«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
I. Еңбек ақыны үйымдастырудың теориялық аспектлері
1.1 Еңбек ақы формалары мен жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Нарықтық қатынастар жағдайында еңбек ақыны ұйымдас.
тыру қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу механизмі ... ... ... ... ... ... ..21
II. «Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі мен талдауы.
2.1 Мұнай саласында еңбек ақы төлеу ерекшеліктері ... ... ... ... ..26
2.2 Кәсіпорында қолданылатын еңбек ақы жүйесі мен форма.
лары және оның көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ..33
2.3. Мұнай өндірісінде қызметкерлерді материалдық ынталан.
дыру және сыйақылау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
III. Мұнайгаз саласындағы еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдіру
жолдары.
3.1. Шетелдік еңбек ақы төлеу жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.2. Кәсіпорын бойынша еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдіру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64
Қосымшалар
Халық шаруашылығының қандай да саласы болмасын нарықтық экономикалық жүйеге бейімдеу - қоғамдағы еңбек қаты-настары мен елдің экономикалық жағдайын көтерудің, жұмыс-керлерге ақы төлеудің, оларға әлеуметтік жағынан қолдау жасап, қорғалуына көптеген өзгерістер жасады.
Мемлекеттің осы саясатты жүргізудегі қызметінің көпшілігі мекемелерге дербестік беру, олардың жұмыс ұйым-дастыруына,еңбек ақы төлеудің жаңа түрлерін енгізіп , оның мөлшерін белгілеуге, жұмыс нәтижесімен материалдық ынталандырудың жан- жақты шараларын белгілеуге мүмкіндік жасады.
Сондықтан да «Еңбек ақы» деген ұғым өзінің мазмұнын өзгертіп, күрделене түсті, оған барлық табыстың түрлері - әртүрлі сыйақылар, үстеме ақы, әлеуметтік жеңілдіктер және тағы басқа төлемдер кірді. Сондай-ақ, заңнамаларға сәйкес қаржыландырудың түріне байланыссыз ақшалай және заттай жұмыс жасамай (еңбек демалысы үшін, мереке күндеріне) есептелетін табыстар да қосылатын болды.
Халық шаруашылығының қандай да саласы болмасын нарықтық экономикалық жүйеге бейімдеу - қоғамдағы еңбек қатынастары мен елдің экономикалық жағдайын көтерудің, жұмыскерлерге ақы төлеудің, табыс сүрудің, оларға әлеуметтік жағынан қолдау жасап, қорғалуына көптеген өзгерістер жасады.
Мемлекеттің осы саясатты жүргізудегі қызметінің көпшілігі мекемелерге дербестік беру, олардың жұмыс ұйымдастыруына,еңбек ақы төлеудің жаңа түрлерін енгізіп , оның мөлшерін белгілеуге, салық төлеуді ұйымдастыру, жұмыс нәтижесімен материалдық ынталандырудың жан- жақты шараларын белгілеуге мүмкіндік жасады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы,1995.
2. ҚР Азаматтық кодексі.Алмты,1994.
3. ҚР Президентінің «Қазақстан-2030» халқына Жолдауы.
Казправда, 1997.
4. ҚР «ҚР экономикасы салаларының жұмыскерлерінің еңбек ақысы
туралы» Үкіметтің қаулысы 20.10.1992.
5. ҚР «ҚР еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру туралы»
Үкіметтің қаулысы,1997.
6. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана,2005.
7. Алехина О. Стимулирующий эффект систем заработной платы //
Человек и труд. – 1997. - № 1. – С. 90-92.
8. Л. Г. Алиева, Ф. И. Алдашкин. “Бухгалтерский учет в нефтяной и
газовой промышленности.”
9. В. В. Бочкарев, Н. П. Макаров. “Организация труда и заработной
платы в нефтяной промышленности.”
10. Ф. Ф. Дунаев, В. И. Егоров, Н. Н. Победоносцева, Е. С.
Сыромятников. “Экономика нефтяной и газовой промышленности.”
11. Джолдасбаева Г.У. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы,2001.
12. В. Н. Егоров, Л. Г. Золотникова. “Экономика нефтеперерабатываю-
щей и нефтехимической промышленности.”
13. «Труд в Казахстане» №2,февраль 2003 г.
14 . «Ваш друг- Валют-Транзит» №1(13), январь 2004 г.
15. «Мир финансов». № 1,август 2007.
16. «Областная газета «Огни Мангистау» №38-40 от 28.02.2008г.
        
        Жоспар
Кіріспе..............................................................
.......................................4
I. Еңбек ақыны үйымдастырудың теориялық аспектлері
1.1 Еңбек ақы ... ... ... ... ... еңбек ақыны ұйымдас-
тыру
қағидалары...........................................................
............13
1.3 Еңбек ақыны мемлекеттік ... ... ААҚ ... еңбек ақының есебі мен талдауы.
2.1 Мұнай саласында еңбек ақы төлеу
ерекшеліктері..................26
2.2 Кәсіпорында қолданылатын еңбек ақы ... мен ... және оның ... ... ... ... қызметкерлерді материалдық ынталан-
дыру және ... ... ... ... ... ұйымдастыруды жетілдіру
жолдары.
3.1. Шетелдік еңбек ақы ... ... ... ... ... ... жетілдіру
жолдары..............................................................
.........................56
Қорытынды...........................................................
....................................59
Қолданылған әдебиеттер
тізімі..............................................................6
4
Қосымшалар
КІРІСПЕ
Халық шаруашылығының қандай да саласы болмасын ... ... ... - ... еңбек қаты-настары мен елдің
экономикалық жағдайын көтерудің, жұмыс-керлерге ақы төлеудің, ... ... ... ... ... көптеген өзгерістер
жасады.
Мемлекеттің осы саясатты ... ... ... ... ... ... жұмыс ұйым-дастыруына,еңбек ақы
төлеудің жаңа түрлерін енгізіп , оның ... ... ... ... ... жан- ... ... белгілеуге
мүмкіндік жасады.
Сондықтан да «Еңбек ақы» деген ұғым өзінің мазмұнын ... ... оған ... ... ... - ... сыйақылар,
үстеме ақы, әлеуметтік жеңілдіктер және тағы басқа ... ... ... сәйкес қаржыландырудың түріне байланыссыз
ақшалай және ... ... ... ... ... ... ... есептелетін табыстар да қосылатын болды.
Халық шаруашылығының қандай да саласы болмасын ... ... ... - ... еңбек қатынастары мен елдің
экономикалық жағдайын көтерудің, жұмыскерлерге ақы ... ... ... ... ... ... жасап, қорғалуына көптеген
өзгерістер жасады.
Мемлекеттің осы ... ... ... көпшілігі
мекемелерге дербестік беру, олардың жұмыс ұйымдастыруына,еңбек ақы
төлеудің жаңа түрлерін ... , оның ... ... салық
төлеуді ұйымдастыру, жұмыс нәтижесімен материалдық ынталандырудың жан-
жақты шараларын белгілеуге мүмкіндік жасады.
Нарықтық қатынастарға көшу жаңадан ... ... - ... ... және ... ... ... мүшелерінің мүліктік үлес
есебінен салымшылыққа ... ... ... ... ... дамуы «Қазақстан 2030» стратегиялық
бағдарламасының, 2005 ж.17 ақпанындағы Қазақстан ... ... ... Жолдауынның негізгі бір бөлігі болып
саналады. Мұнда мемлекеттік қызметшілердің, сондай-ақ бюджет саласының
басқа да қызметкерлерінің ... ... ... ... орта ... пайызға, ал 2007 жылдан бастап, тағы да 30 пайызға көтеру, ... оның ... жеке ... ... жақындата беру керек
екені көрсетілген.
Дипломдық жұмыс тақырыбына сәйкес өндірістік практикамды өткен
кәсіпорын ... ... ... ... жататын, аймақтың
негізгі табыс көзін құрайтын кәсіпорын болып табылады. Дипломдық жұмыс
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 8-
үйде орналасқан «Қаражанбасмұнай» ашық акционерлік қоғамының негізгі
мәліметтері бойынша жүргізілді.
Аталған кәсіпорын 1982 жылдан бастап жеке ұйым ... ... ... ... ААҚ ... тұлғалармен бірлесіп
қызмет ететіндіктен, кәсіпорынның мәліметтері ... ... ... ... ... Маңғыстау облысындағы Қаражанбас кен орнында
тұтқырлығы жоғары ... ... ... Мұнда жергілікті
тұрғындар шетелдіктермен бірлесе жұмыс ... ... ... ... ... ... көрсетудің
жеке элементтері, әлеуметтік экономикадағы жүйедегі орнын анықтай білу
ұйымдастыруда дұрыс және мақсатталған шешімдер қабылдауға мүмкіндік
береді. Бұл ... дәл және ... ... және ... ... ... жетуге болады.
Өндірістік практиканың негізгі мәселелеріне мыналар жатады:
-кәсіпорынның өндірістік, шаруашылық, ұйымдастырушылық және ... ... ... мен ұйымдастыруға еңбек ақыны төлеу мен
ұйымдастыруға ... ... ... республикалық бюджеттің негізгі
құраушыларының бірі ... ... және ... ... ... ... тікелей әсер етеді.
жұмыскерлерге ең төменгі ... ... ... ... ... заңнамаларға сәйкес рәсімделеді.
Жұмыстың есебін жүргізу және еңбек ақы есептеу мекеме ... мен ... ... орын ... нарықтық жағдайға байланысты ұйымдастырудың
негізгі мақсаттары мен бағыттары :
- жұмыскерлердің еңбек ақыларын барлық ... қоса ... ... ... ... ... нақтылы қолға алатын сомаларды
алудың мерзімдерін белгілеу ;
- ақылы ... ... және ... ... ... ... өзіндік
құндарын анықтап, зейнетақы қорларына аударылатын сомаларды кезінде
жүзеге асыру ;
- мекеменің еңбек ақыға және ... ... ... ... ... ... есептеме жасау ;
- еңбекті есепке алу мен ... ақы ... , оның ... және ... әлеуметтік түрлі төлемдер мен еңбек ақы қорына жататын
қаржыларды бақылауға мүмкіндік ... ... ... ... ... көшуге
байланысты еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикамызда орташа еңбек ақы 130-150 ... ... ... ... ... ол оданда
айырықша ерекшеленді.
Мысалға, мұнайгаз өнеркәсібі, электр энергиясын өндіру және
түсті металлургия ... ... ... ақы ... зор ... оларға ішкі, сыртқы сауда сұраныстарының артуынан
болып ... ... ... ... ақы ... өсімі ,
әсіресе несиелік, қаржылық және қауіпсіздендіруде салаларында өсті.
I.Еңбек ақыны үйымдастырудың теориялық аспектлері
1.1. ... ақы ... мен ... ақы ... ... ... ... сипаттайтын жұмысшының
еңбек нәтижесіне және белгіленген еңбек күші ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің өзара байланысы түсіндіріледі.
Еңбек ақы формасы –жұмысшының орындаған еңбегін бағалау арқылы
еңбек нәтижесі ... ... ... ... ... ... ақының 2 түрі кең таралған: келісімді (немесе
өндірілген өнімге байланысты) және уақыт бойынша.
Келісімді ... ақы – ... ... ... бойынша
анықталады.Ол кезде өнімді шығаруға кеткен уақыт, шыққан өнімді уакытқа
байланысты нормалау , тапсырыстың уақытпен орындалуы есепке ... ... ... саны ... ... ... ... мезгілде орындалды- күндіз бе, түн ... ме, ... ... ме , оған байланысты болмайды.Еңбек ақының ... ... ... ... және ... дәреженің тарифтік ставкасының
есебімен келісімді бағаларды анықтауға негізделеді. Келісімді еңбек
ақы ,әдетте, келесі шарттарда қолданылады:
- ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бар
болуы;
- орындалатын жұмыс көлемінің анық есебі;
- жұмысшылардың орындайтын жұмыс көлемін үлкейту,көбейту мүмкіндігі;
- ... ... ... ... болу ... ... ақы ... төмендегі жағдайлар есепке
алынады:
біліктілігіне сай өндірілген өнімге жұмсалған уақыт, оның санын
белгіленген ... ... ... ... тыс ... ақы ... , ... ақы төлеу ;
нормадан тыс өнім өндіру және жоғары сапамен өндіру, өнімде бүлінген
т.б. оқыс жағдайлар кездеспесе- бұл ... ... ... ... ... ... ақы мынадай жүйелерге бөлінеді:
- жұмысшылармен есептесу (жеке және ... ... ... ... прогресивті,аккордты);
- сыйақылар.
Тікелей жеке келісімді еңбек ақының жүйесі бойынша жұмысшылардың
еңбек ақысы әрбір шығарылған өнімнің ... ... және ... өнім ... көбейтіндісі арқылы анықталады.
Тікелей ұжымдық келісімді жүйе бойынша еңбек ақы ұжымдық
бағалау және ... ... ... көлемі бойынша анықталады.
Келісімді сыйақылау жүйесі нормадан тыс өнімге және оның
сапасына байланысты ... ... ... ... ақы ... ... әкімшілігі мен кәсіподақ бірігіп келіскен ұжымдық
шартта ... Бұл ... мына ... ... ақы=P*Q(1+(p+k*n)/100)
P-әрбір өнімнің келісімді бағасы;
Q-шығарылған өнім көлемі;
p-белгіленген көрсеткіштерді орындағаны және сыйақылау шарты ... ... ... ... көлемі;
k-әрбір белгіленген көрсеткіштің процентіне нормадан асыра ... ... ... ... ... ... проценті.
Келісімді –прогрессивті жүйе бойынша жұмысшы еңбегі норманы
орындау шегінде-тікелей келісімді ... ... ... ... ... ... –келісімді төлеу жүйесі бойынша еңбек ақы жұмысшылар
еңбек нәтижесіне байланысты есептеледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ақы төлеудің аккордық жүйесі, яғни бүкіл
жұмыс ... ... ... ... ... , ... ... жоспары және оны кезінде ойдағыдай ... ақы ... түрі ... ... ... Аккордтық
еңбек ақы төлеу түрімен кейбір ... ... ... ... ... ... ... негізінде жалдамалы
жұмыскерлер де атқарады.
Уақыт бойынша еңбек ақы ... ... ... күшінің уақыт
өтіміне сай орындалады, бұл кезде жұмыскерлердің жұмыс ... ... ... Бұл жұмыскерлер санатына –қызметкерлер мен
мекеменің басқару жүйесіндегі жұмыскерлер жатады. Уақытпен жұмыс жасау
кезінде ... ақы ... ... жұмыста болған уақытына сай тарифтік
ставка бойынша есептеледі,және ... ... ... ... ... ... ақы төлеудің графикалық бейнесі келесі
суретте ... ... ... ақы ... 1.1.1.
Суреттен уақыт бойынша ақы ... ... ақы ... ... (ЕӨ) ... әрбір өнім бірлігіндегі
(ӨБ) еңбек ақы ... ... ... ... ... төмендейтінін көруге
болады. Осыдан маңызды тұжырым жасауға болады: еңбек өнімділігі аз
болғанда, уақыт бойынша ақы ... ... ... ... ... Уақытылы еңбек ақының 2 түрі бар: жай және сыйақылы.
Жай уақыт бойынша еңбек ақы ... ... ... еңбек
ақысы оған белгіленген тарифтік ... және ... ... уақыты
бойынша кесімді ақы (оклад) арқылы келесі формуламен есептеледі:
Еңбек ақы=m*T
m- жұмысшының ... ... ... ... уақыты,сағат(күн)
Бұл жүйеде жұмыс уақыты бойынша ақы есептеуде – сағаттық,күндік
және айлық тарифтік ставкалар белгіленеді,яғни еңбек ақы есептеуде ... ... ... ... ... ... күн санымен
көбейтумен анықталады. Егер ... ... ... ... ... ... оның айлық жалақысы толықтай есептеледі, ал толық ... ... ... ... ғана ... ... айлық есептеу кезінде тарифтік ставка
бойынша есептелген ақысынан тыс белгілі көлемдік және сапалық
көрсеткіштерді жабдықтау үшін сыйақы ... және ол ... ... ... ... ... ... ставкасы,тг.
T-өндірісте атқарған уақыты,сағат(күн)
1.2.Нарықтық қатынастар шартында еңбек ақыны ұйымдастыру қағидалары
ҚР-ның еңбек туралы кодексі ... ... ақы ... ... ... ... үшін ақшалай және натуралды
формада берілетін сыйақылардың жиыны болып ... ... ақы ... ... көп ... құрайды. Нарықтық
экономиканың дамуы кезіндегі еңбек ақы –оның еңбегін пайдаланудың
нәтижесі, ал ол ... ... ... ... пайдаланылған
жұмысшы күшінің сұранысынан туындайды. Неғұрлым жұмысшы күшіне сұраныс
көп болса, оның ұсынысы кеміп, еңбек ақы ... ... және ... ақы ... ... әртүрлі нарықтық моделдер бар, ол
экономикалық заңдылықтарға ... ... ... ... баяу дамуының нәтижесінде еңбек
өнімділігі аумағында еңбек ақы жұмысшы күшінің құны болып табылады, ... ... ... үшін қажетті жағдай жасайды, оның мөлшері
өндірілген өнімнің саны мен ... ... ... т.б.ақтық
жұмыс нәтижесіне қарай белгіленеді. Сондай-ақ, еңбек ақы оның осы
мекемедегі ... ... ақы ... де ... ... қарастырған кезде еңбек ақының номиналды ... ... ... білу ... ... ... ақы бір аптада,бір
күнде,бір сағатта алынған ақша сомасы.
Нақты еңбек ақы –бұл номиналды еңбек ақыға сатып ... ... ... ... ... ... еңбек ақы –бұл номиналды еңбек ақының
"сатып алу қабілеттілігі". Яғни, нақты жалақы номиналды жалақыға және
сатып алынатын тауар және қызметтер ... ... ... ақы ...... және ... міндетті
ұсталғаннан қалғаны, ақшалай және басқалай жолмен ... ... ... ... ... ... экономикалық
жағдайдағы тауар мен ақша арасындағы эквиваленттік (арақатынас) басты
роль атқарады. Еңбек ақы төлеудің осы ... ... ... ... түрі де ... Егер ... қолма – қол ақшасы болмаған
жағдайда - жұмыскердің және оның отбасы ... ... ... ... және басқа да тауар түрлерімен есеп ... ... тағы бір түрі – ... ... көтеру кезінде, демалыс
кезінде төленетін ақылар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жеңілдіктер, шегерімдер кіреді.
Еңбек ақының негізінен екі түрі бар- ... және ... ақы. ... ... ақы – ... нақтылы жұмыс өткерген
мерзімінде орындаған жұмысының сандық және сапалық ... Ол ... ... ... ... ставка бойынша, айлық
жалақы, сыйақы , түнгі мезгілдерде жұмыс жасаған, жұмыстан тыс кездерде
атқарған жұмысқа, бригадаға жетекшілік ... , ... ... ... тұрған кезде т.б кіреді.
Қосымша еңбек ақыға- еңбек заңдылықтарына сай ... ... ...... ... ... жеңілдік пайдаланатын жасөспірімдерге, мемлекеттік
және ... ... ... және ... шыққан кездерде
берілетін жәрдемақылар т.б. ... ақы ... ... ерекше жағдайларда әрбір
жұмыскердің жеке еңбек ... ... ... ... , ... ...... қатысу коэффициенті (ЕҚК) деген
шама қолданылады. Егер жеке ... ... көп ... ЕҚК жоғары
болады, еңбек ақысы да көп болады. ... ақы ... ... ... да ... ... кері әсерін тигізетін кездері де
болады.Бұл ретте ол үшін ... ... ... тура ... ақы есептеудің түрінде- түн мезгілдерде де жұмыс атқару
кіреді,ол сағат 22-ден 6- ға дейінгі мезгіл болады. Түн ... ... үшін ... ... ... ... ақы есептеледі,
оның мөлшері ұжымдық шартта белгіленуі ... ақы ... тағы бір түрі ... ... тыс
мезгілдерінде жұмыс жасау. Бұл жұмыс жасау екі ... ... ... асырылады. Мұндай жұмыс жасаудың алғашқы екі сағатында ... ... ... ал ... ... ... екі еселенген тариф
бойынша ақы есептеледі. Демалыс және ... ... ... ... ... ол үшін ... күндері екі жақты
келісім бойынша басқа мезгілдерде беріледі.
Еңбек ақының атқаратын қызметі өте зор. ... ... : ... ... ... ... және өндірістік-
үлестік .
Өндіру қызметі - әлеуметтік қалыпты тұтыну деңгейін , жұмсалған
жұмысшы ... ... ... 90 ... ... ақы ... ... күнелтіс жағдайына қажетті мөлшерге барып тірелді.
Егер жұмыскердің еңбек ақысы оның ... ... үшін ... ... және оның отбасы үшін қосымша ақы көзі керек болады. Ал
мұндай ақы көзін ... тыс ... ... жоқ. ... ... ... ... орындарына жұмыс жасауға бой ұрады да, ал бұл
жағдай өнімнің сапасын төмендетуге, ... ... ... жиі
бұзылуына, біліктілігі деңгейінің кемуіне соқтыра бастайды.
Еңбек ақының реттеу кызметі – мекемеге тапсырыс беруші ... ... ... жеке ... ... ... Бұл
мекемедегі жұмыскер саны, ондағы кәсіби мамандар мен қызметкерлердің
қамтылуы және олардың жұмыспен айналысу мүмкіндігінен қалыптасады. Бұл
кезде ... ақы ... ... ... мен ... арасындағы
тапсырыс пен оның орындалу нәтижесімен жекеленген топтар ... Бұл ... ... ... анық көрсетіледі. Жалпы еңбек
ақының реттеушілік қызметі –жұмыс беруші мен жұмыскер ... ... ... ... Бұл өзара тиімділік жағдайдағы
әлеуметтік әріптестікпен ... ... ... ... ... ... статустық қызметі – жұмыскердің қызмет жағдайындағы
лауазымына қарай белгіленеді, бұл қызметтегі жұмыскердің тобы - еңбек
ортасымен ... ... ... ... ... ... – басқа жұмыскерлермен жоғарыдан төмен де, көлденеңде қатысты
болуы мүмкін. Еңбек ақының статустық қызметі – ... жеке ... ... ... бағаланады. Мекеменің
ерекшелігіне қарай бұл еңбек ақы ұжымдық шартта ... ... ... ... ... үш ... ... статустық ақы
тағайындау деген принцип бар.Онда :
-мекеменің ... ... ... ... ... ... ... атқаруына ;
-еңбек ұйымдастырудағы жеке адамның үлесі,айрықша қызметі т.б.
Қорыта айтқанда, еңбек ... ... ... ... ... ... ... жетудің қорытындысымен анықталады және
оның айрықша атқаратын ролі – жеке ... ұжым ... ... деп бағаланады. Бұл жұмыс үшін әрдайым материалдық негіз қажет
болады.
Еңбек ақының ... ... ( ... ... бұл
басшылықтың жұмыскердің жұмысқа ынтасын арттыру , сол ... ... ... бірден- бір қозғаушы күшті арттыратын жағдай болып
табылады. Еңбек ... бұл ... ...... нәтижесімен
белгіленеді,еңбек ақының үзілісі жұмыскердің ынтасын төмендетеді,
мысалға еңбек кезінде берілмеуінен оның ... ... ... ... одақтың ыдырауынан кейінгі 5-6 жылдағы еңбек ақының
жағдайы.
Еңбек ақының ынталандыру ... ... ... ... ... ... өнім сапасының кему т.б. кездеседі.
Еңбек ақының өндірістік – үлестік қызметі қызмет көрсету,
тауардың пайда болуына ... таза ... ... Бұл жағдайда
еңбек ақы еңбектің нәтижесінде құнды затқа айналған, жеке ... ... ... ... ... түрде анықталып,еңбек ақы осыған қарай
есептелінеді. Еңбек ақының ...... ... тек ... үшін ... ... атқарушылар үшін қажетті мәселе болады.
Көптеген тарифсіз ақы төлеу ... ... да ... жеке ... ақы қорынан ақы төлеу мен жеке өзінің үлесі арасындағы ... ... ... Мекеме ішіндегі жекеленген бөлімшелерде
(мұнайгаз өндірісінде цехтарда) жеке жұмыскердің қосқан үлесі ... ... ... мүмкін. Жеке жұмыскердің нақтылы еңбек ... – ол жеке ... ... ісі, оның ... жеке ... ... үлес ... туындайтын болады.
Жоғарыдағы қызметтерді жүзеге асыру үшін келесі қағидаттар
сақталынуы керек:
- кәсіпорында өз бетімен ... ... ... ұйымдастыруға ,
формаларын,жүйелерін және еңбек ақы мөлшерін орнату;
- еңбек ... , оның ... мен ... ... ... ... Бұл ... негізі- жұмысшылар өзінің еңбек дәрежелігін
көтеруге,өнімнің жоғары сапасын қамтамасыз етуге ынтасын күшейту;
жұмысшылардың ақырғы ... ... ... болуына ынталылық;
әлеуметтік қорғанысты күшейту(дер кезінде еңбек ақы төлеу,индексация-
қаржы көлемін тездету); ... ... ... ... ... ... экономика талабына сәйкес ... ақы ... ... бір ... ақы ... құралатын нарықтық және
нарықтық емес факторлар әсер етеді.
Сурет 1. 2.1.
Нарықтық факторлар:
1. ... ... ... ... ... пен ұсыныс-бұл берілген
еңбекті өндірісте пайдаланатын ... және ... ... ... ұсыныстың өзгеруі .Тауар және қызмет нарығында сұраныстың төмендеуі
өнім көлемінің ... , оның ... ... ... ресурсына
және еңбекке қабылдау шартын нашарлатады.Керісінше ,тауар және қызметке
сұраныстың жоғарылауы еңбекке сұраныстың және еңбек ақы ставкаларының
жоғарылауына әкелуі мүмкін.
2. ... үшін ... ... ... жоғарылауы
көбіне кәсіпкерлердің өз кәсіпорындарының табыстылығын өсуінің
экстенсивті ... ... көп ... ... ... ... ... факторлары,оның ішінде техникалық жарақтану
өзгермегендегі қосымша жұмысшыларды қабылдау ... ... ... ... ... Баға ... ... сұраныс икемділігі.Кәсіпкердің шығындарының
көбеюіне әкелетін ресурс ... өсуі ... ... ... ... ... қабылдау шартының кемуіне әкеледі. Сонымен қатар
баға бойынша еңбекке сұраныс икемділігі мыналарға байланысты болады:
Шекті ... ... Егер ... табыс жай қарқынмен төмендесе, онда
еңбек нарығында еңбек ресурсына бағаның төмендеуіне,яғни баға ... ... ... ... ресурсына кәсіпорынның шығындылық үлесі.Тауар өндірісінің
жалпы шығынының еңбекке кеткен шығын ... ... ... ... ... ... ... болады. Себебі,еңбек ақыға шығын
өзгерісі жалпы шығындардың көбінесі динамикасын айқындайды. Берілген
еңбек өндірісте ... ... ... ... ... нан
және тұз сияқты тұрақты сұранысқа ие тағамдарға сұраныс бағаға ... ... ... ... орын басуы.Жоғарыдағы аталған факторлардың
әсерін қарастыра отырып, жұмыс берушінің өзгеріссіз техникалық базада
еңбек ... ... ... ... Тұтынылатын тауар және қызметке бағаның өзгеруі.Өмір сүру құнының
жоғарылауына әсер ете ... ... және ... ... ... ... ақы ставкасы құрылымын қайта өндіріс минимумының өсуіне
әкеледі.
Нарықтық емес факторлар:
1. Еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... өтемақы деңгейі.Еңбек ақы ставкасына және
еңбекке қабылдау шарты кәсіби одақтардың саясаты әсер ету мүмкіндігі.
2. Кәсіпорынның қызметінің ақырғы нәтижелері және ... жеке ... ақы ... ... ... ... ақы минимумын орнату мақсатымен мемлекеттік реттеу шаралары.
1.3. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу механизмінің негізгі
элеметтері келесі суретте көрсетілген:
Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу
механизмінің негізгі элементтері
Сурет 1.3.1.
Минималды тұтыну бюджеті жұмыс ... ... ... ... ... тіршілік әрекетін қамтамасыз ететін минималды
игілік және қызметтердің ақшалай бағамын білдіреді. Дәл осы көрсеткіш
ғылыми-негізді азық-түлік ... және ... емес ... ... ... ... ... болып келеді.
Минималды тұтыну бюджеті тұтыну себеті (потребительская корзина)
негізінде есептеледі.Тұтыну себеті екі ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын минималды қаражат жиынтығын
құрайтын минималды түрі және ... ... ... ... ... ... ... себеті құнының негізінде кедейшілік шегі-минималды
тұтыну бюджетінен төмен болмайтын шекара белгіленеді.
Қазақстан Республикасында ең төменгі еңбек ақы еңбек ақы ... ... ... элеметтерінің бірі болып келеді. Ең
төменгі еңбек ақы жұмыскердің қалыпты ... ... ... ... ... әлеуметтік нормадағы ең аз мөлшердегі ... ... Ең ... ... ақы мөлшері бүкіл республика аумағына
ортақ Қазақстан Республикасы Заңдарымен белгіленеді. Ең төменгі еңбек
ақы мөлшерін белгілеуде төмендегі мақсаттар еске ... ... ... ... ... ... қанамау ;
еңбек ақыны төмендету арқылы бәсекелестікке жол бермеу ;
ең төменгі ... ... ... ... еңбек ақыны көтеру;
экономиканың дамуына байланысты, оның ішінде ұлттық табыстың ... ... ... саясатты әділетті жүргізу.
Ең төменгі еңбек ақы нормасын ... ... ... ... ... ... ... басты назарға
ұсталады. Басқа да дамыған елдерде де осы ... ... ... ... ақы шегін белгілеудің әртүрлі жолдары бар:
аз еңбек ақы алатын жұмыс күшімен бәсекеге түсе алмайтын ... ... ... ... ... ... ... ақы жүйесін белгілеу (мамандарға, қызметкерлерге)
еңбек ақының барлық базалық құрылымын белгілеу ;
макроэкономикалық саясаттың құралы есебінде зор ... ... үшін ... ... ... ... табыстың бөлінуіндегі
еңбек ақының аз мөлшерін белгілеу
Жоғарыдағы алғашқы екеуінде ең төменгі ... ... ... ... ... , кәсіби топтарға жалпыға ... ... ... ең ... ... ақы ... ... тағайындау, мемлекеттік алымдар есептеудің құралы есебінде
пайдаланылады. 1989 ... ... ... ... бойынша
Халықаралық Комиссияның қорытындысымен ең төменгі еңбек ақы ... ... ... 68 % ... тиіс делінген. Осы қағида дамыған
елдерде мұқият сақталып келумен ... ... ... одан ... белгіленген. Мұның өзі ең төменгі еңбек ақының мөлшерін көтеру
арқылы да ... ... ... көтеру мүмкіндігін көрсетеді.
Қазақстан Республикасында 1991 жылдан бастап ең төменгі ... ... жыл ... ... қаралып, прогрессивті бағыт алып келеді.
Еліміздегі жоғарғы инфляцияның әсерінен ең төменгі еңбек ақы ең төменгі
күнелтіс шегі ... кем ... та ... ... ... Қазақстан
экономикасының жоғарылауы, еліміздегі өндірілетін мұнайгаздың
шетелдерге ... зор ... ... ... ... ... жалақы мөлшерінде жыл сайын өсіп келеді. Ең төменгі еңбек ақы
мөлшері мен ең ... ... ... көрсеткіштерін сызба жүзінде
кескіндесек :
Кесте 1.3.1.
1997-2007 ж. арасындағы ең төменгі еңбек ақы және ... ... ... |1997 ж. |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... ... еңбек|2124 |3484 |4081 |5500 |6600 ... | | | | | ... ... |580 |779 |823 |872 |919 ... | | | | | ... ... ең ... еңбек ақы жыл сайын ... мың ... ... ... ... Бұл ... ... күрт өсуінен болып отыр. Елімізде төменгі күн көру шегінде
табысы барлар 1996 жылы халықтың 34,6 ... ... бұл ... жылы 28,4 ... кеміді. 2007 жылы халықтың төрттен бір
бөлігінің тұтыну себетіндегі ақша ... 3017 ... ... ... ақы және оның төлену жүйелерін реттейтін негізгі механизм ... ... ... туралы» Заңда толықтай келтіріліп
құрылған. Еңбек ақы төлеу негізінен 3 ... ... : ... ... ... жүйе ... ... ақы есептеу, ақы төлеу
жүйесі.Сонымен қатар, тарифсіз еңбек ақы есептеу жүйесі де қолданылады.
Еңбек ақының ... ... ...... ақы ... ... және ... қарай реттеледі Сондықтан да еңбек ақының
тарифтік жүйесі бойынша жұмыскерлер ... ... ... өнімділігіне байланысты белгіленіп реттеледі.
Кейбір жағдайларда жұмыс барысында тарифтік ставкаларды да өзгертуге
тура келетін ... ... Бұл ... ... дәлелдер, экономикалық
сараптамалар жүргізуге байланысты болады. Ол ұзақ мерзімді талап
етеді, бұл ... ... ... ... егер ... ұйымы
болса –оның да келісімдері қажет. Тарифтік жүйе бойынша ... ... ... кәсіпорындағы жұмыс пен жеке жұмыскер ... аз ... ... ... ...... мен кәсіпорынның шын
мәніндегі экономикалық көрсеткіштеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... бұл жүйесімен
есептеу компанияларда жиі қолданылады. Жұмыскерлердің еңбек ақысын
есептеу мен оны беру ... ... ... ... ... бұл ... ... басшылыққа алатын заңды құжаты болып
табылады.
Қазақстанның қазіргі жағдайында еңбек ақыны ... ... ... ... нарықтық қызметінің және оның тиімділігінің нәтижесі;
кәсіпорындағы кадрлық саясаттың есебі;
мамандыққа ... ... ... жұмыссыздықтар
деңгейі( әрбір облыс, аймақтарда,т.б.);
кәсіподақтардың ықпалы.
Кәсіпорында еңбек ақы ... ... ... ... және ... нәтижелерін ынталандыруға, өнімнің
тиімділігі мен пайдалылығын дайын өнім мен еңбек нарығының ... ... ААҚ ... ... ... ... мен ... Мұнай саласында еңбек ақы төлеу ерекшеліктері
Қазіргі уақыттағы біздің мемлекетіміздегі еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ақы ұйымдастырудың
негізгі элементі –тарифтік ставкалар мен торлардан тұратын тарифтік
жүйе болып табылады. ... ... ... салалары, төлеу
түрлері , еңбек ... ... ... дараланады.
Жұмысшының еңбек ақы төлеудегі квалификациясын есептеу үшін тарифтік
торлар қолданылады. ... ... ... ... ... ... көрсететін тарифтік коэффициенттер тізбегі. Ол
тарифтік тордың бір разрядының одан ... ... ... ... ... есе ... анықтайды. Тарифтік коэффициенттер жұмысшылардың өз
квалификациясын материалдық көтеруге қызығушылығын арттырып, еселенген
түрде өсіп отырады. Жұмысшылар ... ... және ... ... ... атқаратын қызметінің
күрделілігіне сәйкес тарифтік тор ... ... ... ... ... жоқ ... өте күрделі жұмыс жасайтын
жоғары квалификациялы жұмысшылар жатады. Анықтамалар әртүрлі ... ... және ... ... ... ... Мұнай
өңдеумен қатар, өндірістің басқа салаларында жұмыс жасайтын жан-жақты
мамандар үшін арналған арнайы тарифтік квалификациялық анықтама ... ... түрі бір, екі ... үш разряд бойынша тарифтеледі.
Мысалы, бұрғышының бұрғылаудың күрделілігіне байланысты V ... ал ... ... ... –III, IV ... V ... ... уақытта мұнайгаз өндірісінде шеткі разрядтар ставкалары
қатынасы 1:2 болатын біріккен алты ... ... тор ... қана асфальт кен орындары мен мұнай шахталарында шеткі
разрядтар ставкаларының қатынасы 1:24 ... жеті ... ... ... ... ... ... ақы мөлшері бірінші разрядтың
тарифтік ставкасына сәйкес тарифтік коэффициентке көбейту ... ... ... ... ... мен ... ақы төлеу
түрлеріне бөлінген. Олар келісілген қызметте және ... ақы қиын ... ... ... ... ... ... аудандарында, яғни геологиялық тұрғыдан зерттелмеген
толық меңгерілмеген аймақтарда еңбек ететін жұмысшыларға ең ... ... ... ... ... ... ... өндіруде төмен. Жұмыс жағдайы нашар ... ... ... ... ... жоғарылатылған
ставкалар пайдалануға рұқсат ... ... ... және ... ... ... ... ставкалары еңбек
жағдайына байланысты 25-55%-ке өсіп отырады.
Бұрғылауда еңбек ақы төлеудің келісімді ... ... ... Мұнда жұмысын уақытында бітіргеніне ... ... ... келісілген жалақылық 20% сыйақы алады. Ал
жедел біткен ... әр ... өсу ... ... ... ... өте күрделі жағдайында әрі өсу пайызына сыйақы 4%-ға дейін
өсіп отырады. Бригаданың жалпы жалақысы ... жеке ... ... ... ... шыққан күн сайын және әр жұмысшыға
тағайындалған разрядқа бөлініп отырады.
Тарифтік жүйе ... үшін ... ... мемлекеттер
арасындағы ерекшеліктерін қарастып көрейік.
Кесте 2.1.1.
Елдер арасындағы тарифтік жүйенің қалыптасуы үшін қажетті ... жүйе түрі | ... жүйе ... ... ... ... ... (ЕТКС); |
| ... ... ... |
| ... бойынша еңбек тәжирибесі ... ... ... |
| ... деңгейі; |
| ... ... ... ... |Оқу ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ( тұрақты, уақытша, күндік, іссапар) ... ... ай ... тапсырманы толық орындағаны және
асыра орындаған үшін сыйақылау енгізілген.
Еңбек ақыны дұрыс ... ... ... ... ... зор. ... негізгі бөлігін тариф
бойынша төлеу ... ... ... ... ... мұнай және
газ өндірудегі жұмысшылар бригадасының ... ... ... аспау керек.Тек қана бұрғылау жұмысшылары бригадаларында
сыйақы мөлшері шектелмейді.
Инженер-техникалық және ... ... ... ... немесе қызметі, жұмысшылардың тәжірибесі мен квалификациясы
негізінде уақытша ... ... ... ... ... бұрғылау, мұнайгаз өндіру, тағы басқа қызметтер бойынша еңбек
ақы көлемінің схемасы жасалынады.Жұмысшылардың ... ... ... жеке ... ... Квалификациясы жоғары,
тәжірибелі мамандар жоғарғы шек ... ал жаңа ... ... ... ... ақы алады.
Қазақстан Республикасында Маңғыстау облысы мұнай ... ... ... облыс бойынша мұнай өндіруші ірі ... ... ... ... ... ... облысы негізгі кен орындарының жылдық
мұнай өндірісі , млн.тн.
|Кен орнының атауы |2004ж. |2005ж. |2006ж |2007ж. ... |4254 |4700 |4850 |5000 ... ААҚ. |1248 |1922 |2325 |2636 ... |4005 |5094 |5600 |7000 ... БК. |- |236 |264 |252 ... |- |410 |568 |668 ... |- |138 |133 |97 ... ... ... ... кен орындарындағы жұмысшылар
саны ,адам
|Кен орнының атауы |2003ж. |2004ж. |2005ж. |2006ж |2007ж. |
| | | | | ... ... |2326 |2416 |2458 |2594 |2722 ... |7028 |7485 |7485 |7785 |7885 ... БК |- |175 |212 |212 |212 ... |- |84 |84 |84 |84 ... |- |111 |113 |113 |113 ... ... ... айлық еңбек ақысын төменде қарасты-рып
көрейік.
Кесте 2.1.4.
Маңғыстау облысы негізгі кен орындары мұнайшылардың орташа айлық еңбек
ақысы ... ... ... |2004ж. |2005ж. |2006ж |2007ж. |
| | | | ... ... ААҚ |65606 |68936 |86069 |90000 ... |76729 |84350 |84350 |84358 ... БК |102841 |102841 |102841 |102841 ... |122915 |135200 |148720 |156160 ... |94112 |106558 |131363 |134450 ... ... облысындағы негізгі кен орындарындағы мүнайшылар
еңбек ақы өсімі мен өндірілген ... ... ... арасындағы
қатынас (2004 жылмен салыстырғанда)
|Кен орнының |2004ж. |2005ж. |2006ж |2007ж. ... | | | | |
| ... ... ... |Мұнай |
| |ақы ,% ... |ақы ,% ... ... ... |2326 |2416 |2458 |2594 ... | | | | ... |465 |515 |529 |596 ... |1951 |1901 |1929 |1998 ... ... ҚБМ ... мен ... ... ... келген кәсіпорынның негізгі мақсаты пайда табу болып табылады.
Осыған ... ... ... ... жету барысындағы
сәттіліктері мен сәтсіздіктеріне анықтама береді
Кесте 2.2.2.
Бухгалтерлік баланстың басты көрсеткіштері
| ... мың |2004ж. |2003ж. |2002ж. |
|1 ... ... |178,059 |124,840 |122,834 |
| ... ... | | | |
|2 ... ... |4620 |6350 |4270 |
| ... | | | |
|3 ... ... |2416 |2326 |1958 |
| ... | | | |
|4 ... ақы |190,205 |164,653 |93,977 |
|5 ... ... ақы |65,606 |58,990 |46,886 |
|6 ... ... ... ... ... |
|7 ... ... |14,179,111 ... ... |
|8 ... ... тозуы |216971 |103,774 |87,611 |
|9 ... ... ... ... |
| ... түсетін | | | |
| ... | | | ... ... қоры ... ... |687,829 ... ... активтері |42,544,828 |31,339,916 ... |
1. Осы ... ... 3 жыл ... ... ... ... байқаймыз. Әлем рыногында мұнайға ... ... ... ... ... одан ... ... артты. Сәйкесінше
жаңа техника мен ... ... ... ... ... ... ... берді.
2. Мұнай өндірудің орташа тәуліктік табысының артуы жыл сайынғы мұнай
өнімінің артуына тура пропорционалды.
3. Қаражанбасмұнай» ААҚ-да жүмысшылар саны 2002 ... 2003 ... ... ... ал 2004 жылы 90 адамға өсті. Бұл мұнай көлемінің артуы,
кен орнының ауданының ... ... ... ... ... ... қатар, мұнай өндіру көлемінің өскеніне сәйкес жұмысшылардың
еңбек ... ... 93977 мың ... (2002ж) 164653 мың ... яғни ... 2003 жылы 190205 мың ... ... ... Осы кәсіпорынның жұмысының тиімділігі (өнім
өндірісінің ұлғаюы, еңбек ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің көтерілуімен байқалады..
5. 2002 ж. орташа еңбек ақы 46886 ... ... 2003 жылы ... 58990 ... құрады. Ал 2004 жылы 11,2 %-ға артып 65606 теңгеге
жетті. Бұл ... ... ... көлемі интенсивті өскен сайын, әр
жұмысшыға келетін мұнай мен газ нормасы жоғарылауымен түсіндіріледі.
6. Таза ... 2002 ... 2003 ... ... ... ... 2003 жылдан
2004 жылға 96 %-ға артты. Бұл мұнай бағасының өзгеруімен анықталады.
7. Жеке капитал 4139601 мың ... (2002 жыл) 9785432 мың ... 136 % -ға, 2004 жылы 14179111 мың ... 242% -ға
артқан.
8. Негізгі қордың тозуы 2003жылы 2002 жылмен салыстырғанды 18%-ғы, 2004
жылы 147,6%-ға артты.
9. Қаржы қатынастары ... ... ... түскен пайда
2003 жылы 7,8%-ға , яғни 540997 мың теңгеге, ал 2004 жылы ... ... мың ... артты.
10. Тауар-материал қоры 2002 жылдан 2003 жылға 212 %-ға, 2004 жылы 278%-
ға артты. Бұл шикі мұнай , ... ... ... ... ... ... ағымдағы және ұзақ мерзімді активтер жатады.
Олар 2003 жылы 159,5%-ға, ал 2004 жылы 252%-ға ... ... ... ... ... ... жұмыс
тақырыбына қатысты көрсеткіштерді, яғни өндірілетін мұнай көлемі ... ақы қоры ... ... ... ... 2.2.3.
2004-2007 жылдардағы өндірілген мұнай көлемі мен еңбек ақы қор
динамикасы.
|Жылдар ... ... ... ... ақы ... тг. |
| ... тн. | ... |1248398 ... ... |1780585 ... ... |1922072 ... ... |2325934 ... ... түзу ... ... ... ... коэффициенті арқылы
келесі формуламен есептеледі:
Есептеулерді келесі кестеде көрсетейік.
Кесте 2.2.4.
Корреляция коэффициентін есептеу
|Жылдар, |Өндірілген |Еңбек ақы |Х×У |Х² |У² |
|N ... ... ... | | | |
| ... Х | | | | ... ... ... |2,0553 |1,5584 |2,7110 ... |1,780585 |1,9020513 |3,3867 |3,1704 |3,6177 ... ... ... |3,9082 |3,6943 |4,1244 ... ... ... |6,2315 |5,4099 |7,1779 ... |7,2769 |8,2611 |15,582 |13,8333 |17,6412 ... ... ... коэффициентін есептеу нәтижесі
байланыстың өте тығыз екенін көрсетті.
Енді "Қаражанбасмұнай "ААҚ-ы жұмысшыларының еңбек ақы өзгерістерін
қарастырып көрейік
Кесте 2.2.5.
2004-07 жылдар ... ... ААҚ- ның ... ақы ... ... |∆Тұр., |∆Тізб., |Өсу |
|дар ... |тг. |тг. ... |
| ... | | ... % |
| |ақы, тг | | | ... мұнай көлемі, млн тг |979 |1780 |1850 |2117 |
|1 ... ... ... $ |22 |20 |21 |32 ... ... құны, $ |21538 |35600 |38850 |67744 ... саны |2416 |2484 |2608 |2612 ... ... ... |62453 |65870 |67534 |67534 ... ... ақы, $ |405 |425 |438 |503 ... ... ... ... ... |11742 |12668 |13708 |15766 ... мың $ | | | | ... ... ... еңбек ақының|54,5 |35,8 |35,2 |23,2 ... ... | | | | ... ақыны төлеуді тиімді жүргізу мақсатында мұнай компаниялары
жаңа ортақ жүйені енгізу керек деп ... ... ... ... ... тор ... ... мынадай кері әсерлерін
тигізуде:
- квалификациясы, қызметі бірдей , ... әр ... ... ... еңбек ақы мөлшерінің бірдей болмауы;
- аймақтық еңбек ету ... мен өмір сүру ... ... ... ... ... еңбек ақы қорын басқару мен жоспарлауда және әлеуметтік
төлемдер ... ... ... ... ... жүйесін стандартизациялау ортақ
мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді. Мұнда ... ... ақы ... ... мен мамандануына байланысты, ал қызметкерлердің еңбек
ақысын ... ... ... ... ... бойынша
есептеу мүмкіндігі туады.
Ол үшін қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... бойынша тарифтік тор , ... ... ... ... ... балл бойынша бағалап, қызметкерлердің орындайтын
жұмысының күрділілігіне, әр ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың салалық, әкіишілік ерекшеліктері
ескеріледі.
Қазіргі уақытта ... ақы ... ... шешудің, оның
реттеуші функцияларының мардымсыз ... ... ... ... ... еңбек ақы, экономиканық бюджеттік саласындағы еңбек ақыны реттеу)
қамти ... осы ... ... ... шексіз еркіндік
береді. Бірақ та басқарудың әр ... ... ақы ... және ... ... әсер ... ... бағытқа
негізделген еңбек ақыны реттеудің нарықтық механизмі ... жоқ. ... ... сұраныс пен ұсынысқа, оны қалыптастыруға және еңбек ақы
арасында ешқандай байланыс жоқ.
Жоғарыда ... ... ... ... еңбек ақы
мөлшерін көтеруде, оны тиімді , ... ... өз ... ... ... деп ... Президентінің 2005 жылғы Жолдауына ... ... ... ... ... ... сәйкесінше ел
экономикасы да одан әрі жақсарады деп ... ... ... ... соңғы 2-3 жылда
жалпы экономикалық және ... ... ... оң ... ... ... Атап айтқанда, еліміздегі экономикалық өсудің
жоғары қарқыны тек шикізат ресурстарына қолайлы баға коньюнктурасындағы
сыртқы факторлармен ғана ... ... ... ... ... артуы , ауыл шаруашылығының дамуында оң серпіннің сақталуы,
шағын бизнес саласының ... ... ішкі ... мен ... ... ... да ... болды.
Деректер бойынша 2006 ж. ішкі жалпы өнім 9 пайызды құрады, ал
өнеркәсіп өндірісінің көлемі 8,4 ... ... ... ... ... ... ... қолайлы әсер етті. Адамдардың нақты
ақшалай табысы өсті. Еңбек нарығында жұмыс ... ... ... ... ... деңгейі төмендеп келеді. Атаулы орташа айлық
жалақы және жан басына шаққандағы орташа табыс 15пайызға өскен, ал ... ... ... индексі 7пайыздан аса құрады. Экономикалық өсу
деңгейі жағынан Қазақстан ТМД ... ... көш бойы ... ішкі ... өнімнің жоғары деңгейі қатарынан төрт жыл бойы
сақталып келеді. 2005-2006 жылдардағы кезеңде ... өсу ... ... жылы ... ... ... еңбек
ақылары мен зейнетақылары біршама өсірілгенмен, ... ... ... әлі де ... 3,5-4 ... жуық төмен.
Облыс экономиасының негізі мұнай өндіру болса,бұл салада қызмет
жасайтын ... саны ... ... 30%-н құрайды.
Инфляцияны есепке алсақ және оның үстіне ай сайын еселеп өсіп отырған
коммуналдық төлемдерді ессептегенде-қазіргі ... ақы ... ... басына шаққанда күнелтіс шегінен әлдеқайда төмен. ... ... ... ... іс ... ... ақы көтеріліп, осыған
ілесе тауарлар бағалары мен әртүрлі төлемдер көбейгенінен ... ... ... ... ... ... Сондықтан мемлекет
нарықтық экономика жағдайына сай, қалай болған күнде де ... ... ... ... ... жақсы нәтижелер берер еді ... ... ... ақы ... өсуі - өндірілген өнімге
байланысты артатынын анық елестеткендей ... ... ... шығатын қорытынды - бүгінгі жас ұрпақтың ертеңгі күннің
тыныс – тіршілігіне толықтай сеніммен қарауларына мүмкіндіктер болады
деп пайымдай аламыз.
Тәуелсіздік алу ... ... ... ... ... жеке ... әр ... жаңа экономикалық жүйенің пайда болуына әкелді. Жасалынған
өзгерістер еңбек қатынастары мен оның ... ... ... әкелді.
Соңғы жырдардағы Қазақстан Республикасындағы жүргізілген
экономикалық ... ... ... ақы ... ... ... тыс қалуына себепші болды.
Қазіргі уақытта еңбек ақы төлдеу мәселелерін ... ... ... ... бөлігін (заңды түрде бекітілген ... ... ақы, ... ... ... ... ... қамти отырып, осы саладағы шаруашылық субъектілеріне шексіз
еркіндік береді. Бірақ та ... әр ... ... ... ... және ... ... әсер етуімен оптималды
бағытқа негізделген еңбек ақыны ... ... ... ... ... күшіне деген сұраныс пен ұсынысқа, оны қалыптастыруға және
еңбек ақы арасында ешқандай байланыс жоқ.
Өнім өндіру ... ... ... ақы ... мұнайгаз
өндірісі саласында 2005ж. 10,2 ,ал құрылыс жұмыстарында 12,8 ... ... өзі 1997 ... ... ... ... ... екі
еседей төмен. Соңғы жылдары жалпы ұлттық өнім құрамындағы ... ... ... ... байқалады.
Жүргізілген экономикалық реформалар нәтижесінде мемлекет
еңбекті мөлшерлеу мәселелерін шешуден тыс қалды.
Қазіргі жағдай еңбек пен оның ... ... ... ... Бұл ... тобының квалификациялық мамандануында,
республиканың салалары мен ... ... ақы ... ... ... 2005 жылғы нәтижелері бойынша «Қаражанбасмүнай» ААҚ-
ғы ең жоғарғы номиналды еңбек ақы мөлшері скважиналарды ... ... (78962 ... бұл ауыл ... (6851 ... 11,5 есе ... кәсіпорынында мұнай өндіру көлемі жылдан-жылға
прогрессивті түрде өсіп ... ... ... ... ... қоры да ... Кен ... жұмысшыларға толықтай
жағдай жасалып, олардың еңбек ақы мөлшері жоғарылап, жаңа ... ... ... ... ... оның жыл ... ... анықталады. Осы есептемедегі ... ... ... отырып, таза табыс көлемінің жыл сайын бірнеше
еселеніп артқанын байқаймыз.
Өндіріс саласындағы еңбек ақы ... ... ... ... 2005 ... статистикалық матариалдарға
сәйкес өндірістегі ең жоғарғы орташа айлық еңбек ақы ... ... ... ... ал тері ... киім ... құрайды. Байқап отырғандай осы көрсеткіштер арасындағы
айырмашылық-14 есе.
Көптеген кәсіпорындарда басшылардың еңбек ақысы ... ... ақы ... 20-30 және одан да көп есе ... ... ... ... ақыны ұйымдастыратын мемлекеттік жүйенің болмауы жыл
сайын арадағы диспопорция ұлғайып келуде. Еңбек ... ... ... тарап келеді.
Аймақтық жағдайға байланысты еңбек ақы мөлшерінде көптеген
өзгерістер ... ... ... ... ең ... ... ... облысында (41501 теңге), Маңғысьтау облысында (39391 теңге),
ал ең төменгі еңбек ақы ... ... (12424 ... ... (13555 ... ... 3,3 есе төмен.
Еңбек ақының жұмысшының квалификация деңгейіне және біліміне,
сонымен қатар жұмыстың күрділілігіне тәуелділігі нашарлаған.
Қазіргі заңда еңбек ... ... ... ... ... мен объективті факторы ретінде есептемейді. ... ... ... ... ауыр және ... ... жағдайындағы
міндетті төлемдер алынып тасталғаны заң жүзінде бекітілді.Бұл
мәселелердің щещімі ... ... ... берілген.
Жоғарғы айтылғандар қазіргі кезде еңбек ақы төлеу аяасында
келіспеушіліктер туындап отырғанын ... ... ... ... ... ... ... реттеу құралына айналғды.
Еңбек ақы мөлшерінің қарқынды ... ... ... жеке ... ... ... ... айрылғанын көрсетеді.
Аталып өткен кемшіліктер қызмет ететін субъектілердің сәйкес
еңбек ақыны реттеуші механизмінсіз жеке еңбек ақы ... ... ... ... Осыған келе мемлекет реттеуші нарықтық құралдарды
пайдалана отырып, қазіргі жағдайда ... ... өз ... ... ақыны ұйымдастыруды жақсартудың мақсаты- еңбеккке
қабілетті әр ... ... ... ... ақы ... ... ... өмір деңгейін қамтамасыз етуді қолдау. Осы
мақсаттарға жету үшін келесі ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... механизмін жасау;
- еңбек ақы төлеу шеңберіндегі мемлекеттің кепілдігін көтеру;
- еңбек ақыны реттеуду ұжымдық шарттың рөлін күшейту;
- ... ақы ... ... еңбек ақыны ұйымдастыруды жақсарту мақсатында ... ... ... ақы ... кемшіліктерді жою, азайту шаралары;
- еңбек ақының жаңа тиімді жүйелерін енгізу;
- еңбек ақы төлеу туралы ... ... ... ... ... реттеу мемлекеттік іс болуға тиісті. Еңбек
ақы көтеріліп, осыған ілесе тауарлар бағалары мен әртүрлі төлемдер
көбейгенінен қандай ... ... ... ... сұрақ туындайды.
Сондықтан мемлекет нарықтық экономика жағдайына сай, қалай болған күнде
де еңбек ақыны тәртіпке келтіріп ... ... ... нәтижелер берер
еді деп есептейміз.
Жалпы еліміздегі еңбек ақы ... ... ... ... артатынын анық елестеткендей болдық. Жоғарыда келтірген
дәйектемелерден шығатын қорытынды- бүгінгі жас ... ... ... толықтай сеніммен қарауларына мүмкіндіктер болады деп
пайымдай ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы,1995.
2. ҚР Азаматтық ... ҚР ... ... ... ... ... ҚР «ҚР экономикасы салаларының жұмыскерлерінің еңбек ақысы
туралы» Үкіметтің қаулысы 20.10.1992.
5. ҚР «ҚР еңбек ақы ... ... ... ... қаулысы,1997.
6. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана,2005.
7. Алехина О. Стимулирующий ... ... ... ... //
Человек и труд. – 1997. - № 1. – С. 90-92.
8. Л. Г. ... Ф. И. ... ... учет в ... ... ... В. В. Бочкарев, Н. П. Макаров. “Организация ... и ... в ... промышленности.”
10. Ф. Ф. Дунаев, В. И. Егоров, Н. Н. Победоносцева, Е. С.
Сыромятников. “Экономика нефтяной и газовой ... ... Г.У. ... экономикасы» Алматы,2001.
12. В. Н. Егоров, Л. Г. Золотникова. “Экономика нефтеперерабатываю-
щей и нефтехимической промышленности.”
13. «Труд в Казахстане» №2,февраль 2003 ... . «Ваш ... ... №1(13), январь 2004 г.
15. «Мир финансов». № ... ... ... ... «Огни Мангистау» №38-40 от 28.02.2008г.
-----------------------
1
2
3
ЕӨ (((дана
ЕА(тг)
ӨБ(тг/
Еңбек ақы
Нарықтық фактор
Еңбек нары-
ғында ... ... ... пен ... үшін ... ... бойын-
ша еңбекке сұраныс икемділігі
Нарықтық емес фактор
Еңбек ақыны мемлекеттік басқару шаралары
Жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижелері және жұмысшының жеке еңбек үлесі
Ресурстардың өзара орын басуы
Тұтынылатын тауар және қыз-
метке ... ... ... тарифтік жүйесі
Минимальды тұтыну бюджеті
(МТБ)
Ең төменгі еңбек ақы
(ЕТЕа)
Салық салу жүйесі

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
"Қаражанбасмұнай СІТІС" ААҚ44 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
KEGO ААҚ персоналының еңбекақысын ұйымдастыру37 бет
«алматы құс» аақ-ның несиелеуді ұйымдастыруын талдау18 бет
«АӨК Адал» ААҚ16 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ААҚ18 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь