Қазақстан Республикасында әйелдер кәсіпкерлігінің қалыптасуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ӘЙЕЛДЕР КӘСІПКЕРЛІГІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Әйелдер бизнесінің қалыптасуына әсер еткен факторлар ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 Әйелдер кәсіпкерлігінің қалыптасуында туындаған мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3 Қазақстандағы іскер әйелдің әлеуметтік портреті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2. ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚСТАН ҚОҒАМЫНДА ӘЙЕЛДЕР КӘСІПКЕРЛІГІНІҢ АЛАТЫН ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1 Мемлекетте әлеуметтік жауапкершілікті дамытудағы әйелдер кәсіпкерлігінің орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Әйелдер бизнесін қоғамдық қолдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
2.3 Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігінің маңызын анықтауға бағытталған зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстанның жоспарлы экономикадан жаңа нарықтық экономикаға ауысуы қоғамдағы бірқатар өзгерістерге алып келді. Дағдарыстың әсерінен көптеген кәсіпорындардың жабылуының нәтижесінде жұмыссыздық құбылысы кеңінен белең алды. Бұрынғы завод, фабрикаларда істеген халықтың көпшілігі жұмыссыз қалды. Әсіресе жұмыссыз қалған әйелдер үшін жағдай күрделі болды. Нарықтық экономиканың қиындықтарының жұмыссыздық түрінде белең алуы әйелдер үшін үлкен мәселеге айналды. Бұл кезеңде әйелдердің жұмыс күшіне сұраныс азайып, отбасында қиын жағдайға душар етті. Бұндай күрделі мәселелерден шығудың жалғыз жолы әйелдерге экономиканың формальды емес саласымен, яғни жеке іспен шұғылдану болды. Бұрын бұндай іспен айналыспаған, тәжірибесі жоқ әйелдерге біршама күрделі болды. Бірақ бұл табыс табудың жалғыз жолы еді. Отбасын асырау үшін әйелдер ең алдымен, кәсіпкерліктің шағын түрлерімен айналыса бастады. Мысалы, киім тігу, базарларда, көшеде сауда жасау, жеміс-көкеністерді жабу, өз қолынан жасаған бұйымдарды сату сияқты кішігірім бизнеспен айналысты. Сондықтан әйелдердің кәсіпкерлікке келуі кездейсоқ құбылыс емес.
Кәсіпкерліктегі әйелдер гендерлік қағидаттарға, өмірдің патриархалды салтына қарамастан, бұрынғы идеологиялық қоғамға бейімделіп және социалистік құрылымды жаңалап, батыс қоғамындағы бизнесті үлгіге ала отырып, іс жүргізуді үйренді.
Әйелдер кәсіпкерлігінің дамуы біздің мемлекет үшін стратегиялық тұрғыдан ерекше орында. Әйелдер кәсіпкерлікте шағын және орта бизнестің дамуында маңызды рөл атқарады. Өйткені кәсіпкер әйелдер қоғамда жаңа жұмыс орындарымен халықты қамтамасыз етеді, мемлекеттегі экономикалық тұрақтылықты реттейді, елдегі экономикалық белсенділік деңгейін арттырады және нарықты бәсекеге қабілетті ете отырып ел экономикасының дамуына үлкен үлесін қосады. Әйелдердің шағын және орта бизнеспен айналысуы ерекшелігі психологиялық тұрғыдан түсіндіріледі. Әйелдер табиғатынан тәуекелшіл емес, олар өз ісін бастауды шағын кәсіпкерліктен көздейді. Шағын және орта кәсіпкерліктегі санының артуы мемлекеттегі әйелдер кәсіпкерлігін дамытуға арналған бағдарламалардың қабылданып, жүзеге асуымен түсіндіріледі. Елбасымыздың өзі әйелдер кәсіпкерлігінің қоғамдағы орны мен рөлін жоғары бағалайды, әйелдер кәсіпкерлігінің рөлін экономиканың қуаттылығының көрсеткіші ретінде қарастырады. Сондықтан Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігін дамыту, әйелдердің экономикалық белсенділігі мен мәртебесін көтеру негізігі міндетке алынған.
Қазіргі кезде елімізде әйелдердің қоғамдағы экономикалық жағдайына үлкен мән берілген. Өйткені әйелдер қоғамның тұтастығының белгісі болып саналады. Әйелдер кәсіпкерлігі мемлекеттің экономикалық дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі. Сонымен қатар, әйелдердің экономикалық жағдайы мемлекеттегі тұрақтылық пен теңдіктің белгісі, қоғамның өркениеттілігінің және әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени дамуының көрсеткіші болып табылады.
1. Нурбекова Ж.А. Предпринимательство в современном казахстанском обществе. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 14б.
2. Сарсембаева Р.Б. Социология гендера. – Алматы: Издательство LEM, 2007. – 176б.
3. Аженов М.С., Садырова М.С. Қоғамның әлеуметтік құрылымы. – Алматы: Қазақ университеті, 2002. – 48-49б.
4. Нурбекова Ж.А. Социология предпринимательства. – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 110б.
5. Аженов М.С., Биекенов К.У., Пузиков М.Ф., Садырова М.С. Экономическая социология. – Алматы: Қазақ университеті, 2002. – 76 б.
6. Биекенов К.У., Биекенова С.К., Кенжакимова Г.А. Социология. – Алматы: Издательство LEM, 2010. – 170б.
7. Тәжин М.М. Әлеуметтану. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 268б.
8. Нысанбаев С.Н., Қожамқұлова Ж.Т. Коммерциялық кәсіпкерлік негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 205б.
9. Жусупов С. Динамика общественных процессов в Казахстане (анализ экспертных оценок). – Алматы: Кисипп РК, 1997. – 101 б.
10. Оразалы С. Кәсіпкерлік. – Алматы: Эксклюзив, 2009. – 46б.
11. Қозыбаев М., Нұрпейіс К., Жүкешов Қ. Қазақстан тарихы. – Алматы: Мектеп, 2005. – 177б.
12. Сарсембаева Р. Женщины и предпринимательство: Отчет о положении женщин. – Алматы: Издательство Мальвина, 1997. – 73б.
13. Батпенова Г.Г., Искакова С.К., Канапьянова Р.М. Женщина на государственной службе и в бизнесе. – Алматы: Институт развития Казахстана. 1997. – 111б.
14. Назарбаев Н.А. Казахстан 2030: Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Алматы: Білім, 1997. – 17б.
15. Баскакова М., Тленчиева Г., Мырзабаева Г. Гендерное равенство и гендерное положение женщин в казахстане. Алматы. 2005. – 22б.
Мерзімді басылымдар тізімі:
16. Хон А. Өмір әйелмен көрікті // Егемен Қазақстан. – 09.10.2009. №330-332 (25729). 7б.
17. Канафина Г.Е. Женская занятость // Хабаршы – Вестник. -2004. №2 (7), 96б.
18. Көкенов С. Қазақты қазақ еткен әйел // Алаш айнасы. – 08.03.2012. №41. 2б.
19. Байназар М. Әйел мәселесі әрдайым назарда // Айқын. – 07.12.2011. №229 (1889). 4б.
20. Жақып Ә. Қазақстандық әйелдердің саясатта, бизнесте және әлеуметтік саладағы рөлі // Аружан. – 2007. №4-5 (14-15), 4б.
21. Найзағараева Е. Гендерлік саясатта қазақ қызының әлеуметтік рөлін айқындау // Қазақстан жоғары мектебі. – 2004. №2, 145б.
22. Сарсембаева Р. Әйел мүддесіне мүлги қарауға болмайды // Дала мен қала. – 26.07.2010. №30 (359). 10б.
23. Манақбаева Ә. Әйелдер кәсіпкерлігінің әлеуметтік жауапкершілікті дамытудағы рөлі // Астана ақшамы. – 21.10.2010. №140 (2606). 10б.
24. Бейсенұлы Б. Гендерлік саясат// Айқын апта. – 12.07.2007. №127 (823). 29б.
25. Әміров Ж., Сламбекұлы Е. Қазақстандық әйелдер – кәсіпкерлік салада // Базар бастығы = Директор рынка. – 2005. №6 (15), 37б.
26. Жұмажан Б. Шыңдағы шынар // Аружан. – 2006. №3,7б.
27. Қадыр Д. Әйелдер кәсіпкерлігі кеңейтіледі // президент және халық. – 06.03.2009. №09 (182). 1б.
28. Махамбет Қ. Іскер әйелдер бірікті // Айқын. – 22.01.2011. №11-12 (1678-1679). 5б.
29. Әбдіқалықова Г. Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығы: гендерлік қыры // Егемен Қазақстан. 29.01.2010. №30-32 (25878). 5б.
30. Абдыкаликова Г. Нежная сила страны // Казахстанская правда. 03.12.2011. №389-390 (26780-26781). 6б.
31. Әлімқызы Ж. Іскер әйелдің типологиялық ерекшеліктері // Қызықты психология. – 2008. №6, 3б.
32. Әбдіқалықова Г. Біз демографиялық саясатты дамытуда дұрыс жол таңдадық // Дала мен қала. – 07.03.2011. №9 (389). 8б.
33. Казахстан – 2030. Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда. – 11.10.1997.
34. Абдыкаликова Г. В стране накоплен определенный опыт ведения социального диалога // Капитал kz. – 02.02.2010.
35. «Модный термин» - социально ответственный бизнес // Капитал kz. – 05.04.2007. №13 (100).
Диссертациялар мен авторефераттар тізімі:
36. Шеденова Н.У. Женский труд в условиях рыночных отношении: социальные аспекты: Диссертация. – Алматы, 1998. –
37. Нурбекова Ж.А. Социологический анализ женского предпринимательства в Казахстане: Диссертация. канд. соц. наук – Алматы, 2001. –
38. Кылышбаева Б.Н. Социальная адаптация женщин к современным рыночным условиям: Диссертация. канд. соц. наук – Алматы, 1999. –
39. Шеденова Н.У. Институтционализация социально-трудовых отношений в Республике Казахстан: гендерные аспекты: Диссертация. канд. соц. наук – Алматы, 2008. – 207б.
Интернет көздері:
40. www.kazpavda.kz
41. www.baiterek.kz
42. www.online.zakon.kz
43. www.bnews.kz
44. www.inform.kz
45. www.stat.kz
46. www.saryarka-samaly.kz
47. www.talimtanym.kz
48. www.wikipedia.org
49. www.bisam.kz
50. www.paryz.kz
51. www.kapital.kz
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ӘЙЕЛДЕР КӘСІПКЕРЛІГІНІҢ
ҚАЛЫПТАСУЫ.............................................................5
1.1 Әйелдер бизнесінің қалыптасуына әсер еткен
факторлар.............................9
1.2 Әйелдер кәсіпкерлігінің қалыптасуында туындаған
мәселелер...................................................................
.............................................13
1.3 ... ... ... ... ... ... ... ӘЙЕЛДЕР КӘСІПКЕРЛІГІНІҢ АЛАТЫН
ОРНЫ..........................................................21
2.1 Мемлекетте әлеуметтік жауапкершілікті дамытудағы әйелдер
кәсіпкерлігінің
орны........................................................................
.....................26
2.2 Әйелдер бизнесін қоғамдық
қолдау..............................................................30
2.3 Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігінің маңызын анықтауға бағытталған
зерттеулер..................................................................
.............................................35
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................42
ПАЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
...45
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге алып келді.
Дағдарыстың әсерінен ... ... ... ... ... ... ... алды. Бұрынғы завод, фабрикаларда
істеген халықтың ... ... ... Әсіресе жұмыссыз қалған әйелдер
үшін жағдай күрделі болды. Нарықтық экономиканың қиындықтарының жұмыссыздық
түрінде ... алуы ... үшін ... ... ... Бұл кезеңде
әйелдердің жұмыс күшіне сұраныс азайып, отбасында қиын жағдайға душар етті.
Бұндай күрделі мәселелерден шығудың ... жолы ... ... емес ... яғни жеке іспен шұғылдану болды. Бұрын бұндай
іспен айналыспаған, тәжірибесі жоқ ... ... ... ... Бірақ
бұл табыс табудың жалғыз жолы еді. Отбасын асырау үшін әйелдер ең алдымен,
кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... киім ... көшеде сауда жасау, жеміс-көкеністерді жабу, өз қолынан жасаған
бұйымдарды сату сияқты кішігірім бизнеспен ... ... ... ... ... ... ... әйелдер гендерлік қағидаттарға, өмірдің патриархалды
салтына қарамастан, бұрынғы идеологиялық ... ... ... ... ... ... қоғамындағы бизнесті үлгіге ала
отырып, іс ... ... ... ... ... ... үшін стратегиялық
тұрғыдан ерекше орында. Әйелдер кәсіпкерлікте шағын және орта ... ... рөл ... ... кәсіпкер әйелдер қоғамда жаңа жұмыс
орындарымен халықты қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... белсенділік деңгейін арттырады
және нарықты бәсекеге қабілетті ете отырып ел ... ... ... ... ... ... және орта бизнеспен айналысуы ерекшелігі
психологиялық тұрғыдан түсіндіріледі. Әйелдер ... ... ... өз ісін ... ... кәсіпкерліктен көздейді. Шағын және орта
кәсіпкерліктегі санының артуы мемлекеттегі әйелдер кәсіпкерлігін дамытуға
арналған ... ... ... ... ... өзі ... кәсіпкерлігінің қоғамдағы орны мен рөлін жоғары
бағалайды, әйелдер кәсіпкерлігінің рөлін ... ... ... қарастырады. Сондықтан Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігін
дамыту, әйелдердің экономикалық белсенділігі мен ... ... ... ... кезде елімізде әйелдердің қоғамдағы экономикалық ... мән ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Әйелдер кәсіпкерлігі мемлекеттің экономикалық дамуының негізгі
көрсеткіштерінің бірі. Сонымен ... ... ... ... ... пен ... ... қоғамның өркениеттілігінің
және әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени дамуының ... ... ... ... ... кәсіпкерлік құрылымында үлесі
жағынан жоғарылады, әйелдердің бизнестегі ... өсу ... ... ... ... және бизнестегі рөлінің жыл ... келе ... ... болады. Қазіргі таңда әйелдердің рөлі
мемлекеттегі әйелдер кәсіпкерлігіне ... ... ... ... кез келген салада әр түрлі мүмкіндіктерін жүзеге асыруға құқығы
кеңеюде.
Әйелдер кәсіпкерлігінің дамуы ... үшін ... ... әйелдер
кәсіпкерлігінің дамуы бәсекеге қабілетті нарықтық ортаны құруға ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін көтереді,
халықтың өмір сүру ... ... өз ... ... Сонымен қоса,
әйелдер кәсіпкерлігі – отандық тауарлар және ... ... ... ... үшін ... орта болып саналады. Сондықтан
елімізде ... ... ... ... ... аударылған.
Қазақстан Республикасындағы әйелдер кәсіпкерлігінің дамуы қазіргі күні
әйелдердің қоғамдағы маңызды рөлін ескере отырып, олардың өндіріске қатысуы
арқылы өркениетті кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... – бұл ... ... Әйелдер кәсіпкерлігі –
Қазақстанның терең экономикалық дағдарыстан шығып, ... ... даму ... ... ... ауысуының түсуінің, әлемдік
нарықтық қатынастардың тең дәрежелі субьектісі ретінде енуінің ең ... ... ... ... кәсіпкерлігін зерттеу маңызды және
өзекті болып саналады.
Зерттеу ... ... ... ... ... даму тенденцияларын, өзекті мәселелерін, даму салаларын
зерттеу және іскер әйелдердің ... ... мен ... ... ... деңгейін анықтау.
Анықталған мақсатқа сәйкес келесідей міндеттерді шешу жоспарланған:
1. Қазақстандағы әйелдер кәсіпкерлігінің тарихи қалыптасуын ... ... ... даму ... ... Қазіргі таңдағы өзекті мәселелерін және оларды шешу жолдарын талдау;
3. ... ... ... ... ... ... маңызын анықтау;
4. Әйелдер бизнесін қоғамдық қолдау және әлеуметтік зерттелу деңгейін
анықтау;
5. ... ... ... ... ... ... ... объектісі: Қазақстан Республикасындағы нарықтық
жағдайда әйелдер кәсіпкерлігінің ... ... ... ... пәні: Әйелдер кәсіпкерлігінің нарықтық қоғамда
институциялануы және қоғамындағы орны.
Зерттеу жұмысының әдістемелік негізіне келесілер жатады:
- кестелік және ... ... ... әдіс;
- құжаттарды тік және көлденең талдау әдісі;
- жүйелеу әдісі;
- монографиялық ... мен ... ... ... ... ... ... әйелдер кәсіпкерлігінің
қалыптасуы Кеңес Одағының ыдырап, Қазақстанның жеке ... ... ... ... ... байланысты болды. Бұл кезеңдегі мемлекетте
орнаған дағдарыс, жұмыссыздық сияқты ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлігінің қалыптасуы 1990-шы жылдардан бастау
алатын жаңа бағыт ... ... ... ... ... ... ... авторлар еңбектері бар. Соның ішінде әйелдер
кәсіпкерлігінің әлеуметтік мәселелерін талдаумен айналысқандар Аитов Н.А.,
Аженов М.С., Бейсенбаев Д.Э., ... К.Г., ... М.С., ... Нұрбекова Ж.А., Нығайбаева З.А., ... С., ... ... Р.М., Қылышбаева Б.Н., Жүсіпов С., Бектұрғанова Б., Батпенова
Г.Д., Ыскакова С.К., Омарова Ж. және тағы ... ... ... ... ... қазіргі кездегі даму ... ... ... ... ... ... мәселелері Шеденова
Н.У., Нағайбаева З.А., Канапьянова Р.М., Қылышбаева Б.Н., Жаназарова З.Ж.,
Жүсіпова С., Бектұрғанова Б., ... Г.Д., ... С.К., ... С.,
Боконтаева Ж., Жунушова С. ... ... ... қатар,
Сарсембаева Р.Б. еңбектерінде қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған және әйелдер кәсіпкерлігіне
әлеуметтік талдау ... ... ... ... экономикалық
және саяси орны туралы Ерғазина М.Ш., Мекебаева М., Нысанбаева А., Сыдыкова
А.У, ... Ш.И., ... М. және т.б. ... көрініс тапқан.
Зерттеу жұмысың ақпараттық көзіне әйелдер кәсіпкерлігіне, әйелдердің
бизнестегі орны мен ... ... ... ... ... ... қоғамға бейімделуі тақырыбына арналған диссертациялық ... ... ... ... ... ... ... жұмысының ғылыми жаңалығы: Әйелдер кәсіпкерлігіне Қазақстанда
жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға ауысу кезінде ... ... ... ретінде зерттеу жасалған. Нарықтық қоғамда әйелдер ... ... ... ... ... ... ... әйелдер бизнесінің дамуына кедергі келтіретін мәселелер
және оларды шешу жолдары көрсетілген. Әйелдер кәсіпкерлігінің ... ... ... және ... орны мен ... ... ... талқыланған, оған арналған зерттеулер жан-жақты қарастырылған.
Сонымен қатар, әйелдер кәсіпкерлігін қоғамдық қолдау ... ... ... ... дамуына әсер етуші факторлар, оның даму
тенденциясы жан-жақты зерттелген. Кәсіпкер әйелдердің нарықтық ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы: Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, алты
бөлімшеден, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. ... ... ... ... ... ... ұғымы – бұл өзінің өмірлік циклы бар және
әлеуметтік процестер мен ... өте ... ... ... ... шынайылығын көрсететін ұғым. «Кәсіпкерлік әрекет»
категориясы қазіргі ... ... ... кәсіпкерліктің әлеуметтік
процесі нақты шынайылықта интенсивті жүріп жатыр. Ұзақ уақыт бойы бұл ұғым
нарықтық қоғамның құрамдас ... ... ... мемлекеттерге
тән құбылыс ретінде қарастырылды [1].
«Әйелдер кәсіпкерлігі феномені» ... ... « ... ... ... мен ... ... болып табылатын әрекет
түрі. Бұл топтың ... ... ... ... бағытталған
әрекет; экономикалық шешімдердің еркіндігі мен автономдылығы; жеке ... жеке ... ... ... ... ... [37; ... жылдары елімізде экономикалық өзгерістердің басталуымен әйелдер
көптеген қиындықтарға тап болды. Әйелдер өздерінің ... ... ... ... ... өзінің ерлерін еңбекке икемдей
бастады. Отбасыларын, балаларын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... бейімдей бастады, яғни жұмыссыздықтың әсерінен
өзін-өзі жұмыспен қамтамасыз етуге тура келді. Сондықтан әйелдер жан-жақтан
тауарлар тасып, ер ... ... ... ... тез бейімделіп,
шағын бизнеспен айналыса бастады. ... ... ... ... ... ісін меңгеруге толық мүмкіндік туындағанда жеке
бизнес ашуға белсенді ... ... ... ... әлеуметтік құрылымында соңғы жиырма жылдың
ішінде жаңа топтар мен страталар пайда болды. Олар – ... ... ... ... ... жеке меншік немесе акционерлік
қоғамдарда қызмет ететін адамдар тобы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қайсысы болмасын нарықтық
экономикамен, жеке меншікпен байланысты [3].
Елімізде кәсіпкерліктің пайда болуы ... ... ол ... ... ... ... әсер еткен бірқатар экономикалық,
әлеуметтік және саяси факторларға байланысты болды. Әйелдер кәсіпкерлігі –
нарықтың феномен. Әйелдер ...... ... ... шығып, тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму жолына, әлемдік
шаруашылыққа түсуінің, әлемдік нарықтық ... тең ... ... ... ең негізгі факторларының бірі.
Әйелдердің кәсіпкерлікке қарқынды түрде келуі ... ... бұл ... ... шикізаттық және өндірістік ресурстар
бөлініп қойған болатын. Әйелдерде өндірістік ... ... ... кәсіпорындарынан тиімді шарт жасасуға, банктік ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Әйелдердің
кейбіреуінде жақын туыстарына жазылған жасырын жеке меншіктері болған [40;
207 б].
Қазақстанда ... ... ... тек 90 шы ... ғана
енгізілген. Шағын кәсіпкерлікті талдау жасау экономиканың жеке секторындағы
субъектілер саны ... ... келе ... және 2002 жылдың
басында 360 мың кәсіпкерлік болғандығы белгілі. Шағын кәсіпкерлікте барлығы
1,6 млн адам ... ... ... халықтың 21 пайызы жұмыс істеді.
Қазіргі қызмет етіп жатқан шағын кәсіпорындардың 40 пайыздын астамы ... ... ... кәсіпкерлікке салықтық жеңілдіктер көрсетілген кезде
құрылған [8; 8б].
1991-1998 жылдар ... ... ... ... ... ... тауар және қызмет өндірісінде жұмысбасты еместігі, яғни ... ...... бар ... және ... ... айқын өсу тенденциясы белгіленді [38; 38б].
Нұрбекова Ж. А. ... ... ... ... ... төрт кезеңге бөледі, оның әрбіреуі кәсіпкердің мәдени ... ... ... ... ... пайда болды, негізгі қор –
ақша капиталы – сол кездегі заңнамалық тұрғыдан жасырын ... ... ... ... ұсақ ... және ... ... түрлері болды.
2) Кәсіпкерлердің екінші толқынын (1989-1990) жаңадан ... ... ... ... ... технологиялық
жұмыскерлері құрады. Олардың көмегімен, ... ... ... ... ... өндірістік капиталды
әрекетке әкелуге мүмкіндік туды.
3) Үшінші толқын (1991-1992) ... ... ... ... ... және ... ағындарының ұйымдастыру сызбаларын ... ... ... ... ... ... ... жекешелендірген басқарушылар қатарынан коммерсанттармен
сипатталады.
4) Кәсіпкерлердің төртінші толқыны (1992 ж. ... ... ... Мұнда өндіріспен және халыққа қызмет көрсету және тауарларды
сатумен айналысқан фермерлер, қолөнершілер жатады. ... ... ... делдалдық және интеллектуалды қызметтерді меңгерген ғылым және
мәдениет өкілдері (консалтинг, аудит, ... және ... ... ... ... және т.б., аз деңгейде – ... ... және ... ... ... ... одағындағы экономикалық жаңалану кооперация туралы заңның
(1998) ... ... Ол ... ... емес
секторындағы ресми еңбек қызметі және жеке кәсіпорынның ... ... ... ... ... [37; ... әйелдердің келуіне қолайсыз болған ... ... ... әйелдердің басқарушылық орындағы үлесі тек 17%-ды құрады. 1996-1997
жылдары бизнеске келген әйелдер 33% [12].
90-шы жылдардың басы мен ортасына келетін ... ... ... ... пайда әкелген жоқ. Әйелдердің қолында жеке
меншіктің орта немесе ірі ... ... үшін ... ресурс болған жоқ.
Ол кезеңде әйелдің атына күйеуінің немесе туысқандарының жеке меншіктері
жазылған. Ауылшаруашылық ... ... және ... ... де ... ... ... Жерді жекешелендіру
кәсіпкерлердің жаңа категориясының, яғни фермерлердің пайда болуына алап
келді. Олардың қатарында әйелдер үлесі аз ... ... ... ... адамдар.
Қоғамымызға нарық жаңа ене бастаған жылдары «Отбасындағы негізгі ... – ер ... ... ... бойы ... қағида бұзылып,
отбасындағы әйел-анаға маңызы ауыр салмақ ... ... мен ... ... буып ... ... ... әйелдер болды. Көшедегі жайма базар
саудасынан бастап, бүгінгі қыр-сыры мол ... ... да ... ... ... отыр ... ... өту кезеңінде әрбір адамның өз тұрмыстық ... ... ... байлығын да молайтуы басты міндет болып саналды. Ол
үшін әр адам ... ... ... ... ... қай ... ынталы қызмет етуі маңызды факторлардың біріне жатты.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы кезеңінде республикадағы халықтың
экономикалық белсенділік ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан, социалистік «қоғамдық өндірістегі
еңбекке ... ... ... ... ... ... деген қағиданың жойылуы, халыққа үй ... ... ... жұмысбастылығын таңдау құқығын беруі, ал екінші ... ... ... кернеуліктің жоғырылауы, жұмыссыздықтың өсуіне байланысты
болды. Бұл мәселелер өз кезегінде жұмысшы күш ... ... ... ... оның ... әйелдердің жұмыстан кетуіне себеп болды
[15].
Экономиканың ауыспалы ... ... емес ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік болды. Кәсіпкерлік ... ... бел ... ... ... ... Әйелдерді
кәсіпкерлікке сол кездегі қиындықтар, экономикалық дағдарыс, жұмыссыздық
сияқты факторлар итермеледі.
Әйелдер кәсіпкерлігінің дамуы ... үшін ... ... ... ... ... қабілетті нарықтық ортаны құруға ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін ... өмір сүру ... ... өз ... ... ... қоса,
әйелдер кәсіпкерлігі – отандық тауарлар және ... ... ... дамыту үшін қолайлы орта болып табылады. Сондықтан
елімізде әйелдер ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы жағдайы келесі диаграммаларда
көрсетілген.
«1 диаграмма»
2009 жылғы өзін-өзі жұмыспен қамтушы халықтың жыныс бойынша ... ... ... ... ... ... [46].
Әлеуметтік-демографиялық аспектіде гендерлік арақатынаста ауытқушылық
байқалмайды: әйелдер жалпы ... ... ... халықтың 49%-ын
құрайды. Ал ЖІӨ-ге әйелдердің қосатын үлесі 39%-ға жетті [46].
Қоғамдағы объективті және ... ... ... ... ... және ... құрылымының қажетті элементі болып табылады.
Әйелдер кәсіпкерлігі қоғамдық санада жыныстық тұрғыдан ... ... ... ... қалыптасқан қағидаттарды өзгертіп, дамып
жатыр.
1. ӘЙЕЛДЕР БИЗНЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА ӘСЕР ... ... ... ... ... кездейсоқ емес, ол жоспарлы
экономикадан нарықтық қатынастарға өтуге әсер еткен бірқатар экономикалық,
әлеуметтік және саяси факторларға ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлігі – Қазақстанның терең экономикалық
дағдарыстан шығып, тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... әлемдік нарықтық қатынастардың тең дәрежелі
субьектісі ретінде енуінің ең негізгі факторларының бірі.
Кеңес одағының құлдырауы тұсында әр республика өз шаруашылығын ... ... ... ... жеке ... ... ... шығу
мәселелерінің күн тәртібіне қойылуы олардың арасындағы байланыстардың
үзілуіне алып келді. Мұның арты экономикалық дағдарысқа әкеліп соқтырды. Ол
кезеңде экономикалық дағдарыстың шиеленісуінен ... ... ... ... ... ... құлдырауы қоғам алдында үлкен
мәслеле тудырды. Республика экономикасында қалыптасқан құрылымды ... ... ... емес ... ... ... ... кеңейту шаралары шеңберінде бірқатар экономикалық маңызды заңдар
қабылданды. «Қазақ КСР-індегі ... ... заң» ... дейінгі социалистік
қоғамдық даму бағытынан бас тартып, экономикада ... ... ... ... ... бастамасы болды. Бұл заң өндіріс құрал-
жабдықтарына жеке меншіктің болу мүмкіндігін анықтады. Өзге
республикадағыдай Қазақстан экономикасы да нарықтық қатынастарға ... ... ... жеке ... фирмалар, шағын кәсіпорындар құрыла
бастады. Меншіктің көп түрлілігі енгізіліп, кооперативтер мен шағын
кәсіпорындар құрылып, жекешелендіру үрдісі белең алды. Елімізде
экономиканың даму ... ... ... мен ... көп ... Жаңа құрылымдардың өсуімен қатар адамдардың іскерлік
белсенділігі артты [11].
Республикада ... ... ... және оның ... ... ... әсер етуде:
- әйелдердің жалданбалы еңбекке араласуының жоғары деңгейі,
- бұл әйелдерге ... ... мен ... жаңа салада қолдануына
мүмкіндіку береді;
- жұмыссыздықтың өсуі, бұл ... жаңа ... ... іздеуге
итермелейді;
- жеке ісін бастауға құқықтық шектеулердің болмауы әйелдерге жеке іспен
шұғылдануға мүмккіндік ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің
қалыптасқан дәстүрінің болмауы, банктен қарызға алу қолжетімсіздігі,
мемлекет тарапынан қаржылық және салықтық көмектің ... ... ... қолдайтын арнайы бағдарламалардың жасалмауы жатады
[36; 95б].
Нарықтық экономиканың қиындықтарының жұмыссыздық түрінде ... алуы ... ... ... ... Бұл ... әйелдердің жұмыс күшіне сұраныс
азайып, отбасында қиын жағдайға душар етті. Бұндай күрделі мәселелерден
шығудың жалғыз жолы әйелдерге экономиканың формальды емес саласымен, яғни
жеке ... ... ... Бұрын бұндай іспен айналыспаған,
тәжірибесі жоқ әйелдерге біршама ... ... ... бұл ... ... жолы ... асырау үшін әйелдер ең алдымен, кәсіпкерліктің
шағын түрлерімен айналыса бастады. Мысалы, киім тігу, базарларда, көшеде
сауда жасау, ... ... өз ... жасаған бұйымдарды сату
сияқты кішігірім бизнеспен айналысты.Әйелдердің кішігірім бизнеспен
айналысуы өте ыңғайлы болды, өйткені үлкен орынды ... алу, ... ... аз ... ... көшу ... әйелдер үшін жұмысбастылық
тұрғысынан жаңа мүмкіндіктер берді, бірақ олардың жұмыс орындарынан
босатылу үрдісі кең өріс ала ... ... ... ... ... ... аз ... орналасу көрініс тапты. Қазақстандық
еңбек нарығының қалыптасуы өндірістің төмендеуімен ... оның ... ... ... бар ... артықшылықтары өсіп
келе жатумен сипатталады. 1992-1993 жылдары әйелдер жұмыссыздардың 70%-ын,
1996 жылы 60%-дан астамын құрады [36; 57-59 ... ... ... ... ... жаңа нарықтық экономикалық
кезеңнің басталуы мемлекеттегі еңбек нарығындағы өзгерістерге әкелді.
Дағдарыстың әсерінен көптеген кәсіпорындардың жабылуы жұмыссыздықтың өсуіне
алып ... ... ... ... жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныстың
дисбалансы көрініс тапты. Әйелдерге сұраныстың еңбек нарығында азаюы
жұмыссыздың артуына себеп болды. Экономикалық дағдарысқа байланысты
жұмысбастылықтың жеке түрлері дами ... ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік-экономикалық құбылыс – жұмыссыздықтың өсуінің нақты тенденциясы
байқалуда, бұл кезеңде экономикалық халықтың үлкен бөлігі тауа өндірісінде
және қызмет ... ... ... [38; 38б].
Дегенмен 2000 жылдардан бастап жұмыссыздық деңгейінің төмендеуінің деңгейін
және әйелдердің экономикалық белсенділігінің өсу ... ... Оған ... ... ... ... көтерілуімен
байланысты.
«1 диаграмма»
2001-2009 жылдар аралығындағы жұмыссыздық деңгейі, % [46].
2001-2009 жылдар аралығында ... ... ... төмендеді. Дегенмен
әйелдер жұмыссыздығы әрқашан еркектермен салыстырғанда жоғары. 2001 жылғы
жұмыссыздық деңгейі 10,4 % ... 2009 жылы оның ... ... төмендеген.
Осының ішінде әйелдер жұмыссыздығының 12%-дан, 7,5 %-ға төмендегенін
байқауға болады. Бұл тенденцияға әсер еткен ең ... ... ... ... ... ... Оның ... әйелдер
жұмыссыздығын төмендету үшін 2002 жылы қабылданған әйелдер кәсіпкерлігін
қолдау ... ... ... 2000 ... бері ... ... келе
жатқан «Әйелдер кәсіпкерлігін қолдау жөніндегі іс-шаралар туралы» қаулы,
2005-2015 жылдарға арналған әйелдер кәсіпкерлігін шағын ... ... ... ... ... ... арттыру
бойынша бағдарламасы, «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы әйелдер
жұмыссыздығының санын азайтып, олардың еңбек нарығындағы ... ... әсер ... ... ... ... ... |2002 |2003 ... | | |
| |млн. ... |% |млн. ... ... ... ... | 56,7 | 59,0 | 52,0 ... ... ... | 53,2 | 54,3 | 51,1 ... ету | | | ... ... өмір сүру | 38,4 | 37,8 | 39,8 ... және жеке ... 35,3 | 35,2 | 35,6 ... | | | ... мүмкіндіктерін жаңа, ерекше | 19,7 | 20,7 | 17,6 ... көру | | | ... ... ... жіберу | 6,8 | 5,2 | 10,0 ... | 1,7 | 1,6 | 2,0 ... - ... зерттеу нәтижесі негізінде автормен құрастырылған |
Бұл кестеден көріп отырғанымыздай, әйелдер мен еркектердің кәсіпкерлікке
келуінің негізгі себептері отбасындағы жағдайға, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ әйелдер мен
еркектер үшін себептердің арасында үлкен айырмашылықтың жоқтығы байқалады.
Әйелдер еркектерге қарағанда, кесте бойынша, отбасындағы түрлі жағдайға,
яғни оның ... ... ... ... ... ... алғшарты ретінде негізгі орынға қояды. Бұндағы түйін, әйелдердің
және еркектердің жеке ісін бастауға түрткі болған ең алдымен, отбасындағы
жағдай немесе ... ... ... ... ... үшін бизнестің мәні туралы пікір
Жоғарыдағы кестеде кәсіпкерлікке ... ... ... себептер
қарастырылса, келесі кестеде «Не үшін бизнеспен айналысасыз?» деген сұраққа
сәйкес, кәсіпкерлікпен айналысушы әйелдердің бизнес туралы ... ... [2; ... ... ... % | ... | ... ... және тәуелсіздікке жету | 41 | 41,4 | 40,2 ... ... жету | 31,8 | 32,1 | 31,2 ... ... | 12,9 | 12,6 | 13,5 ... ... ие болу | 8,5 | 8,1 | 9,5 ... өсу | 4,7 | 5,1 | 4,0 |
| ... - ... ... ... негізінде автормен құрастырылған |
Бизнестегі әйелдер мен еркектердің жаңа істі бастаудағы ... ... ... ... ... ... ... айналысуда әсіресе әйелдер үшін дербестік пен тәуелсіздікке
жету маңызды болып табылады. Әрине қазақтың салт-дәстүріне, тарихи дамуына
сәйкес ... ... ... ... ... ... бөлеуші,
балаларға өнеге-тәрбие беруші, отбасының от ағасын күтуші және оған
бағынушы, ... ... ... ... ... ... орын ... заманның талабына және ағымына сәйкес өзін дамытудың маңыздылығын
ерекшелейді. Сондықтан әйелдерді басқарушылық, кәсіпкерлік істерде көру
үйреншікті көрініске ... ... де, ... ... әлеуметтік
бейнесі дәстүрлі құндылықтардан айырылған жоқ. Жан-жақты, талпынушы, дамушы
әйелдер отбасының да, жұмыстың да арақатынасын теңдей ұстап, қоғамның
дамуында ... рөл ... ... ... бар ... ... жеке ... (%)
Кәсіпкерліктегі тәжірибесі бар респонденттер арасындағы айналысатын
кәсіпкерлік түрлері: [2; 115 ... ... ... | ... | ... | ... |
|Киім-кешек, және өнімдер | 36,0 | 36,9 | 30,4 ... ... ... | | | ... қызметтер | 12,1 | 16,4 | 5,6 ... ... беру | 8,0 | 7,6 | 8,8 ... ... ... жөндеу | 7,7 | 8,3 | 6,8 ... ... ... | 5,7 | 7,0 | 3,6 ... | 4,3 | 3,6 | 5,2 ... ... | 1,6 | 0,5 | 3,2 ... дүкендердегі сауда | 1,1 | 1,0 | 1,2 ... ... | 0,8 | 1,0 | 0,4 ... , балалар бойынша жалданбалы | 0,6 | 0,3 | 1,2 ... | | | ... ... | 0,6 | 1,0 | 0 ... ... жұмыс | 0,5 | 0,3 | 0,8 ... ... | 0,3 | 0 | 0,8 |
| ... - ... зерттеу нәтижесі негізінде автормен құрастырылған |
Зерттеу нәтижесі ... ... ... ең ... түрлері
сауда, аспаздық, жеке сабақ беру, киім-кешек тігу, аяқ-киім жөндеу сияқты
салалар. Бұл аталған салалар шағын кәсіпкерлікке жатады. Шағын
кәсіпкерлікте ... ... ... саны ... аспаздық,
шаштараз, косметологиялық және киім-кешек тігу салаларында көп. Өйткені
шағын кәсіпкерлік батыс тәжірибесі көрсеткендей, әйелдердің ерекше ойлау
қабілеті мен психологиясына ... ... ... ... ... дәстүрлі типіне жатады. Ал ауыл шаруашылығы және
қолөнершілікте әйелдер саны аз. ... бұл ... ер ... ... ... ... талап етеді.
Әйелдердің шағын кәсіпкерліктегі айналысатын сауда ісінде бірқатар
қиындықтар да кездеседі. Мысалы, 1997 жылғы Алматының сатушы-әйелдерін
сұрау кезінде келесідей ... ... ... орын үшін ... ... ... 49%, несие және ақшаның жетіспеуі 45%, аз деңгейде
– жоғары салық 30% және ... ... 30%. Ақша ... сатылым көлеміне тәуелді кірістің аумалылығы, жергілікті
бюджетке төленетін жоғары төлемдер – орынды жалға алу, салықтар, лицензия
және ... үшін ... ... факторлар өзін-өзі жұмыспен қамтып жүрген
әйелдердің мүмкіндіктерін шектейді, өз ісін кеңейту үшін жеткілікті қаражат
жинауды, тұтынушылық әрекеттерін кеңейтуді шектейді [9].
Кәсіпкер әйелдер нарықтық ... ... ... және еңбек тәртібі
мен белсенділігінің әр түрлеріне қабілетті. Анкетаның нәтижесі
көрсеткендей, әйелдер кәсіпкерліктің мүмкіндіктерін жоғары бағалайды.
Респонденттердің 41%- ы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... 15%- ы өзін ... үшін ... екендігін атады. Әйелдердің өз ісін ашу үшін 50%- ы несие алғысы
келсе, 49%- ы қорқады, оны ... ... ... ... және өз күшіне сенімсіздігімен (18,4%) байланыстырады.
Респонденттер пікірінше, өз бизнесін дамыту үшін қолайлы сала ... ... ... ... (11,5%) болып табылады. Сондықтан нарықтың жаңа
мүмкіндіктерін қолдану үшін қайта оқыту ... ... 71%- ... кәсіптің және нарықтың жаңа мүмкіндіктері туралы ақпарат алуға
қажеттілікті 45%- ы көрсетті [2; 88б].
Әйелдер кәсіпкерлігі қоғамның барлық салаларында көрініс ... ... ... ... ... және орта ... айналысады. Мысалы,
қызмет көрсетудің сан алуан түрлері, сауда, қонақ үйлер мен мейрамханалар
және т.б. Әйелдер ... ... да ... бірақ дәстүрлі
қағидаттарға байланысты тек екінші орында. Дегенмен әйелдер нәзік те,
жұмсақ мінез-құлқына және ... ... ... ең ... жақсы басқа
адамдармен жақсы қарым-қатынас орнатуға, адамдардың жағдайына түсіністікпен
қарауға, яғни ұйм немесе кәсіпорындағы ішкі қатынастарға ... мән ... ... ... ... сипаттамаларының қалыптасуы,
адамгершілігі мен сезімталдығы бизнесті жүргізуде үлкен пайдасын тигізеді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтитын топқа жататын әйелдердің пікірінше, ... ... ... ... ал қазір базарларда ұсақ саудамен, сауда-
саттықпен айналысуға мәжбүр. Жалпы, мұндай топқа жоғары білімі бар ... ол ... ... ... ... қалған фабрика, завод
және ірі кәсіпорындардың жұмыскерлері. Бюджеттік салаға бұл әйелдер
жалақының төмендігінен барғылары келмейді. Зерттеу нәтижесі арқылы кәсіпкер
әйелдерді келесідей топтарға бөлуге ... ... ... емес ... ... ...... және базарларда, үйдегі жұмыс, қолөнермен айналысу;
- ... ... бар кіші ... жұмысбастылар
(шаштараздар, асхана, кір жуатын орындар, нотариалды конторалар,
дәріханалар, дүкендер және т.б.);
- ... ... ... бар және өз ... ... орта
бизнеспен шұғылданатындар (өндіріс және фермерлік шаруашылық, фабрика,
дүкендер және мейрамханалар желісінің иелері) [2; 86б].
Әр топтағы әйелдерді жеке ... ... ... ... ... ... ... яғни кішігірім істер әйелдердің
бизнестегі бірталай қиындықтардан құтылуға мүмкіндік береді. Сонымен қоса,
кәсіпкерліктің мәселелерінен алыстатады. Бір жағынан, әйелдер заңды түрде
жеке ... ... ... сол ... әйелдер кәсіпкерлігінің
қорғалмауына байланысты тіркелмеген бизнес салаларымен айналысуға мәжбүр
болды. Ал екінші топтағы әйелдер, ... ... ... материалдық
жағдайы жағынан ерекшеленеді. Өйткені ондай салаларда қаражат айналмалы
түрде жүріп тұрады және шағын кәсіпкерлік түрлері тіркелген. Үшінші топтағы
кәсіпкер әйелдердің материалдық ... ... ... мен ... анықталады. Бұл топтағы іскер әйелдердің басым бөлігі ... ... ... ... бар ... болуы мүмкін.
2006 жылы қазан-желтоқсан айларында ҚР Президенті жанындағы отбасы және
гендерлік саясат істері жөніндегі Ұлттық комиссияның қолдауымен
Қазақстанның іскер әйелдер Қауымдастығы ... ... ... ... жүргізді. Бұл зерттеу бойынша 10 түрлі
анкета жасалды. Оның бір тобы шағын және орта ... ... ... ... басты міндетіне мыналар жатқызылды:
- ... ... ... ... асырылып жатқан гендерлік
саясатқа аудару;
- ҮЕҰ, БАҚ, министрліктер мен ... ... ... саясат
туралы ақпараттандыру;
- жеке және мемлекеттік құрылымдардың мемлекетте жүзеге
асырылатын гендерлік саясатқа дайындығын анықтау;
- ... ... тең ... ... ... ... білу деңгейін бас жетекшілерден анықтау.
Зерттеу нәтижесінде әйелдер экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... Көптеген
салаларда, әсіресе басқарушылық қызметте әйелдердің үлес салмағының аздығы
белгілі болды [2; 71-73б].
«Бисам» әлеуметтік, маркетингтік зерттеулер және ... ... ... ... және бизнес мәселелеріне арналған зерттеуіне
Қазақстанның ірі қалаларындағы шағын және орта бизнес кәсіпорындарының 400
иелері қатысты. Зерттеу ... ... ... ... ... ... жағынан ерекшеленеді. 46,2% еркектер, 32,8% әйелдер
үшін бизнеске келу ... ... ... Еркектердің 19,2%-ы, әйелдердің
30%-ы үшін бизнес мәжбүрлі және өмір сүрудің жалғыз құралы болып саналады.
Ал жағдайлардың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, кәсіпкерліктен кетудің салалық
ерекшелігінде тыныш өмір және тұрақты жалақы үшін ... ... ... ... ... ... ... – 42,5%,
тұрмыстық қызметтер саласында – 38,5%, саудада – 32,2%. Ал өндірістік
салаларда – 18-20% ... ... ... ... ... ... ішінде әйелдердің
үлесі мәжбүрлі, өмір сүрудің жалғыз құралы және жағдайлар қысымына
байланысты себептерде басым көрініс тапқан. Ал бизнестен кетудің
салаларында шағын ... ... ... бұл ... ... ... ... мынадай қорытынды жасауға болады: әйелдер бизнеске
белгілі бір уақыттағы қиындықтарға байланыста келеді, бірақ дағдарыстан
шыққаннан кейін тұрақты жалақысы бар ... ... ... ... үнемі тәуекелге, түрлі мәселелрге байланысты әйелдер шаршайды.
Сондықтан ... ... ... бұл ... ... ... қоғамға тигізер пайдасын, әйелдердің бизнестің
әлеуметтік жауапкершілігіне көзқарасын және осы проблематикаға қатысты
мәселелерді анықтау мақсатында Астана қаласында 2010 жылы ... ... және ... ... ... тақырыбында
әлеуметтанулық зерттеу жүргізілді. Зерттеудің мақсаты – елімізде
кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің бизнестегі рөлін, әлеуметтік жауапты
бизнесті жүргізуде байқалатын үрдістерді, кәсіпкер әйелдердің осы ... ... ... ... ... ... экономикалық белсенді ,
шағын және орта кәсіпорындарды басқаратын әйелдер мүмкіндігінше қоғамға өз
пайдасын тигізуге талпынатыны анықталды. Сонымен ... әр ... ... ... ... ... ... қарамастан,
қайырымдылық жобаларын жиі іске асыратындығы белгілі болды. Зерттеуге
қатысқан респонденттердің 80 пайызы әлеуметтік көмекті жоғары дәрежеде
қажет ... ... ... салаларды бөліп көрсетті: балаларды
қорғау, білім беру саласы, әлеуметтік аз ... ... ... халықты
жұмыспен қамту, қоршаған ортаны қорғау, медициналық көмекке зәру топтар
[23].
Бұндай шаралар қоғамдағы халықтың әлеуметтік, материалдық және ... ... бөлу ... ... ... ... жақсаруына
ықпал етеді. Кәсіпкерліктегі бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі дүниежүзі
бойынша кең тараған құбылыс. Кәсіпкерліктегі әйелдердің ... ... ... ... ... ... қызметкерлермен, жергілікті
тұрғындармен, заңнамамен адамгершілік, жанашырлық, мінез-құлық арқылы
үйлесімділікке жету.
Әйелдің нарықтағы экономикалық жағдайына, гендерлік теңсіздік мәселелеріне,
әйелдер кәсіпкерлігіне арналған зерттеулер Қазақстанның жаңа ... ... ... ... Оған ... ... мемлекеттегі
дағдарыс, жұмыссыздық және т.б. мәселелер болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... дамуы маңызды екенін белгілеуге болады. Әйелдер
кәсіпкерлігі ұғымы ... ... ... ... пайда болды.
Әйелдердің бизнеске келуінің кездейсоқ құбылыс емес, мемлекеттің ... ... ... ауысуы кезінде пайда болған. Кеңес
Одағының ыдырап, Қазақстан жеке мемлекет ретінде дамудың нарықтық жолын
таңдаған болатын. Бірақ, ... ... ... ... кеңінен өріс ала бастады. Осылайша мемлекетте дағдарыстың орын
алуына байланысты әйелдердің ... ... ... ... ... ... еркектермен салыстырғанда жоғары болды. Мемлекетте орын
алған дағдарысқа байланысты әйелдердің ... ... ... ... тұрақты жұмыс орындарынан ғана емес, өзінің әлеуметтік
мәртебесінен айырылды, бұл процес әйелдердің психологиялық жағдайына әсер
етті. Олар ... ... ... ету үшін ... ... болды. Өйткені бұл материалдық жағдайды жөндеудің жалғыз
жолы еді. Осылайша әйелдер кәсіпкерлікке қажеттіліктен келді.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... алғашқы
кезеңіндегі жағымсыз факторлар әйелдерге әсіресе үлкен әсер етті. Себебі
жұмыстан шығару кезінде гендерлік теңсіздік көрініс тапты.
Әйелдер кәсіпкерлігі қоғамдық санада ... ... ... ... ... ... қоғамдағы рөлінің маңыздылығын көрсете
білді. Қазіргі кезде іскер әйелдер мемлекеттегі экономикалық, саяси және
әлеуметтік процестерге белсене араласуда. ... ... ... ... көптеген жағымды сипаттамалармен ерекшеленеді.
Кәсіпкерлік әйелдерге экономикалық тәуелсіздікке, қоғамның әлеуметтік,
экономикалық және саяси ... ... ... ... ... қосуына мүмкіндік береді.
Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігінің қалыптасу мәселелері енді ғана
зерттеліп жатыр.
Әйелдер кәсіпкерлігінің әлеуметтік жауапкершілікті ... орны ... ... ... ... ... келетін әйелдер өзінің кәсіпкерлік
әрекетінің маңыздылығын бірінші орынға қояды. Ол ... аз ... ... ... ... ... ... қатынасты дамытуда,
мемлекеттің талаптарына жоғары жауапкершілік көрсетуінде көрініс тапқан.
Әйелдер кәсіпкерлігінің дамуына қазіргі таңда үлкен мемлекеттік қолдау
көрсетілген. Әйелдердің бизнесін дамытуға, ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар
жасалған.
Қазіргі таңда іскер әйелдерге үлкен көңіл бөлінген. Өйткені қоғамның
қозғаушы, дамытушы күші ретінде әйелдер кәсіпкерлігінің маңызы зор.
Әсіресе, үй ... ... ... ... тараған. Әйелдер
арасындағы үй жұмысбастылығы түрлі бұйымдар жасаумен, киім тігумен, яғни
күрделі технологияларды қажет етпейтін, түрлі үй ... ... ... үй жұмысбастылығын кәсіпкерліктің жеке саласы ретінде
дамыту үшін арнайы бағдарлама қажет. Үй жұмысбастылығының ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуға жағымды
әсер етеді.
Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігін дамыту үшін арнайы несиелеу
бағдарламалары керек. Жеке істі бастауда әйелдер несие ... ... ... ... ... бар ... туралы аз ақпараттанғандығы
олардың іскерлігін дамытпайды. Сондықтан әйелдер үшін арнайы курстар
жүргізілуі қажет. Арнайы шағын несиелеу ... де ... ... ... ... болады. Сонымен қатар әйелдер
кәсіпкерлігін дамыту үшін іскер әйелдерге еліктеу үлгісінің аз
болғандықтан, арнайы теледидарлық ... ... ... Бұл ... ... ... ашып, қазақстандық іскер әйелдердің
табыстылығын көрсетеді. Жаңадан ісін бастаған әйелдерге ең негізгі кедергі
салық ... ... ... ісін дамыта алмай жабуына мәжбүр
болады. Өйткені салықтың көп салынуы әйелдердің жаңа ашылған ісінің табысын
өтемейді. Сондықтан жеке ... ісін ... ... ... ісін ... алғанға дейін, былайша айтқанда аяғынан тік тұрғанға дейін салық
салмау керек немесе салықтық жеңілдіктер енгізу ... ... ... ... әйелдер кәсіпкерлігін дамытып, бәсекеге қабілеттілігін
арттырып, әлемдік дамыған мемлекеттер деңгейіне көтерілуіне мүмкіндік
береді. Сондықтан ... ... ... ... үшін ... ... ... мен монографиялар тізімі
1. Нурбекова Ж.А. Предпринимательство в современном казахстанском
обществе. – ... ... ... 2005. – ... ... Р.Б. ... гендера. – Алматы: Издательство LEM, 2007.
– 176б.
3. Аженов М.С., Садырова М.С. Қоғамның әлеуметтік құрылымы. – Алматы:
Қазақ университеті, 2002. – ... ... Ж.А. ... ...... ... 2009. – ... Аженов М.С., Биекенов К.У., Пузиков М.Ф., Садырова М.С. Экономическая
социология. – Алматы: Қазақ университеті, 2002. – 76 б.
6. Биекенов К.У., ... С.К., ... Г.А. ... – Алматы:
Издательство LEM, 2010. – 170б.
7. Тәжин М.М. Әлеуметтану. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 268б.
8. Нысанбаев С.Н., ... Ж.Т. ... ... негіздері. –
Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 205б.
9. ... С. ... ... ... в Казахстане (анализ
экспертных оценок). – Алматы: Кисипп РК, 1997. – 101 ... ... С. ...... Эксклюзив, 2009. – 46б.
11. Қозыбаев М., Нұрпейіс К., Жүкешов Қ. Қазақстан тарихы. – Алматы:
Мектеп, 2005. – 177б.
12. Сарсембаева Р. Женщины и ... ... о ...... ... ... 1997. – 73б.
13. Батпенова Г.Г., Искакова С.К., Канапьянова Р.М. Женщина на
государственной службе и в ...... ... развития
Казахстана. 1997. – 111б.
14. Назарбаев Н.А. Казахстан 2030: ... ... и ... всех ... ... ... 1997. – ... Баскакова М., Тленчиева Г., Мырзабаева Г. Гендерное равенство и
гендерное положение женщин в казахстане. Алматы. 2005. – 22б.
Мерзімді ... ... Хон А. Өмір ... көрікті // Егемен Қазақстан. – 09.10.2009. №330-
332 (25729). 7б.
17. ... Г.Е. ... ... // ...... -2004. №2 ... Көкенов С. Қазақты қазақ еткен әйел // Алаш айнасы. – 08.03.2012.
№41. 2б.
19. ... М. Әйел ... ... ... // ... – 07.12.2011.
№229 (1889). 4б.
20. Жақып Ә. Қазақстандық әйелдердің саясатта, ... және ... рөлі // ... – 2007. №4-5 (14-15), ... ... Е. ... ... қазақ қызының әлеуметтік рөлін
айқындау // Қазақстан жоғары мектебі. – 2004. №2, 145б.
22. Сарсембаева Р. Әйел мүддесіне мүлги ... ... // Дала ...... №30 (359). ... ... Ә. Әйелдер кәсіпкерлігінің әлеуметтік жауапкершілікті
дамытудағы рөлі // Астана ақшамы. – 21.10.2010. №140 (2606). ... ... Б. ... ... ... ...... №127 (823).
29б.
25. Әміров Ж., Сламбекұлы Е. Қазақстандық әйелдер – кәсіпкерлік салада //
Базар бастығы = Директор рынка. – 2005. №6 (15), ... ... Б. ... шынар // Аружан. – 2006. №3,7б.
27. Қадыр Д. Әйелдер кәсіпкерлігі кеңейтіледі // ... және ... ... №09 (182). ... ... Қ. ... әйелдер бірікті // Айқын. – 22.01.2011. №11-12
(1678-1679). 5б.
29. Әбдіқалықова Г. ... ... ... ... қыры ... Қазақстан. 29.01.2010. №30-32 (25878). 5б.
30. Абдыкаликова Г. Нежная сила страны // Казахстанская ... ... ... ... ... Ж. ... әйелдің типологиялық ерекшеліктері // Қызықты
психология. – 2008. №6, 3б.
32. Әбдіқалықова Г. Біз демографиялық саясатты дамытуда дұрыс ... // Дала мен ...... №9 (389). ... ... – 2030. Послание Президента страны народу
Казахстана // Казахстанская правда. – 11.10.1997.
34. Абдыкаликова Г. В стране ... ... опыт ... ... // ... kz. – ... «Модный термин» - социально ... ... ... kz. – ... №13 ... мен авторефераттар тізімі:
36. Шеденова Н.У. Женский труд в ... ... ... ... ... – Алматы, 1998. –
37. Нурбекова Ж.А. Социологический анализ ... ... ... ... ... соц. наук – Алматы, 2001. –
38. Кылышбаева Б.Н. Социальная адаптация женщин к современным рыночным
условиям: Диссертация. канд. соц. наук – ... 1999. ... ... Н.У. ... социально-трудовых отношений в
Республике Казахстан: гендерные аспекты: Диссертация. канд. соц. наук
– Алматы, 2008. – ... ... ... www.baiterek.kz
42. www.online.zakon.kz
43. www.bnews.kz
44. www.inform.kz
45. www.stat.kz
46. www.saryarka-samaly.kz
47. www.talimtanym.kz
48. www.wikipedia.org
49. www.bisam.kz
50. www.paryz.kz
51. ...

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау67 бет
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
Бала емізулі әйелдер мен жүкті әйелдердің тамақтануы8 бет
Балалар мен әйелдердің теміртапшылық анемиясы4 бет
Екі қабат әйелге қамқорлық10 бет
Жанұядағы әйел құқығы19 бет
Жекелеген санаттағы қызметкерлердің еңбегін қорғау (әйелдер, кәмелетке толмағандар мен мүгедектер)37 бет
Жекелеген санаттағы қызметкерлердің еңбегін қорғау. Еңбек саласындағы әйелдердің құқықтық жағдайы.6 бет
Жетекші әйелдердің психологиялық ерекшеліктеріне жетекшілік қызметтің әсері54 бет
Исламдағы әйел мәселесі97 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь