Жергілікті өзін-өзі басқару

КІРІСПЕ

1. ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру жергілікті өзін.өзі басқаруды дамыту негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қалыптасуының теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... .
1.3 Жергілікті өзін.өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі..




2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ЖҰМЫСТЫҚ ЖОСПАРЫ
2.1 Маслихаттардың рөлін көтеру жергілікті өзін.өзі басқару функцияларын тиімді орындау және маслихаттардың жұмыстық жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Мемлекеттік билік органдарының жергілікті өзін.өзі басқару органдарымен өзара байланысын жетілдіру жолдары және жұмыстық жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қаржылық.экономикалық үлгісін жасау
ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы әкімшілік реформалардың басымдылықты бағыттары мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытумен барлық экономикалық жүйенің толық қызмет етуі, елдің тұрақты әлеуметтік – экономикалық жағдайы байланысты.
Кез-келген қазіргі заманғы демократиялық мемлекет тым болмаса жергілікті өзін-өзі басқару әдісіне кепілдік бермесе немесе оның бар екенін мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік үдерістердің тиімді басқарылуын қамтамасыз ете алмайды. Себебі, басқару саласы аса күрделі және көпқырлы, сондықтан қоғамдық дамудың барлық мәселелерін тек орталықтан шешу қиындық туғызады. Сондықтан, басқару қызметінің тиімділігін арттыру үшін өкілеттіліктің бір бөлігін тұрғындардың ортақ мүддесі тұрғысынан алып қарағанда оңтайлы нәтижеге қол жеткізеді деуге болатын басқару деңгейіне берген ұтымды және бұл нағыз демократияға жеткізер жолдың бірі.
Қазіргі уақытта белсенді түрде бірінші мәселе ретінде мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері алға қойылып отыр. Жалпы, жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін құру 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясында қарастырылған. Онда жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызмет ету қажеттілігі негізделіп, бекітілген өкілеттілік шеңберінде олардың дербестігіне кепілдік берілген. Содан бері қарай жергілікті өзін-өзі басқару элементтерін енгізу мен оның заңнамалық негізін жасауға көптеген талпыныстар жасалынды.
Үкіметтің шешімімен 1996 жылы пәтер иелерінің кооперативі (КСК) құрылған болатын. Ауылдық аумақтарда өз бетінше тұтыну кооперативтері құрылды. Жергілікті мәселелерді шешудің келесі қадамы 2001 жылы экспериментті түрде ауыл әкімдерін және 2006 жылы аудан және облыстық мәндегі қала әкімдерін сайлау болып табылды.
Бүгінгі таңда бұл жағдай Елбасының елдің негізгі Заңына жаңартулар енгізуімен түбірінен қайта өзгерді. Қазақстан кең көлемді территорияны иеленеді, осыған байланысты еліміздің аймақтары табиғи байлықтарының қалыптасуына, климаттық жағдайларына және т.б. негізделген әртүрлі экономикалық әлеуетке ие. Сонымен қатар аймақтар демографиялық, этникалық және тарихи ерекшеліктері бойынша бөлінеді. Әсер ету механизмдерінің орталықтандырылған стандартты жинағымен басқара, жоғарыда аталған факторларды ескере, мемлекет еліміздің барлық аймақтарының қажеттіліктерін бірдей деңгейде оптималды қанағаттандыра алмайды. Осыған байланысты мемлекеттік басқару деңгейлері арасында өкілеттіліктерді бөлу қажеттігі туындайды.
1. Назарбаев Н.А. Стратегия «Казахстан – 2030»// Казахстанская правда. - 11 октября. - 1997г.
2. ҚР-сының Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы: Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан//Егемен Қазақстан. - 28 ақпан. – 2007ж.
3. ҚР-сының Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы: Дағдарыстан жаңару мен дамуға //Егемен Қазақстан. - 7 наурыз. – 2009ж.
4. Атаманчук Г.В. Теория государственного управления: курс лекций - М.: Юрд. Лит, 1997. - 246 с.
5. Чиркин В.Е. Государственное управления. Элемент. курс. – М.: Юрист, 2001.- 320с.
6. Дауранов И.Н. Организация государственного управления. – Алматы, 1997. - 149с.
7.Кубаев К.Е. Формирование принципов и функций местного самоуправления в Республике Казахстан // Транзитная экономика. - 2002. – №4-5. – 15 бет.
8.Альжани Ж.К. Некоторые подходы к определению понятий «децентрализация» и «местное самоуправление» // Казахстан-Спектр. Научный журнал. №1 (19), 2002 г. 31бет.
9.Кубаев К.Е. Формирование организационной структуры и экономического механизма местного самоуправления в Республике Казахстан// Саясат. - 2002. - №12. – 10 бет.
10Децентрализация: эксперименты и реформы./ Под ред. Тамаша М.Хорвата. Органы местного самоуправления в Центральной Восточной Европы. Том 1.
11.Кубаев К.Е. Формирование принципов и функций местного самоуправления в Республике Казахстан // Транзитная экономика. – 2002. - № 4-5.
12.Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным хозяйством. – Москва: изд. «Дело», 1998.
13.Стенограмма Общественного форума «Децентрализация и местное самоуправление в Республике Казахстан: выбор приоритетов». Public Policy Research Center. Сорос-Қазақстан-Қоры. 18.02.02. Алматы қ. бет 15.
14. Шугрина Е.С. Муниципальное право. – М.: Изд. «Дело», 1999г.
15. Таранов А.А. Муниципальное право РК. – Алматы: изд. «Жеті жарғы», 1999г.
16. Жоламан. Децентрализация государственной финансовой системы РК как источник экономического роста.// Фонд Сорос – Қазақстан. – 2001. - №3.
17. Кулатаев Б. Муниципальные ценные бумаги: проблемы и механизмы разделения полномочий между центром и регионами //Транзитная экономика. - 2002. - №1.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ | |
| 1. ... ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі | |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... ... Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі..| |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
|2 ... ... ... БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ | |
| ... ... | ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару | |
| ... ... ... және ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... басқару | |
| |органдарымен өзара ... ... ... және жұмыстық| |
| |жоспары......................................................| |
| ... | ... ... ... басқару жүйесінің қаржылық-экономикалық | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... | ... тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасындағы әкімшілік
реформалардың ... ... ... ... және ... ... басқару жүйесін қалыптастыру
болып табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-
өзі басқаруды дамытумен барлық экономикалық ... ... ... ... ... ...... жағдайы байланысты.
Кез-келген қазіргі заманғы демократиялық мемлекет тым болмаса
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... оның бар екенін
мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ете ... ... ... саласы аса күрделі және көпқырлы,
сондықтан қоғамдық дамудың барлық ... тек ... шешу ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыру ... бір ... ... ... мүддесі тұрғысынан алып
қарағанда оңтайлы нәтижеге қол жеткізеді деуге ... ... ... ... және бұл ... ... жеткізер жолдың бірі.
Қазіргі уақытта белсенді түрде бірінші мәселе ... ... ... және ... өзін-өзі басқаруды дамыту
мәселелері алға қойылып ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясында қарастырылған.
Онда ... ... ... ... ... ету ... ... өкілеттілік шеңберінде олардың дербестігіне кепілдік
берілген. Содан бері қарай жергілікті өзін-өзі басқару элементтерін енгізу
мен оның заңнамалық ... ... ... талпыныстар жасалынды.
Үкіметтің шешімімен 1996 жылы пәтер иелерінің кооперативі (КСК)
құрылған болатын. Ауылдық ... өз ... ... ... ... ... ... келесі қадамы 2001 жылы
экспериментті түрде ауыл әкімдерін және 2006 жылы ... және ... қала ... ... ... ... таңда бұл жағдай Елбасының елдің негізгі Заңына жаңартулар
енгізуімен түбірінен қайта өзгерді. Қазақстан кең ... ... ... байланысты еліміздің аймақтары табиғи байлықтарының
қалыптасуына, климаттық жағдайларына және т.б. ... ... ... ие. ... ... аймақтар демографиялық, этникалық
және тарихи ерекшеліктері бойынша бөлінеді. Әсер ету ... ... ... ... ... ... ... мемлекет еліміздің барлық аймақтарының қажеттіліктерін
бірдей деңгейде ... ... ... ... байланысты
мемлекеттік басқару деңгейлері арасында ... бөлу ... ... ... БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру жергілікті өзін-өзі
басқаруды дамыту негізі ретінде
Қазақстан ... ... ... 18 жыл ішінде бірінші рет
экономиканы дамыту және қоғамды демократиялауды нарықтық жолға қою ... ... ... ... ... ... алғашқы
жылдарында басымдылықты көңіл мемлекеттілікті ... ... ... орын ... ... ... ... аударылды. Дамудың қазіргі кезеңінде, яғни тәуелсіздіктің жалпы
ұлттық негізі құрастырылған кезде басымдылықты ... ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
реформалау, яғни ... ... ... ... ... ... ... бойында ұдайы зерттеулер жүргізіліп, мемлекеттік
басқарудың нәтижелі модельдері мен ... ... ... ... ... ... халықты басқарудың
төмендегі деңгейлері бөліп көрсетіле бастады:
- мемлекеттік басқару (федералдық ... ... ... ... ... ... ... буындары деңгейінде);
- аумақтық өзін-өзі басқару (төменгі әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... ... ... ... азаматтар мен
қоғам істерін жария басқару жүйесінің әлеуметтік нәтижелілігін арттыру, бұл
жүйеде ... ... ... ... ... жаңа ... ... мұндай құрылымды жаңа жағдайда
– ғаламдану жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... реттеумен шұғылданып, сол арқылы мемлекеттік
басқарудың ішкі міндеттерін ойдағыдай орындау үшін ... ... ... тиіс ... ... Бұл деңгей сондай-ақ мемлекеттік басқару
жөніндегі заңдарды ... ... ... жәрдемдесуге, салалық
және басқа мемлекеттік бағдарламалар қабылдауға, ұлттық компанияларды және
негізгі мемлекеттік ресурстарды басқаруға және ... ... ... тиіс.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі – орталық пен әкімшілік аумақтар
арасында құзырлар ара жігін ажырату нәтижесі. Әдетте ... ... ... мемлекеттік басқарудың орталық салалық органдарының
агенті ретінде қимылдап, қоғамдық ... ... ... іс ... ... ... ... басқару деңгейінде статистикалық есеп,
азаматтардың жекелеген категорияларына нақты ... ... ... ... ... ... процедуралар,
сондай-ақ әртүрлі субъектілердің әкімшілік және шаруашылық ... ... шешу ... ... ... ... басқару 18 ғасырда пайда болды.
Қазіргі кезде жергілікті ... ... ... төте және ... ... жеке бір әкімшілік ауқымында саяси құқықтармен
бостандықтарды іске асыру пошымы деп ... ... ... ... ... барлық буындарына азаматтардың ... ... атап өту ... ... ... ... басқару
мемлекеттік басқаруды толықтыру құралы ретінде қажет, ол аумақ істерін
көпшілік болып басқару жүйесінде ... ... мен ... ... ... етуге тиіс. ТМД Парламентаралық Ассамблеяның 1994
жылғы 29 қазанда ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің мемлекеттік және ... ... ... ұйымдастырудың қажетті элементі болып ... ... ... ... бері ... ... сипаты
бар мәселелермен кездесті. Қазақстан жағдайы ... ... ... ... ... ... өз ... табуға
көмектесетін саяси және экономикалық теңестіруді талап етуде. ... ... ... өзі аса ... Осы ... ... те,
демократиялық дамудың ең маңызды мәселелерінің бірін қарастыру қажет болды,
дәлірек ...... ... ... ... органдарын
орталықсыздандыру мәселесі. Осыған байланысты ... ... ... беру, әлеуметтік субъектілер мен институттар арасындағы
қарым-қатынасты Қазақстанның саяси жүйесіне қолайлы болатындай етіп жасау
маңызды. ... ... ... ... саяси, мәдени
өміріндегі алғышарттар пайда болды және олар ... ... ... бола алады [10]. Орталықсыздандыру түсінігіне
көптеген анықтамалар бар. Соның ең ... ... ... ... ...... функцияларын орталықтан жергілікті билік
органдарына беру, жоғары ... ... ... ... ... ... кеңейту [12].
2. Орталықсыздандыру – орталықтандыруға қарама-қарсы басқару жүйесі, яғни
жергілікті әкімшілік органдар мен қоғамдық өзін-өзі басқару мекемелерінің
билік өкілдіктерін ... ... ... ... анықтамасымен бірге оның
әртүрлі нысандары бар. ... ... ... екі ... ие. ... байланысты Қазақтан Республикасының стратегиялық
жоспарлау бойынша агенттігі ... ... ... жобасында мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың ... - ... және ... бар ... атап ... деп ... ... жүйесінің күшін сақтай отырып,
мемлекеттік биліктің ... ... осы ... бойынша төменгі билік
органдарына берумен байланысты ... ... Оны ... деп те ... ... ... әкімшілік
астарына да қатысты және оның орталық және орталық емес басқару ... ... ... ... қайта қалыптастыру ... бар. ... ... ... ... орталықсыздандыру)
келсе, ол шешім қабылдау ... ... ... ... ... Бұл ... жүзеге асуы жергілікті басқарудың актісін
білдіреді. ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға және дербес қаржылық, басқарушылық іс-әрекет
жүргізуге құқық беруді білдіреді. [13] ... ... үш ... былай да сипаттауға болады.
Автономия
Агенттік
Әкімшілік
1 сурет. Орталықсыздандыру процесінің үш сатысы
Сонымен, жергілікті үкімет іс-әрекетінің дербестігін қамтамасыз ететін
шарттар қатарын былай кескіндеуге болады:
1. ... ... яғни ... ... тәуелсіз, жергілікті
қауымдастықтың өкілетті органдарын тікелей жалпылама таңдау арқылы
сайлау. Атқарушы органды өздерінің сайлауы арқылы ... ... ... ... ... тәуелсіз құқығына ие болуы
мүмкін.
2. ... ...... бекітілген және биліктің басқа
деңгейлерімен табысталған өз ... ... ... ... ... Әкімшілік автономия, билік деңгейлері ... ... ... (демократиялық орталықтандыру қағидасынан бас
тарту - төменгінің жоғары тұрған ... ... ... ...... ... ... қажетті қаржы
ресурстарының қолма-қолдығын және оларды пайдалану мүмкіндіктері мен
олардың қозғалысын басқаруды (орналастыруды, бөлуді) білдіреді.
Қазіргі ғылымы мен ... ... мен ... ... ... қарқынды
дамып келе жатқан қоғамда мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың маңызы
арта түсуде. 2007 жылдың 28 ... ... ... ... ... ... Президенттің Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында
демократия, жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері жан-жақты көрініс
тапты. Онда еліміздегі ... және ... ... ... ... ... жергілікті өкілетті органдарды дамыту, мәслихаттарды
күшейтіп, өкілеттігін кеңейту және уақыт өте келе мәслихаттардың жергілікті
өзін-өзі басқаруды қалыптастырудың негізіне айналуы атап ... ... ...... "Жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Заң
бойынша мәслихаттардың өкілеттіктеріне төмендегілер жатқызылады:
• аумақтың жоспарын, экономикалық және әлеуметтік даму ... ... оның ... ... ... бекіту;
• қоршаған ортаны қорғау бойынша бағдарламаларды бекіту;
• әкім ұсынған ... ... ... сызбасын бекіту;
• әкімнің ұсынысы бойынша әкиматтың жеке ... ... ... ... атқарушы органдар жетекшілерінің есептерін қарау, маслихат шешімін
орындамаған ұйымдардың, мемлекеттік ... ... ... ... ... бойынша сәйкес органдарға ұсыныс беру;
• ҚР заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен ... ... ету ... іске ... ҚР ... ... бұзушылық Кодексіне сәйкес тәртіпті бекіту;
• жергілікті бюджеттің, жоспарларының, экономикалық және әлеуметтік даму
бағдарламаларының орындалуына ... ... ... ... және ... да ... ... олардың
қызметтерінің есептерін тыңдау және т.б.;
• халықты еңбекпен қамту және кедейшілікпен күресу бағдарламасын бекіту;
• ведомствоаралық ... ... ... акимат жанынан
консультативтік-кеңестің жеке құрамын әкімнің ұсынысымен бекіту;
• ҚР Жер ... ... жер ... ... ... ... ҚР Конституциялық нормаларын, ... ... ... ... ... ... ... орындауға қатысу. [16]
Мәслихат өзінің өкілетін сессияда (сессия жылына 4 рет өткізіледі),
өзінің ... ... ... ... ... ... хатшысы арқылы жүзеге асырады.
Жергілікті басқару органдарының қызметіне бақылау жүйесі. Президенттік
бақылауды тікелей президент өзі ... оның ... ... ... облыс, Астана мен Алматы қалаларының әкімдерін сәйкес мәслихаттың
ұсынысы бойынша тағайындайды. [19]
Логика ... әкім ... ... жауапты болуы керек, себебі ол
жергілікті атқарушы органның ... ... әкім ... ... ... ... ... бәсекелестік бағыныштылық
пайда болады, бірақ Президенттің алдындағы жауапкершілік басымырақ.
Президент барлық деңгейдегі әкімдердің ... ... ... ... оларды жұмыстан босатуға ... ... ... инспекторлар бар, бірақ барлық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... де, Үкіметтің де алдынан
жауапкершілік төмендеуі мүмкін, сол себепті әкім ... ... ... ал Үкімет әкімдер үшін Президенттің алдында жауапты.
Жергілікті басқару органдарының қызметтеріне парламенттің бақылауы заң
бойынша қарастырылмаған. Бас прокурордың ... ... ... мерзіміне
дейін маслихаттардың өкілеттеріне тоқтатуға құқығы бар.
Үкімет конституциялық өкілеті шеңберінде заңдардың орындалуына бақылау
жасауды жүзеге асырады. Әділет ... мен оның ... ... органдардың актілерін тіркейді. Атқарушы орган ... ... ... ... ... бір-бірінен
қызметтері алшақтатылғандықты білдірмейді. Жоғары тұрған маслихат шешімі
төменгі ... ... ... болғанымен, оның төменгі органның
өкілетіне араласуға құқығы жоқ. ... ... ... ... шешім
қабылдаса да, оны жоғары тұрғаны маслихат жоя алмайды, оны тек сот ... ... ... болады.
Маслихаттардың тұрақты комиссияларының ешқандай ... ... жоқ. ... бір ... ... ... бақылауды
жергілікті маслихат пен акимат жүзеге асырады.
Қазақстанда жергілікті билікті ұйымдастырудың Конституциялық үлгісі
өкілетті ... ... ... ... ... ... ... мен болашағы. Орталық және жергілікті
мемлекеттік басқару органдары арасында функцияларды бөлу.
Соңғы жылдары қоғамдық қызметтерді көрсетуде ... ... ... биліктің жергілікті органдардың функциялдық құрылымы
аймақтарда әртүрлі және ... ... ... ... Кейбір аймақтарда обылыстық орталық денгейіндегі жеке қалалық
звенолар қалалықпен біріктірілген, аудандық органдар ... ... ... ... ... ... көрсетуге жауапкершілік
аудандық (қалалық) звено құзіретіне қалса, ал қаржыландыру ... ... мен ... ... ... ... ... екеулік
бағынушылық жүйесі туындайды.
Жоспарлаудағы және шығындық өкілеттіліктерді жүзеге асырудағы,
сәйкесінше шешім ... ... ... ... денгейінің
жеткіліксіз дербестігі барлық мемлекеттік қызыметті жүзеге асырудың сапасы
мен тиімділігінде ... ... ... ... ... меншікті шектеу
мәселесі шешілген. Коммуналды меншікті иелену ... ... ... ... үшін ... ... табылады. Қазіргі
кезеңде обылыстық аудандық және ауылдықтарда коммуналды ... ... жоқ. Ал ... ... қоса ... ... барлық
денгейлерінің қызметі болып табылады. ... ... ... жүзеге асыру тиімділігі әлеуметтік ... ... ... ... байланысты.
Биліктің аудандық, қалалық (аудандық мәндегі) денгейі де мемлекеттік
басқарудың дұрыс иниституттары мен механизмдері жоқ. ... ... ... 6,5 млн. көп адам ... ... бұл денгейінде басқару
белгілі бір вакумінде ғана көрінеді – ... ... ... ... ... ... ... салаларда шешім қабылдауда дербестікке ие емес.
Бүгінгі таңда республикада көптеген аудандар бюджеттің ... ... ... денгейін қамтамасыз ете алмайды.
Мемлекетік басқару негізінде орталықсыздандыруға ... ... ... ... ... ... кезеңдеп
қалыптастыру қажет.
Жоғарыдағы аталған мәселелерді ескере, алдағы орта мерзімді кезеңде
мемлекетімізде мемлекеттік ... ... ары ... жетілдіру бойынша
шаралар мемлекеттік қызметтер құрамын ... және ... ... ... ... оларды тиімді бөлуге сонымен бірге
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... құрылыс пен мемлекетік ... ... осы ... ... қызметерді орталықсыздандыру
және мемлекеттік басқаруды демократизациялау мәселелері туып отыр.
Кеңінен таралған теориялық бағыттардың авторларына ... ... үш ... көрсетуге болады олар:
- «Орталықсыздандырылған аймақтық менеждемент» үлгісі территориялық
дербестігін күшейтуге ... ... ... ... ... байланысты. Осыған қарай берілген
бағыттың аймақтық басқару процесстерін өсіру ... ... ... кеңістікті басқарудың екінші үлгісі «орталықтандырылған
аймақтақ менеджмент» - ... ... ... реттеу басымдылығына бағытталған бағытқа сәйкес
келеді. Сондықтан территорияның әлеуметік-экономикалық мәселелерін
шешеу орталықтан жүргізіледі.
- «баланысты кеңістікті менеджмент» үлгісі ... ... ... ... негізделеді және кеңістікті
ұйымның тұрақты қызмен етуіне әкелетін әлеуметтік және экономиклық
мүделерін тепе-теңдіңдікту дамытуды ұсындады. [9, ... ... ... екі ... сипатқа ие. Осыған
байланысты Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... концепциясының жобасында
мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың екі құрамасының; деконцентарция
және деволюцияның бар екенін ескеріп ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің теориялық
аспектілері
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі демократиялық мемлекеттің қызмет
етіуінің қажетті шарты ... ... ... ... ... ... ... мемлекетті басқаруға, оның өміріндеі
маңызды мәселелерді шешуге қатысу құқығымен қамтамасыз ету ... ... ... ... оның ... ... ... алмайды. Сондықтан оның
мүдделері нақты шешімге айналатын билік ... ... ... сайын, оның
қызметі тиімді болады. Тәжірибеде бұл жергілікті ... ... ... ... күнделікті өмірлеріне тікелей қатысты
мәселелердің көбісін оның билігіне ... ... 1949 ж 10 ... ... ... ... ... адам өз мемлекетін басқаруға
тікелей немесе ... ... ... ... ... бар деп ... ... өзін-өзі басқарудың қандай орын алатынын Европалық кеңестің
мүшелерінен 1985 жылы 15 ... ... ... басқару» хартиясын
қабылдауы болып табылады.
Хартияның негізгі ... ... ... істерге қатысуға
азамтаттардың тікелей постулаты тек ... ... ... ... ал ... территориялық құрылымдар кез-келген ... ... ... ... ... ... басқару
концепциясы заң актілерінде көрсетілген жергілікті органдардың құқықары ... – өз ... ... халықтың мүдесіне қоғамдық
істердің маңызды үлесін басқару мен реттеуді жүзеге асыруды білдіреді.
Мұндай ... ... ... беру ... ... мүшелерден тұратын кеңес
немесе жиналыстармен жүзеге ... ... ... ... ... ие [11, ... ... басқару – жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
мемлекеттік істердің маңызды бөлігін реттеуге және оны өз жауапкершілігі
мен ... ... ... заң ... ... ... мен ... өзін-өзі басқару – бұл қандай да бір ұйымның өмір сүруіне,
тарихи сипаты бойынша құқықтар мен ... ... ... ... ... осы индивидтерді бірігіп пайдалануға, ұйымдарды басқарудың
субъектісі мен объектісі арасындағы байланыстың ... ... ... ... мен ... ... ... қоғамдық ұйымның
салыстырмалы автономды қызмет етуі [12, 5 бет].
Жоғарыдағы аталғандарды ескере отырып, «жергілікті ... ... ... ... ... ... ... – бұл жергілікті
мәндегі мәселелерді шешу үшін азаматтардың территориялық ... Ол ... ... ... ... ... қызмет
етуі мен тәуелсіздігі, қоғамдық пікірлдердің жариялылығы мен ... және ... ... заң ... жүзеге асырылуы.
Кез-келген мемлекетте жергілікті өзін-өзі басқару негізгі үш мақсатты
жүзеге асыру құралы ... ... ... ... басқаруда
орталықсыздындыруды қамтамасыз ету; жергілікті мәндегі мәселелерді шешуде
демократиялық бастауларды дамыту және ... ... ... ... ... ... ... түсінігі қоғам мен мемлекеттің өмір
сүруін ұйымдастыру туралы кешенді және ... ... ... ... ... деп ... ... мәндегі мәселелерді
халықтың дербес шешуін көрсететін ... ... ... ... ... ... Сәйкесінше,
жергілікті өзін-өзі басқару:
а) елдің конституциялық тәртібінің негізі;
ә) жергілікті мәндегі мәселелерді халықтың өзінің шешу құқығы;
б) халықтың ... ету ... ... табылады.
Қазақстан мемлекеті демократиялық мемлекет ретінде танылып, Қазақстан
Республикасының ... ... ... етуінен, билікті заң шығарушы,
атқарушы, сотқа бөлуден, идеологиялық және ... әр ... ... ... ... ... ... демократизімінің
маңызды тәртібін бекітеді. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... және ... Қазақстан
Республикасының Конституциясының 89-бабында жергілікті өзін-өзі басқару
жергілікті мәндегі мәселелерді заң негізінде шешуді;
тікелей ... ... ... ... ... және сайланған органдар арқылы
жүзеге асыруды; заңмен бекітілген өкілеттілік шегінде оның қызметін ... ... ... тәртіптің бір негізі ... ... ... тану басқарудың орталықсыздандырылған жүйесін қалыптастыруды,
мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... және ... өзін-өзі басқару органдарының өзара байланысының
басқа да негізін бекітуді білдіреді.
Жергілікті ... ... ... ... ету ... ... ... белгілерге ие болуы тиіс:
1. жергілікті өзін-өзі басқару ерекше ... ие – ... ... ... ... ...... мен мемлекетті басқарудың
демократиялық механизімінің ерекше нысаны;
3. жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ие – ... ... ... ... ... билікті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың
ерекше нысанына – дербестікке ие;
5. жергілікті өзін-өзі басқару өзінің жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... басқару теориясына арналған еңбектерді талдау
нәтижесінде келесі негізгі қағидаларды бөлуге болады:
1. Жергілікті мәселелерді халықпен шешудің ... Ол ... ... қоғамдастықтарды сайлау пікірін білдірудің ... ... ... ... ... ... ... сайланушы
немесе басқа органы арқылы жүзеге асырылады. Жергілікті өзін-өзі басқаруды
ұйымдастыру мен жүзеге асырудың осы және ... да ... ... ... ... және халықпен тікелей немесе жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... реттелінеді. Жергілікті өзін-өзі басқару
органдары өз бетінше жергілікті ... ... ... ... ... және ... жергілікті салықтар мен алымдарды
бекітеді. Азаматтардың ... ... ... ... ... ... бірге жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен
лауазымды ... ... ... ... ... ... және ұжымдар өздерінің ұйымдастырушылық-құқықтық
нысанынан тәуелсіз орындауға міндетті [15].
2. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... негізделуі және ортақ тапсырмалар мен
қызметтерді жүзеге асырудағы олардың мемлекеттік ... ... ... Яғни ... ... әкімшілік пен маслихаттың өзара
байланысты ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару қызметіндегі заңдардың сақталуын қамтамасыз етеді [15].
3. Жергілікті өзін-өзі басқарудың материалдық және қаржылық ... ... ... ... муниципалды құылымның бөлінбейтін
атрибуты муниципалды меншік пен жергілікті бюджет болып табылады [15].
4. Халық алдындағы жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің
қанағаттандырылмай шешілуі кезінде жергілікті қоғамдастық халқының
претензиялары ... ... ... ... мен ... сонымен қатар өздеріне хабарлануы тиіс. Халық ... ... ... ... ... ... ... туғанда пайда болатын және жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының ... және ... ... ... ... орнынан босатуға құқы арқылы көрінеді.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды ... ... мен ... халықтың сенімділік білдіруі
нәтижесінде жергілікті қоғамдастықтың жарғысымен анықталады [16].
5. Азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... Консититуциясы адамды, оның құқықтары мен
бостандығын жоғары құндылық деп санайтын және адам мен ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының да қызметінің мәні
мен маңызын анықтайтындығын негіздейді.
6. Жергілікті ... ... ... мен ... ... қағидасы жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың
және қызмет ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару қызметінің жариялылығы. Жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... ашық сипатын, жергілікті қоғамдастық халқына ол туралы ақпараттың
жүйелі ... ... ... ... ... ... ... жергілікті мәнді мәселелерді шешуде азаматтардың
қатынасуы үшін ... ... мен ... ... Жергілікті өзін-өзі басқаруды мемлекеттің кепілдендіруі. Аталып
отырған ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... өзін-
өзі басқаруды ұйымдастыру мен қызмет етудің құықтық негіздерін, жергілікті
өзін-өзі басқарудың қаржылық, ... және ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының мемлекетік органдармен өзара ... ... ... ... ұйымдастыру және жүзеге асырудағы жергілікті өзін-өзі
басқарудың ролін оның келесідей негізгі қызметтерінен байқауға болады:
а) ... ... ... ... ... қатысуын қамтамасыз
ету. Жергілікті өзін-өзі басқару қызметін жүзеге асыруда халықтың ... және ... ... ... ... ... ... заңмен бекітілуі. Азаматтар жергілікті референдумға, жиынға,
сайлануға жергілікті қызметке ... ... да ... жергілікті
өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды тұлғаларға жергілікті мәселелер
бойынша шағымдануға, жергілікті өзін-өзі ... ... ... толық және объективті ақпарат алуға, адам мен азаматтардың құқы мен
бостандықтарына тікелей қатысы бар материалдар мен ... ... сот ... жергілікті өзін-өзі басқаруға қатысу құқығын қорғауға
құқылы.
Жергілікті мәндегі маңыздырақ мәселелері шешу үшін немесе қоғамдық
пікірді айқындау үшін ... ... ... ... ... барлық азаматтар қатысуға құқылы.
Жергілікті қоғамдардың қызметі жергілікті ... ... және ... ... ... ... өкілеттілігін
босату, халықтың сенімділік білдіру тәртібін реттейді. Халық жергілікті
қоғамдастық жарғысына ... ... ... ... ... арқылы жергілікті мәселелер
бойынша құқықтық актілердің жобасын жасауға құқылы. Олар оны халық өкілдері
қатысуымен ашық отырыста қарастыруға міндетті.
2) ... ... ... ... ... ... түрде жариялануға тиіс, жергілікті өзін-өзі басқару
органдарына сұраныс ... ... ... ... ... ... муниципилалды меншігі мен жергілікті
бюждетіне ие. Жергілікті қоғамдастық пен ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары, сонымен қатар тікелей ... ... ... сәйкес жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... ... объектілерін уақытша пайдалануға беруге, жалға
беруге құқылы, сонымен қатар басқа да ... ... ... жекешелендіру немесе қолдануға берудің шарттарын сақтауға
құқылы; мақсатты бюджеттен тыс ... және ... ... құруға
құқылы.
1.3 Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі
Қазақсан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... және ... етуі ... ... ... үшін
және тереңінен, толық түсіну үшін шетел мемлекеттерінің муниципалды басқару
тәжрибесін зерттеу қажет болып табылады.
Әр түрлі елдердегі жергілікті ... ... ... күші,
ықпалы әрекет етуші саяси тәртіптің демократияланған денгейін көрсетеді.
Бұл органдар ... ... ... тікелей қайшылық ретінде
туындаған және ... ... ... ... олар жиі ... ... ... қалады, сондықтан олардың өзара қатынастарды өкілеттілікті
бөлу ... ... және тағы да ... ... анық ... ... бұл органдар қоғамның дәулетті азаматтарының
шектелген ... ... ... ... ... бар болуына
байланысты қалыптасқан. Негізінде жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қалыптасу жүйесі демократияланады, бұл ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің
маңызды белгілері олардың әмбебап таңдаулылығы мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... меншікті
меншікке, салықтарды алу және пайдалану ... ... ... ... ... ... қабылдау мүмкіндігіне, жергілікті
полицияны басқаруға және т.б сүйенеді.
Жергілікті өзін-өзі басқару кез-келген қазіргі демократиялық қоғамның
атрибуы болып ... ... ... ... ... басқаруды
ұйымдастырудың көптеген түрлері мен үлгілеріне ие. Жергілікті ... ... ... әр ... көптеген факторларға тәуелді: саяси
тәртіп, жергілікті жерлерде билік пен ... ... ... ... мен ... ... бөлінуі, ұлттық
дәстүрлер және тағы сол сияқтылар.
Қазіргі уақытта ғылыми әдебиеттерде ... ... ... үш ... ... бөліп көрсетеді: англосаксондық,
континенталдық, аралас.
Англосаксондық (классикалық) үлгі құқықтық ... ... ... ... ... АҚШ, ... Индия, Австралия және т.б. [28,
19бет].
Бұл үлгінің негізгі белгілері: а) ресми автономия және ... ... ... дербестігі; ә) жергілікті өзін-өзі басқару органдарын
қорғайтын өкілеттендірілген орталық биліктің жоқтығы болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... пен ... өзін-
өзі басқару арасындағы байланыстар «берілген ... ... ... ... ... яғни ... ... басқару органдары
заңда көрсетілген әрекеттерді ғана жүзеге асыра алады. Ал ... ... ... жүзеге асырылған деп саналып заңсыз деп танылуы мүмкін.
Берілген үлгі жергілікті жерлерде жергілікті ... ... ... үшін орталықтан тағайындалған қандайда бір шенеуніктің
болуын ... Заң ... ... ... ... өз бетінше және
өз жауапкершілігіне ала отырып орталық органдардың өкілеттілігіне кірмейтін
мәселелерді ... ... ... ... органын бақылау негізінен
жанама болып табылады. Олардың қызметтерін қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... заң қабылдау
жолымен (парламент типтік заң қабылдайды, жергілікті органдар ... ... ... енгізеді) бақылау нысанында болады.
Бұл үлгі фереративті құрылымды және англосаксондық құрылымды жүйедегі
мемлекеттерге арналғандықтан, біздің ... үшін ... ... ... тек континенталды Европада (Франция,
Италия, Белгия) ғана емес, ... қтар ... ... Таяу ... ... ... мемлекеттерінің көбінде тараған.
Бұл үлгінің ерекше белгілері: а) жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ә) жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесінің белгілі бір иерархиясы; б) жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
мемлекеттік арнайы органның жергілікті денгейде болуы болып табылады.
Континенталдық ... ... ... ... ... болып
табылады. Оған жергілікті басқару мен ... ... ... ... денгейі тән.
Жоғарыда қарастырылған үлгілермен қатар жергілікті жерлердегі билікті
ұйымдастырудың басқа да нұсқасы белгілі. Ол екі ... ... ... ... өз белгілеріне де ие. Бұл үлгі аралас деген атқа ие.
Мұндай жергілікті өзін-өзі басқару үлгілеріне Германиядағы, ... ... және ... елдердің кейбіреулеріндегі жергілікті басқаруды
жатқызуға болады.
Аралас үлгінің негізгі белгісі төменгі ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару мен ... ... ... ... ... үшін ... ... үлгі – француздық болып табылады,
себебі Қазақстанның мемлекеттік құрылымы Франциядағы сияқты унитарлы ... ... ... ... ... ... дұрыс: халықтың
менталитеті, халықтың саясатқа араласу деңгейі.
Аталған шетел ... ... ... ... ... ... ерешелігіне сәйкес кеңестік үлгінің болуын көрсетеді.
Бұл үлгі «социализмнің әлемдік ... ... ... ... ... мемлекеттердің кейбіреулерінде тараған
болатын. Ал қазір бұл белгілер социалистік ... ... ... ... ғана ... ... Куба, КХДР) [29, 10бет].
Жергілікті жерлерде билікті ... ... ... ... ... Берілген зертеулерде жиі кездесетін
үлгілерді қарастырдық. Сонымен ... ... да ... ... ... көшпелі тап немесе ру сияқты әкімшілік – ... ... ... ... өзі ... ақсақалдар кеңесі құрамында басшылар кеңесі
басқарушылық қызметтерді орындайды. Мұндай елдерге Африка елдерін жатқызуға
болады. Мұндай басшылардың әкімшілік өкілеттіліктерінің ... ... шешу ... ... зор ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының құрамына басшы кіретін ...... ... ... және тағы ... жатады.
ӨӨБ-н қоғамдастықтың ерекше түрі Израилдегі киббуц болып ...... ... ... ... ... және өндіріс құралдарын
бірлесіп пайдалану, еңбек ету мен ... ... ... ауыл ... ... ... коммунасы. Киббуцтағы биліктің
жоғарғы органы - коммуна өмірінің ... ... ... заң
нормалары қабылданатын, бюджет бекітілетін оның мүшелелерінің жалпы жиыны
(жиналысы) ... ... ... жеке және ұжымдық сипаттағы дауларды
шешуде төреші ретінде болады. Киббуцтардың ... ... ... жалпы
жиналыста дауыс беру құқығына ие және шешім қабылдау процесінде ықпал ете
алады. Күнделікті мәселелерді шешу үшін ... және жеке ... ... бойынша комиссия сайланады. [30].
Муниципалды жүйені құруға мемлекеттің әкімшілік-территорриялық
бөлінуі, даму ... ... ... ... ... пен ... етуші құқықтық жүйесі әсер етеді.
Шетелдерде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... тұрғындық жерлерде қалыптасатын коммуна, қоғамдастық, ... ... ... ... коммуналар мен қоғамдастықтың бірігу,
муниципалдық одақтар құру мүмкіндігін жоққа шығармайды (Испаниядағы коммуна
синдикаттары). Кейбір ... ... ... ие ... ... ұсақ қызметтерді көрсету үшін тағайындалған кішігірім өзін-өзі
басқарушы территориялық бірліктер (хутор, ... ... т.б) ... ... белгілі органы – қажеттілік ... ... ... бір реттеу денгейімен шақырылатын ауыл жиыны және ауыл жиналысы
болып ... ... ... ... мәселелері шешіледі:
ауылшаруашылық егіндікті пайдалану, құрылыс пен жол ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін қаражат жинау
және т.б [30].
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... мен ... ... ... ... ... органдары сайланатын өкілді
органнан және атқарушы органннан тұрады. Атқарушы ... ... ... ... ... Егер жалғыз орган болса онда ол мэр (Франция) немесе
бургамистр (ГФР) болуы мүмкін. Ұжымдық орган мысалы ... ... ... ... ... ... ... бола алады.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ЖҰМЫСТЫҚ
ЖОСПАРЫ
2.1 Маслихаттардың рөлін көтеру ... ... ... ... ... және маслихаттардың жұмыстық жоспары
Мемлекеттік басқару жүйесінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... қағидаттарды әзірлеу
қажеттілігін Елбасы 2008 жылғы Жолдауында атап өтті. Сонымен қатар Жолдауда
тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту ... ... ... ... ... ... қалуға тиіс екендігі, тұрғындардың әлеуметтік әл-
ауқатын арттыруға арналмаған ... ... ... қажеттігі айтылған.
Бұл Жолдаудың өзінен демократиялық реформалар жүйесі одан әрі ... таба ... ... ... ... ... еліміздің Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың жергілікті өкілетті органдардың ... ... ... ... ... ... ... берілмек. Оның үстіне уақыт
өте келе аудандық ... ... ... ... ... ... айналмақ. Мұның алғашқы қадамдары
қазірдің өзінде ... ... десе де ... ... ... ... аудан, қала әкімдерінің 30% мәслихат депутаттарының ... ... ... ... айта кетуге болады.
Қазір республикадағы барлық аудандық мәслихаттарда босатылған тексеру
комиссияларының ... ... ... Жолдауда олардың өкілеттілігін
одан әрі өсіру туралы айтылған. Мұны да демократиялық реформаның тағы бір
баспалдағы деп ... ... Олар ... ... ... Ал ... ел дамуының басты көрсеткіштерінің бірі
екендігі анық. Сондықтан болашақта әр ауданда бюджет орынды пайдаланатынына
сеніммол. Бұл істің екі ... бар: ... ... ... ... біріншіден, мәслихаттардың салмағы рөлі мен беделін көтереді.
Екіншіден, мұндай жағдайда мәслихаттар депутаттары ел, ... ... ... ... ... ... Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауындағы нақтылаған
аудандық ... ... ... ... де еліміздегі
демократияның кең қанат жаюына талпыныс етті. Уақыт өте келе ... ... ... басқаруды қалыптастырудың негізіне айнала
алады. Осы Жолдауда Елбасы ... ... ... ... ... ... ... мен жергілікті бірлестіктер органдарының
түпкі табиғи бастауы ұқсас – олардың екеуін де ... ... ... ... және ... әкімшілік-аумақтық бірлігінің мәселелерін өздері
шешуге шақырады. Осы кезге дейінгі «жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заң
жобаларының төртеуінде де бұл ... сөз ... ... ... ... да ... ... еді.
Парламент келісімімен
Премьер-Министр 6 ... ... 7 ... ... ... ... ... және Алматы
қалаларының,
облыс әкімдерін
сәйкес
мәслихаттардың
келісімімен
Президент
тағайындайды
Заңдық мәтін
107 депутат 5 жылдық мерзіммен сайланады, оның ... ... ... бір ... 9 ... Қазақстан
халқы Ассамблеясы сайлайды
.
мәслихаттардың
келісімімен тағайындалады
5 жылға
сайланады
тағайындалады
2 сурет. Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік сызбасы*
Демек, Президент Жолдауында оларға қосымша ... беру ... ... отырған жоқ.
2007 жылдың 21 мамырда “Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... Заңы қабылданды [3].
Конституцияға енгізілген өзгерістерде ... ... ... негізі ретінде мәслихаттың өкілеттілік шегі 1 ... ... ... ... ... ... Парламент
өкілеттілігін елеулі түрде ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару әкімшілік-аумақтық
бірліктің төменгі буынынан, яғни ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары сияқты ... ... ... ... ... ... мәслихаттар мен
жергілікті өзін-өзі басқарудың ауылдық органдарының тікелей қатысы ... ... ... ... ... ... туралы заң жобаларын талқылау
кезінде ауылдық ... ... ... басқаша атау талқыланды. Біздің
ойымызша ең төменгі буынға ... ... ... деп атау ... ... ... ... бюджетінің болуында. Бүгін жергілікті
бюджеттерді мәслихаттар бекітеді. Онда мәслихаттар ... ... ... ... ... ... бәрі ... деп аталса, аудандық мәслихаттардың шешімі төменгі
мәслихаттар үшін міндетті болар еді. ... ... ... бір ...... ... ... пайдалануды, басымдықтарды,
мемлекеттік сұраныстарды бақылау шешімін табар еді.
Мәслихаттарда жергілікті өзін-өзі басқарудың барлық ... бар: ... ... ... ... бар мәселелерді
шешеді, өз бюджеті, өзінің жеке ... бар. ... ... ... ... ... ... қосылған, ал
әкімшілік-территориалдық құрылымның төменгі деңгейі ауылдарда тіптен ... ... ... депутаттарды сайлау бүкіл аудан тұрғындарының
қатысуымен өтеді.
Мәслихаттардың қызметін талдай ... ... осы ... ... ... қызмет етудің бірегей ортақ механизмінің
жоқтығын айта кету керек. Мемлекеттік басқару ... бір ... ... ... бір-бірінен бөлектеніп қызмет атқарады, олар өз
өкілеттілігінің шеңберінде шешім қабылдап, олардың атқарылуын қадағалайды.
Республиканың өкілетті және ... ... ... жергілікті
мемлекеттік басқару органдары Мемлекеттің құраушы бөлімдерінің бірі болып
табылатындығын ... ... ... ... ортақ нормативті
құжаттар бойынша, бірақ белгілі бір еркіндікпен қызмет ету керек.
Мәслихаттардың ... ... және ... ... даму ... ... бақылау функциясын
қарастырайық. Бұл жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ең ... бағытының бірі. Жергілікті бюджеттің
атқарылуын қадағалайтын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бойынша республикада ревизиялық комисиялар қызметі «Қазақстан
Республикасының жергілікті өкілетті және атқарушы органдары туралы» ... ... және ... ... ... кейін, 1993 жылы
басталды. Бірақ ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылау органы ретінде толығымен қалыптаспады.
Біріншіден, комисия қызметі тек бір ғана ... ... ... ... негізделген. Заң бойынша мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... ... ... Ал қазіргі
күні жергілікті бюджет көлемі миллиардтаған сомаларды ... ... ... заң ... ... ... ... үшін
республиканың барлық деңгейлеріне ортақ комисияның өкілеті мен жұмыс ретін
анықтайтын ... ... ... ... ... ... ҚР ... «жұмыс реті мен өкілеттілік мәслихат
регламентімен анықталады» деп айтылған. Бірақ мемлекеттік ... пен ... бір ... өкілетті органдар тарапынан мемлекеттік
қаржылық бақылау жүйесі де ортақ болуы керек.
Мәслихаттардың ... ... ... ... ... ... отыр ... өзін-өзі басқару жүйесінің ролінің жоғарылауы, ... ... ... ... ... ... қадам
болады» [2].
Мәслихаттардың функцияларын күшейтудің бір бағыты ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың шілдесінде ҚР Бюджеттік Кодексіне ревизиялық комисиялар
мемлекеттік қаржылық бақылау органдары ... ... ... ... маманданған кадрлармен қамтамасыз ету туралы мәселе әлі
шешімін таппады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ретінде танылмай, бюджет бағдарламаларының орындалуы өтетін
мемлекеттік ұйым мен кәсіпорындардың қызметін ... ... ... ... күнгі маңызды мәселелердің бірі болып табылады және ол
мемлекет халық алдында ... ... ... үшін ... екендігін
білдіреді. Бақылау өкілеттілік пен жауапкершілік арасында баланстың болуына
ықпал ... ... ... ... жауапкершіліктің күшеюімен
қатар жүруі керек. Бақылау – биліктік-басқарушылық ... ... ... асатын мемлекеттің қамтамасыз ететін функцияларының
бірі.
Билікті ұйымдастырудың «жоғары» ... әр ... ... ... ... және ... қамтамасыз ететін көмекші немесе
реттеуші деңгей деп қарастырып, «төмен» деңгейді негізгі деңгей деп ... ... ... ... орган деп қарастырған дұрыс: ... ... ету ... өз ... ... оңайлығы және
бірауыздығын ескере отырып, басқару және билік ету ... ... ... ... ... жағдайда жергілікті өзін-өзі басқарудың
негізгі деңгейін келесідей анықтауды ұсынамыз:
- облыс деңгейінде;
- аудан деңгейінде;
- қала деңгейінде;
- қаладағы ... ... ... ... ... ... ауылдық (селолық) округ құрамына кірмейтін поселке және ауыл (село)
деңгейінде.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары болып табылатындар:
- өкілетті органдар – ... ... ... ... ... ... ... мәндегі қала) маслихаттары және атқарушы орган – облыс
(республикалық мәндегі қала, астана);
- аудан (облыстық мәндегі ... ... ... аудандық мәндегі қала;
- ауылдық (селолық) округ, поселке және ауыл (село) әкімдері.
Ауылдық әкімдер мемлекеттік функцияларды орындаумен ... ... ... ... де ... ... алады.
Республикалық мәндегі қалаларда жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
деңгейі ретінде қалалық аудандарды алу ... ... ... өзін-өзі басқару мен ұйымдастырудың қолайлығы
үшін, себебі бұл қалалар халық саны ... да, ... ... ... ... ... бұл қалалар ерекше мәртебеге ие және облысқа теңеледі,
осыған байланысты басқарудың ұйымдастырушылық ... ... ... болуы керек.
Облыстық, аудандық мәндегі қалалар жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
ұйымдастыруға байланысты тиісті бірлік болып ... ... ... етуге жеткілікті экономикалық әлеуетке ие.
Ауыл деңгейіндегі жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... әрі ... Қазіргі қиын заманда ауылда жергілікті
өзін-өзі басқару органдарын қаржылық – экономикалық негізбен қамтамасыз ... ... айту ... Мұнда жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
билігіне беруге болатын обьектілер не жоқ, не ... ... ... ... ... негізді ескере отырып, олардың бюджеттері ұзақ
мерзім бойы дотацияланады деуге болады.
Осыған байланысты, жоғарыда аталған ... кері ... ... ... өзін-өзі басқару органдарын барлық ауылдарда емес, тек ірі
поселкі мен ауылдық округтерге енгізу тиімді болар еді.
Ел дамуының қазiргi ... ... ... ... ... ... ... негiзге ала отырып, билiктiң барлық деңгейлерi
арасындағы ... ... ... ... ... жүргiзу
орталығын жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың төменгi деңгейлерiне ... ... ... ... аудандық (қалалық) және ауылдық билiк деңгейлерi арасындағы
функцияларды бөлу ... ... ... ... ... және ... орталықтандырылған схемасын қабылдайды. ... ... ... ... деңгейде қалып қойды, ал бұл жүргiзiлiп
жатқан ... ... ... дәрежесiнде сәйкес келмейдi.
Билiктiң аудандық, қалалық және ауылдық деңгейлерi жергiлiктi маңызы
бар мiндеттердi шешуде неғұрлым дербес және жауапты ... тиiс, ... ... мен ... ... кесiмдер деңгейiнде
айқын реттелуге тиiс.
Осыған байланысты әкiмшiлiк-бюджеттiк реформаны ... ... әрi ... әрi ... дамуын қамтамасыз етудiң аса маңызды шарты
болып табылады.
Белгiлi бiр функцияларды мемлекеттiк басқарудың ... бiр ... ... функционалдық талдау жасаудың негiзiнде жүзеге ... ... ... ... мемлекеттiң  еңбек және материалдық
ресурстарын пайдалану тиiмдiлiгiн әрi бюджет ... ... ... ету ... халыққа барынша жақын болуға тиiс.
Республиканың деңгейде жергілікті өзін-өзі басқаруына қатысты ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету және жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... жасау. Берілген тапсырмалар бірнеше тәсілдермен шешілді.
Біріншіден, республикалық деңгейде заң ... ... ... ұйымдастырудың жалпы қағидаларын бекіту.
Екіншіден, мемлекеттік биліктің орталық органдары жергілікті өзін-
өзі басқаруды ... ... ... ... аталған шаралар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қатысуымен жүргізіледі. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... шығару жұмыстары аяқталғаннан кейін орталық және ... ... ... ... ... ол тек заңдылықты дамыту
және жетілдіру процесінде ғана туындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... органынан толық алыстауын
білдірмейді.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды әдістемелік, ақпараттық және кадрлық
қамтамасыз ету ... ... ... қажет. Бұл үшін ақпараттық жүйе,
білім беру жүйесін ... ... ... ... ... ... қалыптастыру керек.
2.2 Мемлекеттік билік органдарының жергілікті ... ... ... байланысын жетілдіру жолдары және жұмыстық жоспары
Қазақстанды демократиялық жаңа кезеңі – еркін ... ... ... атты ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының ... ... сөзі ... ... ... жол ашты ... ... қазір демократиялық алғашқы қадамдарды ... ... ... мен ...... ... жалпыұлттық
бағдарламасын іске асырудың, ... ... ... ... жасаудың заңды нәтижесі болып табылады. Еркін ... ... ... ... ... ... ете ... тәуелсіз
еліміздің саяси тарихының жаңа да жарқын болашағын анықтаймыз.
Көптеген жылдар бойы Елбасы «алдымен экономика, ал содан кейін ... ... ... өзін өзі ... шықты деп батыл айтуға болады. Оның
дәлелі ... жан ... ... ... ішкі өнім деңгейі үш мың
доллардан ... ... ... ... ... ... болсам, олар
мынадай болып келеді.
Президент республика Парламентіне және оның палаталарына кезекті ... тыс ... ... ... ... ... шақырады
және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды.
Парламенттің кезектен тыс ... ... ... ... ... бір ай ішінде қол қояды. Парламент мәжілісінде өкілдігі бар саяси
партиялар фракцияларымен консультациялардан ... ... беру ... ... ... Премьер – Министрінің кандидатурасын
енгізеді.
Парламент Мәжілісінің келісімімен ... ... ... және одан ... ... ... ... құрылымын анықтайды.
Жергілікті мемлекеттік басқаруда маслихаттардың өкілетікттері 5 ... ... ... ... ... ... ... тоқтатады, сондай-ақ, мәслихат өзін өзі ... ... ... ... де оның ... мерзімінен бұрын тоқтатылады.
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың
әкімдерін қызметке ... ... ... ... ... және ... ... келісімімен Республика президенті
тағайындайды. Республика Президенті өзінің ұйғаруы ... ... ... ... депутаттарының жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы
бойынша әкімге сенімсіздік білдіру ... ... ... ... ... мәслихат өз депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен әкімге
сенімсіздік ... және оны ... ... ... ... ... не жоғары тұрған әкімнің ... ... ... ... ... ... халық жүзеге асырады, сондай-ақ,
ол мәслихаттар және ... ... ... тұратын аумақтарды қамтитын
жергілікті қоғамдастықтардағы басқа да ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарына мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру мен олардың
қызметі заңмен реттеледі.
Елбасының ұсынысы қоғамдағы барлық топтардың қатысуымен бірнеше ... ... ... ... ... Осы өзгерістерден кейін
Парламент үйінде «Қазақстанды демократиялық жаңа ...... ... ... ... ... ... дөңгелек үстел өтті.
Онда Елбасының алға ... ... ... ... ... атап ... Конституциялық реформалардың негізгі бағыттары
мен идяларына нақты тоқталып, оның ... көп ... ... ... ... ... өкілеттігі Парламентке өтетіндігі,
яғни өкілеттіктер қайта бөлінетіндігі, осылайша ... рөлі ... ... жаңа үлгі – ...... ... бекітілетіндігі жөнінде айтылды. Енді ... ... ... ... ... Елбасының
депутаттық корпуспен билік өкілеттігін бөлісу ... ... ... ... ... ... жүзеге асып отыр.
Мәслихаттың өкілеттігі мен оның рөлі айтарлықтай күшейтілетінін атап
көрсетілді. Мәслихаттар әкімдердің ... ... ... ... ... ... алып отыр. Олар аймаққа қатысты ... ... ... ... бюджеттік орындалуын бақылауға
қатысады. Бұл мәселені мәслихаттар депутаттары біраз жылдан бері ... ... еді. Осы ... ... шешімін тапты.
Еліміздің президентік–парламенттік басқару жүйесіне өте бастады. ... ... ... ... ... қана ... ... қатар партиялық
тізіммен сайлаудың жаңа үрдісін қалыптастырады. Соның барысында ... ... ... ... ... да ... деңгейі артады.
Мәжілісте бұдан былай 107 депутаттың орын болса, ... 98-і ... ... ... 9-ы ... ... ... үлесіне тиеді.
Мәслихаттар рөлінің артуы, елбасы облыс әкімдерін мәслихаттың
келісімен тағайындауы – ... ... ... ... ... Осы ... ... басқару міндетінің мәслихаттарға тапсырылуы, адам
құқығын қорғау, сөз ... ... сот ... ... саяси
партиялардың қаржыландырылуының шешілуі уақыт елегінен өтіп барып шешілді.
Қазір еліміз өз ... жаға ... ... ... ... өз ... ... кезеңіне де аяқ басып келеді.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуы мен дамуымен байланысты
мәселелердің ішінде біреуі ... ... Бұл ... ... билік
органдары мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының бір бірімен қарым –
қатынас жасау мәселесі болып табылады.
Әкiмшiлiк-бюджет ... ... ... және облыстық
билiк деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi ажырату жөнiнде ... ... тән емес ... бiр ... жеке секторға
берiлдi, мемлекеттiк секторға қызмет көрсететiн мемлекеттiк мекемелер мен
ұйымдар шешетiн мәселелер ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару туралы"
Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңының, "Бюджет ... ... ... 1999 ... 1 ... Заңының жаңа
редакциясының қабылдануымен, сондай-ақ   ... ... ... ... мен ... енгiзiлуiмен мемлекеттiк
функцияларды жүзеге асыру, сондай-ақ оларды ретке келтiру жөнiнде ... ... ... мен ... бекiту мәселелерi реттелдi.
Тұтастай алғанда мемлекеттiк басқару жүйесiнiң базалық негiздерiн құру
аяқталды.
      Жүргiзiлген реформалар ... ... ... ... ... 1999 жылдан бастап бюджет саласындағы шекаралар айқын бөлiндi,
бюджеттiк бағдарламаларды, ... және ... ... ... бөлу ... түрде  бекiтiлдi. Мемлекеттiк бюджеттің
негiзгi өлшемдерiне орта мерзiмдi болжам жасауға көшу ... ... ... ... ... түрде айқындалған деңгей ... ... ... ... ... ... ... жүйесiн жетiлдiру орталық пен аймақтар
мүдделерiнiң теңдестiрiлуiне қол ... ... ... төмен
тұрған деңгейлерiнiң аймақтардың ... ... ... және ... ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз етуге бағытталды. Бюджеттердiң деңгейлерi арасында кiрiстер мен
шығыстарды бөлудiң ... ... ... ... ... ... алдында бiрқатар артықшылықтары бар. ... ... ... және жергiлiктi бюджеттер арасында бөлшектемей, кiрiс
көздерiн ... бөлу ... ... және ... пайдалану бағыттары
ажыратылды. Жергiлiктi бюджеттердiң ... ... ... ... бөлу және төмен тұрған бюджеттерден бюджеттiк
алуларды жүзеге ... ... қол ... қатар тез өзгерiп жатқан әлеуметтiк-экономикалық жағдайларға
және жаңа ... ... ... ... негiзге ала
отырып, мемлекеттiк басқару жүйесiн, оның жұмыс iстеуiнiң құқықтық және
қаржылық ... одан әрi ... ... eтiледi.
      Бүгiнгi таңда негiзгi проблемалар мыналар болып ... 1. ... ... мемлекеттiк басқару саласында мемлекеттiк
функцияларды жүйелендiру мен оңтайландыру аяқталған жоқ.
      Мемлекеттiк функцияларды бөлу ... және ... ... ... ... ... заңнамалық кесiмдерде ... ... ... ... ... ... бақылаусыз
кеңейтiлiп жатады.
      Экономикада нарықтық өзгерiстердi тереңдету экономика мен ... ... ... ... ... отырудан мемлекеттiң одан
әрi бас тарту қажеттiлiгiн негiздейдi. Алайда, мемлекетке тән емес ... ... ... тиiс ... ... әлi де ... ... жүзеге асыруда.
Мұнымен қатар, бұрынғы жылдары мемлекеттiк басқару функцияларының бiр
бөлiгi бәсекелес секторға берiлгенiн атап өту керек. ... ... ... мемлекеттiк тапсырыс негiзiне көшiрiлдi. Бәсекелес секторда
жекелеген ... мен ... ... ... ... ... бердi, мұның өзi олардың кейбiреулерiн мемлекеттiк басқару
саласына қайтаруды талап ... ... ... ... ... ... ... жүйеленбеуi барлық басқару деңгейiндегi мемлекеттiк органдардың күш-
жiгерiн негiзгi ... ... iске ... ... ... ... ... бiрiншi кезекте қаржыландырылуын қамтамасыз
етуге ... ... ... орталық және жергiлiктi деңгейлерi арасында
функциялар мен өкiлеттiктер айқын ажыратылмаған, функциялардың қосарлануы
сақталып отыр.
Мемлекеттiк ... ... ... "құзыреттердiң
иерархиялық пирамидасы" - іс жүргiзу мен жауапкершiлiк мәндерiнiң сәйкес
келуi байқалады. Ұқсас бағыттар бойынша ... ... ... мемлекеттiк
органдардың аумақтық бөлiмшелерi мен мемлекеттiк ... ... ... ... ... орын ... жүргiзу мәндерiнiң тұстасып келуi, тұтастай алғанда функцияларының
қиылысуы жауапкершiлiк пен есеп беру ... ... пен ... бюджет қаражатын қырсыз жұмсауға, мемлекет жүзеге асыратын
функциялар мен олардың ... ... ... ... ... ... ... мен олардың аумақтық бөлiмшелерiнiң
құзыретiндегi кейбiр функциялар жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың төменгi
буындарына ... ... және ... ... ... ...... мәнi болып табылады. Жергiлiктi бюджеттерге бiрқатар
қосымша шығыстарды төлеу (әскерге шақырылғандарды ... ... ... салу, әскерге шақыру пункттерiнiң материалдық-техникалық базасын
нығайту) мiндетi де жүктеледi.
Осы бекiту басқару және ... ... ... ... ... талаптарына сай келгенiмен, сонымен бiр мезгiлде орталық және
жергiлiктi ... ... ... құзыреттердi бiржақты ажырату
қағидаттары сақталмайды.
Практикада орталыққа бекiтiлген жекелеген мемлекеттiк ... ... ... үшiн қажеттi қаржы қаражатымен ... ... ... ... ... беру орын алып ... ... функциялары астанадан немесе, әрi кеткен
күннiң өзiнде, ... ... ... ... ... өзi ... пен ... бастамашылықтың артуына кедергi ... ... ... айналуда.
Жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың жалпымемлекеттiк қызметтерді
аумақтық деңгейде iске ... ... ... ... ... ... шешуде жекелеген функциялар мен өкiлеттiктердi,
сондай-ақ жауапкершiлiктi орталықтың ... ... ... ... ... бере ... процесiн одан әрi жалғастыру қажеттiлiгiн
туғызып отыр.
Сонымен қатар, соңғы жылдардың практикасы жергiлiктi ... ... ... жүзеге асыруының орынсыз және
тиiмсiздiгiн көрсетiп, бұл ... ... ... ... ... ... деңгейiне берудi талап етедi.
3. Қолданылып жүрген заңнамада жергiлiктi ... ... ...... мәнi мен өкiлеттiктердi ажырату  жалпылама
түрде белгiленген және нақты регламенттелмеген. Нәтижесiнде ... ... бөлу ... және ... ... ...
жүзiнде облыстық билiк орындарының қарауына берiлген.
Бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... ... және ... бiрлiк басшылығы әр жолы ауысқан
сайын көбiне өзгерiп отырады.
Облыс орталығы деңгейiндегi кейбiр ... ... ... ... облыстық буындармен бiрiктiрiлген, аудандық ... ... ... ... қайта бағындырылған. Қызметтер
көрсетудегi жауапкершiлiк аудандық ... ... ... ... ... басшылық жасау мен орындалуын бақылаудың облыстың
жүзеге асырылуына байланысты қосарланған бағыныстылық жүйесi туындап отыр,
бұл ... ... ... ... ... нәтижелерi үшiн
жауапкершiлiгiн төмендетедi.
Функциялар мен ... ... ... басқару
деңгейлерi арасында нақты ... ... бiр ... ... ... асырылуы тиiс екенiне қатысты мүдделер  қақтығысына әкеп
соқтырады. Осының салдарынан кейбiр аймақтарда ... ... ... ... ... тиiстi сапада қызмет көрсетiлуiне
жауап бермеуiн былай қойғанда, облыстық ... ... ... ... ... ал ... бюджеттерi транзиттiк
шоттарға айналуда. Мұнымен қатар билiктiң төменгi тұрған деңгейлерiн қаржы
ресурстарымен қамтамасыз етпей, ... ... ... беру орын
алуда.
Бұл фактiлер елдiң бюджет жүйесiн құрудың заң ... ... атап ... ... ... сондай-ақ жергiлiктi
мемлекеттiк басқару деңгейлерiнiң бюджет қаражатын бекiтiлген өкiлеттiктер
шегiнде жұмсау бағыттарын дербес анықтау ... бұзу ... ... ... ... ... мен жүзеге асыруда және халыққа
тiкелей осы қызметтердi көрсететiн ... ... ... ... шешiмдер қабылдауда жеткiлiктi дәрежеде дербестiгiнiң ... ... ... ... iске ... сапасы мен
тиiмдiлiгiне әсерiн тигiзедi.
4. Жергiлiктi мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... шешiлмеген.
Коммуналдық меншiкке иелiк ету ... ... ... ... үшiн ... мәселелер болып табылады. Бүгiнгi таңда
коммуналдық ... ... ... және ... ... заң жүзiнде
бөлiнбеген, ал ... ... ... ... ... ... қызметiнiң негiзi болып отыр. Жергiлiктi жерлерде мемлекеттiк
функцияларды iске асырудың тиiмдiлiгi әлеуметтiк инфрақұрылым ... ... ара ... ажыратылу сипатына байланысты.
      5. Ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық ... бар) ... ... ... ... институттары мен тетiктерi жоқ. Ауылдық
жерлерде 6,6 млн. ... адам ... ... ... ... белгiлi бiр бос
кеңiстiгi байқалады - ... ... ... ... және ... ... шешiмдер қабылдауда әкiмшiлiк-
аумақтық бiрлiк әкiмдерiнiң ... ... ... ... және ... ... ... шектелуi, практикалық әкiмшiлiк қызмет тәжiрибесiнiң
болмауы билiктiң осы ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Бүгiнгi таңда республикадағы аудандардың көпшiлiгiнiң ... ... ... ... ... ... дербес қамтамасыз
етуге мүмкiндiгi жоқ, бұл болжам бойынша ауылдық деңгейде ... ... ... бiр ... мемлекеттiк қызметтердi ұсыну тиiмдiлiгiн
арттырудың қажеттiлiгiн ... ала ... ... осы ... ... маңызы бар жекелеген мәселелердi дербес шешу жөнiндегi
өкiлеттiктердi бере ... ... ... толыққанды институттарын
кезең-кезеңiмен қалыптастыру талап етiледi.
6. Бюджетаралық қатынастардың қолданылып жүрген жүйесi орта мерзiмдi
кезеңде тұрақтылықтың, бюджеттер деңгейлерi арасындағы ... ... ... ... ... нақты және түсiнiктi қағидаттарының
болмауымен ерекшеленедi.
Аумақтардың экономикалық дамуының айқын саралануының салдарынан кiрiс
базасының аймақтар арасында бiркелкi ... ... ... ... бiрдей қол жеткiзуi үшiн аймақтардың бюджеттiк қамтамасыз
етiлуiн теңестiрудiң ... ... ... ... ... ретте осындай саясаттың негiзгi мақсаты билiктiң әрбiр деңгейiнiң
өздерiне бекiтiлiп ... ... ... ... ұсынуын
қамтамасыз ететiн орта мерзiмдi перспективада тұрақты, заң ... кiрiс ... ... ету ... табылады. 1999 ... ... ... мен субвенциялар арқылы бюджетаралық ... ... ... ... ... атап айтқанда, кiрiстердi
немесе бюджетаралық трансферттердiң ... бөлу ... ... ... ... ... ... алуларды жүзеге асыру
нәтижесiнде қажеттi тұрақтылықты қамтамасыз етпейдi. ... ... ... ... ... атқаратын бюджетаралық
трансферттердiң қолданыстағы жүйесi мемлекеттiк басқарудың ... ... ... ... ... шектейтiн
жергiлiктi бюджеттердi теңестiрудiң ашық емес тетiгi ретiнде қабылданады.
Сонымен қатар жергiлiктi бюджет деңгейлерiнiң арасында кiрiстердi бөлу
жүйесiнiң, ... ... ... әр ... және ... атап ... жөн. ... бюджеттердiң атқарылуы барысында
оларды нақтылау жиi орын алады.
Облыстарда кiрiстердi ... ... және бiр iзге ... ... - ... кiрiстер мен олардың нормативтерiнiң әрбiр аудан
мен қала үшiн жеке ... ... - ... және ... ... ... ... бөлу
нормативтерi бойынша әртүрлi кiрiстердiң бiрыңғай түрлерiн белгiлеу;
үшiншiсi - нормативтерi ... ... ... ... ... ... бөлудi белгiлеу;
төртiншiсi - бюджеттiк алуларды немесе бөлудiң бiрыңғай нормативiн
одан әрi ... ... ... мен ... ... түсетiн
барлық кiрiстердi есептеу.
Мемлекеттiк шығыстардың ұтымдылығын ... ету ... ... мен ... ... ... қағидаттарынан бас тартуды және бюджеттiк қажеттiлiктердi
бағалаудың ... ... ... ала ... ... ... ... көшудi талап етедi.
      7. Жергiлiктi атқарушы органдардың қарыз алуды жүзеге ... ... ... ... ... ... қаражатының шектеулiгі
жағдайында жергiлiктi бюджеттердiң теңдестiрiлуiн реттеу үшiн ... ... ... ... өз ... экономиканы
көтеру мен дамыту үшiн қарыз алуды жүзеге ... ... ... ... ... ... көрсеткенiндей, жергiлiктi атқарушы
органдардың қарыздары Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң қарыз ... ... аса ... ... және ... ... ... тартылады. Бұл ретте, жергiлiктi атқарушы органдардың
бiрқатары қарыз алуды жүзеге асыра отырып, ... ... ... ... ... ... ... органдарға қызмет
көрсетумен және қарыздарды ... ... ... ... есебiнен теңдестiру мақсатында борышты қайта құрылымдауды жүргiзудi 
немесе ... ... ... ... Осылайша, жоғарыда белгiленген проблемаларды негiзге ала отырып,
алдағы орта мерзiмдi ... ... ... ... ... одан ... ... шаралар мемлекеттiк функцияларды оңтайландыруға және
оларды мемлекеттiк басқарудың ... ... ... ... ... ... басқару жүйесiн жетiлдiрудiң негiзгi ... ... iске ... ... ... және ... барлық деңгейлерi арасындағы функцияларды, ... ... ... бөлу ... ... ... ... көрсету,
сондай-ақ бюджетаралық қатынастардың ұтымды жүйесiн қалыптастыру болуға
тиiс. Осы ... ... қол ... үшiн ... ... мiндеттердi
дәйектiлiкпен шешу ұйғарылып отыр:
1) мемлекеттiк функциялардың оңтайлы тiзбесiн ... ... ... ... басқарудың барлық деңгейлерi арасындағы функцияларды,
өкiлеттiктер мен жауапкершiлiктiң ара жiгiн айқын ажырату;
      3) мемлекеттiк басқарудың ... ... ... ... ... үшiн ... қаржы қаражаттарымен қамтамасыз ететiн
бюджетаралық қатынастардың оңтайлы моделiн қалыптастыру. Осы ... ... ... ... ... бекiтудi тәртiпке
келтiру; кiрiс көздерiн жергiлiктi мемлекеттiк басқару деңгейлерiне заң
жүзiнде бекiту; ... ... ... ... ... ... ... басқарудың ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы
бар) деңгейлерiн институционалдық және функционалдық жағынан нығайту.
Жергілікті өзін-өзі басқару мен ... ... ... ... ... 3 негізгі концепцияда жалпылауға болады. Оның әрқайсысы осы
құбылыстардың байланысуының әртүрлі нысандарын бейнелейді.
1. «Партнерлық үлгісі» жергілікті және ... ... ... ... ... ... қойған, халыққа белгілі бір
қызметтерді көрсететін партнерлар қатынасы ... Осы ... ... ... ... ... жергілікті қоғамдастықтың өзін-өзі
көрсетуінің органикалық элементі ретінде түсіндіріледі.
2. «Агенттік ... ... ... ... ... және ... органдар аасындағы қатынастарды
басты рольді мемлекет атқарады. ... ... ... ... деңгейдегі орталық биліктің
агенттері ретінде қарастырылады. ... олар ... ... ... ... ... табылады.
осыған байланысты, мемлекет жергілікті органдардың қызмет
етуінің тиімділігінің белгілі бір ... ... ... да бір ... ... ... - экономикалық
өмірін тұрақтандырудың бір факторы ретінде қызмет атқарады.
Жергілікті басқару жергілікті жерлерде ... ... ... ... ... ғана ... ... байланыс концепциясы». Жоғарыда аталғандармен
салыстырғанда, бұл үлгі мелекеттік ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының өзара байланысының
сипатын анықтайтын негізгі жағдайларды ... ... ... ... ... олар бір ... тәуелсіздік және дербестігінің белгілі бір деңгейін
сипаттайды. Екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару
органдары мен ... ... ... ... бір ... бар. Бұл екі жақтың да биліктік
өкілеттілігінің, олардың қаржылық ресурстарының болуымен
анықталынады. Бұл ... бір ... ...... ... ... олар бір бірімен келісімдер
жүргізу, бітімге келу негізінде байланысады [19].
Өзара байланыстың тиімді нысаны муниципалды ... ... ... және ... ... ...... болуы
мүмкін. Ассоциация арқылы жергілікті өзін-өзі басқару органдары мемлекеттік
органдарына олардың ортақ ... ... ... ... ... ... үшін ... құрылым ассоциациясы – бұл біруақытта
оның бар мүшелерімен кездесіп, ... ... ... ... ... ... ... ұйым.
Жергілікті өзін-өзі басқару саласындағы мемлекеттік ... ... және ... ... ие ... ... билік пен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өзара
байланысы кезіндегі жергілікті ... ... ... ... екі ... шешуді талап етеді: облыстық және ... ... ... ... бөлу ... ... болады және жергілікті
бюджеттің табыстық көздерін бекіту кезінде билік деңгейлерінің ... ... ... ... және ... ... арасындағы табыс көзін бөлу оларды
түрлері бойынша бөлуге және ұзақ мерзімді негізде ... ... ... Бұл ... ... деңгейіне табыс көздерін дамытуға және
оларды тиімді пайдалануға ынталандырады.
2.3 ... ... ... жүйесінің қаржылық-экономикалық
үлгісін жасау
“Қазақстан-2030” Стратегиясында мемлекеттік ... ... ... ... ... бірі ретінде көрсетілді. Бұл
мемлекеттік басқарудың әрбір деңгейі үшін ... ... ... ... ... ... ... тиіс екендігін білдіреді.
Жұмыстың алдыңғы бөлімдерде айтылғандай, қаржылық – ... ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін
емес. Жергілікті бюджет пен муниципалды меншік жергілікті қоғамдастықтың
міндетті ... ... ... ... өз ... орындалуын қамтамасыз ету,
мемлекеттiк саясат шараларын iске асыру жөнiндегi негiзгi құралы болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшiн жеткiлiктi ... ... ... ... ... ... пен ашықтық қағидаттарына
негiзделген, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... моделiн қалыптастыру талап етiледi.
Әкiмшiлiк-бюджеттiк реформаның басым ... ... ... ... ... бар ... деңгейiнде мемлекеттiк басқаруды
ұйымдастыру, ең алдымен, оны институционалдық және функционалдық нығайту
болып табылады.
Осы мақсатта 2004 ... ... ... кенттер, аудандық маңызы бар
қалалар әкiмдерiнiң аппараттарын оларға заңды тұлға мәртебесiн бере отырып,
қалыптастыру көзделген ... Осы шара ... ... ... өздерiнiң атынан сатып алу мен мүлiктiк және ... ... мен ... ... асыру құқығын берудi ұйғарды. Атап
айтқанда, бұл тиiстi аумақтарда жер ... ... ... ... ... етуге мүмкiндiк туғызады. Сонымен бiр мезгiлде,
әкiмдердiң өз ... ... және ... ... ... ... осы деңгейiн сметалық қаржыландыру тетiгi жетiлдiрiлдi. Осы
мақсатта әкiмшiлерi тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... ... ... бюджеттi атқару барысында
секвестрлеуге жатпайтын бюджеттiк бағдарламалар бойынша оның ... ... ... асыру көзделдi.
Сонымен қатар, оларға жергiлiктi маңызы бар жекелеген мәселелердi шешу
мақсатында қосымша ... ... ... үшiн ... ... ... ашy құқығы берiлдi.
Жоғарыда аталған шаралар ауылдар, кенттер, қалалар ... ... ... ... және ... ... шешiмдер
қабылдаудағы өкiлеттiгiн кеңейтуге мүмкiндiк берiп, мемлекеттiк басқарудың
төменгi деңгейiнiң бюджеттiк ... ... ... ... ... ... ... және тек солар ғана өзгерте алатын
болғандықтан, аудандық (қалалық) буындағы ... ... ... ... ... ... басқарудың деңгейлерi арасындағы функциялар ... ... ... жұмыс шеңберiнде 2004 жылдан бастап
басқару функцияларын ауылдық, кенттiк, ... ... ... ... бекiтiлген тiзбесi кеңейтiлдi, атап айтқанда мыналармен
толықтырылды:
- елдi мекендердi ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру;
- зираттарды, өзге де жерлеу орындарын тиiсiнше жағдайда күтiп-ұстау
жөнiндегі қоғамдық жұмысты ұйымдастыру;
- өрт ... және ... ... ... етуге
бақылауды жүзеге асыру;
- елдi мекендердi сумен қамтамасыз ету, су мен ... ... ... ... жұмысты ұйымдастыру;
- заңда белгiленген тәртiппен тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктер
әкiмдiктерiне берiлген ... ... ... ... институционалдық қалыптасуына және ауылдық,
кенттiк, қалалық ... ... бар) ... нығаюына қарай оларға
бекiтiлген функциялардың ... ... ... басқарудың осы
деңгейлерiне дербес бюджет беру мәселесi қаралуы тиіс.
Мемлекеттiк басқарудың ауылдық, ... ... ... маңызы бар)
деңгейлерiне дербес бюджеттер беру туралы мәселенi қараған кезде ... және ... ... 153-i ... 78%-i субвенциялық
бюджеттер екенi ... ... деп ... ... өзi ... ... шиеленiсетiнi сөзсiз. Сондықтан, басқарудың осы деңгейлерiне
салықтық және салықтық емес ... ... беру ... қаржымен өзiн
өзi жеткiлiктi түрде қамтамасыз етуіне мүмкіндік ... ... ... осы ... ... ... ... мүмкiн
нұсқаларының бiрi ретiнде аудандық (қалалық) бюджеттерде олардың шығыстарын
қаржыландыру үшiн ... ... ... ... ... ... ... бap) бюджеттердiң кiрiс бөлiгiн қалыптастыруға
болады.
Мемлекеттiк басқару негiздерiн одан әрi ... ... ала ... елде ... ... ... ... қалыптастыру
үшін  бүгiнгi таңда ауылдық, ... ... ... ... бap)
деңгейлердегi билiкте басқарудың нақты тетiктерiн, жеке кiрiс ... ... ... шешу қажет. Оларсыз нақты жергiлiктi өзiн-
өзi басқару туралы сөз ету ертерек. Осыған байланысты, бiрнеше жыл ... ... ... ... маңызы бар) билiк деңгейлерiнде басқару
мен қаржыландыру ...... ... кейiннен елiмiзде
жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... үшiн негiзгi алғышарт
болады.
Қазақстан Республикасында жергілікті ... ... ... ... ... ... трансферттердің бөлінуі өте ... ... ... ... ... қызметінде қажет
трансферттер көлемін дұрыс анықтау керек. Жалпы сипаттағы ... ... ... әрі - әдістеме) Қазақстан Республикасы Бюджет
кодексінің (бұдан әрі - Бюджет ... ... және ... ... ... және олар өзгерген жағдайда әрбір үш жыл ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің көлемі Бюджет кодексіне сәйкес тиісті
жергілікті бюджеттің кірістері мен шығындарының болжамды көлемі арасындағы
айырмашылық ... ... және ... ... сәйкес
есептеледі:
      ... ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттағы трансферттерінің
көлемі;
КБКі - і- облыстың немесе ауданның кірістерінің ... ... ... і-облыс немесе аудан шығындарының болжамды көлемі.
Жергілікті бюджет кірістерінің болжамды көлемі ... ... ... ... (ЖСТі>0) жергілікті бюджеттен жоғары тұрған бюджетке
бюджеттік алып қоюлар белгіленеді.
Жергілікті бюджет шығындарының болжамды ... ... ... ... кезде (ЖСТі

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Діни қатынас мәселесіндегі мемлекеттік билік және жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің бейімділігі13 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесіндегі халықты тікелей басқаруының жолдары27 бет
Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені31 бет
Жергілікті өзін өзі басқарудың теориялық негіздері31 бет
Жергілікті өзін – өзі басқару туралы жалпы түсінік7 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару жайлы6 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерін дамыту мәселелері және бағыттары103 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь