Баспа бизнесін жоспарлау ерекшеліктері

КІРІСПЕ
І.ТАРАУ. БАСПА БИЗНЕСІН ЖОСПАРЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жекеменшік баспаның құқықтық жүйесі
1.2. КІТАП ШЫҒАРУДАҒЫ ОҚЫРМАН СҰРАНЫСЫН ЗЕРТТЕУ
1.3.БАСПА ІСІНДЕГІ МАРКЕТИНГ
1.4. БИЗНЕС ЖОСПАР
ІІ . ТАРАУ. КІТАП САТУ ІСІН БАСҚАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Кітап саудасы, баспалардың өз өнімдерін таратуы
2.2. БАСПА МЕНЕДЖМЕНТІ
2.3. КІТАП САУДАСЫ ТАРАЛУЫН ЖҮЙЕЛЕНГЕН НҰСҚА БОЙЫНША БАСҚАРУ
2.4. КІТАПТЫ НАСИХАТТАУДАҒЫ МАРКЕТИНГТІК ЖҰМЫС
ҚОРЫТЫНДЫ
Сілтемелер тізімі
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Рухани құндылықтар, кітапхана ісі, кітапты тарату, газет-журналдар, ақпарат тасымалына қатысты барлық саланың атасы – баспагерлік мамандықтың түп-тамыры неміс жерінде сонау ХІҮ ғасырда Гейдельбергтің (Heidelberg— Алманиядағы қала аты) ашқан ұлы жаңалығымен тікелей байланысты. Қазір Гейдельбергтің есімімен байланысты баспа техникалары әлемнің барлық елінен орын алған. Сол техниканы ауыздықтап, игеріп отырған баспагерлердің еңбегі жазу-сызушы мамандардың жұмысының астарында көбіне байқалмай қалады. Әйтпесе, қоғамдық маңызды ойлардың ақ қағаздың, газет-журналдардың бетіне түсірудегі қара тердің еңбегі сол мамандықтың маңдайына жазылған. Дегенмен, баспагерлік мамандыққа деген зәрулік – бүгінгі таңда да әлемдік мәдениетте өзектілігін жоймаған мәселе. Қайта күн санап қарыштап даму үстінде.
КСРО заманы кезінде қазақстандық полиграфия саласының мамандары Мәскеу мен Львовта дайындалатын болған. Еліміздегі баспа ісінің қарыштап дамыған тұсында мамандар түгелдей дерлік осы екі қалада ғана оқытылған. Бұлар тұтынушыға керекті кітапты тауып берумен, бағыт-бағдар беруге және сұраушының өтінішіне сәйкес белгілі бір кітаптың түсіндірмесін беруге дайын мамандар болатын. Алайда, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары бұл байланыстар үзіліп, кітап тұрмақ, газет-журналдарды шығару қиынға соққаны белгілі. Қаражаттың жеткіліксіздігі, елдегі дағдарыс пен қалыптасушы ұлт бұл кезде алды-артына бақылау жасауға талпынып жатқан. Бұл баспа ісінің дамуына, кітап саудасының қарыштап өркендеуіне мүмкіндік бермеді. Жәнеде жекешелендіру үрдісі баспа ісін мемлекет қарамағынан ажыратуға тырысты. Әрине, бұл үрдіске алғаш мемлекеттік жоспармен майлы құйрықты ойланбай асап келген баспа мамандары өз бетімен жұмыс істеуге қорқақсоқтап қарсылық білдіргені белгілі. Алайда, ойланбай пішілген тон келте екенін сезген олар бүгінде кітап кәсіпкерлігіне ден қойып келеді.
Қазір жеделдетілген экономикалық реформаларды жүзеге асыруда аймақта көш ілгері келе жатқан Қазақстан «баспа ісі және полиграфия өндірісі» саласында жан-жақты келіссөздер жүргізу барысында. Баспалар әлемдік сәйкестік пен халықаралық стандарттарға сай жұмыс жүргізуді қолға ала бастады. Қазақстан халықаралық полиграфистер ұйымы «Гейдельберг клубына» да мүшелікке өтті. Нақтырақ айтсақ, бұл реттегі еңбек Алматы облысы Талғар қаласындағы типографияның еншісінде. Қазақстандағы жалғыз бір айналымда он екі бояумен баспа қағазын қамтитын техника осы өндірісте ғана орын алған. Бұдан басқа типографиялар жабдықталған техникалардың сапасы әзірге әлемдік стандарт бойынша екінші сатылы болып есептеледі.
1. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері. Алматы, 1997. Санат.
2. Климкин С.И. Правовые нормы предпринимательства в Республике Казахстана. Алматы.
3. Шумпеттер Ж.Б. Предпринимательство в книжном бизнесе. М.
4. Закон Республики Казахстан «О Защите и поддержке частного предпринимательства» №154 3-ХП от 4 илю 1992 г. 1-2.
5. Журнал «Книжный бизнес» № 1. Алматы 2003 г.
6. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері. Алматы, 1997. Санат.
7. Қазақ әдебиеті газеті, №12. 24-наурыз. ҚР Президентімен сұхбат.
8. Қазақ әдебиеті газеті, №12. 24-наурыз. ҚР Президентімен сұхбат.
9. «Издательство в процессе перемен» сборник. Москва «Логос». Московский государственный университет печати 2000г. «Хабаршы» журналы №3, Алматы. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті 1998ж.
10. Журнал «Книжный бизнес» №1. Алматы, 2003г.
11. О.Сәбден, А.Тоқтасынов. Шағын кәсіпкерлікті басқару. Алматы 2002ж.
14. Исскуство менеджмента 1998. М.: Фин-пресс 1998 г.
15. Айқын газеті. №75 26-сәуір. «Отандық баспа ісінің халі мүшкіл», «Жалын» баспасының директоры Бексұлтан Нұржеккевпен сұхбат. 5-бет.
16. Е.И.Комарев, Н.П.Макофеев, «Эффективное издательство». М.: 1996 г.
17. Түркістан, 1997 ж. 27 қараша
18. Қожакеев Т. Таңдамалы шығармалар. Көптомдық. 7-том. – Алматы: ҚАЗақпарат, 2007 ж.
19. Амандосов Т.С. Публицистика-дәуірі үні. – Алматы: Қазақстан, 1974.
20. Ыдырысов Т. Баспасөз – өмір айнасы. – Алматы: Қазақстан, 1967.
21. www.mail.ru
22. www.google.kz
23. www.yandex.ru
24. Васькин А.А. Розничная книжная торговля. «Спутник+», М., - 2002.
25. Чернова Н.В. Социология книжного рынка. МГУП, М., - 2005.
        
        КІРІСПЕ
Рухани құндылықтар, кітапхана ісі, кітапты тарату, газет-журналдар,
ақпарат ... ... ... ... ...... мамандықтың
түп-тамыры неміс жерінде сонау ХІҮ ғасырда Гейдельбергтің (Heidelberg—
Алманиядағы қала аты)  ... ұлы ... ... ... ... есімімен байланысты баспа техникалары әлемнің барлық елінен
орын алған. Сол техниканы ауыздықтап, игеріп отырған ... ... ... ... астарында көбіне байқалмай қалады.
Әйтпесе, қоғамдық маңызды ойлардың ақ қағаздың, газет-журналдардың бетіне
түсірудегі қара ... ... сол ... маңдайына жазылған. Дегенмен,
баспагерлік мамандыққа деген зәрулік – бүгінгі таңда да әлемдік мәдениетте
өзектілігін жоймаған мәселе. Қайта күн ... ... даму ... ... ... ... ... саласының мамандары Мәскеу
мен Львовта дайындалатын болған. Еліміздегі баспа ісінің қарыштап дамыған
тұсында мамандар түгелдей дерлік осы екі ... ғана ... ... керекті кітапты тауып берумен, бағыт-бағдар ... ... ... ... белгілі бір кітаптың түсіндірмесін беруге дайын
мамандар болатын. Алайда, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары бұл ... ... ... ... ... ... соққаны белгілі.
Қаражаттың жеткіліксіздігі, елдегі дағдарыс пен ... ұлт бұл ... ... ... ... ... Бұл баспа ісінің дамуына,
кітап саудасының ... ... ... ... Жәнеде
жекешелендіру үрдісі баспа ісін мемлекет ... ... ... бұл ... ... ... ... майлы құйрықты ойланбай асап
келген баспа мамандары өз бетімен ... ... ... ... ... Алайда, ойланбай пішілген тон келте екенін сезген ... ... ... ден ... келеді.
Қазір жеделдетілген экономикалық реформаларды жүзеге асыруда ... ... келе ... ... ... ісі және полиграфия өндірісі»
саласында жан-жақты ... ... ... ... ... пен халықаралық стандарттарға сай ... ... ... ... ... ... ... ұйымы «Гейдельберг клубына» да
мүшелікке өтті. Нақтырақ айтсақ, бұл реттегі ... ... ... ... ... ... ... жалғыз бір айналымда он
екі бояумен баспа ... ... ... осы ... ғана орын ... басқа типографиялар жабдықталған техникалардың сапасы әзірге әлемдік
стандарт бойынша екінші сатылы болып есептеледі.
Жоғарыда аталған типографияның басшысы ... ... ... табу өте
қиын екендігін тілге тиек етеді. Сондықтан қазақстандық ... шет ... ... оқуға жіберіліп, сондағы типографиялардан тәжірибе жинақтап
келуге мүмкіндік жасалған. Алайда, бұл ... ... ... ... ... дамуына аз көмектесетіні белгілі. Ал, еліміздегі баспа ісінің
кадрларының аздығы оқу ... ... жүк ... келеді.
Бүгінде еліміздегі баспа ісінің төрт аяқтап тұрғаны белгілі. Алайда,
кітап саудасында «төрт тұяқты ... ұзақ ... анық ... орай ... орыс ... бір ... келтірсек. Қазір,
Ресейдегі әріптестеріміз соңғы 20 жыл ішінде полиграфия мен ... ... ... дәрежеге жеткізді. Жақын арада аталған ... ... ... ... батыс елдерінің алдына түседі ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде және баспа ісінде 1160 компания жұмыс істейді. Оның
бәріне кадрлар даярлауда Қазақстандағы үш оқу ... ... ... ... ... ... кадр дайындаушы 1999 жылы құрылған әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ-де «Баспа ісі және редакциялау» кафедрасы болса, № 5 ... ... ... ... ... үшін ... Және тек бертінде
ғана, яғни 2004 жылы ашылған Қ.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-де ... ... және ... ... ... ... басқа
баспа ісіне қатысты мамандарды журналистика ... ... ... Бұл ... ісінен шеттеу дайындалған маман кітап саудасын қажетті
деңгейде меңгеріп шығуына мүмкіндігі шектеледі ... сөз. ... ... ... мектебін жаппақ ниетте де болған. Бірақ кадр мәселесінің
өзектілігі айтылып жатып, бұл тақырып аяқсыз қалған ... Ал ... ... оқу ... ... ... оны ... туралы сөз
қозғалмайды. Мәселен, баспа ісінің отаны Германияда ... ... ... аса оқу ... даярлайды (Бұл жерде айта кететін бір
мәселе біздің елмен ... оқу ... саны ... жүз есе
артық). Мұның өзін немістер аздық көріп отыр. Бірақ аз ... ... ... кадрлар әзірлеудегі мәселелер де сын ... ... ... ... ... өнерін арнайы бағдарламаларға түсіру,
бояу түрлерінің спецификасы хақындағы қанық ... алып ... ... оқу орындарының өзінде өте сирек дайындалып шығады. Мәселен,
балалар кітабын шығаратын «Аруна» ... ... ... толы кітаптың
беттерін Чехиядан арнайы бағдарлама негізінде дискеттерге жаздырып
алдыртады. Әрі ... ... ... ... мен ... ... чех ... бөлісетін көрінеді. Яғни, өнімнен түскен қаражат
екі қалтаға бөлінеді. Осы баспаның бас маманының сөзіне қарағанда, балалар
кітабының ерекшелігі мен ...... ... ... ... жоғары дәрежеде болуы және қанық етіп беретін компьютерлік
бағдарлама негізіндегі жұмыстар ... ... ... қолынан келе бермейді. Әрине, ... ... не ... ... ... ... оқу орындарының өзі балалар
әдебиетіне қажетті мамандарды тек Ресейден ғана әкелуге болатынын айтады.
Сондықтан қазіргі тұтынушылардың ... ... ... деген
наразылығы баспагерлерге қаратылып айтылып жатады. Оған себепті факторлар
бар. Барлық кітап, газет-журналды ... ... ... шеттен
алдыртатынымыз баршаға аян. Дегенмен ... мен ... ... саясаттағы олқылықтар көбіне үкіметтегілердің назарынан тыс
қалуда. Мәселен, қосымша құн салығына деген жеңілдік шет ... ... ... ... ... мен ... берілмейді.
Полиграфиялық компаниялар төлеген қосымша құн салығы осылайша ... ... ... ... ... құн ... ... арнайы баспалар
ғана босатылады. Ал сол кітапты басып ... ... ... Ол ... ... ... ... арттыруға әсер етеді. Содан
үкімет «сендерге салық салынбайды, ал ... құны удай ... ... ... Сол ... біздегі баспаханалар әрі кеткенде басылымды 20
мың ... ... ... Ал, ... орыс ағайындар бұл
көрсеткішті 100-250 ... ... ... ... ... сандық көрсеткішті
игеру үшін қазақстандық баспаханаларға бірінші дайын маман керек. ... ... ... ... алуға болады? Әрине, ақшаның орталығы банктен.
Дегенмен, Қазақстанда бар 30-ға жуық банктің барлығына белгілі бір ... ... ... жоқ. ... ... ... банктер
бізде жоқтын қасы. Бұл да баспа құлағын ұстағандардың тәуекелге бел бууына
басты кедергі болып ... ... ... ... бизнесіне жеңілдетілген
несиелер 5-6 пайыздық табыспен қайтарылды. Ал, қазақстандық несие ... ... ... ... 16-17 ден төмен түсіріп көрген емес.
Сондықтан не дайын ... не ... ... ... күнімен
баспагерлер баспа ісін алға сүйреумен келеді. ... ... бәрі ... ... ... ... жатқан жүк. Соған қарамастан,
сіз таңертең газет-журнал саталатын орындарға ... ... ... ... қанағаттандырылып, бұл нарықтың қалтқысыз жұмыс істеп
жатқандығының айғағы ... ... ... ... ... ісіндегі соңғы жылдардағы
өзгерістер, жеке кәсіпке айналу, ... ісін ... ... ... ... ... ... еліміздегі баспалардың даму ерекшеліктері
төмендегідей бөлімдерге қарай талданды:
• күн ... ... келе ... ... ісі ... ... ерекшеліктері;
• кітап сату ісіндегі негізгі қағидалар мен ... ... ... ... тауып жатқан жаңа әдістер мен тәсілдерге талдау
жасау;
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... ... мен ... ... мақсат еттім. Себебі, қарапайым
халықтың дүйім дүние төріндегі орын алып ... ... ... көзі ... ... ... Сондықтан баспа ісіндегі кәсіпкерліктің
негізгі бизнес-жоспарын талдап көрсету. Осы ... ... ... ... ... ... ... Жеке кәсіптік сипатқа айналған баспалардың бүгінгі бейнесі мен негізгі
жұмысы;
• Баспадан ... ... ... мен ... ... ... ісін талдау;
• өзге де мүмкін тың тәсілдерді анықтау көзделді;
Зерттеу жұмысының ғылыми ... ... ... 4-5 ... ... ... ісіндегі кәсіпкерліктің негізі нысандарын ашып көрсетуге
тырыстым. Соңғы кездері орын алып бара ... ... ... ретінде
қарастырып келе жатқан кәсіпкерліктің артықшылықтары мен кемшін тұстарына
тоқталдым. Сондай-ақ кітап тарату ісінің жалпы ... мен ... басы ... ... зерттеу жұмысының жоқтығына көз жеткізе отырып,
осы олқылықтың орнын ... ... ... ... ... енгізуге тырыстым.
Зерттеудің тәсілдік негіздері. Бітіру жұмысында ... ...... баға беру мен ғылыми тұрғыда тұжырымдап дәледеу
әдістері қолданылады. Кітап сату ісіндегі жаңа ... ... мен ... беру ... ... ... теориялық-
танымдық тұжырымдамаларға сәйкестігі салыстырмалы түрде анықталды.
Зерттеудің негізгі нысаны. Басты деректемелік негіз ретінде ҚР ҰҒА-ның
кітапханасы мен бүкіл ... ... ... ... сілтеме
жасадық. Сондай-ақ, қазақстандық баспалар жайында жазылған баспасөздер мен
ғылыми туындылар да негізгі құрал ретінде пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... кіріспеден, негізгі 2
тараудан, қорытынды, ... және ... ... ... ... БИЗНЕСІН ЖОСПАРЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жекеменшік баспаның құқықтық жүйесі
Баспа ісін дамытуды қолға алу ... ... ... химиялық өндіріс секілді 11 басты мәселенің бірі ретінде саналады.
Тіпті, баспа кәсіпкерлігін дамытуды ... алу үшін ... ... ... АҚ ... Бұған Қазақстан Республикасы Президентінің 1997
жылғы 6 наурыздағы №3398 «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік ... және оны ... ... ... ... ... үшін ... Республикасында шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қалыптасуы мен
экономикалық өсуін ынталандыру, мемлекеттің шағын кәсіпкерлікті ... ... ... тиімді пайдалануды арттыру ... ... ... 1997 ... ... №665 ... дамыту Қорын құру туралы» қаулысының негізі әсер ... ... іс ... көп ... - деп Жүсіп Баласағұн
айтқандай, сан ғасырлық тарихымыз бір замандары тасқа ... ... ... ... ... отырғаны белгілі. Әлқиссада еліміздегі
баспалардың басым көпшілігі ... жол ... ... ... ... ... мен сатушы баспалар кәсіпкерлік жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... сапасына қарай қалтаға ыңғайлы, заман талабына сай етіп шығару.
Өз бәсекелестерінен ... әрі ... ... етіп өнім ... ... кадрлармен бірге жұмыс істеп, кітап кәсіпкерлігінде өз орнын ... үшін ... күш ... Жаңа ... және мамандықтар бойынша баспа
қызметін ... ... ... ... көтеру мақсаты да кәсіпкерлердің
қаперінен шет қалмайды.
Мақсаты:
- қатаң бәсеке жағдайындағы орталықтың тез және ... ... ... аумағындағы барлық өзгерістерге жылдам әрі әрекетті реакция;
- қазіргі тез және үздіксіз дамып келе ... ... ... істі табысты жүргізу;
- ақпарат жүйесін қалыптастыру;
- ақпараттық жұмыстардың қорытындысы;
- ЖОО (жоғары оқу ... ... мен ... ... ... бағыты:
- басылым өндірістерін, дизайн және жаңа технологияны қолданудағы
жоғары сапалы өнімдерді өз уақытымен оқу үрдісіне ... ... ... ... ... ... қоғам мүшелерін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ақпараттандыру;
- тұтынушылармен іскерлік байланысты қолдау;
- сұраныстарды қанағаттандыруға талпыныс;
- мемлекеттік ... сай ... ... ... ... ... және ... рәсімі жұмыстарына қатысу, халықаралық
баспа ұйымдарына, республикалық және халықаралық ... ... ... ... ... баспа ісі белгілеген мемлекеттік стандартқа сай ...... ... ... ... ... ... сақтау;
- жарыққа шыққан басылымдар туралы ақпараттау және ... ... есеп ... ісін ... жолға қою – негізгі мақсатты, білімді, саясатты,
мәдениетті, ... ... ... ... ... жолға қою.
«Кітап өндірісі үлкен құрал», - деп ... ... ... бекер
айтпаған /1/. Қазіргі қоғамдағы кенжелеген кітап өндірісін дамытуда
Қазақстан ... әрі ... жол ... ... Әрине, кітап шығаратын, баспа
станогын, техниканы жетілдірілген нұсқасын отандық өндіріске ... ... ... келгенде дамыған елдердің халықаралық
стандарттарына сай баспахана техникасын ... ... ... ... ... тек ... сату ісіне ден қойғаны ... ... ... ... көмек көрсету жолын ... ... ... ... ... ... ... шығаратын
өнім елімізде тұтынатын кітап өнімдерінің 30 пайызын құрайды. Бұл көрсеткіш
былай қарағанда көңіл толтыратын іс ... ... ... ... Ал, ... 70 ... ... кітап
тұтынушыларына арнайы шетелден импорттайтыны белгілі. Мұның 65 пайызы
батыстық баспа ісінің ... ... ... ... жүрген ресейлік
әріптестердің еншісінде. Мұндайда айта кету керек көрші елдің баспагерлері
өз кәсіптерін әлемдік ректораттық ... ... ... ... болашақта батыстық кітап саудагерлерінен осы елдің баспагерлері
озады деген ... ... ... ... ... ... алға бастыру үшін ең бірінші
қалталы қолдаушы табу керек. Жақсылап ... ... ... ... ... яғни басып шығарған кітаптарына жарнама жасауы міндетті. Әрине,
бұл баспа ... ... ... Бірақ, жарнаманың қалтаға
салмағы аз ... ... ... ... жақсартуға сеп болуы
тиіс. Сондықтан кітап кәсіпкеріне тиімді жолды ... ... ... ... ай сайын тұрғындарға тегін кітап тарату акциясын өткізеді. Бұл
жерде баспаның мақсаты адамдардың қолтығына ... ... ... беру емес. Негізгі көздегендері – аз ғана іспен бірталай шаруаның
басын қайыру. ... ... ойын ... ... ... ... жайында
біраз мағлұматтарды дәл атап айтқан кездейсоқ оқырман акция барысында табыс
етілетін білім ... ... ... ... ... ... ... жарнама
кітап кәсіпкерлігінің алға басуына үлкен септігін тигізеді. Сондықтан
осындай жақсы ... ... ... ... ... ... ұстағандар үлгі тұтып, астарына болжал жасай білсе, ... ... алға ... ма ... ой ... ... ... бірқатар баспалардың жағдайы едәуір жақсарған.
Керісінше кеш оянғандары әлі де тәй-тәй басқан бала ... әлі де ... ... ден ... ... ... да саны арта бастаған.
Бұл әрине, бар жағынан алып қарағанда ... ... ... ... ... ... беріле бастайды; рухани өнім ... ... бір елде ... ... ... ... саны ... бағдарламалардың да өсімі жоғары болады дейді. Яғни, сектанттар,
қаралы ұйым өкілдері ... ие ... ... ... ... ... ... ақпарат таратып, ел тыныштығын бұзуға талпынады ... ... заң ... ... ... біз ... саудасындағы кәсіпкерлікке ден қоюымыз үшін не істеуіміз
керек? Бұл сұрақтарға қазақстандық баспагерлер теориялық тұрғыда әлі де оқу
құралдарын жаза ... жоқ. ... ... ... жас ... шетелдік
кәсіпкерлердің тәжірибесіне сүйенетіні хақ.
Джозеф Шумпеттер (Кәсіпкер – жаңа ... ... ... 1961 ж.) кәсіпкерлікті бастамас бұрын алдымен 5 бағытты анықтап алу
керек деп санайды:
1. Жаңа ... ... ... ... Жаңа ... ... Жаңа ... нарықтары;
4. Жаңа жабдықтау көздері;
5. Жаңа ұйымдастыру түрі.
«Баспа өнімдерін тарату үшін де жаңалық іздеу ... - деп ... ата ... ... Шумпеттер /2/. Бұл жердегі бес бағытты
анықтап алған ... ... алда ... ... Сондай-ақ, Джозеф
Шумпеттер кәсіпкерлерді жәй алып сатарлар мен инвесторларға қарағанда,
әртүрлі ... мен ... ... арқылы бизнес құратын
әлеуметтік-экономикалық жаңашылдар деп атайды. Яғни, тіс қаққан кәсіпкердің
ойына ... тек қана ... ... ... ... ... бұл ... кездер де болады. Себебі, «жаңа» тәсілді біз ескі ... ... ... ... ... баспалардың жұмыскерлер саны да белгілі бір жүйемен
орналасқан. Яғни, директор – орынбасар – бас ......... ...... - дизайнер т.с.с. Бұл жалпылама жасалған жүгіртпе.
Яғни, баспа ... ... ... ... ... ... жұмыс орны немесе тұрақты жалақы беретін жай ... ... ... ... бұл ... мен бұл ... ... Себебі, кітапты тауар деп түсінетін жеке баспа кәсіпкерлігі
өнімді көп шығарған ... ... да ... ... ... Мұнда көп
еңбектенген, көп қалта қампайтуы керек.
Жаңа баспа ашу жоғары ... ... ... Көптеген
сәтсіздіктер де туады, сондай-ақ бәзбіреулер көбінесе ... ғана ... жеке ... мен жинақтарынан да айырылуы
мүмкін. Егер ... көзі ... ... мен ... және банк несиелері пайдаланылған болса, жағдай қиындай түседі.
Жеке баспа ашу кезінде кәсіпкер өзінің ... ... ... ... ... тек ... тәуекел ғана емес сондай-ақ, өмір сүру ... қалу ... ... ... ашу ... ... ... барлық кедергілерге
толы, соның ішінде бюрократиялық сипаттағылары бар. Бизнес қаншалықты үлкен
және ... ... ... ... ... нұсқаулар, лицензиялар және
басқа да құжаттармен жұмыс істеу соншалықты көп уақытты ... ... ... құру түңілу жағдайларына байланысты. Кәсіпкер ... ... ... оңай емес ... қабылдауға жауапкершілік пен
тәуекелдікті өз мойнына алуға мәжбүр болады. Зорланып жұмыс істеу, ... ... және ... ...... ... психологиялық
және физиологиялық қажудың классикалық негіздері. Шағын бизнестің, әсіресе
алғашқы уақытта жұмысшылар штатын ... үшін ... ... ... ... ... бір ғана адамның мойнына – ... ... ... оның ... ... ... ету ... береді. Қандай
күн тәртібін таңдау керек екендігін, өзінің ... ... ... қандай жобалармен жұмыс істейтінін кәсіпкер өзі шешеді.
Жеке баспа ашу бір ... ... ... ... құлағын
ұстағандармен бірлесе жұмыс істеу ... ... ... ... ... әдістерінің бірі. Көптеген адамдар мұны жаңа кәсіпорын
құрудың басты себебі деп есептеуде. ... ... ... ... де, ... ... ... қалаушылар өнім мен қызмет көрсетушілердің
жаңа түрлерін, ... ... ... ... Олар үшін материалдық
ынталандыру екінші орында тұрады.
Жеке баспа ... ... және ... ... ... береді.
Бүгінде кәсіпкерлік бизнесті ұйымдастырудың ең көп тараған түрі болып
табылады. Бұл ... ... ... тұлға ретінде қаралмай-ақ, сатылып
алынған патент ретінде жұмыс істеу мүмкіндігінің ... ... ... ... бір ... алу туралы куәлік және кәсіпкерлік қызметті
жүзеге асыру құқығын ... ... ... табылады. Шетелдегідей біздің
кәсіпкерлеріміз де өз баспасының қызметі үшін ... ... ... Заңды түрде бұл жеке кәсіпкердің тіркеуге алыну ... ... ... ... ... ... Яғни жеке ... бизнеске тартылған
меншіктен заңды түрде бөлектендірмейді. Бұл өз кезегінде несие талаптары
ұсынылған ... ... ... ... мүмкін болатын
шығындардың ... ... ... ... кәсіпкерліктің
мұндай түрі тек тәуекел деңгейі ... ... ... ғана ... /3/.
Қазақстанда кәсіпкерліктің құқықтық түрлері проблемасы С.И.Климкиннің
еңбектерінде толығырақ талдап қорытылған. Заңды тұлға ретінде ... ... ... ... (жеке тұлғалардың) кәсіпкерлік
қызметтері ... ... ... ... бірі ... ... түрдегі кәсіпкерліктің ерекшелігі азаматтардың бастамалық
қызметтерінің олардың жеке ... ... және өз ... ... ... ... рет ... еңбек туралы» КСРО Заңы /4/ жеке кәсіпкерлікке кең
жол ашып ... ... ... ... ... мен қоғамдық меншік
жағдайында ол үлкен ... ие бола ... ... ... ... ... және қолдау көрсету ... 1992 ... ... ... ... кәсіпкерлігін реттейтін негізгі құқықтық құжат болып
табылады/5/.
1.2. Кітап шығарудағы оқырман сұранысын зерттеу
Кітап шығару – зор өнер. Себебі, сол ... ... яғни ... ... ... шығаруда оқырман мінез-құлқына және ерекшеліктеріне сай
сұраныстарын қанағаттандыру керек.
Бүгінгі күнде баспа ... ... ... бірі ... ... ... табылады. Жоспарлау – менеджмент міндеттерінің бір
және баспа қызметінің болашағын болжамдауды, яғни келесі мәселелерді ... ... ... ... ... қандай қарқынмен; қойылған мақсатқа
қалай жетуге болады; тұрлаусыздық және тәуекелдік дәрежесін ... ... ... ... ... ... – ол тек қана мақсаттарды анықтау процесі
ғана емес, сондай ақ сол ... ... жету ... табу. Жоспарлау
жаңа баспа қызметін құру кезінде де және оның ары қарай даму кездерінде де
қажет.
Біз әлемдік стандарттарға сай ... ... әсер ... ... ... Баспа бизнесінің күрделілігі. Шағын ғана баспа орындарының бизнес-
жоспарының үлкен көлемде өнім шығаратын, ... ... ... ... бар ... ... бизнес-жоспарынан
айтарлықтай айырмашылығы.
• Бәсекелестік деңгейі. Егер баспа күшті бәсекелестік жағдайында
жұмыс істейтін болса, онда ол ... ... ... қысымды
сезбейтіндерге қарағанда бизнес-жоспарды дайындауда ... ... ... керек.
• Тұрлаусыздық деңгейі. Кейбір баспалар тез ... ... ... ... ол ... ... қиындатады және
керісінше, тұрақты жағдайларда жұмыс ... ... ... ... айтарлықтай оңай.
Дэвид Минкеланд кәсіпкерлікке мынандай сипаттама береді:
• Дәлелденген тәуекелдерге бара білу;
• Жігерлік және іскерлік белсенділік;
• Жеке, ... ... ... ... салдарын білу;
• Қабылданған шешімдер нәтижесінің белгісі ретіндегі пайда;
• Болашақта қоршаған ортада болатын өзгерістерді болжай білу;
• Ұйымдастыру шеберлігі.
Баспаның жоспарлау процесінде кездесуі ... ... ... ... ... ... ... жоспар жасау жолында
көңіл бөлуді талап ... ... ... мүмкін. Елдегі жалпы экономикалық
және саяси жағдай екінші себеп ... ... ... ... ... ... да ... жобаларды жүзеге асыруға кері әсерін
тигізері даусыз. Тұрлаусыздық пен ... ... ... да ... мойынға алу өте қиын. Соңғысы – уақыт ... ... ... ... ... ... апта мен ай – ... құрылған баспалар үшін
өте сындарлы кезең. Мұндай жағдайда дәл осы уақыт кезеңдерінің ... ... ... ... ... ... жіберілетін негізгі
қателерді жеңу жолдарын қарастырайық /6/ (1-кесте).
Баспагер өнім шығару алдындағы жоспардың негізгі
кемшіліктер мен оларды жеңу ... ... ... ... ... жеңу ... ... белгілері |жолдары |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... санды және |
|болмауы ... саны ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... іс-әрекеттердің | |
| ... | |
| ... емес ... |
| ... | ... ... ... ... үлкен |
|болжай алмау ... ... және |
| ... ... ... |
| ... ... |проблемалар-ды болжай |
| ... ... және ... |
| ... ... ... табу |
| ... | |
| ... | ... ... ... ... ... мерзімді |
|жоспар-дың болмауы ... ... ... |
| ... ... оларды уақытылы |
| ... ... ... қарастырып отыру;|
| ... | ... жете ... талдау-дың |Жағдайды жақсыға |
|зерттелмеуі ... ... ... |
| ... және оның ... тәжірибелер-ді |
| ... ... ... зерттеу; |
| ... ... ... шешу |
| | ... ... икемділік|
| | ... ... бұл ... жібермес бұрын нақты стратегия мен ... ... ... жөн. Егер ... кітапқа деген нақты
қажеттілік анықталмаса, онда ... ... ... ... ... ... жетуге көмектесе алмайды. Себебі, барлық бизнесте оның өмір
сүруін қамтамасыз ететін сату деңгейінің көлемін қолдану талап етіледі. Біз
енді ... ... ... ... ... және ... ... Мұнда белгілі бір ... және ... ... ... ... нарық және оның мүмкіндігін анықтау қажет. Басқаша
айтқанда, жалпы нарықты, оның бірінші және екінші сегментін және де ... мәні мен ... ... ... ... ... әр объектісіне салыстырмалы тартымдылығына баға беру қажет.
Нарықты сипаттауда барлық ... ... ... ... ... ... кезіндегі кеңінен таралған қателіктер – ол ... ие ... ... ... ... ... ... және жобалаудың
функционалдық және құрылымдық тәсілдері. Соңғы уақытта басқаруды – ... ... ... тенденциясы ең көп тараған көзқарастың бірі болып
табылады. Басқару – бұл баспаның мақсаттарын қалыптастыру мен қол ... ... ... ұйымдастыру, дәлелдеу және басқару процесі.
Көп деңгейлі баспа кәсіпкерлігін басқару жүйесін ... ... ... ... ... менеджменті, ұйымдық
менеджмент, бизнес жоспарын жасау және ... ... ... ... ... қосалқы жүйелерін қалыптастыру арқылы іске
асырылады.
Баспаны басқару процесі екі ... ... ... ... басқару;
2. Баспаның жұмыс істеуін басқару.
Мұндай тәсіл баспаның келешекте тиімді жұмыс істеу ... ... оның ... ... ... дайындық жұмысын өткізу
қажеттілігінен туындайды. Баспаның жұмыс істеу ... ... даму ... ... ... пайда болу сатысында, жобаланған көрсеткіштерге жету ары
қарай даму және ... ... ... ... ... құру ... әдебиеттерде баспаларды басқару функцияларының құрамы мен ... ... ... ... жоқ. Өз ... ... ... бизнес-жоспарлау, маркетинг қызметі, қаржы
менеджменті, ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... басқару функциясы – бұл басқару қызметінің
мамандандырылған түрлері, ол ... ... ... ... ерекшеленеді.
Ереже бойынша, шағын баспаларда басқару функцияларының жиынтығы толық
көлемде ұсынылмағанын ескеруіміз керек. Бұл өндіріс көлемі мен қызметкерлер
санының ... ... ... ... ... ... ... 5 тобына, соның ... ... және ... ... ... ... функция, ұйымдастыру және бақылау
тобына бөлуге болады. Шағын бизнесті басқару ... ... ... ... ... ... баспалардың қызметін жоспарлау бұл кәсіпорынның мақсаттары мен
оның стратегиясын таңдау, сондай-ақ ... ... іске ... мен ... ... есептеледі. Шағын кәсіпорын
жоспарлау функциясының ... ... ... 3 ... жауап береді.
1. Қазіргі уақытта баспа қай жерде тұр? Бұл жауап ... ... ... және ... ... ... Баспаның бәсекелестеріне төтеп бере алатын стратегиялық
бағдарламасы бар ма?
3. Баспа ... ... ... ... ... ... ... көмегімен шағын баспа жұмысшыларының барлығына
бірдей мақсатты ... ... ... қабылдау мен күшейтудің негізгі
бағыттарын белгілеуге тырысады. Бизнестің құрылуы мен ... ... ... кезінде бизнестің дамуын ... ... ... ... ... – оны кәсіпорынның бизнес стратегиясын жасау
кезінде пайдалану мүмкіндігі, бұл ... ... құру мен ... ... ... ... өте маңызды.
Кәсіпкерлік процесін қозғалысқа келтіретін іргелі күштерге бірінші
кезекте баспаны ... және ... ... болып табылатын кәсіпкердің өзі,
бизнесті жүзеге асыруға қолайлы ... пен ... қор ... да ... негізгі фактор, ол – кәсіпорынның болжамсыздықпен,
қарама-қайшылықпен және тұрақсыздықпен сипатталатын нақты ... ... ... кәсіпкерлік процесс – бұл технологиядағы, маркетингтегі,
менеджменттегі әрдайым болып тұратын процесс. ... мен ... ... ... ... ... ... процесі. Жаңа
баспаны шешуші мезеттері (кәсіпкер, табыскерлігіне қолайлы мүмкіндік ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар бір-біріне де
бейімделген болулары керек. Кәсіпкер тек баспа ісінің жаңа ... қана ... ... осы ... іс жүзінде қалай жүзеге
асыруды білетін, жаттыққан пікірлестер командасына ие болуы ... ... бәрі ... ... ... ... үшін және оның ары қарай жұмыс істеуін
жалғастыру үшін жеткілікті қорларға ие болулары керек.
Қазіргі нарықтың қиын жағдайында, жақсы ... ... ... бар ... кәсіпкері жеке жұмыс істейтін баспаларға қарағанда
анақұрлым қабілетті болып табылады. Ал, менеджерлер командасына ... ... ... ... командасы деп тек қорларды
тауып қана ... ... ғана ... ... қатар оны тиімді пайдалана
алатын, бәсекелестік күрестерге тез ... ... ... ... ... ... ... және тиімді кітаптармен, ... ... ... ... ... ... ... негізгі және жетілген саласына сәйкес еңбек тәжірибесіне
машықтанған болулары керек. Сөйте тұра ... ... ... ... ... ... өз мойнына алу ... және ... ... кіру ... ие ... ... ... екінші қозғаушы күші – бизнесті іске асыру ... ... ... ... әлем ... жайлы айтуда. Шетелдік
ғалымдар баспагерлік жайындағы негізгі ой және ... іске ... ... ... ... Ойды іске асыру мүмкіндіктері
деп, ойдың жүзеге асу дәрежесі мен ойды іске ... ... ... бар ... ... ... Дегенмен әр жерде идеялар оларды іске
асыруға қолайлы мүмкіндіктерге қарағанда анағұрлым көп. ... ... ... деген қажеттілік пайда болғанда, тапсырыс
берушілердің жаңадан туған қажеттіліктерін ... ... ... немесе тапсырыс берушілердің бар ... ... ... ... қанағаттандыруға мүмкіндік туғанда құрылыс
бейнесі үшін де ... ... ... ... үшін осы ... байқау ғана емес сондай-ақ, оны дұрыс пайдалану да маңызды.
Ұзақ уақыт аралығында ашылып келе ... ... және ... ... таушаны таба білу қажеттілігіне ие баспагерлер, табысты кәсіпкерлер
болып саналады. ... ... ... тура ... ... мен
қызмет көрсету нарығы тұрлаусыздықпен, мәліметтің жетіспеушілігімен және
тәуекел деңгейінің жоғарлығымен ерекшеленеді.
Кәсіпкерлік шеберлік ... бұл ... әлі де ... ... де өте ерте ... өте кеш ... жерде баспа құру және дамыту
мүмкіндігін бірінші болып көру.
Баспагерлік процесінің ... ... күші бұл ... ... Қорларды басқару үшін келесі көзқарастарды ұстану ... ... ... қорларының үлкен бөлігін сатып алынумен емес,
ал жалға алынылуымен қамтамасыз ... ең аз ... ... жоғары
нәтижелікке жету.
Осындай көзқарастардың арқасында қаржылық қорлардың қажеттіліктерін
қысқартып, тәуекелділігін едәуір азайтуға болады.
Шындығына келгенде, табыс баспагерлердің ... ... ... ... ... ... білуі мен дарындылығынан басталады.
Қазіргі заманғы теорияларында баспа ісі ... 7 ... ... ... ... ... ... және баспагер мен
кәсіпкерлік процеске өздерінің түсініктемелерін береді. Оларға жататындар:
1. ... жеке ... ... бағалау
ұстанымындағы мектебі;
2. Кәсіпкерліктің психологиялық мектебі;
3. ... ... ... Кәсіпкерліктің жетекші ұстанымындағы мектебі;
5. Кәсіпкерліктің ішкі мектебі;
6. Кәсіпкерліктің маркетингтік ұстанымындағы мектебі;
7. Кәсіпкерліктің менеджменттік ұстанымындағы мектебі;
Баспаның ... ... ... бастама, кітап бизнесінің пайда
болуы, кемелдену мен өсу сатылары ... ... мен ... ... ... қоғамның экономикалық дамудың негізгі факторларының бірі
ретінде қарастыратын экономикалық дамудың кәсіпкерлік моделі экономиканың
осы ... ... ... ... ... ... беретін тиісті методологиялық және әдістемелік база құруды талап
етеді. Бұл зерттеудің концепциялық негізі оны кәсіпкерлік-жүйелік тәсілдің
принциптері ... ... жүйе ... ... ... табылады.
Жүйелік тәсілдемеге сәйкес кез-келген жүйе, соның ішінде ... ... де ... ... ... ... ... қасиеттерінің бірі – байланыстылық пен тұтастылық, Байланыстылық
дегеніміз – ... ... ... концепциялық түрде бір-біріне ... ... ... ... ... ... Тұтастық
дегеніміз әрбір элементтің, оның қасиеттері мен қатынастарының ... ... ... ғана емес, сонымен бірге тұтас бірыңғай мақсаттардың
бар екендігін де ... ... ... жүйесін құра отырып,
басқарудың барлық деңгейінде бизнесті қолдайтын тиісті инфрақұрылым құру
арқылы кәсіпкерлік ... ... ... етіп ... Кәсіпкерлікті
басқаруда жүйені құраушы элементтер ретінде кәсіпкердің өзін және басқару
объектісі ретінде кәсіпорынды құруға және ... ... ... ... болады.
1.3.Баспа ісіндегі маркетинг
Баспа өнімін таратудың тиімді жолдарының бірі ... ... ... ... ... ... саласында социологиялық немесе аудиториялық
маркетинг жүргізеді.
Біріншіден, маркетингке тоқталатын болсақ, маркетингті басқару – ... ... ... ... ... нарық бөлігін жоғарылату сияқты
баспаның алдына қойған мақсаттарына жету үшін мақсатты ... ... ... белгілеу, нығайту және қолдау шараларын талдау,
жоспарлау және оларды ... ... ... ... ... ... – сұраныстың деңгейіне, уақытына және сипаттамасына әсер ету ... ... ... ... ... ... Жәй айтқанда,
маркетингті басқару – бұл сұранымды басқару.
Баспа өз тауарының сұраным деңгейі туралы ... ... ... ... ... нақты сұранымның деңгейі тілекті деңгейден төмен,
оған сәйкес, не одан ... ... ... Осы ... ... де
маркетингті басқару байланысты түрде болады. Маркетингті басқарушылар –
бұлар маркетингтілік жағдайларды таңдайтын, белгіленген ... ... не ... ... ... ... ... Бұларға өткізу қызметінің басшылары және жәй қызметкерлер,
жарнама ... ... ... ... мамандары,
маркетингті зерттеушілер, ... ... және баға ... ... ... жағдайы және осы жағдайға байланысты маркетингтің міндеттері.
1. Теріс сұраным. Егер нарықтың көпшілік бөлігі ... бір ... ... болса және оны
пайдаланбайтын кейбір шығындарға да ... ... ... ... ... деп ... ... міндеті – нарықтың тауарды неге
ұнатпайтынын ... ... ... ... ... ... және ынтыландыруды активтендіру
сияқты маркетингтік бағдарламалар арқылы нарықтың
тауарға деген ... ... ... ... ... ... Мақсатты тұтынушылардың тауарға
деген құштарлығы жоқ не ... ... ... – кітапқа тән пайдалы жақтарын
адамдардың табиғи ... ... ... ... ... ... сұраным. Сатып алушылардың көпшілігін
нарықтағы бар тауарлармен қанағаттандыру ... ... олар ... ... құштарлық танытуы мүмкін.
Маркетингтің міндеті – потенциальды нарықтың мөлшерін
бағалау және сұранымды ... ... ... ... ... Құлдыраушы сұраным. Ерте немесе кеш кез-келген ... бір ... ... ... ... кез келеді. Нарық қайраткері конкуренттің
төмендеу себептерін ... және жаңа ... ... тауар сипаттамаларын өзгерту және
тиімдірек коммуникация болдыру арқылы өткізуді
қайтадан ... жаңа ... ... ...... ... жолдарын қайтадан
өнерлі түрде ойлау арқылы сұранымның ... ... ... Жүйесіз сұраным. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... да өзгеріп
отыратындықтан, жұмыс кейде артық кейде кем басу
проблемалары туындайды. Бұл ... ...... ... ... ... өзгермелі бағаларды, ынталандыру
шараларын және басқа да әдістерді ... ... ... ... ... бағалы сұраным деп баспа
өзінің сауда айналымымен ... ... ... ... ...... өзгермеуіне, ... ... қол ... ... деңгейін
ұстау. Баспа өз тауарының және қызметкерлерінің
сапаларына қамқорлық жасаумен қатар, өз ... ... ... ... ... үшін, тұтыныстың
қанағатты деңгейін тұрақты түрде өлшеп отыруы ... ... ... ... ... н/е ... ... бөлімі | |Басқару | ... |
| | ... | ... ... қоры | |Өнім шығарушы | ... |
| | ... | ... ... ... қоры 15 млн. ... шығындар /жылдық есеп/ – 30%
Оған жататындар: Жарнама - 7%
Жалақы – 10 %
Ынталандыру – 4 %
Шикізат – 3 ... ... – 60 ... ... ... – 55 %
Таза пайда – 53 %
Акция – 3 %
Сақтандыру шаралары – 10 %
Бағаның ауытқуы – 5 ... да ... – 5 ... – 16 ...... КІТАП САТУ ІСІН БАСҚАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Кітап саудасы, баспалардың өз өнімдерін таратуы
Кітап саудасы жөнінде білім жүйесін зерттегенде кітап ... ... ғана ... ... ... ... қарастыру керек. Бұл киер киім, ішер ас
емес, сонда да адам болып қалыптасу мен өсіп-толу үшін бірден-бір азық.
Кітапты ... ... ... оның ... папирус бумасы,
күйдірілген балшыққа, тақтайға не қайың қабығына ... ... ... ... ... жасаған жазуы бар тас ыдыс құжаттар
да су тегінге түспегені анық. Қолжазба ... ... орын даяр ... ... ... ... дүкен де болған /7/.
Көне гректер кітап сатушыны «библиопал» деп атапты. Осы ... ... ... ... ... ... ... (1802-1804)
деген кітабында «библиополистика» атты термин туғызған.
Кітап саудасының ерекшелігі оның атында емес, затында. Атына қарап бұл
саланы шаруашылық ... ... ... еді. Рас, ... жалпы сауда жүйесіне елдегі сауда айналымына тіке қатысы жоқ
емес. Бірақ, шын ... бұл сату ... ... ... ... жүйе.
Кітап саудасын идеялогияға жатқызу Кеңес кезіндегі ресми құжаттарда
анық көрсетіліп отырды.
Халықтың кітапқа деген өскелең тілектерін ... ... ... ... жүйесін маман кадрлармен қамтамасыз ету, баспа, полиграфия
мен кітап саудасы араларындағы байланысты жолға қою. Кітап ... ... ... ... ... ... таратушылар қатарын көбейту кітап
саудасының материалдық-техникалық базасын нығайту ... ... ... ... да тұсында күн тәртібінен түспек емес.
Республикамыздың тәуелсіздік алғаннан кейінгі жерде кітап саудасы
саласында да ... ... ... ... ... ... ... деген сан қилы сұраныстарды толық өтей алмайтыны
түсінікті.
Одақ ... ... ... ... ... ... артып
отырды. Оны қанағаттандыру мақсатында «книга-почта» атты республикалық
кітап дүкені жұмыс істеді. Ол ... Орта ... ... ... ... ... беруіне қол жалғап отырды.
Сауда деген аты болмаса, кітап ... ел ... ... ... ... саудасы мекемелері баспа өнімдерін таратқандары
үшін тиісті ақы алады. Бұл ақы алыс-жақындығына қарай өлшенеді.
Кітапты халық арасына көптен ... бір түрі – ...... ... ... және әр кез ... мамангер шеберлікті талап ететін коммерциялық жұмыстардың маңызды
саласы.
Баспа ісіндегі жарнамалық технологиялар. Жарнаманың рөлі мен ... ... ... бірнеше топқа бөлуге болады. Экономикалыцқ
көзқарас бойынша жарнама тауарды ... ... ... ... тауардың тұтынушылық қасиеттері және қызметтері туралы ақпарат
ретінде қарастырылады. Психологиялық көзқарас бойынша ... өнім ... оған ... ... ... ... реттеу, сондай-ақ халыққа тауар
туралы мағлұмат беру, онымен ... ... ... ... ... ... Ақпараттық көзқарас жарнаманы тұтынушылармен байланыс кезінде
қоғамдық ... ... ... ... жүйе ретінде
қарастырылады.
Әлеуметтанушылық көзқарастық бойынша жарнама белгілі бір ... ... ... әсер ету үшін ... арнайы ақпарат құралы
болып табылады.
Ал, әлеуметтік мәдениеттанушылық көзқарасқа сәйкес жарнама экономикалық
реттеу тетігі ғана емес, қоғамды әлемнің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Жарнаманың мақсаты
жаңа өнім туралы хабардар ету, нарыққа қозғау салу, өнімді өткізу, ықтимал
клиенттің назарын аудару – осы ... ... ... ... ... түрлі міндеттер атқарады: экономикалық, әлеуметтік, идеологиялық,
психологиялық, эстетикалық.
Жинақталған тәжірибені қорыта келіп, жарнамаға мынадай анықтама ...... ... ... ... жөнінде ақпарат беру,
көрсетілген қызметтердің тұтыну қасиеттерін ... ... ... ... іскеру байланысқа әзірлеуді білдіреді.
Жарнама сипаттамасы ... ... болу үшін оның ... ... ... ... ... адресатқа бағытталады; алдын-ала төленген орынға
қойылады, (баспасөз) ... ... бір ... ... ... көп ... құрылыс ретінде көрінеді. Ол қаржыны шашуға
немесе керісінше жинақтауға себеп бола ... Бұл ... ... ... ... болған себептің мәнді-
мәндіздігі есепке алынбайды.
3. Жарнама орасан зор ... ... ... ... орны толмас шығынға
әкелетін құрал. ... да оның ... ... ... ... ... аясы кең. Жеке ... оның жағымды
бейнесін қалыптастыру, өзіндік ... бар ... ... белгілеп
көрсету, қызмет жөнінде ақпарат тарату, жекеленген ... ... ... үшін ... ... Коммерциялық саясатта ерекше орын ... ... ... ... және ... сияқты күрделі
міндетті жүзеге асырады.
Жарнаманы сондай-ақ көрсетілген қызметтер мен осы ... ... ... ... мен талап-тілектері тіліне ... ... ... ... деп ... да ... ... құралдарында жарық көрген жарнамалар әрқилы зерттеу жұмыстардың,
стратегиялық ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл аталған шаралар жиынтық түрде ... ... ... белгілі экономикалық функция атқарады. ... өзі ... ... ... табылады. Өндіруші немесе тауар
сатушының аллдындағы экономикалық міндеттерді ... ... ... ... ... әсер ... Сөйтіп, экономикалық
жүйенің ажырамас бөлігі болып табылады. Дамыған ... ... ... ... ... емес, сондай-ақ экономиканың аса елеулі саласы
болып табылады. Жарнаманың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... танымалдылығын арттыру, сұраныс пен ... ... ... негізгі бөліктерінің назарын мақтап жатқан
өнімге аудара отырып, жарнама тұтыну ... ... ... ... ... ... экономика секторының жағдайын ... ол ... ... оңтайлы бөлігіне ықпал етеді.
Жарнаманың өзі комминикацияға қатысатын ... ... ... және ... ... бәріне нақты бір экономикалық пайда
әкеледі.
Жарнама:
- Өндіріс пен сауда саласын тұтынушыға қажетті ... ... ... Тауар маркасының өміршеңдігі мен танымалдылығын қолдап отырады;
- БАҚ тіршілігінің ең маңызды көздерінің бірі болып ... ... ... ... ... еңбекпен қамтылуына жағдай
жасайды;
- Жаңа өнімдерімен бірге жаңа ғылым мен білім дамуына ... өзі ... ... бір ... ... ... Осы салада
жұмыс істейтін кәсіби мамандар, сондай-ақ іргелес салаларда ... ... үшін ... көзі ... ...... ... әл-
ауқатының қайнар көзі. Қоғамдық өмірдің сауда экономикалық және ... ... ... ... байланыстарды қамтамасыз ете отырып,
жарнама экономиканы дамытатын ... бірі ... ... ... ... ... әдебиетке ынтасы мен қаламгерліктің болашағы жайында
Қазақстан Республикасының Президенті: «Жастар мен қаламгерлер ... ... иек арта ... ... іс ... ... кәсіп қылсын, пайдаға
кенелсін дегенмін. Нәтижесі қандай?
Қазір мемлекеттік баспадан жеке меншік баспалардың саны артты. Шығарған
өнімдерінің саны көңіл қуантады. Көбі ... ... ... ... ие ... жүр. Ақын-жазушыларымыздың да көп томдық
шығармалары сол ... ... ... ... Екі ... да
тиімді. Ендігі қалғаны тек жақсы жазу. ... ... ... ... ... ... оқысын. Баспалар арнайы тапсырыс берсін. Міне, нарықтың ... сіз өз ... өз ... ... ... қойыңыз. Ал,
уақытша көз алдаған күлдібалам дүниелер ертең-ақ өзді-өзіне үкім кеседі.
Қазақ мұны, «шолақ ... ... өз ... ... ... ... ... /8/.
Қазір нарық заманында кітап сату ісін пайда мен рухани азық ... ... ... ... практика жүзіне алып қарағанда баспа өнімі
арқылы да пайда табуға болады. Бұл сөздер еліміз тәуелсіздік алғанда ... ... өз ... ... ... Ел ... ... көрсетілгендей ақиық ақындар мен ... биік ... да ... ... ... ... жөн ... Яғни, келісім
шартқа отырасыз, шығарылуына ақша бересіз, кейін ... ... ... ... ... ... ... қомақты сыйақы
аласыз. Бұл қолына қалам ұстаған барлық ақын-жазушылардың ... ... ... ... таяқтың екі ұшы болады немесе күнгейлі беттің көлеңкелі тұсы ... ... ... да ... ... ... заманына кемшін тұстары
болып жатыр.
Баспа көбейгенмен кітап саудасы әлі бір жүйеге түсер емес.
Кітап саудасын нарықтың өзі реттеуі қажет.
«Кітап неге барлығы ... мың ... ... ... Біздің республика
сияқты кітаппен сусындап қалған байтақ елгі, әлбетте, бұл аздық етеді.
Қазақ мектептерінің саны жыл ... ... ... ... ... беретін
оқу орындарының саны да артып келеді. Қаншама кітапхана жөнге келтіріліп,
қаншасы ... Егер әр ... ... жоғарғы оқу орны, кітапхана әр
жаңа кітаптан бір-бір данадан алатын болса, ... ... ... бір-
ақ күнде көкке шығармай ма? Ол үшін шығарған, оқырманға ұсынып ... ... ... мен ... өз ... ... керек.
Мәселен, баспагерлердің өздері бас қосып, кітап тарату ісімен шұғылданатын
орталықтандырылған бір ... неге ... Іс ... ... ... сай ... ... қана ол оңға басатын болады» /9/.
Бұл нені білдіреді? Елбасының сөзі барша баспагерлерге ... ... ... да ... Яғни, кітап тарату ісін мемлекеттің мойынына
ілуді ойламай кітап ... ... өз ... ... тиімді
сатудың жолын қарастыру керек. Мысалы, Қазақстанда, 168 мыңнан астам жоғары
оқу орны бар. Оған балабақшалар мен кітапханаларды ... ... ... ... қазақ орта мектебі де заман талабына сай білім ... ... ... ... ісі мен пайда көзінен де маңызды мәселе
жастардың білім мен ... ... ... ... көзі ... көкірегі ояу
ел болашағы болар азаматтар мен азаматшалардың қамын да ойлаған ... мен өз ... ... ... деп ... ... сай ... көрдім. Осы кәсіпкерлеріміз өз қалтасымен қатар ұлттық елдің болашағын
ойласа көп пайдаға кенелер еді деген ой туындайды.
Кәсіпкерлер ... ... ... үшін ... ... ... ... дұрыс:
1. Барлық баспа өкілдері бір орталыққа ... ... ... ... ... оқырман бар, қайсысы қандай саланы
көбірек меңгеруді қалайды?
2. Кітап маркетингін анықтау.
3. Сатылымға түсетін кітапты сапалы етіп ... жолы ... ... Өнім ... ... ... ... жақтарын іздестіру.
Жарнамалық акциялар мен кітап жәрмеңкелеріне сигналдық
нұсқаларды қою.
5. ... ... мен ... ... ток-шоу ұйымдастыру.
Кітап саудасының бүгінгі бағындырған белестері мен таңғажайып
әлемдерін ... мен ... ... ... оздырмай
таныстыра беру.
Басқару түрлері басқару объектілердің ерекшелігіне сәйкес. Ал ол үшін
басқару жетекшелерін жүйелерін іске асырумен ... ең ... ... де есте ... жөн немесе белгілі бір уақыт ішінде өмір сүріп
келген объектілердің басқару ... ... ... ... ... мақсатын түсіну үшін оның түрлерін жіктеп көрейік.
2-кесте. Баспа менеджментінің түрлері
|Қоршаған ғаламның ... ... ... басқарудың ғылыми|
|құрамдастығы |нысандары мен салалары |зерттелуі ... ... |Өлі ... ... |
| ... |
| |қ ... | ... ... |Тірі ... | |
| ... ... | |
| ... және | |
| ... | |
| ... өмір ... |
| ... | ... ... ... қоғамындағы |Қоғамдық |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... басқару өзінше ... ... ... ... өзінше, қоғамдық басқару өзінше
зерттеледі. Қоғамдық басқаруда тек адамның басшылығы мен ғана ... ... ... осы ... ... ... ... өндірістік,
өзін-өзі басқару болып бөлінеді.
Жиырмасыншы ғасыр – басқару ғылымында эволюциялық басқаруды алып ... ... ... ... атап айтқанда өндіріс
аумағындағы басқарудың ... ... ... ... ... ... он ... ғасырда Англияда пайда болды. «Өндіріс
пен машина экономикасы» ... ... ... ... ... және ... ... жазды. Ал Ұйымдастыру ... ... ... ... азамат қалады. Ұйымдастыру менеджменті
саласында өзіндік айрықша еңбегімен Г.Эмерсон «Өнімділіктің 12 принциптері»
атты еңбегінде ол ең алғашқы ... ... ... ... негізгі
бағыттарын белгілеп берді. «Manage» - сөзі ағылшын тілінен аударғанда –
басқару, ... ету, ... ... ... ... кету т.б. ... ... жиынтық мағынасын білдіреді деуге болады. Ал өндірістегі
«менеджмент» сөзі басқару сөзімен ғана байланысты.
«Менеджмент» сөзі ... ... ... ... қарастырылады.
Өйткені техника-технологиялық және биологиялық басқаруда қолданылмайды.
Бұлар үшін реттеу, ... ... ... ... т.б. ... менеджменті бұл – қоғамдық басқарудың бір тармағы. Дегенмен бұл
түсініктің әр түрлі қырлары бар.
Бірінші ...... ... ... ... ... ... мен құрылымы қандай болуы керек? Баспа ... ... ... ... және шет ... ... нақты істер қазіргі
баспаға сай келе ме?
Екінші ерекшелік – атқару қызметі. Баспа менеджменті жалпы да ... ... ... ... ...... ортаның әсері (нарық, рынок). Яғни,
баспаның жетекшілігінен тәуелсіз қызмет. Бұл дегеніміз – нарықта алдын-ала
болжау, ... ... ... ... ету, ... және ... функциялары. Ал, жалқы қызметіне жататындар әр түрлі
жұмыстардың міндеттері мен ... ... ... ... ... ... – баспа менеджменті басшылық қызметінің синонимі десек
те болады. Бұл жерде басшыларды жетекші күш «локоматив» деп ... ... ... ... ... ... баспа қызметі
өзінің өміршеңдігін ... ... ... қызметінің жетекшісі,
ұйымдастырушысы ... ... ... ... саясаткер, социолог,
педагог, ... ... ... ғана ... ... ... ... дамиды. Осы жетекші рөлдер жоғарыда айтылған әр ... ... ... ... ... ... ... аз болған
сайын, баспа ... әр ... ... арта ... ... ... ... ізденістердің бастау алар көзінде отырып
басқаруды ғылым ретінде қалыптасуына мүмкіндік береді.
Төртінші ерекшелік – ... ... ... тетігінің кәсіптік
қызметін де білдіреді. Бұл дегеніміз – еңбекті ұйымдастырудың үш ... ... ... ... қаржысы және адам факторлары болып табылады. Ал
баспа ... ... ... ... таңдау, оларды
орналастыру, мамандардың кәсіптік деңгейін көтеруге, ... ... ... ... ... ... ... баулу және
үйрету, еңбек ақы төлеміне тығыз байланысты.
Бесінші ...... ... басқару процестерін де қамтиды.
Олар қажеттілік және жетекшілік болып екіге ... ... ... ... ... ... ... құрылады. Баспа менеджментінің даму ... әр ... ... ... ... ... көмектесіп отырады. Олар –
экономикалық, өндірістік, финанстық, қоғамдық т.б. Сонымен бірге, есептеу,
қадағалау, ... ... ... ... менеджменті баспа
ұжымдарының мақсатын ... ... ... ... ... ерекшелік – баспа менеджменті ғылымға да, өнерге де қатысты.
Әрбір ғылым негізінің алғы шарты әдістеме немесе ... ... ... ... ... жалпы әдістеме құралдары (анализ, синтез,
индукция, дедукция т.б.) басқару менеджментінің функциясы мен құрылымдарын,
ұжымдық жұмыстардың құрылымын зерттеуде ... ... ... тағы бір ... белгілі бір басшының жиынтығы немесе теориясы –
эпическая теория болып табылады. Ал, бір топ ... ... ... ... деп ... ... тағы бір ғылыми әдісі – зерттеушілік әдіс. Ол
ғылыми білімнің құралдарын, ғылыми ақпараттарды ... ... ... ... ... ... теориясы (ақпарат теориясы,
қызмет көздері, ұйымдастыру, басқару шешімдері т.б.) және әдістер баспа
менеджментін ... ... ... Бұл ... құрамды бөлігі болып,
белгілі тәжірибе жиынтықтарының үлгілері болып табылады. Бұл үлгілер ... ... ... ... мұндай әдебиеттер «книга успеха»
деп аталады. Бір өкініштісі, мұндай кітаптар бізде көп емес.
Сонымен баспа менеджменті ғылым ... - ... тобы – ... – белгілі бір тәжірибелердің үлгілері деп білеміз.
Баспа ... ... ... ... бар ... ... болсақ, олардың үш түрлі нұсқасы бар екендігіне көз жеткіземіз.
1. Өзіндік болжау ... ... ... Ақыл-кеңес беретін фирмалармен келісім-шартқа отырып, оларды
жұмысқа тарту.
3. Жоғарыда ... ... ең ... ... ... ... ... баспа өз жұмысын нөлден бастайтыны белгілі. Кейбірі көп,
кейбірі біраз өмір сүріп соңынан жабылып отырады.
Жалпы ... өмір ... адам ... үш ... ... ... Ол – ... бозбалалық, ержету (детство, юность,
зрелость).
Байқап отырсақ ... ... өз ... тән ... екен.
Балалық шақтағы қиындық – нарық заңдарын жақсы білмеу және қаражаттың
жетіспеушілігі.
Бозбалалық кезеңнің қиындығы – берілген ... ... ... құрылымының кемшілігі, бухгалтерлік, финанстық есептеулердің
дұрыс жолға қойылмауы. Баспа ... ... ... ... ... алауыздық, баспа қамынын емес өз қарақан басының
қамын жеуден туатын келеңсіздіктер.
Ержету кезеңіндегі қиындық – баспаның даму кезіндегі ... ... ... әбес ... бәсеке кезінде пайда болған артықшылықтарды
дер кезінде дұрыс пайдалана алмау.
Баспа менеджментінің басқару жүйесін ... ... ... болады.
1. Болжам жасау – бұл басқару проблемаларына ... ... ... ... ең тиімді жолдарын іздестіру.
3. Озық тәжірибеге сүйене отырып оларды ... ... үш ... ... ... инновациялық трениг деп аталатын
технологиялық ұғым бар. Бұл ұғымның басты мақсаты ... ... ... ... ... ... ... тренингке не кіреді? Ең бастысы
жұмысшы топтарын баспа қызметкерлерінің өз ішінен ... ... ету ... ... ... ... Менеджментте «Шешімді бірлесе отырып
қабылдау және оны жүзеге ... ... ... ... осы ... ... қарастырылады /10/.
Қоғамдық психологиялық әдіс-тренингтің сәтті өткізілуін ... ... ... ... ... болу үшін ... жұмыс
үстінде немесе жұмыстан тыс өткізуге болады.
Психологиялық әдіс-тренинг өткізуші оқушыға ... ... ... ... ... қиын проблемаларды жүзеге
асыруда өз белсенділігін арттыру үшін ынтасын тудыруы керек.
«Басқару өнерінің ең биік шыңы – ... ерте ... ... ... ... Бұл ... ұлы ... кадрлардың кәсіби қартаюын еске
салып отыр. Кәсіптік ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... толықтырмау, ізденбеу, ары |
| ... ... ... түсінбеу. |
|Кәсіптік жағдының тоқырауы. |Кәсіби ... ... ... ... ... ескі ... ... жұмыс істеу әдістерінің |
|аясында шешуге тырысу. ... ... ... ... ... ... тиімділікке әкеледі.
Тәжірибе алмасудағы тиімділік – бұл дегеніміз оқу процесінде ... ... ... ... ... толықтыру, кәсіби дағдыны көтерудегі тиімділік: оқып ... ... ... ... ... мен кәсіби дағдыны жаңартудағы тиімділік – бұрынғы білім мен
кәсіби ... ... ... шығады да, бірінші кезекке осы ... ... жаңа ... ... ... көзқарас тиімділігі – басқару әдістеріне, бөлім жұмыстарына ... жаңа ... ... ... мен ... көтеру тиімділігі кейбір толықтай ... ... мен ... ... ... ... ... келеді.
Осы тиімділіктің бәрі қосыла келе нағыз кәсіби жұмыстың биік шыңына
шығады, бірақ ... ... мен ... көтере беру тоқтамайды.
2.3. Кітап саудасы таралуын
жүйеленген нұсқа бойынша ... ... ... ... туындылар тез өтетіні әлемдік тәжірибеде
дәлелденген. Енді, баспа ісінен ілгері дамыған елдерді мысалға келтірейік.
Кейбір мәліметтерге қарағанда, Жапониядағы ең ... ... ... ... ... ... ... Ал тағы бір деректерге сүйенетін
болсақ, баспа станогы Жапонияға Қытайдан 1870 жылы ... ... ... ... ... ... ... ісі қарқындап дами түскен. Өз
технологиялық ... ... ... болу нәтижесінде Жапон полиграфиясы
дүние жүзі бойынша бірінші орынды алады. Қазіргі кезде ... ... ... ... баспа үйі бар және олардың біразға ... ... ... кейін пайда болған. Бұл баспалардың көбісі Жапонияның
ең ірі қаласы ... ... ... ... шығару ісінің бір
ерекшелігі – ондағы баспалар кітаппен қатар әр түрлі мазмұндағы ... ... ... ... ... 6,7 ... дана ... өнімдерін шығарса, оның
500 млн. данасы тек қана ... ... ... ... ... ... ... бес ірі ұйымдарға жүктелген. Жапон баспаларының
тағы бір ерекшелігі – жылына 1,2 млрд. дана ... ... ... ... саны ... ... әр адамға шаққанда 9 дана, ал әрбір
жанұяға 27 данадан тиеді екен. ХХ ғасырдың орта ... ... ... тек ... үшін ... ... таңда мұндай журналдарға
бүкіл Жапония халқы қызығушылық білдіреді. Сатира жанрындағы журналдар
түрлі-түсті әрі ... ... ... ... ... ... нөмірге
жалғасатын 10-15 түрлі қызықты оқиғалардан тұрады. Сатиралық ... ... ... ... мақсатты аудиториясын жинайды.
Соңғы кездерде саясат, экономика, құқық, фантастика, роботтар өмірі ... ... ... ойындары тіпті порнография тақырыптарына арналған
сатиралар мейлінше орын алған. Әсіресе, суретпен берілген материалдардың
оқырман санасына тез ... ... ала ... ... ... түріндегі кітаптарды шығара бастады. Жапон ... мен ... ... бойынша, комикстер ... ... ... өте ... ... ... Конституция
баспа бостандығына толығымен кепілдік береді. Жапонияның қылмыстық кодексі
мазмұны қалыптаспаған қоғамдық моральға ... ... ... ... ... ... баспасының өз баспаханасы болмайды және де ... ... ... жөніндегі мәселелермен айналыспайды. Осыған
байланысты кітаптардың негізгі бөлігін дүние жүзіндегі ең ірі полиграфиялық
ұйымдар («Дайниппон инсацу» және ... ... ... ... 70
пайыздан астамы Ниппан және Тохан ... ... ... ... ... ... Бұл ... баспа өнімдерін өз кезегінде
кітап сатумен ... ... ... жүйесіне тапсырады. Қалған
өнімдер оқу орындарына сату немесе ... ... ... /11/. ... ... Франциямен салыстырғанда, Жапония әлемдегі ең ірі
кітап импортерлерінің бірі болып саналады!
2.4. Кітапты насихаттаудағы маркетингтік жұмыс
«Дамыған ... ... ... төл ... ... ... ба, әлде ... сөзіміз...»
түсіп, өзгенің жетегінде кетеміз бе?», - деп қауіп ... ... ... ... ... бас ... ... күннің
толғақты мәселелеріне талдау жасады. «Қазақ кітаптары әлемі» атты ... ие ... ... халқының рухани әлеміндегі кітап мәселелерінің
көкейде ... аса ... ... ... ... ... Қазақстан
кітапханаларының директорлары мен қызметкерлері, ... мен ... ... ... өкілдері, жазушылар, студенттер, баспа қызметкерлері
және БАҚ өкілдері қатысты. Халыққа ... ... ... ... ... өзектірек, өтімдірек болды. Біз бүгінгі
басқосудан қарапайым халықтың жалпылама жасанды ұраннан ... ... ел ... үшін ... ... ... ... соны талап
етуге алғашқы әрекеттер жасала бастағанын ... ... ... ... ... ... кітаптарының таралуы,
насихатталуы, қолдану аясының тарлығы, оқу ... ... ... ... ... ... ... таратылмауы, жазылып жарыққа шығып жатқан кітаптардың мән-мағынасының
нашарлығы, интернет-дүкендерде қазақстандық кітаптар ... ... ... ... ... ресейлік кітаптардың өтуіне үлес қосып
отыруы – рухани өміріміздегі өзекті мәселелердің негізгілері. «Біз ... ... ... ... 15 жылдың ішінде 30 000-дай ... ... біз әр ... ... ... Бірақ бізде кітап мәселесі
өте күрделі. Мәселен, Астанада елу шақты ... бар. Оның ... ... қазақ тіліндегі кітаптар мүлдем жоққа тән. Енді
ғана қазақ тіліндегі кітаптар алына бастады. Расы керек, біз алғашында жан-
жаққа ... ... ... ұран жібердік. Бірақ жан-жақтан
келген кітаптардың көпшілігі орыс тілінде. Келген 200 000 ... ... ғана ... ... - ... ... ... академиялық
кітапхананың директоры Р.Бердіғалиева. Ал ... ... ... ... ... ... ... кітаптар проблемасын тілге тиек
етті. «Рухани өміріміздегі ғылыми кітаптарда ұрлық, қарақшылық деген ... ... өріс алып ... Біреудің дүниесін ешқандай сілтемесіз,
ешқандай анықтамасыз өз атынан пайдаланады. Өздеріне өздері рецензия, ... ... ... ... немесе өзге атақты сатып ... бір ... ... ... ... алады да, мұқабасын
ауыстырып қайта ... ... ... бәрі ... рухани деңгейіміздің
өсуіне едәуір тежеу болып отыр», - дейді ашына. ҚР Ұлттық кітапханасының
бас кітапханашысы Б. ... ... мен ... және ... әр ... ... жан-жақты ашып көрсететін кең көлемдегі
баяндама жасады. Бас ... ... ол ... жеке-жеке
атап көрсетті. Мәселен, «бюджеттен бөлінетін қаржының жеткіліксіздігінен
баспалардан шыққан ... ... ... алу мүмкіндіктерінің аз
екендігі, баспалардың ... ... ... шығарылмайтыны,
баспалардың сайты, электронды адрестері жоқ екені, телеарналарда ... ... ... әлі ... ... ... кітаптардың сирек жарнамаланатыны, ... ... ... кітапхана қорына аударылу істерін де кедергілердің
көптігі» секілді көптеген өзекті ... ... «Шаш ... ... шешілуі үшін не істеуіміз қажет?», - деген сұраққа келгенде
кітапхана қызметкерлері өз ұсыныстарын да ... Олар ... ... ... баспа өнімдерінің ... ... ... ... қажет, бұл істердің бәрін жүйелейтін орталық болса,
тапсырыспен ... ... ... ... ... жолдарын жақсартуға
тиіспіз, қазақ кітаптары күні мерекесін арнайы белгілеу ... ... ... ... ... ... ... экономикасына бейімделуінің бірден бір тетігі
кітап тарату ісін дұрыс жолға қою ... ... ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымы мемлекеттік ... ...... ... ... мен ... дүкендерінен құралды.
Сұраныс, ұсыныс, еркін бәсекелестік сияқты нарыққа қатынасты ұғымдар ол
кезде мүлде ... жоқ. ... ... ... ... ... пен тұтынушы сұранысын қанағаттандыру мәселелері туған жоқ,
баспалар тақырыптық ... ... ... ... ... және ... ұзақ уақытқа жоспарлауды жүргізді; кітапқа тұрақты
баға мен кітап ... ... мен ... тұрақты тарифтер
орнатылды; кітапты таратудың жазылу ... көп ... ... жұмыс істеу байқалды.
Қазақстандағы кітап ісінің нарық экономикасына бейімделе бастағанына да
он жылдың жүзі бопты. Кеңес ... ... ... ... ... бүкіл республика көлемін қамтыса, қазіргі ұсақ
серіктестіктердің шамасы оған жете ... ... ... ... ең басты тетік кітап тарату мәселесін қолға енді ала ... ... мен ... бұл істі ... ағымына сай жаңғырту үстінде.
Бірақ, бар мүмкіндіктерін сарқа пайдаланып ... дей ... ... ... ... журналдар шығаратын баспалардың
көпшілігінде жаңа нарықтық заманға сай ... ... ... ... мамандарына деген сұраныс өсіп кетті. Газет-журналдарға
қарағанда, кітап басу ісінде ... ... рөл ... Мұнда мүлде
басқаша заңдылықтар байқалады.
2001 жылы Алматы қаласында «Книголюб» газеті дүниеге келді. Алғашқыда
«Книголюб» газет ... ... ... екі рет ... ... ... ол
түрлі-түсті мұқабалы, 2 мыңдық таралымы бар нағыз кітап шолушысы болатын
журналға айналды. «Әйтсе де, ... ... ... бет саны емес,
сыншы авторлар жиынымен бағаланады», - дейді журнал редакторы прозаик ақын,
суретші, журналист Лиля Калаус.
«Книголюб» ... ... ... ... ... ... ... Гульмира Лутпанова, Людмила Сафронова, Аида Темирболат, Юрий
Серебринский, Берик Джилкибаев, ... ... және т.б. ... ... ... мен ... ... санында көптеген кітап рецензиялары, 2-3 ... ... ... «Біздің кітап», «Әлемді өзгерткен 100 кітап», «Кітаптар
туралы ... ... ... ... ... ... өнері», «Қазақстан
әдебиетінің тарихы», «Редактормен редактор ретінде сөйлесейік», «Тұлға»,
«Кітапхана» және т.б. ... ... ... ... “Бiз журнал бетiнде
кiтап әлемiнiң барынша толық бейнесiн беруге, сонымен ... ... және ... ... ... ... айтуға тырысамыз”, - дейдi журнал
редакторы.
Бiздiң авторларымыздың қатарында, қазақстандықтар ғана ... ... өзге ... әдебиет сыншылары мен филологтары бар. Сонымен қатар
“Книголюб” журналының өзiнiң сайты бар. Оған бiр айда ... 6-7 ... ... ... ... шығып жатқан кiтаптарға кең ауқымды
тоқталып отырады. ... ... ... ... ... әдебиет
мәселелерiн көтередi. Журналдың “Редактор сөзi”, ... ... ... ... “Рецензиялар”, “Әдеби сын”, “Орыс әдебиетiнiң
тарихы”, “Оқиға”, “Қазақ әдебиетiнiң ... ... және ... ... өнерi”, “Қазақстандық әдебиет ... ... ... ... ... ... бар. Айдарлар тақырыбы ғана емес,
мазмұны да өзектi, материалдары, ... тың, ... ... Алғашқы
беттерiнде кiтап жарнамасына пара-пар ақпараттар берiледi. Мысалы:
“Мамырдың кiтап рейтiнгiсi - ... ... ... бес ... берiлген. Журналдың бесiншi бетi тұрақты түрде екi айдарға бөлiнген:
“Алматы дүкендерiндегi сұранысқа ие ... және ... ... ... ... қаласының “Отбасы кiтап әлемi”, “Академкiтап”,
“Экономик´С”, “Эпида”, “Эврика”, “Гулянда”, “Алматыкiтап” ... iрi ... аса ... ... ие болып отырған ең өтiмдi деген кiтаптары
көрiнiс тапқан. Бұл ... ... ... де ... ... ... орыс тiлдi басылымдар және шетел авторлары. ... ... ... ... үш ... ... екi дүкеннен орын тапқан. Б.
Акуниннiң “Инь и ... ... да ... айдары хабарламалық кiтап жарнамасына жатады. Себебi мұнда
баспалардан ... жаңа ... ... ... Әр ... әр ... өнiмдерiне тоқталады. Мысалы 2009 жылдың №77 санында “Раритет”,
“Жiбек жолы”, “Өнер”, “Экономика”, ... ... ... ... баспаларының өнiмдерiне, ал 2009 жылдың №77 санында
“Кочевники”, “Алматыкiтап”, “Қазақ ... ... ... ... ... ... ... жаңа кiтаптардың
көбiнде қазақ тiлдi басылымдар көптеп көрiнiс табады. Осы ... ... ... ... ... жаңа ... туралы ақпарат тегiн және
олар кез-келген ... ... ... ... даяр ... ... соңғы №3 және №4 сандары нақты кiтап жарнамасына
арналған. Жарнама берушiлер кiтап баспалары, кiтап сату ... ... ... да бар. 2009 жылы ... ... №77 ... ... кiтап ұсынған. Кiтаптарға шолу бiршама берiлген. “Искандер” баспасы
да 8 кiтап жарнамаланған. “Отбасы кiтап әлемi” баспасы төрт ... ... ... саны аз ... ... ... ... және безендiру
анығырақ көрiнедi.
Осында “Аруна” баспасы да кiтаптарын тиiмдi орналастырып жарнамалаған.
Нақты ... ... ... ... ... Ал, ... кiтап
әлемi” дүкенi жаңа түскен кiтаптарын таныстырған демек, ол ақпараттық кiтап
жарнамасы болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... кiтаптар арқылы баспа туралы жағымды пiкiр
қалыптастырған.
Соңында журнал редакциясынан алуға болатын ... пен ... ... ... Авторы, аты, толайым бағасы, бағасы
көрсетiледi. Мысалы сол журналдың №77 ... ... жуық ... ... ... ... да ... пайдаланылған. “Жазушы”
баспасының “Жазушының шығармашылық ... атты ... ... ... ... ... толық тiзiмi берiлген.
Ерекшелiгi түрлi түстi. Журналдың бiр ... ... 200-ге жуық ... Сәл iлгерi жылжып сол жылғы (2008 ж.) №65 санына тоқталып
өтсек, “Отбасы кiтап ... 6 жаңа ... ... книга” баспасы кiтап жарнамасына ерекше қадаммен келген.
Жарнама мәтiнiн дұрыс құрған. ... ... ... мәтiн, анықтама
мәлiметтерi берiлген. Басты кiтаптарын бiршама үлкен көлемде көрсеткен.
Абай атындағы халықаралық клуб 200 ... ... ... Жаңа ... ... ... қана ... болашақта шығатын
кiтаптарын “Шығарылымға дайындалуда” айдармен ... ... да ... бiрге жақсы кiтапхана жасақта!” /14/. Бүгiнгi жастардың әдебиетке
ынтасы мен қаламгерлiктiң ... ... ... ... “Жастар мен қаламгерлер ендiгi жерде үкiметке иек арта ...... ... ... ... ... кенелсiн дегенмiн.
Нәтижесi қандай? Қазiр мемлекеттiк баспадан жеке меншiк баспалардың саны
артты. Шығарған өнiмдерiнiң саны ... ... Көбi ... ... жүлделi орындарға ие болып жүр. Ақын-жазушыларымыздың ... ... ... сол жекеменшiк баспалардан шығарылып жатыр. Екi
жаққа да тиiмдi. Ендiгi қалғаны тек ... ... ... ... ... алып ... ... оқысын. Баспалар арнайы тапсырыс берсiн. Мiне,
нарықтың алпауыт көмейiне сiз өз ... өз ... ... ... Ал, ... көз ... күлдiбалам дүниелер ертең-ақ өздi-
өзiне үкiм кеседi. Қазақ мұны, “шолақ ... ... өз ... ... сiңiп өзi жоғалады”, - деген /15/. Қазiр нарық ... ... iсiн ... мен ... азық ... көре ... ... тұрғыдан,
практика жүзiне алып қарағанда баспа өнiмi арқылы да пайда табуға болады.
Бұл сөздер ... ... ... тосын көрiнгенмен, қазiр өз болашағын
көрсетiп келедi. Ел Президентiнiң сөзiнде де ... ... ... шоқтығы биiк жазушылар да өз туындыларын жекеменшiк баспалардан
шығаруды жөн ... ... ... ... ... ... кейiн сiздiң танымал шығармаңызды ... ... ... ... ... ... аласыз. Бұл қолына қалам ұстаған барлық ақын-
жазушылардың нарық заманына ... ... ... ... ... ... тұсы да болады демекшi сауданың да
қазiргi елiмiздегi нарық заманына ... ... ... ... ... кiтап саудасы әлi бiр жүйеге түсер емес. ... ... өзi ... қажет.
“Кiтап неге барлығы 2000 мың ғана ... ... тиiс? ... ... кiтаппен сусындап қалған байтақ елге, әлбетте, бұл аздық
етедi. Қазақстан мектептерiнiң саны жыл ... ... ... жоғарғы бiлiм
беретiн оқу орындарының саны да ... ... ... ... ... ... ашылды. Егер әр балабақша, мектеп, жоғары оқу ... әр жаңа ... ... ... ... ... ... кiтабының
таралымын бiр-ақ күнде көкке шығармай ма? Ол үшiн шығарған, оқырманға
ұсынып отырған ... ... ... мен ... өз ... керек. Мәселен баспагерлердiң өздерi бас қосып, ... ... ... ... бiр ... неге ...... заман талабына сай үйлестiре бiлсек қана ол оңға басатын болады
/16/. Бұл ненi ... ... сөзi ... ... ... ... айтпаса да түсiнiктi. Яғни, кiтап тарату iсiн ... ... ... кiтап саудагерлерi шығарылған өз ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда, 168 мыңнан астам
жоғары оқу орны бар. Оған ... мен ... ... 500 ... ... ... орта мектебi заман талабына сай бiлiм берумен
шұғылданады. Сондықтан кiтап тарату iсi мен ... ... де ... ... бiлiм мен ... ... ... болмысы, көзi ашық, көкiрегi ояу
ел болашағы болар ... мен ... ... да ... жөн.
Баспагерлердi мен өз жұмысымда көбiне кәсiпкер деп заман ... ... жөн ... Осы ... өз ... қатар ұлттық елдiң
болашағын ойласа көп пайдаға кенелерi де рас.
Ресми емес кейбір деректерге қарағанда ... ... ... 65 ... астамы Ресейден әкелінетін көрінеді. Расында да оны
кітап дүкендерінің сөрелеріне қарап-ақ аңғаруға ... ... ... ала әсем ... ... ... ... кітаптар негізінен
сол Ресей баспаларының өнімдері. Ал қазақстандық кітап рыногының бұл орайда
көш кейін қалып қойған жайы бар.
Бізде ... ... ...... кітап дүкендері мен
көшедегі жайма саудагерлер. Бұл салада ірі саудагерлер аса көп емес ... 100 ... ашық ... ... ... те жоқ. Ал, ... мен ... дүкендердің қызметкерлері тауарды сырттан ... ... ... бері өткізу үшін пара берсе, екіншілері қапшықтары
толы кітаптарын жеке ... ... ... өткізеді.
Қазақстандағы кітап рыногының ауқымына келер болсақ, оның айналымы
шамамен 100-1200 млн. ... ... Оның 65 ... ... жоғарыда
атап көрсеткеніміздей, Ресейдің баспа өнімдерін өткізуден түседі. Ол елдің
кітаптарын мұнда әкеліп ... ... ... аз ... ... ... ... бағасы сатып алушының қолына тигенінше 80 ... ... ... көп ... ... ... майламайды, ол Ресей
баспаларының негізінен солай сатылатын көтерме сауда бағасы мен ... ... ... ... ... ... қана. Ал, оны
өткізуші еңбекақы, салық, орын ақысын және басқа төлемдер ... ... ... ... шамамен 50 млн. доллардай қаржы құйылады екен.
Қазақстанның Ұлттық ... ... ... қарағанда, біздің
республикамызда 150-ге тарта баспа үйі бар ... ... ... ... ... да аз ... шығарылады. Оларының таралымы да көбіне аз болып
келеді. Ал, енді салыстырып ... ... ірі ... ай ... ... ... ... шығарады. Соның нәтижесінде, мәселен, өткен жылы оларда
жалпы тиражы 700 млн. данамен 90 мың ... ... ... ... ол ... ... долларды құрайды.
Сонда біздің баспалар немен айналысады? Оның ... ... ... ... ... ... Ұсынатындары – буклеттер,
визиткалар, журналдар, ... және ... ... ... ... шығарумен айналысу – олар үшін ... ... ... отандық кітап өнімдерінің негізі неден құралатынына келетін
болсақ, оның қатарында оқулықтарды, ... ... ... ... болады. Дүкендерге түскен ондай өнімдерден
оқулықтарды ... ... мен ... ғылыми әдебиеттерді саласына
қарай мамандар таратып әкетсе, ... ... ... ... ... мен ... ... біреулерге беретін сыйлық ретінде
алады. Ірі баспалардың негізгі тапсырыс берушісі – мемлекет, кейде ... ... ... ... ... ... ірі ... да тапсырыс
беріп жатады /17/. Қалай болғанда да бұл ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыстары
екендігіне шүбә жоқ.
Кітап шығару ісінің келесі бір ...... ... кейін
болашақ кітаптың құрылымына еш өзгеріс енгізуге болмайды. Өйткені жағдайда,
кітап ... ... ... бір ... ... бүтіндей процесті
қайтадан бастауға тура келеді. Оның ... ... ... мен ... ... ... қоғам кітап оқудан қалып барады» дейтін дабылдың бір ұшы
отандық баспа нарығына да оңай тиіп ... жоқ. ... ... ... ... ... немесе өткізе қою қайдан оңалсын? Ең бастысы ... ... өз ... ... ... ... елімізде 150-ге жуық баспа қызмет жасайды. Олардың басым бөлігі
Алматыда орналасқан. ... ... ... ... баспалардың жоқ
екенін ескерсек, кез-келген өнімді жарыққа шығару зор қаржы мен ... ... ... ... ... ... Ал жеке-меншік деген
бүгінгі баспалар ондай қиындыққа мойымаса да, төзумен келе ... ... ... оған ... төлеу, ақыры өнімді өткізудің өзі жүйесін
таппай келеді.
Қазір жекеменшік баспалар көбейген сайын олардағы ішкі ... ... ... ... ... ... ... жалақы тағайындау,
автормен қарым-қатынас ... білу және ... ... деген
сұраныстың артпауы негізгі түйткіл күйінде келе жатыр.
Бүгінде ең басты проблема – ... ... ... қол үзіп ... Алайда, күнгейлi беттiң көлеңкелi тұсы да болады демекшi
сауданың да қазiргi ... ... ... ... ... болып жатыр.
Баспа көбейгенмен кiтап саудасы әлi бiр ... ... ... Кiтап саудасын
нарықтың өзi реттеуi қажет.
Біреулер кітаптың бағасы қымбат деп жатады. Шынына келгенде, кітаптың
бағасы ... ... ... ... өте ... ... тұр. Мемлекеттік
тапсырыспен шығарылған кітаптар небәрі екі мың данамен ... Ал ... ... бойынша шығып жатқан кітаптардың таралымы үш мың данадан
аспайды. Яғни, республикадағы 11 мыңнан астам кітапханаға 1 ... ... ... сөз. Бұл да ... ... ... ... отырғанының
белгісі. Бізде кітап шығару өндірісінде бір ... кем ... ... ... керек. Қағаз, түптеме материал, ... ... ... ... де ... ... Оның ... біз басқа шетелден
тасымалдаймыз. Бұл бір. Екіншіден, ақшаның ырықсыздандыруына байланысты
полиграфия да, почта қатынасы да күн ... ... бара ... ... ... ... ... өсіріп отыр. Сондықтан, мемлекетімізде
жоғарыдағыдай материалдық жабдықтау базасы, яғни орталығы ашылса жөн ... ... ... ... ... ... жоймақ та емес.
Сондықтанда, баспа ең алдымен авторлармен жұмыс жасауы ... Ол ... ... ... алғаны жөн. Авторларға жақсы сыбаға болмай, жақсы
кітап жазылмайды. Бұл ... ... ... ... тиіс ... ... Баспа және полиграфия ісінің қайраткері, жазушы Тұрлыбек
Мәмесейіт мырзаның «Айқын» газетіне ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырыспен де, жеке демеушілер көмегімен
де әр түрлі көлемдегі, әр түрлі ... ... ... етіп, жарыса
шығарып жатыр. Айталық, 2005 жылы еліміздегі әр ... ... ... кітап жарық көріпті. Оның 300-ден астамы көркем шығарма. Қуанарлық
жағдай. ... ... ... сын ... образ-характер мәселесі
былай тұрсын, ой-идея жаңалығы, жанрлық-композициялық ізденісі, тілдік-
стильдік өзгешелігі, өрнегі жоқ, ... бар да ... ... рухани талап-тілектеріне жауап бере алмайтын, иесіне ғана –
малтабар, аздаған «атақ» ... ... ... ... көбейіп
отырғанында болып отыр»/18/ - дейді. Бұл елімізде шығып жатқан кітаптардың
саны ... ... ... оған қоса ... нарық ішінде
ізденістердің жүргізбеуін, ... ... өте ... жағдайда
екенін көрсетіп тұр.
Рас, соңғы кездері кітап ... ... – оның ... ... т.б. ... айтып өткен кейбір келеңсіздіктер ел аузында да,
баспасөздің өзінде де жиі сөз бола ... ... ... ... ... бәсеке бар ма?» атты мақалада: «...Жалпыға ортақ «кітап
– қазақ үшін», «қазақтың рухани өсуі үшін» ... ... ішкі ... ... ... ... сіңіретін баяғы қазақтың байламы жоқ. Қазір
баспагерге өнімнің ... ... гөрі ... ... мен ... ... суреттері мен бояулары маңыздырақ болып тұр. ... ... ... деп ... ... ... ... өткені қажет. Оны
тапсырыс берушінің не ... ... ... ... ... қателері
қызықтырмайтын болды»/19/, - дегенді оқыдық.
Ал «Қазақ әдебиеті» газеті: ... ... ... ... ... ақын ... ... болуды қосымша мансап санайтындар
ауыздығымен ... ... ... етек алып барады. Әсіресе, әдебиет
пен ән жанрында. Мұның соңы елдің эстетикалық талғамын жұртқа ... Егер біз ... ... мен өркенділігі үшін күрескіміз
келсе, өнердегі көркемдік шеберлік пен ой ... үшін ... - деп ... ... ... де ... бар. Ащы да болса ашығын айтқан,
жағдайға жаны ауырған ... ...... Көзі қарақты зиялы оқырман
кітап шығару ісінде ... ... ... ... ... қарай
алмайтындықтарын білдіруде. Сондай-ақ бұл пікірлерден баспа ... ... ... ... ... ... ... оның жуық маңда оңала
қоятынынан күдер үзгендік те аңғарылады.
Соңғы ... ... ... ... ...... баспалар саны
көбейіп келеді. Әркім өзінше ... ... оны ... табу ... да бар. ... ... көзі десек асыра айтқандық емес.
Сөйтіп, «өз ... өзің ... ... ... ... ішкі ... азық жасаушы ақын-жазушылар бір бөлек, баспа басшылары бір бөлек
жүр. Демек, ... ... ... десе де, ... ... көтерем десе де
ешкімнің дауы жоқ. Сөйтіп, кітап шығаруда жүйесіздік орын алып ... ... ... ... Қазақстандағы жалпы кітап саудасының бір
жылдық ... 125 ... ... ... ... ... ... өнімге тек
7-10 пайызы ғана тиеді екен. ... ... ... 65 ... 35 ... ... кітаптар. Яғни тәуелсіз кітап нарығымыз
Ресейге ... ... ... ... ... ... кітап шығаруға қажет шикізат дайындайтын ... ... ... ... ... т.б. ... да қазір қағаздың
негізгі жеткізушілері Ресей, Австрия, Германия, Финляндия, ... ... Іс ... ... мен Финляндиядан, ал басылым беттерін жасауға
Ресейден қағаз аламыз. Монополистер қағаз құнын ... ... ... ... үшін ... жан ... ... Сондықтан да
елімізде жоқ дегенде бір қағаз шығаратын кәсіпорын болса, кітап шығарудағы
негізгі мәселенің басы ашылар ... ... ... ... ... ... ойланатын мәселе
маман дайындайтын арнаулы курс немесе оқу орнын ашу. Ал оған ең ... сол ... ... ... ... ... ... келешекте өзін оқытқан шикізат шығаратын орнында жұмы жасаса, екі
жақ та ұтпаса, ұтылмас еді.
Үшіншіден, көптеген ... ... ... ... ... үрейден аз
таралыммен шығарады. Ал, аз таралыммен шығарылған кітаптың ... ... ... емес пе? Одан ... ... шығыны тағы бар. Кейбір баспалар
шығаруындай-ақ шығарғанымен ... ... ... сәл ... ... 10 ... ... кітапхана жұмыс істейді. Әрбір кітапханаға 1
кітаптан үлестірсек, бояуы кеппеген кітаптар олардың 20-30 ғана ... ... ... ... ... ... ... кітапханаларға да
жетпейді. Ауылды жердегі кітап жанашыры мұғалімдердің өзіне жетпей қалып
жатыр. ... олар ... ... Осы тұста тағы бір айта кететіні, сол
кітапты іздеп оқитын нағыз ... үшін ... ... ... ... ... мәселесі, ақын-жазушылардың әлеуметтік жағдайы.
Әсерлі де ... ... ... ... ол таралмай қалатынының тағы бір
себебі, ... ... ... ... ... да, оны қолына ұстата
салады. Ал оны қайда апарып өткізеді онымен ... жоқ. ... ... ... өз шығармасын қайда апара қойсын? Ары ... ... ... ... ... ... болса соларға өткізер
одан басқа не істей алсын? Яғни, кітап тарату тағы да жазушының өз ... ... ... әмір жүрмейді, шабыт пен жүрек қалауын
сұраныс бар екен деп ... ... ... ... ... өрісі төмен болары анық. Сөйтіп, ... ... ... ... ... сатумен жіберуде. Сәбит Досанов ағамыз айтпақшы:
«Қазақстанда айлық алмайтын бірден-бір категория – жазушылар». Осыдан ... ... ... ... артсын? Мысалы, Испанияда Делибес деген
мықты жазушы бар. ... ... ... ... Бұл ... бір ғана баспа шығарады. Келісім-шарт бойынша, ... ... ... ... өз ... ... Және ... екі жақ
та пайда табуда. Бізге де осындай бір жүйе ... ... ғана әрлі де ... жазуға деген бәсеке болады. Сөйтіп, баспалар бәсекелесе отырып
күшейеді.
Бесіншіден, жалпы бүгінде кітаптардың көп жағдайда сөрелерде ... ... тағы бір ... – оның ... Ал оның бағасын шығару
үшін қағаз, қатырма сапасы, қаласақы көлемі, ... ... ... ... склад орны және тиражына ... ... ... алу үшін ... ... басып шығару,
тарату ісінде салықты азайту тіпті уақытша тоқтата тұруы керек сияқты.
Яғни, елімізде кітап тарату ісі мен сату ісі бір ... ... ... ең ... кітапты шығармас бұрын таралымы мен тарату
мүмкіндіктерін айқындау керек, ал ол үшін ... ... ... ... ... сұранысын білген жөн. Дұрыс шешім қабылдауға
қажетті ... ... алу ... ... ... ... жоғары дәрежелі
мамандарды тартуы керек. Оның үстіне, басшылардың маркетингтік ... жете ... ... ... ... ... ... Мысалы, кітапханаға, дүкенге келген адамдардың көпшілігі менеджмент,
экономика, құқық салалары бойынша ... ... ... ... жиі ... ... ... маркетингтік зерттеу нәтижесінде
байқағанымыз баспалар үшін ... ... ... ... ... ... ... жеткіздік.
Баспалардың негізгі күн көрісі өнім шығару мен оны тарату болғандықтан,
мұнда кітап таратушылармен, ... ... ірі ... ал ... ... ... ... тіптен қажет.
Қазіргі уақытта мемлекеттік тапсырыстарды орындау арқылы, сондай-ақ
жарияланған тендерді жеңіп алу арқылы тұрақты табысқа ие ... ... ... ... ісін белгілі бір жолға қойып, дамыту үшін мынадай
мәселелерді шешіп алуымыз керек:
1. Әлеуметтік мәні бар ... ... ... ... тоқтата
тұру.
2. Баспа технологиясының үлкен өндіріс орнын ... ... елде ... ... ... ... кітаптардың электронды
нұсқасын дайындау.
5. Білімді де білікті мамандар даярлау.
6. Мықты авторларды тарту.
7. Қаламақы көлемін жоғарлату.
8. Кітап жарнамасын алға ... ... ... ... ... мен ... ашу, ... ауылдық жерлерде.
Кітап нүктелерін, әдеттегідей құжынаған қара базар маңында ғана емес,
қонақ үй, демалыс үйі, аэропорт ... ... ... (поездардың ішінде
жолаушыларға), ауруханалар, балабақшалар, жоғары оқу ... ... ... беттеріне, теледидар, интернет, радио желісі
арқылы, сонымен ... ... ... ... ... ... плакаттар ілу).
Қорытынды
Бүгінгі таңда Қазақстанның 1000 тұрғынына шаққанда 70 жаңа ... ... ... ісін ... ... ... пікіріне қарағанда бұл
әлі де болса жеткіліксіз. Себебі халықаралық ... - ... ... ... мен талабына қарайтын болсақ, ... 250 жаңа ... ... ... Ал ... бұл халықаралық
стандартқа қаншалықты сай? Бұл сұраққа осы сала ... ... ... ... қиналады. Себебі баспа ісі ел экономикасы сияқты дамушы
болғандықтан, бұл ... ... жүйе ... отандық баспа
өнімдерінің қайда, кімдердің қолына тиіп жатқандығына есеп ... ... ... үшін сараптау мен арнайы санақ жүргізетін зерттеу
мекемелерінің жоқтығынан еліміздегі баспа ... ... ... да
жол жоқ болып тұр. Өйткені бұл мәселемен айналысып ... ... ... ... бір ... мысал келтірсек. Мысалы, 120000-нан астам ... ... ... Жаркент өңірінде баспа өнімдерімен қамтамасыз
ететін бірде-бір баспа дүкені жоқ. Қалған қазақ жеріндегі көрші аудандардың
жағдайы да ... ... пен ... ... оны ... ... осыдан-ақ байқалып тұр емес пе? Ал осы жағдайымыздан кейін
халықаралық стандартқа ... ... етіп ... өзі әзірге ертерек. Бұл
– біздің мемлекеттік және жеке меншіктік дәрежеде де жаңа ... ... ... ... ету ... ... алынбайды деген
сөз. Яғни, баспа ісіндегі кәсіпкерлік дамушы ... әлі ... жоқ. ... ... ... - өте көп ... ел» деп ... Ол кезде бір
ғана «Жұлдыз» ... өзі ... ... ... ... ... бұл ... баспа ісінің бар қарқынмен дамыған
тұсы болатын. Қазір ол дәстүрдің бәрі «желге ұшқандай» болды.../21/.
Сондай-ақ, ... ... ... ... бойынша баспалардан
шығатын оқулықтарының ең көп таралымы – 2000 дана. Ол кітаптар еліміздегі
кітапханалар мен оқу ... ... ... ... ... бұл
оқулықтарды кімдер оқып жатыр? Олардың қолына қалай ... ... ... ... бір ... қағазға жазылған «қолхат»
қана болмаса, ол оқулықтармен танысып жатқан, оған қызығушылық ... ... ... ... ... төбесі көрінбейді. Яғни,
шығарылған өнім Бермуд үшбұрышына түсіп кеткендей хабар ... ... ... оқылған-оқылмағанынан хабарсыз болып отырған баспагер сұраныстың
қаншалықты екенінен мақұрым кейіпте қалады. Бұл да кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... ... «Жалын» баспасының директоры Бексұлтан Нұржекеевтің
пікіріне ... бұл ... ... ... ... беруші болатын –
білім және ғылым министрлігі. Себебі, кезінде ... ... ... қадағалауға, оларға зерттеу жасауға, оқулықтарды халыққа таратуға
«Қазақкітап» дейтін корпорация ... ... ... ... ... ... ... баспасының бас маманының пікіріне сүйенетін
болсақ, ... де өте ... ... ... ... Алайда,
республикамызда бар 2700-ге жуық ауыл кітапханаларына шығарылған кітаптар
жеткізіле бермейді. Ал, бұл ... бар қоры ескі ... ... 36 ... жуық ... ... екен. Сондай-ақ, ауыл
кітапханаларының қорын толықтыру жергілікті бюджетке тәуелді болғандықтан,
кітап қорын қамтамасыз ету ... әр ... әр ... Ал, ... мен ... ... арасында дұрыс жүйе қалыптаспағандықтан ... ... бар ... ... ісіне көңіл бөліп, баспа
өніміне тапсырыс беріп ... ... ... ... ... ... ... келеміз. Тіпті, мемлекеттік тапсырыспен
тендрді ұтып алған әр баспа жылына көп дегенде 10 ғана ... ... ... кітап «қай баланың жыртығын жамайды», деген сұрақ та туындайды. Және
әрқайсысы 2000 ... ... ... ... Бұл ... көрсеткіш,
кешегі өткен қоғамның өзін қуып жете алмай келеді. ... 15 жыл ... ... 20-30 мың ... ... ... ... жүйесін дамытатын
танымдық кітаптар шығарылатын. Оның әрқайсысының жеке-жеке бағдарламасы бар
еді. Қазір, оның бәрі ... ... ... бұл ... сапасы жағынан
біраз ілгерушілікке бет бұрған.
Қазір еліміздегі баспалардың техникалық ... ... сай. ... тағы да ... ... ... ... пунктуациялық, стилистикалық қателерге көп ұрынып
жататыны болады. Мысалды алыстан емес, өз баспагерлеріміздің жүріп ... ... ... ... кітап шығару үшін кіші сарапшы қатар жұмыс
істеген. Ол ... ... ... ... ... қадағалайтын. Одан
кейін ол кітап сарапшы редактордың қолынан өтеді. Ол кітаптың сауаттылығын,
тыныс ... ... ... ... Одан кейін барып, ... ... Ол ... ... жағын назарға алады. Бұл кітап
оқырманға пайдалы ма, ... деп ... ... па, емес пе, оны ең ... ... ... «он ... өткен қолжазба ғана өндіріске
жіберілетін. Осындай бөлім таңдап, өнім шығарушы ... ... ... ... де ... қарқынмен өрістер еді. Қазір, кітапты ... ... ... ... ... ... ... тендер арқылы
шығарылады. Тендер – тауарларды сату және ... алу ... Ал ...... ... үтік... Міне, солардың қатарында рухани азығымыз
– кітап та солармен бірге ... ... ... ... ... ... ... – халыққа жарамды, сапалы оқулықтар шығаруға
деген талпыныстан гөрі, тек пайда табуды көздейді/22/.
Сілтемелер тізімі
1. ... Ш. ... ... ... 1997. ... ... Шумпеттер Ж.Б. Предпринимательство в книжном бизнесе. М. «Логос».
1999 г. 89-90 с.
3. Климкин С.И. ... ... ... в ... Алматы. Баспа. – 96 с. (23).
4. Журнал «Книжный бизнес» № 1. Алматы 2003 г. 22 с.
5. Закон ... ... «О ... и поддержке частного
предпринимательства» №154 3-ХП от 4 илю 1992 г. ... Timmons Jeffry A. New Venture ... ... for the 21
st century (Chicago, 1994)
7. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері. Алматы, 1997. Санат. 48-49 бб.
8. ... ... ... №12. ... ҚР ... ... ... Қазақ әдебиеті газеті, №12. 24-наурыз. ҚР Президентімен сұхбат, 3-
б.
10. «Издательство в процессе перемен» ... ... ... ... ... печати 2000г. 45-46 с.
11. «Хабаршы» журналы №3, ... ... ... ... ... 1998ж., 15-16 ... Журнал «Книжный бизнес» №1. Алматы 2003г. 22с.
13. ... ... ... ... ... Алматы 2002ж.
«Білім» баспасы 108-109 б.
14. Айқын газеті. №75 ... ... ... ісінің халі мүшкіл»,
«Жалын» баспасының директоры Бексұлтан Нұржекеевпен сұхбат. 5-бет.
15.Елеукенов Ш. Кітап негіздері. – ... ... 1997 ж. ... О. ... ... алаңдатады// «Егемен Қазақстан». 1994 ж. №18-
19.13 мамыр.
17-19. ... Ж. ... және ... құн// ... 1997 ж. 27 ... А. ... қолымызға тигенше// «Егемен Қазақстан, 1966 ж. 29-
маусым.
22. Сейдуманов Ж. ... және ... құн// ... 1997 ж. 27 қараша
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері. ... 1997. ... ... С.И. Правовые нормы предпринимательства в Республике
Казахстана. Алматы.
3. Шумпеттер Ж.Б. Предпринимательство в книжном бизнесе. М.
4. ... ... ... «О ... и ... ... №154 3-ХП от 4 илю 1992 г. ... Журнал «Книжный бизнес» № 1. Алматы 2003 г.
6. Елеукенов Ш. ... ... ... 1997. ... ... ... газеті, №12. 24-наурыз. ҚР Президентімен сұхбат.
8. Қазақ әдебиеті газеті, №12. 24-наурыз. ҚР Президентімен сұхбат.
9. ... в ... ... сборник. Москва «Логос».
Московский государственный университет печати 2000г. «Хабаршы»
журналы №3, Алматы. ... ... ... ... ... ... «Книжный бизнес» №1. Алматы, 2003г.
11. О.Сәбден, А.Тоқтасынов. Шағын кәсіпкерлікті басқару. Алматы 2002ж.
14. Исскуство ... 1998. М.: ... 1998 ... Айқын газеті. №75 26-сәуір. «Отандық баспа ісінің халі мүшкіл», «Жалын»
баспасының ... ... ... ... ... ... ... «Эффективное издательство». М.: 1996 г.
17. Түркістан, 1997 ж. 27 қараша
18. Қожакеев Т. ... ... ... ...... 2007 ... ... Т.С. Публицистика-дәуірі үні. – Алматы: Қазақстан, 1974.
20. Ыдырысов Т. Баспасөз – өмір ...... ... 1967.
21. www.mail.ru
22. www.google.kz
23. www.yandex.ru
24. Васькин А.А. Розничная книжная торговля. «Спутник+», М., - 2002.
25. Чернова Н.В. Социология книжного рынка. МГУП, М., - 2005.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Білгенге маржан» баспасының бизнес- жоспары8 бет
Бизнес - жоспар21 бет
Бизнес - жоспар мен, қызметтері және оны әзірлеу мақсаты8 бет
Бизнес - жоспар құрылымы, қызметтері, бөлімдерінің мазмұны28 бет
Бизнес - жоспарды уйымдастыру39 бет
Бизнес жоспар. “Апрель” ЖШС-ң бизнес жоспарын талдау36 бет
Бизнес жоспардың анықтамасы, мақсаттары мен тапсырмалары3 бет
Бизнес жоспардың тұрпаттамасы8 бет
Бизнес-жоспар11 бет
Бизнес-жоспар кәсіпорын қаржысын стратегиялық жоспарлау мен басқарудың құралы ретінде75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь