Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

1.1 Еңбек нарығы қызмет ету мехзанизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Еңбек нарығынындағы жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы ... ... ... ...7


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ЖАЛАҚЫ МӘСЕЛЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

2.1 Қазақстаның еңбек нарығы және оның әлеуметтiк.экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2 Еңбек нарығының қызмет етуі, еңбек биржалары және кәсіподақтар 15
2.3 Жалақы және оның еңбек нарығының басқа элементтерімен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Қазақстанның бүгінгі таңдағы даму бағытының бағдары қаізргі дамушы елдер қатарынан әлемдегі дамыған 50 елдің қатарына кіруі керек. Ол үшін ең біріншіден адами капиталды дамытудың қажеттігі туындайды. Ол үшін елде білім беруді жетілдіру, мамандарын өз қабілеттілігін әлемдік сұранысқа негіздеп көтеру немесе дайындау, еңбек нарықтарында қызметкерлердің еңбек қабілеттілігін арттыру мәселелесі болып табылады. Әрбiр елдiң экономикасы халықтың әлеуметтiк жағдайын көтеру үшiн тұрақты экономикалық өсудi қажет етедi. Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты еңбек нарығының қатынастары күрделене түсуде.
Еңбек нарығы экономикасы еңбек нарығы қалай ұйымдастырылғанын, қызметiн және оның нәтижесiн зерттейтiн, жұмыс берушiлер мен жұмыс алушылар арасындағы қатынпастардың әр түрлi факторлардың әсет етуiне байланысты өзгеруi, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының әлеуметтiк-еңбек қатынастарына тиетiн ықпалын зерттейтiн ңылыми сала.
Бәрiмiзге белгiлi, елiмiз экономикасының егемендiк алғаннан берi жекешелендiру саясатының жаппай жүруi, яғни еңбек нарығында еңбек сұранысын мемлекеттiк салалармен қатар, рыноктың қызмет етуiнiң басты көрiнiсi болып табылатын жек кәсiпорындар мен фирмалар қалыптастыратын болады.
Осындай жағдайларды реттеп, әлеуметтiк мәселелердi шешiп отыратын еңбек нарығы болып табылады. Осыған орай, бүгiнгi таңда жұмыс орындарының негiзгi бөлiгiн құрап отырған кәсiпорындар мен фирмалар болғандықтан, сондай-ақ рыноктық қатынастардың күрделене түсуiне байланысты олардың реттелiп отыруы адамның еңбек ұсынысы мен фирмалардың еңбекке деген сұранысына байланысты болып отыр.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын “ҚР еңбекке сұраныс, еңбекке тарту, жалақы бойынша қарыз” деп алдық.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi бүгiнде елдiң халқының тұрмыс деңгейi сол елдiң даму нәтижесiнiң көрсеткiшi болып табылады. Ал халықтың тұрмыс жағдайы тiкелей елдегi еңбекке қабiлеттi адамдар санына, олардың жұмыспен қамтамасыз етiлу деңгейiне, сонымен қатар жалақы және осыларды реттеп отыратын еңбек одақтары мен ұйымдарына, жұмыс берушiлерге байланысты.
Бұл тақырыпты жазудағы негізгі мақсат пен мiндеттерге келесiлер жатады:
- Еңбек және еңбек нарығының экономикалық мәнiн ашу, шетелдiк еңбек нарығы үлгiлерiн талдау;
- Жалақы және жұмысбастылық және олардың өзара байланысын қарастыру, сонымен қатар елiмiздегi жұмысбастылық пен жалақы деңгейiн талдау;
- Қазақстан Республикасында еңбекке сұранысы мен ұсынысы деңгейін қарастыру;
- Жалақы және оның еңбек нарығының басқа да көрсеткіштерімен өзара байланысын қарастыру болып табылады.
1. Жұмамбаев С.К. Еңбек нарығы экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003 – 171 б.
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2003. – 432 бет.
3. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. - Макроэкономика : Учебник. – МГУ. - Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
4. Мэнкью Н.Г. - Макроэкономика. – Москва. - 1994 г.
5. Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
6. Экономическая теория: Учебник. / В.И. Видяпина, А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича – М,: ИНФРА-М, 2004. – 672 с.
7. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
8. “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы”: Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // Егемен Қазақстан, 1999 ж., 24 желтоқсан.
9. Журнал. Экономика и права Казахстана, 2008 г. № 5, 6, 8, 13.
10. Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане // РЦБК, №8, 2008 г.
11.Джумамбаев С.К. Рынок труда в казахстанской экономике. – Алматы:
Ғылым, 2006 г.
12. Основные индикаторы труда в Республике Казахстан за 2007 г. Справочник
Рынок труда. Учебник / под. ред. проф. В.С. Буланова и проф. Н.А.
Волгина. – М.: МГУ, 1996 г.
13. Журнал. Экономика и права Казахстана, 2008 г. № 1,2,3.
14. “Халықты жұмыспен қамту туралы” Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтарындағы заңы // Егемен Қазақстан, 2001 ж, 30 қаңтар.
15. Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
............................................................................
.................................3
1 ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
1.1 Еңбек нарығы қызмет ету мехзанизмі
.....................................................4
1.2 Еңбек нарығынындағы жұмыс күші ... мен ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ЖАЛАҚЫ
МӘСЕЛЕСІ ................................................12
2.1 Қазақстаның еңбек нарығы және оның ... ... ... ... етуі, еңбек биржалары және кәсіподақтар 15
2.3 Жалақы және оның еңбек нарығының басқа элементтерімен байланысы
.......................................................................
...............................18
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.................. 22
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... таңдағы даму бағытының бағдары қаізргі дамушы
елдер қатарынан әлемдегі дамыған 50 ... ... ... керек. Ол үшін ең
біріншіден адами капиталды дамытудың қажеттігі ... Ол үшін ... ... жетілдіру, мамандарын өз қабілеттілігін әлемдік сұранысқа
негіздеп көтеру ... ... ... нарықтарында қызметкерлердің еңбек
қабілеттілігін арттыру мәселелесі болып ... ... ... ... ... ... ... үшiн тұрақты экономикалық өсудi қажет
етедi. Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты еңбек нарығының
қатынастары күрделене ... ... ... ... ... қалай ұйымдастырылғанын,
қызметiн және оның нәтижесiн зерттейтiн, жұмыс берушiлер мен жұмыс ... ... әр ... ... әсет ... байланысты
өзгеруi, жалақы, баға, пайда және ... ... ... ... ықпалын зерттейтiн ңылыми сала.
Бәрiмiзге белгiлi, елiмiз экономикасының егемендiк алғаннан ... ... ... жүруi, яғни еңбек нарығында еңбек сұранысын
мемлекеттiк салалармен қатар, рыноктың қызмет ... ... ... ... жек кәсiпорындар мен фирмалар қалыптастыратын болады.
Осындай жағдайларды реттеп, әлеуметтiк мәселелердi шешiп отыратын
еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарының
негiзгi бөлiгiн құрап отырған ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты олардың
реттелiп отыруы ... ... ... мен ... еңбекке деген
сұранысына байланысты болып отыр.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын “ҚР еңбекке сұраныс, еңбекке тарту,
жалақы бойынша ... деп ... ... өзектiлiгi бүгiнде елдiң халқының тұрмыс ... ... даму ... көрсеткiшi болып табылады. Ал халықтың тұрмыс
жағдайы тiкелей елдегi ... ... ... ... ... ... етiлу деңгейiне, сонымен қатар жалақы және осыларды реттеп
отыратын еңбек одақтары мен ... ... ... ... ... ... ... мақсат пен мiндеттерге келесiлер
жатады:
- Еңбек және еңбек ... ... ... ашу, ... ... үлгiлерiн талдау;
- Жалақы және жұмысбастылық және олардың ... ... ... қатар елiмiздегi жұмысбастылық пен жалақы деңгейiн талдау;
- Қазақстан Республикасында ... ... мен ... ... ... және оның ... ... басқа да көрсеткіштерімен өзара
байланысын ... ... ... ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
1.1 Еңбек нарығы қызмет ету мехзанизмі
Еңбек - ... ... ... яғни жұмысшы күшi жалпы ... ... ... ... ... жұмыс күшi бiр ... ... ... жағы оны ... ... ... ... күшi деген ұғымға тоқталайық.
Жұмыс күшi дегенiмiз адамның физикалық және ой ... осы ... ... ... ... игiлiктердi өндiруге пайдаланады. “Жұмыс күшi”
деген ұғым тек ... ... ... ... ... нақтылы
еңбекте пайдаланатын қабiлеттерi. Жұмыс күшiнiң еңбекке деген қабiлетi әр
түрлi болады, алайда еңбк ... оның ... ... ... ... күшiнiң нақтылы еңбекке қажет қабiлеттерi бағаланады,
белгiлi кәсiп жасауға ... ... ... ... ... ... ... айырбсталады. Демек, еңбек нарығы дегенiмiз
“жұмыс iстеп жүрген” жұмыс күшi рыногы.
Еңбек нарығы пайда ... және iск ... үшiн ең кем ... ... мына ... болуы қажет:
- Еңбек нарығының субъектiлерi (жалданған еңбеккерлер және ... ... ... яғни ... мемлекет және оның
органдары) ;
- Рынок механизмi (жұмыс күшiне деген сұраныс пен ұсыныс, оның ... ;
- ... ... ... ... ... мен заң
нормалары;
- Жұмыссыздық және оған байланысты әлеуметтiк төлемдер;
- Рынок инфрақұрылымы. /1, 31 б./
Еңбек нарығының жоғарыда ... ... ... ... ... деген
сұраныс пен оның ұсынысын теңестiруге, адамдардың еңбекке және қызмет түрiн
еркiн таңдау құқығын iс жүзiнде асыруға, белгiлi әлеуметтiк ... ... ... нарығының екi түрiн көрсетуге болады:
- Бiрiншiсi жұмыс күшiнiң территория жүзiнде жылжуға бейiмделген, яғни
жұмыс орындарын еңбеккерлермен фирма арасында ... ... ... ... ... ... деп атайды.
- Екiншiсi еңбеккерлердiң фирма iшiнде жылжуына бейiмделген. Бұл рынокты
кейде iшкi ... деп ... ... басқа нарықтар сияқты сұраныс пен ұсыныс арқылы
реттеледi. Жұмыс ... ... ... анықтайды. Кәсiпорындағы
орындалатын жұмыстар көлемi мен сапасына қандай факторлар әсер ... орай ... ... ... ... керек екенiн анықтау өте күрделi
мәселе болып келедi. /1, 39 ... ... ... пайданы максималдау екенiн бiлемiз.
Кәсiпорын пайдасы өнiмдi немесе қызметтi сатудан түскен ... мен ... ... тең. ... ... ... ... және еңбектiң
шектi өнiмдiлiгi деген ұғымдар ... жеке ... ... саны және олардың экономикада ... ... оның ... еңбек өнiмдiлiгi арқылы көтерiлген сияқты.
Демек, жұмыс күшiне сұраныс қалыптасуында жеке ... ... ... ... ... ... және қай сапалы қызметкерлердi жұмысқа
алуда фирма тек ... ... ... ... айтқанда, фирмаға
бұл адамдар барынша көп пайда түсiре ала ма ... ... ... ... бiз ... ... ... жеке меншiк ... ... ... ... ... берiлген уақыт мерзiмiнде
белгiлi жалақы мөлшерi үшiн жалдайтын адамдар саны ... ... ... ... ... ... ... сұраныс өндiрiс факторы ретiнде
туынды сұраныс болып келедi: тауарлар өндiрерде ... ... ... ... ... ... туралы шешiмнiң екiншi жағы қолданылатын еңбек көлемi
туралы шешiм болады.
Жалақы көтерiлсе, жұмыспен қамту деңгейi өсе ме, әлде азая ма – ... ... беру ... ... ... (i) ... - ... iскерлiк
қызметiнен барынша көп пайда түсiру, ол әр түрлi ресурстар, оның ... ... адам ... ... ... ... ... негiзiнен
екi факторды ескеретiн боламыз – еңбек пен капитал. Пайда фирманың өнiмiн
сатудан түскен түсiм мен орын тепкен ... ... ... ... ... ... Dm нарығының сұранысы мен Sm
нарығы ұсынысының ... ... ... айта ... ... ... ... мөлшерiн 4-шi суреттен көрсек болады.
Аталған нарықта кәсiпорын SL ... ... ... ... ... ол w* тең МЕ ... шектiк шығындарымен кез келген еңбек
санын ... ... Егер ... ... ... жалақы төлемдерiнiң
шығындарынан артық болса, онда оған қосымша еңбек санын жалға алу ... /2, 187 ... ... нарығы w ... ... ... ...... ... мен ... бiрлiгiн жалға алу нәтижесiнде алынған қосымша ... ... ... табыстылығы деп аталады. Осы тәсiлмен MRPK ... ... ... Қосымша еңбек бiрлiгi шектiк еңбек өнiмi
көлемiнде қосымша өнiм шығарылуын қамтамасыз етедi.
∆Q = MRPL
Егер кәсiпорынның ... ... ... ... ... өнiмнiң
нарығы бәсекелiк болса,онда ол қосымша табыс ала алады.
Еңбек нарығының қызметтерi қоғам өмiрiндегi еңбектiң ролiмен ... ... және ... ... ... көзi. ... ... – маңызды өндiрiстiк фактор. Осыған сәйкес еңбек нарығының
екi негiзгi қызметi айқындалады:
- Әлеуметтiк қызмет, яғни ... ... мен ... ... ... және жұмысшының өндiрiстiк қабiлетiнiң тиiмдi ... ... ... ... Экономикалық қызмет, оған еңбекке рационалды тарту, оны бөлу, реттеу
және ... ... ... ... нарығы ынталандырушы функциялар
атқарады, олар бәсекелестiк қабiлеттiң күшеюiне, еңбекке ынтаның өсуiне,
мамандардың жоғарылауына ... беру ... ... /3, 211 ... ... нарығында еңбекке сұраныс қисығы терiс ылдилы
болады, яғни жалақының мөлшерi өскен ... ... ... ... төмендей бередi. Ал еңбек ұсынысы жалақы өсуiне тура пропорционал
болады, яғни ... ... ... ... еңбек ұсынысы да өсiп отырады.
Еңбекке сұраныс пен еңбек ұсынысы әр ... ... ... ... баға ... ... ... жұмысшылар саны,
салықтық, заңнамалық жүйе, кәсiподақтар қызметi, қызметкерлердiң мамандану
дәрежесi және т.б.
1.2 Еңбек нарығынындағы сұраныс пен ұсынысты ... ... ... экономикасы еңбек нарығы қалай ұйымдастырылғанын,
қызметiн және оның ... ... ... ... мен ... ... ... әр түрлi факторлардың әсер етуiне
байланысты өзгеруi, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының ... ... ... ... ... ... ... Мұнда еңбек
ұсынысы жалпы еңбекке қабiлеттi адамдар болса, ал ... ... ... ... мен кәсiпорындар қалыптастырады. Осы фирмалардың
қызмет етуi негiзiнен микроэкономика деңгейiнде ... ... ... ұғымына тоқталып өтуге тура келдi. /4, 393 б/
Экономиканың рыноктық қатынастар арқылы дамуында еңбекке деген сұраныс
және еңбек ұсынысы арқылы еңбек ... ... ... орын ... ... ... шын өмiрде мұндай еңбек нарығының тепе-теңдiгiнiң орын
алуы сирек ... ... ... ... дегенiмiз экономикадағы
қызмет етiп отырған кәсiпорындар қанша жұмыс күшiн қажет етсе ... ... ... ... ... ... халықтың саны сондай
дегендi бiлдiредi.
Жалпы еңбекке деген сұраныс еңбек ... ... өсуі кері ... табылады. Ал жалақы азайса немесе жалақының номиналдық құны төмендесе
нарықта еңбекке деген қажеттілік арта ... ... ... ... еңбекке
деген сұраныс қисығын келесі суреттен көре аламыз.
/5, 492 ... A
W2 ... N2 ...... ... ... қисығы
Суреттен көріп отырғанымыздай егер жалақылар өссе еңбекке сұраныс N1
көлемде, яғни аз шамада болады, егер де ... ... W2-ге ... онда
еңбекке сұраныс N2 көлемге артады.
Ал енді еңбек ... ... ... ... ... келесі
суреттен көре аламыз. /6, 492 б/
W
NS
W1 ... Nb ...... ... ... суреттен көретінімізеңбек нарығында жұмысщылардың іс-әрекетін көре
аламыз. Яғни, жалақының ... ... ... ... ... ... ұсынысы арта береді. Өйткені жоғары жалақы деңгейі барлық
экономикалық активті халықты еңбек ... ... ... жалақының
мұндай ынталандыру деңгейі экономиканың әр саласында әр ... ... ... ... көрсету, өндіріс және құрылыс салаларында айтарлықтай
жоғары болса, ал ... ... ауыл ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондықтан бүгінгі таңда ауылды мекендерде көптеген орта жастағы ... ... ... ... ... келетін қалаларға барып жұмыс істеуге мұқтаж
болып отыр.
Жастар ... ... ... ... ... ... ... оларға сұраныс болуы, қоғам ... ... ... Қазақстан еңбек нарығында- жоғары табысты, жұмысшы
күшінің лауазымды категориясын тез жинаушы, білімді және ... ... ... ол ... мен ... көрсету саласындағы
жұмысшылар. Сондықтан жастардың көпшілігі, білімді және біліктік, жоғары
дәрежелі мамандықтарды таңдамай, ... ... ... жөн ... экономикадағы мұндай өзгерістер Батыс елдеріндегі болып ... тез ... ... ... ... нарығында еңбек сұранысы еңбек ұсынысынан артық болып
отырады. Яғни, экономика заңдылығы бойынша жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... Егер де осы ... ... асып кетсе
(жұмыссыздық табиғи деңгейi Оукен заңы бойынша 3%) , онда ... ... ... ... орын алады.
Енді жалпы еңбек нарығының тепе-теңдігі мен жұммыссыздықтың орын алу
мәселесін келесі графиктен ... ... ... ... A ... NE Nb ...... нарығының тепе-теңдiк жағдайы
Бұл суреттен көретiнiмiз еңбек сұранысы қисығы Nd мен еңбек ... NS ... Е ... ... ... ол ... еңбек нарығындағы
тепе-теңдiктi сипаттайды. Осы тепе-теңдiк нүктеге сәйкес WE ... және NE ... ... ... шығады. Егер
жалақы W1 деңгейде жоғары болатын болса, онда рыноктық ... ... ... ... ... ... В-А мөлшерде өседi,
осының нәтижесiнде Nb- Na мөлшерде экономикада жұмыссыздық пайда болады.
/7, 397 б./
Сонымен, ... бұл ... ... ... пен ... ... болатын еңбек нарығының бөлiнбес элементi. Жұмысшы
күшi болып ... ... ... ... ... байланысты бiрнеше
категорияға бөлiнедi. Еңбекке қабiлеттi адамдар – ... және ... ... етуге қабiлеттi адамдар. Адамдардың жекелеген категорияларға
бөлiнуi олардың экономиканың рыноктық немесе ... емес ... ... ... ... ... рыноктық емес құрылымда қызмет
ететiндерге мемлекеттiк әскер, полиция, мемлекеттiк аппарат және т.б.
институттар кiредi.
Жұмысшы күшi ... ... ... жеке ... ... ... жұмысы жоқ және жұмыс iстеу талабы жоқ адамдар жатады.
Сондай-ақ ... ... ... ... әр ... себептермен жұмыс iстеуден
күдер үзген адамдар. Адамдардың бұл категориясы жұмыссыздарға кiрмейтiн
адамдарға жатады. /8, 146 ... ... ... еңбек өнiмдiлiгiнiң өзгеруiне әкеледi, ... көп ... ... өнiм ... ... ... ... азаяды. Оны келесi 5-ші суреттен көре аламыз. / 9, 398 б. /
Жалақы
Ұсыныс, S1 ... ... D
L1 L2 ... көлемi
Сурет-5 – Еңбек ұсынысының жылжуы
Мұндай жағдайда еңбек нарығында еңбек ұсынысы артады, яғни ... S1 ... ... S2 ... ... ... артады. Еңбек сұранысы
тұрақты болғандықтан, еңбек еңбек ұсынысының өсуi жалақының W1-ден ... ... ... ... ... ... тоқталайық. Мысалы, фирманың
өндiрген өнiмi сапалы және ерекше болса, онда сол ... ... ... ... ... ... сол ... шығарған өнiмiнiң бағасы өседi.
Нарықта сол өнiмнiң ... ... ... ... өсуi ... ... ... артырады. Фирмада жалақы мөлшерi өседi. Жалақының өсуi
осы фирмаға қосымша еңбек күшiн шақырады. Оныны келесi 6-шы суреттен ... / 10, 399 б. ... ... ... ... ... L2 Еңбек көлемi
Сурет-6 – ... ... ... ... ... ... фирманың еңбекке сұранысы D1-ден D2-ге
дейiн оңға жылжығанда, ... ... ... W2-ге ... еңбек күшi
тепе-теңдiгi L1-ден L2 көлемге артады. Бұл жерде де жалақы және ... ... құны бiр ... ... Бұған мысал ретiнде ... ... ... ... жалақысы әлемдiк мұнай ... ... ... ... ... ... және ... мес факторлардың болуы.
Еңбек нарығы экономиканың басты рыноктарының бiрi болып табылады. Мысалы,
егерелiмiз Дүниежүзiлiк ... ... мүше ... кiрсе, онда еңбек
нарығында еркiн жұмысшылар қозғалысы ... ... ... ... ... ... немесе экономикасы төмен елдер жұмысшылары елiмiзге
жұмыс iстеуге көптеп келуi мүмкiн.
Кейбiр жағдайлар - ... ... мен өнiм ... - ... ... ... ... – қанша адам және ... ...... реттеумен және жалдама қызметкердi қорғайтын басқа
да заңдармен шектеледi. ... ... ... ... заң ... апта
ұзақтығын 40 сағатпен шектейдi.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... және оның ... ... еңбек нарығы жағдайына келетiн болсақ, әрине ... сала ... ... ... ... кешiрген жылдары бұл еңбек нарығы да күрт ... Оның ... ... атап ... болады:
1) Елдегi экономиканың дағдарысқа ұшырауы, өндiрiс орындарыныңқысқарып,
халықтың ... ... ... ... Елiмiз егемендiгiн алғаннан кейiн Қазақстаннның еңбек нарығына ... ... ... мен ... ең ... әсер бердi.
Яғни, елге келушiлерге қарағанда, елден кетушiлер саны көп болды.
Сондай-ақ елден ... ... ... ... ... ... ... жоғары, еңбекке қабiлеттi жастағы ... ... ... ... еңбек потенциялына орны толмайтын
шығын әкелгенiн айтуымыз керек.
3) елiмiздiң ... ... ... ... сала ... ... өсiмi ... оған бiр жағынан өтпелi кезеңде
басты әсер етiп ... ... мен ... ... бәсеке қабiлеттiлiгiнiң нашар болуына
байланысты, олардың сатуға шығарған өнiмдерiне ... аз ... ... ... ... ... ... активтi
халықтың санының азаюына әкелдi немесе көлеңкелi экономикада ... саны ... ... ... көбеюінің негізгі себептеріне мыналар
жатқызуға болады:
- ... ... ... ауыл ... пайдалануының
стратегиясының қалыптаспауы;
- Жаңа заманға сай келетін аграрлық кадрлар даярлау жүйесінің жоқтығы
- Ішкі және ... ... ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарының құрылымының өзгеруі
- Ауыл шарушылық өндірісте меншіктің өзгеруі
Ауыл халқының ішіндегі жұмыссыздықты азайту үшін ... ... ... бизнесті дамыту программаларын жүргізуде
Осы уақытқа дейін экономикалық реформалар қазіргі кезге дейін
Қазақстан ... ... ... ... Бұл ... ... ... күшінің сапасы және жұмыс ... жаңа ... ... ... және оның ... ... экономика
кезеңінде үлкен көңіл болу керек. Өйткені ... ... ... төменденуі, инфляцияның үлкен деңгейі, ... көп ... ... көп ... ... ... ... көрсету саласына ауысуы
және жекешелендіру мен мемлекетсіздендіруге байланысты ... ... сай. ... ... ... ... зерттеу үшін жаңа
методикалар мен тәсілдер және ... ... ... ... мен ... ... айқындау қажет.
Жалпы еңбек нарығын жетілдірмеген рыноктардың қатарына жатқызуға
болады. Себебі, оның механизмі жиі өзгеріп ... ... ... еңбекке сұраныс туралы ештеңе білмейді. /6/
Еңбек нарығында да сұраныс пен ұсыныс заңдары әрекет етіп, ... ... алу және ... ... және ... бәсеке жағдайларында
жүреді.
Еңбек нарығы толық қызмет ету үшін бірқатар шарттар орындалуы керек:
- Еңбек ... ... пен ... ... көптеген тәуелсіз
субъекттер болуы
- ... ... ... сай ... ... бостандық және субъектердің таңдауға бостандығы және т.б.
Республикамыздағы еңбек нарығындағы өзгерістерді көрі үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық Статистика ... ... ... ... ... ... болады.
Алайда осындай келеңсiз жағдайлар орын алғанымен, ... ... ... жоғарғы қарқынмен дамуы, стратегиялар мен
реформалардың оң нәтижесiн ... ... ... ... ... шағын
бизнес саласының дамуы, бiлiм саласына реформаның жасауы еңбек нарығында
келесiдей оң нәтижелер көрiне бастады:
1) Елiмiздегi жұмыс ... ... ... ... ... ... қалыптастыру алда. Кадрлар дайындауда жеке меншiктi оқу
орындары кәдiмгiдей үлкен роль атқарады / 8, 8 бет ... ... ... жыл ... экономиканың тұрақты дамуымен байланысты,
фирма мен кәсiпорындардың санының өсуi, ауыл ... ... ... немесе қызмет көрсету салаларының
дамуына байланысты ... ... ... активтi халықтың
саны өсуде;
3) Бәсеке қабiлеттi экономика құру және рыноктық қатынастарды ... ... ... еңбек қабiлеттiлiгiн ... Бұл ... ... ... ... ... Елде жалпы экономиканың тұрақты өсуi, несие және ... ... ... жеке ... кәсiпорындар мен
фирмалардың еңбекке сұранысы өсiп, онда жалпы жұмыс ... ... 70-80% ... ... ... ... ... еңбек нарығының да дамитындығын
көрiп отырмыз. Алайда туындап отырған ... ... шешу үшiн ... шешуi керек:
1) Өндiрiс және қызмет көрсету салаларының дамуы үшiн ... ... ... ... iске асыру;
2) Жекешелендiрудi одан әрi дамытып, жеке меншiк кәсiпорындарын және
шағын бизнестi дамыту, оларға қолдау көрсету;
3) ... ... күшi ... мен ... ... ... ... жағдай жасау, бәсекеқабiлетi жоғары
мамандардың сыртқа кетуiн азайту, олардың ... ... ... ... ... ... түзеу, әлеуметтiк саланы жақсарту шараларын iске
асыру;
5) Бiлiм беру ... ... ... ... ... өндiрiстi қолдау.
Осыларды қорытындылай келе, елiмiздiң еңбек нарығы соңғы бiрнеше жыл
iшiнде оң бетбұрыс ... ... ... ... ... ... ұсынысы мен еңбек сұранысын өз күшiмен реттеуге бет алды.
Ендiгi жерде еңбек нарығындағы басты ... ... ... дамуын
қамтамасыз ету үшiн жоғары сапалы бәсекеқабiлеттi мамандар дайындап,
бәсекеқабiлеттi ... ... ... ... нарығында экономикалық активтi халық деген
негiзi ұғым қолданылады. Ол дегенiмiз еңбек нарығында еңбек жасына ... ... ... ... iстегiсi келетiн адамдар саны.
Ұлттық экономикада соңғы жылдары жалаының өсуi нәтижесiнде экономикалық
активтi халықтың өсуi, жұмыссыздықтың азаюы елiмiзде ... ... ... ... ... жалақының өсуi басты себепшi болып, экономикалық
жұмысқа ынталы адамдар саны ... ... ... ... ... және өндiрiс салаларының
дамуы, жалақының өсуi басты себепшi болып, экономикалық жұмысқа ынталы
адамдар саны ... ... ... келесi 4-шi суреттен көре
аламыз. Онда 2001 жылдан бастап жалпы жұмыссыздық ... ... 2006 жылы ... ... төмендегенiн көремiз, алайда 2007 жылдан
бастап әлемдік дағдарыстың орын алуына ... ... ... ... ... көре аламыз.
Ендi жалпы жұмыссыздық деңгейiнiң ... ... ... деңгейiнiң өзгерiсiн көрсек. Оны 1-шi кестеден көре аламыз.
/9/
Кесте 1- Қазақстандағы жұмыссыздық, %
| |2001 |2002 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... | | | | | | | ... |10,4 |9,3 |8,3 |8,1 |7,9 |8,5 |10,9 ... ... ... қызмет етуі, еңбек биржалары және кәсіподақтар
Еңбек нарығы да басқа рыноктар сияқты ... және ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек нарығында
жалақыны белгiлеуде кiмнiң үстемдiгi ... ... ... ... ... маманданған жұмысшылардың үлесiн көрсетедi.
Ал бұның өзi еңбектiң өнiмдiлiгiне, шығарылған тауарлардың ... ... ... әсер ... ... ... ... үлгiсiнiң негiзiн мынадай
принциптер құрайды: фирмалардың ынталарын ... және ... ... ... берушiлердiң көп болуы; жұмысшы күшiне иелiк ететiн және
оның ұсынысын ... ... көп ... ... ... баға ... ... асырылатын еңбек нарығы,
яғни ол жетiлген бәсекелi рынок болып ... Бұл ... ... берушiлер және жекелеген жұмыскерлер жалпы рыноктық жағдайға әсер ете
алмайды: жалақының тепе-теңдiк ставкалары жекелеген ... ... ... ... ... ... олар ... рыноктың барлық қатысушыларының өзара әсерiмен ретеледi.
/12, 152 ... ... ... ... дамуында еңбекке деген
сұраныс және еңбек ... ... ... нарығында тепе-теңдiк жағдай орын
алады деп есептелiнедi. Бiрақ шын ... ... ... ... ... орын алуы ... ... Еңбек нарығының тепе-теңдiгi
дегенiмiз экономикадағы қызмет етiп отырған кәсiпорындар қанша ... ... етсе ... сәйкес экономикада жұмысқа ынталы экономикалық ... саны ... ... ... ... ... ... сұранысы мен ұсынысы, яғни жұмысшылардың
жұмыс іздеу, жұмыс орындардың ... ... ... ... бірін-бірі іздеп табуы, еңбек нарығындағы еркін нарықтық ... ... ... ... іске ... Аталған еңбек биржалары
арқылы жалпы нарықтық тәртіп орнап, әр сала ... ... ... ... яғни нарықта жалақы төлеу, жұмысшылардың құқығын қорғау
бойынша ... ... ... ... ... ... сұранысы еңбек ұсынысынан артық болып
отырады. Яғни, экономика заңдылығы бойынша жұмыссыздықтың табиғи деңгейi
орын алады дегендi ... Егер де осы ... ... асып ... ... ... Оукен заңы бойынша 3%) , онда ... ... ... ... орын ... ... ... еңбек нарығында монопсония, яғни еңбек ұсынысын
жалғыз ... ... ... ғана ... жағдай. Мұнда жалақы
ставкалары осы фирма – ... ... ... тәуелдi болады. Бұл
жағдайда жмыспен қамтушы кәсiподақтардың маңызды ролiне байланысты еңбек
нарығының юнионизациялану дәрежесi жоғары болуы ... ... ... ... баға ... алу ... ол баға ... жетiлген бәсекелi жағдайдан жоғары етiп
белгiлейдi. Осы жағдайда кәсiподақтар болып ... ... ... ... нақты көлемiн оның тепе-теңдiк дәреесiнен
арттыра алады. Бұндай ... ... ... ... ... ынтасын төмендетедi. Сондай-ақ елдегi жұмыс күшiнiң
құны жоғары болуы салдарынан елге ... ... ... өз ... ... экономиканың құлдырауына әкеледi. Мұндай
жағдайлар көбiнесе ... ... ... ... Ал ... елдерде
экономика салаларының күштiлiгiне және мамандардың кәсiби ... елде өмiр сүру ... ... ... байланысты жалақы
мөлшерлерi жоғары болып табылады. Ал дамушы елдер үшiн жұмыс күшiнiң арзан
болғаны тиiмдi. ... ... ... ... Шығыс Азия елдерiнiң
экономикасына шетел инвестицияларының көптеп тартылуына және ... ... ең ... ... болған елдегi жұмыс күшiнiң арзандығы және
мамандану деңгейiнiң жоғары болуынан болды.
Ал ... ... ... ... қымбат болуын тудыратын монопсониялы
рыноктың қызметi. Бұл ... ... ... өсуiмен бiрге жұмыспен
қамту дәрежесiнде өсiре алады. /4, 542 б/
Еңбек нарығында кәсiподақтар еңбек қатынастарын және жалақы ... ... ... ... ... ... ... ұйымы болып табылады.
Кәсiподақтар жұмыс алушылардың мүддесiн қорғайды және олардың өкiлi
ретiнде ... ... ... ... XVIII ... ортасынан
басталып, кеiн бiрте-бiрте басқа елдерде тарай бастады.
Ұзақ уақыттар бойы кәсiподақ қызметi негiзiнен жалақы деңгейiн сақтау,
сирек жағдайларда оны ... үшiн ... ... ... ... ... болды, сан жағынан шағын және ... ... ... ... ... Ал экономика құрылымдары
дамып, ондағы экономикалық қатынастар, ... ... ... ... ... байланысты кәсiподақтардың қызметi күшеюiне тура
келдi. Қазiр кәсiподақтар жалақы ... ... үшiн ... әдiстер дi
пайдаланылады. Солардың iшiнен негiзгi үшеуiн атап өтуге болады: /1, 52 б/
1) Кәсiподақтар еңбектi ... ... ... Мысалы, олар шетелден
келген адамдарға ... қою, ... ... ... ... ... кәсiпке дайындау мерзiмiн ұлғайту, кәсiподақ ... ... мүше ... ... ... ... ... шартта көрсетiлген жалақы ставкасын көтерудi, оның
рыноктың ... ... ... ... ... ... ... кәсiподақтар еңбеккке сұранысқа әсер теуi мүмкiн. Ол үшiн ... кез ... ... ... ... ... кәсiподақ қызметiнiң оң және терiс жақтары да
бар. ... ... еi ... ... туындайды. Бiрi кәсiподақты
жақтаушылар кәсiподақты қызметкерлердiң ұжымдық пiкiрiн ... ... ... және ... ... ... механизм ретiнде
қарастырады. Шынында жұмысшылар еңбек өнiмдiлiгiн көтеретiн өз резервтерiн
басқаларан жақсы ... Еге ... өз ... ... ... ... пайдасына қолданады деп ойласа, онда кәсiподақ
қызметi еңбек өнiмдiлiгiiнң ... көп ... ... артықшылығы – ұйымдасқан жұмысшыларың келiссөз жүргiзерде
жақсы позицияда болуы, өйткенi ереуiлдiң әр түрiн қолдануға шын ... ... Ал ... кемшiлiгi жоғарыда атап өткендей
олар арқылы жалақының жоғары деңгейi ... ... ... ... ... ... Ал бұл өз кзегiнде
экономиканың тиiмдi дамуына керi әсерiн тигiзедi.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ағымдылығы қысқарады, осыған сәйкес шығындары
төмендейдi;
- қызмет бойынша өсу ережелерi бекiтiледi, ал бұл iшкi ... ... ... соның салдарынан жасы үлкен тәжiрибесi бар
қызметкерлер жас қызметкерлерге өз ... ... ... ... ... ... нығайтып отырады;
- трансакциялық шығынды қысқартады;
Осы айтылғандардың барлығы еңбек өнiмдiлiгiн ... ... ... ... ... келсек ұжымдық келiсiм жасау жүйесi әлi де жетiле
қоймаған. Еңбек нарығында кәсiподаққа барлығы бiрдей болып кiру ... елде мұра ... ... Ең ... жағдай Кеңес заманы кезiнде
әкiмшiлiк басшылардың кәсiподақтарға мүше ... ... ... ... жаңа ... ... бейiмделiп, жұмыс ... ... өз ... ... ... ... әлi де көп, ... олардың әлеуметтiк еңбек қатынасын реттеудегi
ролi әлi де ... өте ... ... ... ... ... рөлi мен ... рет өзгердi. Еңбек нарығында саясат жүргiзудiң алғашқы қадамдарын
көбiне пассивтiк шара ... ... ... Ал ... ... ... негiзгi саясат белсендi саясаттарға жүктеледi. ... ... ... жәрдем ақша төлеумен тынады. Мұндай саясат экономика
құрылымын ұтымды бағытта өзгеруiн тежейдi.
Жалпы ... ... ... келе, экономиканың тиiмдi
дамуы сол елдiң қызметкерлерiнiң еңбек қабiлетiмен және ... ... ... ... ... өз кезегiнде барлық еңбек нарығын
реттеп отырушы және ынталандырушы қызмет атқарады.
2.3 Жалақы және оның ... ... ... ... ... тұтынушылар табысының басым көпшiлiгiн құрайды, сондықтан ол
тауарлардың сұраныс көлемiне және ... ... ... ... ... теорияда жалақының екi мағынасы бар. Бiрiншiсiнде, жалақы
еңбек бағасы, оның ... мен ... ... ...... ұсыныспен анықталады. Екiншi мәнi жалақы жұмыс күшi – тауардың құнының
ақшалай көрiнiсi, еңбектiң ... ... ... ... ... бола алмайды,
жалақы өндiрiс жағдайымен де, сұраныс және ұсыныспен де анықталады, олардың
ауытқуы ... ұмыс күшi ... ... жоғары, бiрде төмен болатындығын
көрсетедi.
Жалпы жалақының экономикалық мәнi мен қызметтерi өте көп ... ... ... ... ... сол ... халқының тұрмыс деңгейiн,
кәсiпоырндардың жағдайын, халықтың менталитетiн, тұтынушылардың талғамын,
жұмыссыздық және жұмысбастыхалық деңгейiн көруге ... ... ... ... ... ... ... халықты көбейту,
адамдардың мамандану дәрежесiнiң өсуi сияқты қызметтер атқарады.
Жалақы жөнiндегi саясат кәсiпорында басқарудың құрамды ... ... және оның ... ... оған елеулi ықпал етедi. Себебi,
еңбек ақы жұмыс күшiн ... ... ... ... /13, 59 ... күшi құны ... өмiрiне қажет және оның еңбек ... ... ... ... ... ... ... жататындар:
- жұмыскердiң қажеттiлiгiн қанағаттандыратын мүлiк құны;
- оны мамандыққа оқытуға кеткен ... оның ... өмiр ... ... заттардың құны.
Нақтылы жұмыс күшiнiң құны ... өнiм ... ... ... ... күшiнiң құны әр елде әр ... және ол ... ... ... ... Еңбек нарығында жұмыскерлердiң ... ... ... өсуiне мүмкiндiк жасайды.
Елiмiздегi қоғамда қажеттi өнiмнiң барлығы жұмыскерге жеке ... ... ... ... бiр ... әлеуметтенедi және әр түрлi
салық, есептеп беру арқылы мемлкетке қоғамдық тұтыну қорына кетедi.
Кәсiпорында жалақы саясатын әзiрлеуде және оны ... ... ... қағидаларын еске алу керек: /10, 234 б/
1) Әдiлдiгi, яғни тек еңбекке тен жалақы;
2) ... ... ... ... және ... ... ... сапасына және еңбекке қатыстылығының адалдығы үшiн ынталандыру;
4) Еңбек өнiмдiлiгiнiң өрлеу қарқыны орта ... ... ... озық ... ... деңгейiне сай жалақыны индекстеу;
Мемлекеттiк және мемлекеттiк емес кәсiпорындарындағы ... ... ... ... ... ... ... жалақы үкiмет актiлерiмен
реттеледi, ал жеке кәсiпорындарда кәсiпорын ... ... ... ол ... ... ... кем болмауы керек.
2) Мемлекеттiк кәсiпорындарда жалақы тiркеледi, яғни тұрақты болады;
3) ... ... ... орны мен жалақы кепiлдi, ... емес ... олар оның ... ... ... ... ... – бұл қызметкердiң белгiлi кезеңдегi iстеген
еңбегi үшiн есептелген және берiлген жалақысы.
Нақты жалақы – бұл ... мен ... ... ие ... ... табыс жалақысы; нақты жалақы – бұл атаулы табыс жалақының сатып алу
қабiлеттiлiгi.
Сондай-ақ жалақының берiлуiне және оның ... ... ... ... түрлерi мен нысандары болады. Оны келесi 7-шi суреттен
көруге ... /14, 237 ...... ... мен ... ... ... талдасақ, салалар бойынша орташа
жалақының ... 2-шi ... ... ... 2 - ... сала ... ... жалақы, теңгемен
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... |23221 |27092 |34500 |44850 |57303 ... |28745 |32668 |37550 |50690 |58812 ... ... |12090 |13976 |19347 |25400 |36851 ... |36500 |39210 |44825 |52975 |54865 ... ... |46730 |49270 |54300 |63330 |66386 ... ... ... ... ... ... жалақының өсуi
көрiнгенiмен, оның сала бойынша ... ... ... ... ... Мысалы, бүгiнде жалақының ең көп мөлшерiн ... ... ... ... ... ... ... Ал ауыл
шаруашылығындағы жалақының мөлшерi әлi күнге дейiн өте ... ... ... көргенiмiздей 2007 жылы қаржы қызметiнде орташа ... ... ... 2 есе ... болып табылады.
Жалақының айырмашылығы болуы себептерi келесiлерге байланысты:
- Қызметкерлер бiртектi емес: олардың бiлiмi, шеберлiгi, тәжiрибесi, адам
капиталына иелiгi әр түрлi, осыған орай ... ... ... Жұмыс орындары бiртектi болмайды;
- Жетiлген бәсекелестiк шарттары орындалмайды: ... ... ... ... болады, еңбек нарығында дискриминация эффектi орын
тебуi мүмкiн.
Мысалы, елiмiзде 2000 жылдан ... ... ... ... ... ... оған ... болып отырған экономиканың тұрақтануы,
өндiрiс орындарының ашылуы, жалақының жоғарлап, оның ... ... бiлiм және ... ... өсуi, ... өсуге бет
алғанымыз және т.б. жағдайлар себеп болып отыр.
Еңбек ... ... ... ... ... жатқызамыз: жұмысбасты халық, экономикалық активтi ... емес ... ... ... және жеке ... ... ететiн жұмысшылар. Олардың елiмiздегi соңғы бiрнее жылдағы
мәлiметтерi бойынша ... ... ... көре ... ... ... 7,4 млн. адам жұмыспен қамтамасыз етілген,
ал жұмыссыздар саны 625 мың адамды құрап отыр. 2006 жылы ... ... ... 40 000 теңге шамасында болды. /11, 23 б/
Енді келесі суреттерден еліміздегі жұмысшылардың қызмет ету салалары
бойынша және жеке кәсіппен ... ... ... көре аламыз.
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ... - ... ... ... жеке кәсібі бар жұмысшылардың
құрылымы
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, Қазақстан Республикасының ... ... ... келе ... ... таңда Қазақстан экономикасының еңбек ұсынысы
айтарлықтай дамып келе ... ... ... ... өсуі ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелердің, шағын және орта
бизнестің, корпорациялардың санының күннен-күнге ... келе ... ... Сондықтан рыноктық экономикада фирмалар мен кәсiпорындардың
iс-әрекетi рыноктар iшiндегi ең күрделi болып табылатын еңбек ... ... ... әсер етедi.
Бiрiншiден, фирма рыноктық экономикада жұмыс күшiне ... ... ... ... ... Өйткенi елiмiзде соңғы
жылдары жұмыссыздықтың азаюы экономикада қызмет ететiн ... ... ... көбеюi жәже олардың тұрақты қызмет етуiне байланысты
болып отыр. ... ... өз ... ... үшiн ... ... соның iшiнде негiзгi фактор еңбек болып табылады. Сондай-ақ
фирма қысқа мерзiмдi кезеңде тек қана еңбектң өзгерте ... ... ... ... күшi бiр ... ... ал екiншi
жағы оны сатып алады. Сондықтан жұмыс күшi туралы ... ... ... ... адамдардың физикалық және ой ... осы ... ... және ... ... ... пайдаланады. Жұмыс күшi деген
ұғым тек экономикада жалданып жұмыс iстеп жүргендердiң қабiлетi. ... ... ... ... ... жүрген” жұмыс күшi рыногы.
Үшiншiден, еңбек нарығының екi түрiн көрсетуге болады:
1) жұмыс ... ... ... ... ... яғни ... еңбеккерлермен фирма арасында ауыстыру жолымен толтырады.
Мұндай ... ... ... деп ... еңбеккерлердiң фирма iшiнде жылжуына бейiмделген. Бұл рынокты кейде
iшкi рынок деп атайды.
Төртiншiден, еңбек ... ... етуi үшiн ... күшi ... ... сұранысына байланысты. Экономикалық мазмұны жағынан жұмыс күшi
ұсынысы – қызметкердiң еңбек нарығында өзiнiң ... ... ... ... жұмыс берушiге белгiлi бағамен белгiленген уақытқа сатып алуға
ұсыну. ал ... ... ... ... ... ... үшiн қандай
факторлар қанша мөлшерде керек екенiн анықтау өте ... ... ... күшiне сұранысты зерттеу кезiнде фирманың меншiктiк формасы үлкен
роль ... ... ... ... жеке ... ... басты орын
тепкен. Жеке меншiк кәсiпорындар мен фирмаларда ... ... ... ... асып ... ... ... қалыптасуы мен олардың тепе-теңдiгiне
бағалы және бағалы емес факторлар әсер етуi ... ... ... мен ... ... ... ... ал бағалы емес факторларға
елдегi миграциялық және демографиялық жағдай, өндiрiлген ... ... әр ... ... және ... ... ... айтсақ
болады. Осы факторлардың әсерiнен еңбек нарығындағы ұсыныс немесе
сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... әрине бұл
әлеуметтiк-экономикалық сала болғандықтан, ... ... ... ... бұл ... та дағдарысқа ұшырады, жұмыссыздық өстi, ... ... ... ... ... кемiдi. Осы мәселелердi
шешуге және тұрақты эконоикалық ... қол ... үшiн ... әр ... жүргiздi. Бүгiнгi таңда ол реформалар өз жемiсiн ... ... өсу, ... ... ... көбеюi, сонымен қатар еңбек
нарығының жағдайыда жақсарып келе жатыр. ... ... ... мөлшерi өсуде, әлеуметтiк жағдайымыз жақсару үстiнде.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Жұмамбаев С.К. Еңбек нарығы экономикасы: Оқу ...... ... 2003 – 171 б.
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – ... - 2003. – 432 ... ... Т. А., ... С. Ф. - ... : ... – МГУ. -
Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
4. Мэнкью Н.Г. - Макроэкономика. – ... - 1994 ... ... В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 ... ... ... ... / В.И. ... А.И. ... Л.С.
Тарасевича – М,: ИНФРА-М, 2004. – 672 с.
7. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х ... II. – М: ... и ... 1992. – 384 ... “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы”: Қазақстан Республикасының
1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // Егемен ... 1999 ж., ... ... ... и права Казахстана, 2008 г. № 5, 6, 8, ... ... ... ... в ... // РЦБК, №8, 2008 г.
11.Джумамбаев С.К. Рынок труда в казахстанской ...... 2006 ... Основные индикаторы труда в Республике Казахстан за 2007 г. Справочник
Рынок труда. Учебник / под. ред. проф. В.С. ... и ... ... – М.: МГУ, 1996 г.
13. Журнал. Экономика и права Казахстана, 2008 г. № 1,2,3.
14. “Халықты ... ... ... Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23
қаңтарындағы заңы // ... ... 2001 ж, 30 ... Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.
-----------------------
Жалақының жүйелерi мен нысандары
Кесiмдi еңбекақы
Уақыттық еңбекақы
Жай кесiмдi ақы
Жай ... ... ... ... ... ... ... жалақы
Күндiк жалақы
Жанама кесiмдi жалақы
Апталық жалақы
Айлық жалақы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығы71 бет
Экономика саласындағы нобель сыйлық лауреаттары. ҚР жекешелендіру процесі және ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік қызметінің дамуы және оның ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының нарықтық экономика қалыптастыру10 бет
Қазақстан Республикасында депозиттік нарықтың дамуы6 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Инвестициялық жобалар және олардың жіктелуі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь