АҚ «Шардара СЭС» (су электр станциясы) мәліметтерінің негізінде дебиторлық қарыздардың есебі мен аудитінің мәселелерін зерттеу
Дебиторлық қарыздар есебі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь